I OSK 1385/23

I OSK 1385/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SAB/Gd 138/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-03-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 8, 12 § 1, art. 35 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 133 § 1, art. 149 § 1a, § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Pomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 marca 2023r., sygn. akt II SAB/Gd 138/22 w sprawie ze skargi A. A. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 15 marca 2023 r. sygn. akt II SAB/Gd 138/22 po rozpoznaniu skargi A. A. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie świadczenia wychowawczego w punkcie 1. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody Pomorskiego do załatwienia sprawy; w punkcie 2. stwierdził, że Wojewoda Pomorski dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; w punkcie 3. przyznał od Wojewody Pomorskiego na rzecz A. A. sumę pieniężną w kwocie 1 000 złotych.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu 28 kwietnia 2021 r. do Wojewody Pomorskiego wpłynął wniosek A. A. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2021/2022 na dzieci B. B., C. C. i D. D. Wniosek ten został przekazany Wojewodzie Pomorskiemu przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w X. w związku z informacją, że ojciec dzieci E. E. pracuje poza granicami Polski.
W dniu 18 października 2022 r. do Wojewody Pomorskiego wpłynęła wniesiona przez skarżącą skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania.
W tym samym dniu, tj. 18 października 2022 r., Wojewoda Pomorski wydał informację nr 000323/SW/10/2022, którą przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na jej troje dzieci w kwocie po 500 zł miesięcznie.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z uwagi na zakończenie postępowania administracyjnego już po wniesieniu skargi. Ponadto, podkreślił, że strona przed wniesieniem skargi nie kontaktowała się z organem celem ustalenia na jakim etapie postępowania jest jej wniosek. Wojewoda wniósł również o oddalenie wniosku o zasądzenie sumy pieniężnej podnosząc, że świadczenie, o które wnioskowała skarżąca, jest wypłacane z wyrównaniem za cały okres, na który został złożony wniosek oraz, że z treści skargi nie wynika, jakiej ewentualne krzywdy skarżąca doznała.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga A. A. jest zasadna.
Jak zauważył Sąd I instancji, w związku z tym, że ojciec dziecka pracował za granicą, wniosek z 23 kwietnia 2021 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 został przekazany przez organ I instancji do Wojewody Pomorskiego, w celu przeprowadzenia procedury koordynacji (wniosek wpłynął do organu 28 kwietnia 2021 r.).
Sąd I instancji zaznaczył, że w sprawach określonych ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 września 2021 r., Dz. U. z 2021 r. poz. 1981), powoływanej dalej jako "u.p.p.", zastosowanie znajdują ogólne zasady ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), powoływanej dalej jako "K.p.a.", w tym dotyczące terminów załatwiania spraw, określonych w art. 35 K.p.a., co wynika wprost z art. 28 u.p.p.
Sąd I instancji uznał, że w sprawie miała miejsce bezczynność w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a., o czym orzeczono w punkcie 2 wyroku. Wojewoda nie rozpatrzył sprawy w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 K.p.a., ani nie wyznaczył nowego terminu rozpatrzenia sprawy zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a. Wniosek skarżącej wpłynął do Wojewody Pomorskiego 28 kwietnia 2021 r. a 18 października 2022 r., tj. już po wniesieniu skargi, Wojewoda sporządził informację o przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego. Sąd zauważył przy tym, że nie był związany zarzutami skargi i dokonał kwalifikacji stanu zaniechania po stronie organu jako bezczynności, a nie jak wskazano w skardze, przewlekłości postępowania.
Jak wskazał Sąd I instancji, mając na uwadze, że organ załatwił sprawę po dniu wniesienia skargi (informacja z 18 października 2022 r.), ale przed datą wyrokowania przez Sąd, zdezaktualizowała się przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", tj. nakazania organowi załatwienia sprawy. Wobec tego Sąd I instancji, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania Wojewody Pomorskiego do załatwienia sprawy (punkt 1 wyroku). Stanowisko organu, że w sytuacji, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organ administracyjny wydał decyzję konieczne jest oddalenie skargi, jest nieprawidłowe, ponieważ nie uwzględnia pełnej treści art. 149 P.p.s.a.
Dalej, Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 149 § 1a P.p.s.a. był jednocześnie zobligowany do stwierdzenia, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jak zauważył Sąd I instancji, postępowanie przed Wojewodą trwało 18 miesięcy (licząc od daty wpływu wniosku do tego organu, co miało miejsce 28 kwietnia 2021 r., do daty załatwienia sprawy, co miało miejsce 18 października 2022 r.). W tym czasie organ nie podejmował żadnych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy. Co istotne, sprawa nie była skomplikowana, nie wymagała przeprowadzenia postępowania dowodowego, została przez organ w całości rozstrzygnięta na podstawie złożonego wniosku i przekazanych organowi w dacie 28 kwietnia 2021 r. dokumentów. Nie sposób zatem znaleźć usprawiedliwienia dla tak znacznej zwłoki w jej rozstrzygnięciu.
Biorąc pod uwagę czas trwania postępowania, jak i opisaną postawę organu, Sąd I instancji uznał, że bezczynność Wojewody Pomorskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). W odpowiedzi na skargę organ nie wskazał żadnych okoliczności usprawiedliwiających bezczynność w tej sprawie. Sąd I instancji podkreślił, że stwierdzona bezczynność wynikała wyłącznie z postawy (zaniechań) organu, a z przekazanych akt sprawy nie wynika, by do zaistniałej sytuacji przyczyniła się strona skarżąca.
Sąd I instancji wskazał, odnosząc się do argumentu Wojewody podniesionego w odpowiedzi na skargę, że skarżąca nie kontaktowała się z organem w celu ustalenia, na jakim etapie pozostaje sprawa, że zgodnie z art. 36 K.p.a. obowiązkiem organu jest informowanie strony z urzędu o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, którego to obowiązku organ nie dopełnił. Ponadto, stosownie do treści art. 28 u.p.p., strona nie miała też obowiązku poprzedzenia skargi do sądu ponagleniem. Stronie nie można zatem postawić żadnego zarzutu w przyczynieniu się do czasu trwania postępowania.
Sąd I instancji uznał, że stronie należy się kwota 1 000 zł sumy pieniężnej, uzasadniona okresem bierności organu i zlekceważeniem prawa strony do rozpatrzenia jej sprawy, o czym orzeczono w pkt 3 sentencji wyroku. Zdaniem Sądu I instancji, powyższa kwota stanowi rekompensatę dla strony skarżącej w kontekście jej argumentacji wskazującej na utratę wartości świadczeń z uwagi na inflację.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Pomorski zaskarżając wyrok w części, to jest w zakresie punktu 2 i 3 wyroku, i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) art. 149 § 1a P.p.s.a. polegające na niewłaściwym zastosowaniu, w związku z naruszeniem art. 133 § 1 P.p.s.a., art. 8, art. 12 § 1 i art. 35 § 1 K.p.a., i uznaniu, że w przedmiotowej sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy bezczynność organu nie nosiła znamion złej woli, ani też nie powodowała dla strony dolegliwych skