I OSK 1388/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca, A. P., wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty za majątek pozostawiony we wsi Ł., powiat W., który został skonfiskowany w związku z wyrokiem skazującym jej narzeczonego, a później męża, Z. P. Organy administracji, w tym Minister Skarbu Państwa, oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmówiły przyznania rekompensaty, argumentując, że skarżąca nie wykazała, iż opuściła terytorium Polski pod przymusem związanym bezpośrednio z wojną rozpoczętą w 1939 r. W szczególności WSA uznał, że repatriacja w 1958 r. miała charakter osobisty, związany z powrotem do Polski jej narzeczonego po odbyciu kary więzienia, a nie z bezpośrednimi represjami wobec niej. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd uznał, że organy i WSA dokonały błędnej wykładni art. 1 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. NSA podkreślił, że pojęcie 'zmuszenia' do opuszczenia terytorium RP nie ogranicza się do bezpośrednich represji wobec wnioskodawcy, ale może obejmować również sytuacje, gdy osoba najbliższa wnioskodawcy była poddana represjom (np. wywózka na Syberię, skazanie za działalność niepodległościową), a wnioskodawca opuścił terytorium RP w celu zamieszkania z tą osobą. Sąd uznał, że taka sytuacja w przypadku A. P., która repatriowała się w 1958 r. za swoim narzeczonym Z. P., stanowiła formę przymusu w rozumieniu ustawy, uzasadniającą prawo do rekompensaty. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA oraz decyzje administracyjne i zasądził zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia 'zmuszenia' do opuszczenia terytorium RP w kontekście prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie, zwłaszcza w przypadkach repatriacji po zakończeniu II wojny światowej i w sytuacji represji wobec osób najbliższych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o rekompensacie za mienie pozostawione poza granicami RP i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności faktycznych każdej sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy repatriacja w ramach tzw. dalszej repatriacji (umowa z 1957 r.) może stanowić podstawę do przyznania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy, jeśli opuszczenie terytorium RP nastąpiło z powodu przymusu związanego z represjami wobec osoby najbliższej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, repatriacja w ramach tzw. dalszej repatriacji (umowa z 1957 r.) może stanowić podstawę do przyznania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy, jeśli opuszczenie terytorium RP nastąpiło z powodu przymusu związanego z represjami wobec osoby najbliższej.
Uzasadnienie
NSA uznał, że pojęcie 'zmuszenia' do opuszczenia terytorium RP w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy nie ogranicza się do bezpośrednich represji wobec wnioskodawcy, ale obejmuje również sytuacje, gdy osoba najbliższa wnioskodawcy była poddana represjom (np. wywózka, skazanie za działalność niepodległościową), a wnioskodawca opuścił terytorium RP w celu zamieszkania z tą osobą. Taka sytuacja, związana z chęcią przebywania z osobą wydaloną z terytorium RP na skutek represji, jest formą przymusu.
Czy brak dowodów na odmowę wydania dokumentów na wyjazd do Polski w latach 1944-1949 dyskwalifikuje prawo do rekompensaty, jeśli opuszczenie terytorium RP nastąpiło później w ramach dalszej repatriacji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak dowodów na odmowę wydania dokumentów na wyjazd do Polski w latach 1944-1949 nie dyskwalifikuje prawa do rekompensaty, jeśli opuszczenie terytorium RP nastąpiło później w ramach dalszej repatriacji i było spowodowane przymusem.
Uzasadnienie
Dla przyjęcia, że właściciel nieruchomości został 'zmuszony' do opuszczenia byłego terytorium RP w ramach tzw. dalszej repatriacji (na podstawie umowy z 1957 r.) obojętne jest, czy taki właściciel podejmował wcześniej starania o wyjazd do Polski. Przepis art. 1 ust. 2 ustawy nie daje podstaw do wywodzenia z takiego faktu skutków prawnych niekorzystnych dla osoby wnioskującej o rekompensatę.
Czy mienie objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji może być uznane za 'mienie pozostawione' w rozumieniu ustawy o rekompensacie?
Odpowiedź sądu
Nie, mienie objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji nie może być uznane za 'mienie pozostawione' w rozumieniu ustawy o rekompensacie.
Uzasadnienie
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, wskazuje, że naturalnym warunkiem dla powstania uprawnień do rekompensaty było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Mienie objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji nie spełnia tego wymogu.
Przepisy (14)
Główne
ustawa o rekompensacie art. 1 § ust. 1 pkt. 1 - 4
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa o rekompensacie art. 1 § ust. 1 a
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa o rekompensacie art. 1 § ust. 2
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
Przez 'zmuszenie' do opuszczenia byłego terytorium RP rozumie się nie tylko bezpośrednie represje wobec wnioskodawcy, ale także sytuacje, gdy osoba najbliższa wnioskodawcy była poddana represjom, a wnioskodawca opuścił terytorium RP w celu zamieszkania z tą osobą. Dotyczy to również repatriacji na podstawie umowy z 1957 r.
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt. 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości art. 18 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości art. 18 § ust. 1 pkt 2 lit. a
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu
dekret z 1939 r. art. 2
Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych
umowa z 1957 r. art. 8
Umowa pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Repatriacja w 1958 r. z powodu przymusu związanego z represjami wobec narzeczonego (późniejszego męża) stanowi podstawę do przyznania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP. • Pojęcie 'zmuszenia' do opuszczenia terytorium RP obejmuje sytuacje, gdy osoba najbliższa wnioskodawcy była poddana represjom, a wnioskodawca opuścił terytorium RP w celu zamieszkania z tą osobą.
Odrzucone argumenty
Opuszczenie terytorium RP w 1958 r. miało charakter osobisty, a nie pod przymusem związanym bezpośrednio z wojną. • Brak dowodów na bezpośrednie represje wobec skarżącej. • Mienie objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji nie może być uznane za 'mienie pozostawione'.
Godne uwagi sformułowania
Tego typu 'przyczynę osobistą', w powiązaniu ze szczególną sytuacją polityczną powstałą na byłych ziemiach polskich należy uznać za 'zmuszenie' do opuszczenia byłego terytorium RP w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy. • Przemieszczenie się skarżącej A. P. spowodowane chęcią przebywania z osobą najbliższą, tj. Z. P., którą na skutek represji wydalono z byłego terytorium RP, jest formą przymusu, o którym mowa w art. 1 ust. 2 ustawy.
Skład orzekający
Maria Wiśniewska
przewodniczący sprawozdawca
Izabella Kulig - Maciszewska
członek
Iwona Kosińska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'zmuszenia' do opuszczenia terytorium RP w kontekście prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie, zwłaszcza w przypadkach repatriacji po zakończeniu II wojny światowej i w sytuacji represji wobec osób najbliższych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o rekompensacie za mienie pozostawione poza granicami RP i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności faktycznych każdej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy trudnego historycznie tematu mienia zabużańskiego i pokazuje, jak sąd interpretuje pojęcie 'przymusu' w kontekście represji politycznych wobec członków rodziny, co ma wymiar ludzki i historyczny.
“Czy represje wobec narzeczonego mogą dać prawo do odszkodowania za utratę domu na Kresach?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.