I OSK 1387/07

I OSK 1387/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-12-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-09-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech
Małgorzata Pocztarek
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne
Inne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1571/05 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-11-22
I OSK 508/06 - Wyrok NSA z 2006-11-14
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Wznowiono postępowanie i oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępownaia administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 50 par. 1 , art. 277 , art. 271 pkt 2, art. 282 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi Stowarzyszenia Polski Związek [...] o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2006r. sygn. akt. I OSK 508/06 ze skargi kasacyjnej Polskiego Związku [...] "[...]" Sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2005 sygn. akt IV SA/Wa 1571/05 w sprawie ze skargi Polskiego Związku [...] "[...]" Sp. z o.o. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa 1) wznawia postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 508/06 2) oddala skargę o wznowienie postępowania w sprawie określonej w pkt 1 wyroku
Uzasadnienie
Pełnomocnik Stowarzyszenia Polskiego Związku [...], radca prawny M. M., działając na podstawie art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2006r., sygn. akt I OSK 508/06.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: decyzją z dnia [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Polskiego Związku [...] "[...]" Sp. z o.o. Zakład Pracy Chronionej, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...], którą stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa: Wytwórnia [...] J. C., W. ul. Ś., wykazując, iż badając przedmiotową sprawę w trybie nadzoru stwierdził w sposób niebudzący wątpliwości, iż orzeczenie o nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa wydane zostało bez podstawy prawnej, a zatem wystąpiła przesłanka nieważnościowa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Organ podał, iż przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało w 1949 r. objęte przymusowym zarządem państwowym na podstawie Zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. i sprawowanie zarządu powierzono Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w P. zgodnie z przepisami dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.Pr.Rp. Nr 21, poz. 67 ze zm.).
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.) przedsiębiorstwa, nad którymi ustanowiony został zarząd państwowy, i które w dacie wejścia w życie tej ustawy, to jest w dniu 8 marca 1958 r. były pod zarządem państwowym - przechodziły na własność Państwa. Potwierdzeniem tego zdarzenia prawnego było wydanie orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa przez właściwego ministra.
W niniejszej sprawie orzeczeniem z dnia [...] lutego 1960 r. Minister Przemysłu Spożywczego i Skupu orzekł, iż przedsiębiorstwo Wytwórnia [...] J. C. W. ul. [...], będące pod zarządem państwowym przeszło na własność Państwa z dniem 8 marca 1958 r.
Decyzją z dnia [...] Minister Gospodarki stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego przedmiotowego przedsiębiorstwa. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją z dnia [...] maja 2002 r.
Ponieważ decyzja stwierdzająca nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 19 sierpnia 1949 r. (M.P. z dnia 29 sierpnia 1949 r. Nr A-58, poz. 790) w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad Wytwórnią [...] J. C., W. ul. [...] wywołała skutki ex tunc, to w dacie wydania kontrolowanego w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa i jego mienia, przedsiębiorstwo to nie było objęte przymusowym zarządem państwowym. Zatem orzeczenie to nie mogło mieć oparcia w dyspozycji art. 2 i art. 9 powołanej ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.
Okoliczności te wskazują, zdaniem organu, iż wystąpiły przesłanki do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia.
Skargę na powyższą decyzję złożył Polski Związek [...] "[...]" Sp. z o.o. zarzucając skarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący podniósł, iż nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności, a m.in. dotyczące stanu przedsiębiorstwa w momencie jego nacjonalizacji i przekazywania kolejnym zarządcom państwowym. Ponadto skarżący podkreślił, iż otrzymał przydział lokalu użytkowego wchodzącego w skład przejętego przedsiębiorstwa na podstawie decyzji Wydziału Spraw Lokalowych Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. - O. w dniu [...] kwietnia 1967 r. na czas nieokreślony.
Zdaniem skarżącego ustalenie okoliczności dotyczących dysponowania nieruchomością, jak i jej stanu majątkowego w momencie jej przejęcia przez skarżącego, ma istotne znaczenie w sprawie, a przede wszystkim dla ustalenia, że orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, lecz wywołało nieodwracalne skutki prawne.
Skarżący podniósł również, że istniejące obecnie budynki na terenie byłego znacjonalizowanego przedsiębiorstwa zostały wybudowane przez niego w latach 1970-1980, w których prowadzi Zakład Szkoleniowo-Produkcyjny "[...]" Sp. z o.o., należący w całości do Polskiego Związku [...] i wartość tego zakładu wynosi według aktualnej wyceny około 700 tysięcy zł. Okoliczności te - w ocenie skarżącego - uzasadniają zastosowanie odstępstwa od ogólnej zasady wyrażonej w art. 156 § 1 kpa przez ustanowienie w § 2 tego artykułu wyjątku w przypadku wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do zarzutów skargi organ podniósł, iż nie zasługują one na uwzględnienie, gdyż jego zdaniem orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu nie wywarło nieodwracalnych skutków. Podkreślił, iż zgodnie z wypisem z rejestru gruntów na dzień 1 stycznia 2005 r., właścicielem nieruchomości położonej we W. przy ul. [...] jest Skarb Państwa, natomiast skarżący jest władającym tą nieruchomością.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 listopada 2005 r. stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Podkreślił, iż decyzja zapadała w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, które ma charakter nadzwyczajny, zmierzający do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji obarczonej wadą nieważności. Przesłanki nieważności taksatywnie wylicza art. 156 § 1 k.p.a. i zaistnienie jakiejkolwiek z nich uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo uznał, iż stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1948 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad Wytwórnią [...] J. C. wywołało skutki ex tunc i spowodowało, iż w dacie wydania orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa i jego mienia - przedsiębiorstwo to nie było objęte prawnie obowiązującym przymusowym zarządem państwowym.
Zatem organ właściwie uznał, że kontrolowane orzeczenie nie mogło mieć oparcia w dyspozycji art. 2 i art. 9 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.), co oznacza, że orzeczenie z [...] lutego 1960 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa i jego mienia zostało wydane bez podstawy prawnej.
Powyższe okoliczności wskazują, że spełniona została przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stanowisko swoje organ wyczerpująco i logicznie uzasadnił.
Sąd podniósł, że chybiony jest zarzut skargi, iż orzeczenie spowodowało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., który to przepis określa negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Zastrzega bowiem, że nie stwierdza się nieważności decyzji dotkniętych jedną z wad wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a., jeżeli decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne. Takie oznaczenie w przepisie negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji oznacza, że nie chodzi o stan faktyczny spowodowany istnieniem lub wykonaniem wadliwej decyzji, jak również obojętne jest przy stosowaniu tego przepisu, czy istnieją faktyczne (materialno-techniczne) możliwości odwrócenia następstw spowodowanych przez decyzję, a w szczególności przywrócenie stanu poprzedniego.
Wskazano, że utrwalone orzecznictwo w tym zakresie przyjęło pogląd, iż sam fakt, że nieruchomość nabyta przez Państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej została następnie sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie może zawsze przesądzać o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skutkiem prawnym nacjonalizacji było przede wszystkim odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi i przejście własności na Państwo. Zatem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji problem sprowadza się do oceny tego właśnie skutku. Powołując się na wyrok NSA z 21 marca 2001 r., IV SA 2128/99 i wyrok NSA z 27 października 1998 r., IV SA 1906/97 Sąd stwierdził, że nie chodzi o odwracalność skutków w ogóle, ale o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzje dotknięte nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności.
Od wyroku Wojewódzkiego -Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożył Polski Związek [...] "[...]" Sp. z o.o., zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 156 § 2 k.p.a., polegającą na przyjęciu, że w sprawie niniejszej nie zachodzą negatywne przesłanki wyłączające dopuszczalność stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960 r., wobec istnienia nieodwracalnych skutków prawnych tej decyzji.
Skarżący wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,
2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że skoro przedsiębiorstwo nie mogło być objęte zarządem państwowym, to decyzja Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960 r. zawierała wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa, a więc przesłankę nieważności wymienioną w art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.
Od dnia wydania i doręczenia tej decyzji upłynęło ponad 10 lat, a więc zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a., nie można stwierdzić nieważności tej decyzji.
Wskazano, że zgodnie z art. 158 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej winien w tym przypadku ograniczyć się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. Takie stwierdzenie daje spadkobiercom byłego właściciela prawo żądania odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej od jednostki wykonującej tę władzę z mocy prawa, zgodnie z art. 417 k.c.
Skarżący podniósł, że negatywną przesłanką wyłączającą dopuszczalność stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i skupu z dnia [...] lutego 1960 r. jest również istnienie nieodwracalnych skutków prawnych tej decyzji, bowiem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieodwracalność skutków prawnych oznacza w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło.
Zwrócono uwagę, że Fabryka [...] J. C. przestała istnieć już przed 1967 rokiem kiedy nieruchomość została decyzją administracyjną wydaną przez PDRN W. - O. z dnia 17 kwietnia 1967 r. nr [...] oraz umową dzierżawy terenu z dnia 1 sierpnia 1967 r. zawartą przez Dzielnicowy Zarząd Gospodarki Mieszkaniowej - Dział Gospodarki Terenami - ADM nr [...] W. - W. przekazana Polskiemu Związkowi [...]. Nie było już składników majątkowych tej fabryki. Istniejące jeszcze budynki były w stanie zrujnowanym.
Polski Związek [...] uruchamiając Zakład Pracy Chronionej wybudował nowe obiekty i odremontował stare. Wniósł maszyny, urządzenia i wyposażenie.
Podkreślono, że Polski Związek [...] "[...]" Sp. z o.o. nadal zatrudnia osoby niepełnosprawne i prowadzi działalność rehabilitacyjną.
W ocenie skarżącego, organ administracji nie jest właściwy do cofnięcia skutków likwidacji przedsiębiorstwa upaństwowionego w 1960 r. w drodze decyzji administracyjnej.
Wyrokiem z dnia 14 listopada 2006r., sygn. akt I OSK 508/06, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Polskiego Związku [...] "[...]" Sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 1571/05 w sprawie ze skargi Polskiego Związku [...] "[...]" Sp. z o.o. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...], nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał zarzut skargi kasacyjnej, że nie można było stwierdzić nieważności decyzji, ponieważ od czasu wydania orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960r. o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstwa Wytwórni [...] J. C. upłynęło dziesięć lat, a wystąpiła przesłanka z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., czyli nieważność decyzji z mocy prawa w związku z niemożnością objęcia tego przedsiębiorstwa zarządem państwowym.
Sąd wskazał, że art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. stanowi, iż stwierdza się nieważność decyzji, która zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Oznacza to, że do stwierdzenia nieważności decyzji dochodzi jedynie wtedy, gdy skutek kwalifikowanej wady decyzji jest ustanowiony wprost w odrębnym przepisie prawa w postaci klauzuli nieważności, jednak przepisy odrębne rzadko ustanawiają klauzulę nieważności. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził istnienia takiego przepisu, bowiem skarżąca Spółka żadnego takiego nie wskazała, a zatem, w ocenie Sądu, nie tylko w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a, ale także nie jest przeszkodą do stwierdzenia nieważności decyzji fakt, że od jej doręczenia upłynęło 10 lat.
Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał także zarzut spółki, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z nieodwracalnymi skutkami prawnymi. Nieodwracalności skutków prawnych skarżąca Spółka upatruje w tym, że przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, gdyż Fabryka [...] J. C. przestała istnieć, nie ma składników majątkowych tej fabryki i organ administracyjny nie jest władny cofnąć skutków likwidacji tego przedsiębiorstwa w drodze decyzji, a nadto, że wybudowała nowe budynki i remontowała stare i poczyniła nakłady w formie urządzeń, maszyn i wyposażenia.
W ocenie Sądu przytoczone przez skarżącą spółkę względy ocenić można jedynie jako skutki faktyczne, a nie nieodwracalne skutki prawne.
W dniu 29 sierpnia 2007r., (data stempla pocztowego), na podstawie art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Stowarzyszenie Polskiego Związku [...] złożyło skargę o wznowienie postępowania zakończonego powyższym wyrokiem.
W uzasadnieniu wskazano, że przejęte przedsiębiorstwo, Wytwórnia [...] J. C., W., ul. [...], korzystało z nieruchomości przy ul. [...], aktualnie przy ul. [...], w W. Wymieniona nieruchomość jest wydzierżawiana przez stowarzyszenie Polski Związek [...] od Gminy W. na podstawie umowy z dnia [...] sierpnia 1967 roku.
Polski Związek [...] "[...]" Sp. z o. o. z siedzibą w W. wydzierżawia natomiast od Polskiego Związku [...] przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy z dnia [...] czerwca 2002r., w związku z czym Polski Związek [...] pozostaje w dalszym ciągu dzierżawcą oraz poddzierżawia nieruchomość przy ul. [...] spółce Polski Związek [...] "[...]" Sp. z o. o.
Podniesiono, że w związku z korzystaniem z nieruchomości, Polski Związek [...] może realizować swoje cele statutowe polegające na zrzeszaniu osób niesłyszących i innych osób z wadą słuchu dla zapewnienia im pomocy we wszystkich sprawach życiowych.
Zwrócono uwagę na okoliczność, że zakończone postępowania sądowoadministracyjne dotyczyły również interesu prawnego stowarzyszenia Polski Związek [...], w rozumieniu art. 50 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a co za tym idzie, jego udział jako strony w toczących się postępowaniach powinien być zapewniony. Natomiast Stowarzyszenie nie zostało poinformowane o toczących się postępowaniach i wyrokach w nich zapadłych, samo również nie powzięło na ten temat żadnych informacji, w związku z czym nie miało możliwości działania w sprawie, bowiem dopiero w dniu 29 maja 2007r. Polski Związek [...] podjął wiedzę o zakończonych już postępowaniach sądowoadministracyjnych w przedmiotowej sprawie.
Wskazano, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania został zachowany, bowiem w myśl art. 277 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w niniejszej sprawie upływa on z dniem 29 sierpnia 2007r., a w tym właśnie dniu skarga ta została złożona.
W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania, uczestnicy postępowania J. T. Ż. i E. H. wnieśli o odrzucenie skargi lub w przypadku przyjęcia sprawy do rozpoznania, o jej oddalenie.
Podnieśli, że umowa dzierżawy budynków pomiędzy Zarządem Głównym Polskiego Związku [...] w W., a Polskim Związkiem [...] "[...]" Sp. z o.o. zawarta została w dniu [...] czerwca 2002r., czyli po dacie decyzji Ministra Gospodarki Nr [...] z dnia [...], którą Minister Gospodarki utrzymał w mocy swoją decyzję decyzją Nr [...] z dnia [...].
Wskazano, że stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 19 sierpnia 1949r. (M. P. z dnia 29 sierpnia 1949r. Nr A-58, poz. 790) spowodowało, iż w dacie wydania orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa Wytwórnią [...] J. C. i jego mienia, przedsiębiorstwo to nie było objęte (pod względem prawnym) przymusowym zarządem państwowym. Zatem w dacie wydania, orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960r. , nie miało oparcia w dyspozycji art. 2 i art. 9 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.).
Według wiedzy składających niniejszą odpowiedź na skargę o wznowienie, jak wynika ze sporządzonego w dniu [...] maja 2006r. protokołu Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki Polski Związek [...] "[...]" Sp. z o.o., na tym zgromadzeniu przedstawione było sprawozdanie zarządu spółki z działalności Zarządu tej spółki w 2005 roku. Natomiast w treści złożonego do akt rejestrowych KRS [...] sprawozdania zarządu tej spółki za rok 2005 znajduje się sformułowanie, iż "w sprawie nieruchomości, na której mieści się PZG ZSP "[...]" toczyć się będzie postępowanie z wniosku "[...]" przez Naczelnym Sadem Administracyjnym przeciwko byłym właścicielom."
J. T. Ż. i E. H. wskazali, że zwyczajne zgromadzenie wspólników spółki Polski Związek [...] "[...]" Sp . z o.o. z dnia [...] maja 2006r., odbyło się zarówno po dniu wydania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygn. akt. IV SA/WA 1571/05 z dnia 22 listopada 2005r., jak i po złożeniu w dniu 23 lutego 2006r. kasacji od tego wyroku przez Polski Związek [...] "[...]" Sp . z o.o.
Zauważono także, iż w obradach zgromadzenia brali udział jako przedstawiciele Stowarzyszenia Polski Związek [...] panowie K. D. - prezes ZG PZG oraz J. H.- sekretarz ZGPZG.
W związku z powyższym, w ocenie J. T. Ż. i E. H., nie jest prawdziwe zawarte w skardze stwierdzenie, jakoby Stowarzyszenie nie zostało poinformowane o toczących się postępowaniach i wyrokach w nich zapadłych oraz, że samo również nie powzięło na ten temat żadnych informacji, w związku z czym nie miało możliwości działania w sprawie.
Podniesiono, że Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy W. [...] W., w dniu [...] września 2007r. wypowiedział Stowarzyszeniu Polski Związek [...] (Zarząd Główny) ze skutkiem na dzień [...] października 2007r. umowę dzierżawy z dnia 1 sierpnia 1967r., w związku z czym uznać należy, że po stronie Stowarzyszenia Polski Związek [...] nie występuje interes prawny legitymujący Stowarzyszenie jako stronę w niniejszym postępowaniu, albowiem Stowarzyszenie Polski Związek [...] utraciło prawo władania nieruchomością położoną w W. przy ul. [...].
Wskazano, ze stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 19 sierpnia 1949r. (M. P. z dnia 29 sierpnia 1949 r. Nr A-58, poz. 790) w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad Wytwórnią [...] J. C., W. ul. [...] wywołało skutki ex tunc, a zatem spowodowało, iż w dacie wydania orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa i jego mienia przedsiębiorstwo to nie było objęte prawnie obowiązującym przymusowym zarządem państwowym. Orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960r nie miało wiec w chwili wydania oparcia w dyspozycji art. 2 i art. 9 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.).
Wskazano także, że postanowieniem z dnia [...] nr [...] wznowiono postępowanie w sprawie, zaś decyzją z dnia [...], nr [...], odmówiono uchylenia decyzji ostatecznej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...].
W tej sytuacji orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa i jego mienia ex lege - jako wydane bez podstawy prawnej - kwalifikowało się do stwierdzenia jego nieważności na zasadzie określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.pa.
J. T. Ż. i E. H. podnieśli, że poprawne merytorycznie są decyzje:
1. decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...],
utrzymująca w mocy decyzję tegoż ministra z dnia [...], którą
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność orzeczenia Ministra
Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960r., [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa
przedsiębiorstwa: Wytwórnia [...] J. C., W. ul [...];
2. decyzja nr [...] z dnia [...] Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...], nr [...].
Podkreślono, że odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny.
Wskazano, że nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej nie należy utożsamiać z występującym w art. 363 § 1 k.c. pojęciem "nieodwracalności przywrócenia stanu poprzedniego".
Zwrócono uwagę, że rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.
W związku z tym uznano, że decyzja Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, a decyzja Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] lutego 1960r., nie
spowodowała nieodwracalnych skutków prawnych. Dlatego też wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2005r., sygn. akt. IV SA/WA 1571/05 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2006r., sygn. akt. I OSK 508/06, zasługują na utrzymanie jako merytorycznie słuszne.
Odpowiedź na skargę o wznowienie postępowania złożył także Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wnosząc o jej oddalenie.
Organ wskazał, że na skutek złożonego przez Polski Związek [...] z dnia [...] czerwca 2007r. wniosku o wznowienie postępowania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] nr [...] wznowił postępowanie w sprawie, zaś decyzją z dnia [...], nr [...], odmówił uchylenia decyzji ostatecznej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...]. Podniesiono, że w związku z pouczeniem zawartym w decyzji, stowarzyszenie Polski Związek [...] ma możliwość złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a po wyczerpaniu toku instancji - prawo wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako p.p.s.a.) w przypadkach przewidzianych w dziale dotyczącym wznowienia postępowania (Dział VII ustawy) można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem.
Zatem w świetle cyt. przepisu warunkami dopuszczalności wznowienia postępowania jest istnienie orzeczenia sądu, od którego została wniesiona skarga o wznowienie postępowania, prawomocność orzeczenia, które musi kończyć postępowanie w sprawie. Przy czym wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego uzasadniają tylko te przesłanki wznowienia postępowania, które są następstwem zdarzeń powstałych w samym postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym, w którym ostatecznie rozstrzygnięto co do istoty sprawę administracyjną. Nadto skarga musi opierać się na ustawowej podstawie wznowienia. Podstawy te zostały taksatywnie wymienione - są to przyczyny nieważności (art. 271 p.p.s.a.), właściwe przyczyny restytucyjne (art. 273), oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą (art. 272). W myśl art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.
W niniejszej sprawie Stowarzyszenie Polskiego Związku [...] złożyło skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2006 r. sygn. akt I OSK 508/06 przywołując jako podstawę art. 271 pkt 2 p.p.s.a., uzasadniając ją faktem, iż zostało pozbawione możliwości udziału w toczącym się postępowaniu jako strona. W uzasadnieniu skargi Stowarzyszenie podniosło, że nie zostało powiadomione o toczących się postępowaniach i zapadłych wyrokach, a zatem nie miało możliwości działania w sprawie. Wiedzę o zapadłym rozstrzygnięciu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2006 r. Stowarzyszenie powzięło w dniu 29 maja 2007 r.
W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny zbadał dopuszczalność wznowienia i uznał, iż skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia oraz dochowany został termin do wniesienia niniejszej skargi. Tym samym Sąd uznał za bezzasadne stanowisko wyrażone przez uczestników postępowania J. Ż. i E. H. o konieczności odrzucenia przedmiotowej skargi.
Następnie Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był do zbadania interesu prawnego Stowarzyszenia do wniesienia niniejszej skargi o wznowienie.
Interes prawny we wniesieniu skargi o wznowienie postępowania przed sądem administracyjnym jest kategorią autonomiczną na gruncie procesu sądowoadministracyjnego, chociaż pochodną interesu prawnego, jaki miał skarżący w uruchomieniu zwykłego postępowania przed sądem. Jego istotę stanowi żądanie dokonania przez sąd administracyjny oceny zgodności z prawem prawomocnego orzeczenia tego sądu w ramach postaw uzasadniających wznowienie postępowania i ewentualnie orzeczenia co do istoty sprawy sądowoadministracyjnej.
Natomiast skarżącym w postępowaniu sądowoadministracyjnym - zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. - jest każdy, kto ma interes prawny we wniesieniu skargi, ponadto prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Pojęcie "interesu prawnego" należy do typowych klauzul generalnych. Opierając się na wykładni systemowej należy przyjąć tezę, zgodnie z którą pojęcie "interes prawny" użyty w art. 50 § 1 p.p.s.a. obejmuje swoim zakresem pojęcie interesu prawnego z art. 28 k.p.a.
Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Taki interes prawny wynika z przepisów prawa materialnego stanowiącego prawa i obowiązki. Warunkiem koniecznym do występowania podmiotu jako strony postępowania, jest posiadanie interesu prawnego lub obowiązku związanego z prowadzonym postępowaniem, albo żądanie przez podmiot czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Wspomniany interes prawny musi być interesem indywidualnym strony postępowania, musi zatem dotyczyć jej bezpośrednio. Pojęcie strony może być wyprowadzone tylko z administracyjnego prawa materialnego, to jest z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę dla sformułowania interesu lub obowiązku obywateli. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby.
Aby zatem można było mówić o przesłance do wznowienia postępowania sądowego wynikającej z art. 271 pkt 2 zdanie drugie prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, osoba, czy też osoba prawna musi wykazać, że winna brać udział w postępowaniu administracyjnym i w postępowaniu sądowym jako strona tego postępowania.
Umowa dzierżawy, którą legitymuje się Stowarzyszenie Polskiego Związku [...] nie daje jej uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa, gdyż brak jest przepisów w prawie materialnym wskazujących na takie uprawnienia dla dzierżawcy. Umowa dzierżawy należy do kategorii umów prawa cywilnego i w związku z tym podlega jego skutkom (np. kwestia rozliczeń, dzierżawy, nakładów czy też rozwiązania umowy). Na gruncie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.) oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 19 sierpnia 1949 r. (M.P. z dnia 29 sierpnia 1949 r. Nr A-58, poz. 790) nie można wywieść, że dzierżawcy terenu przysługuje interes prawny do występowania w przedmiotowej sprawie.
Skoro Stowarzyszenie Polskiego Związku [...] nie jest stroną w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa, to nie jest również stroną w postępowaniu sądowym dotyczącym skarg na wydane decyzje w tej sprawie, a skoro tak, to nie można żądać wznowienia postępowania.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 282 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę o wznowienie postępowania oddalił.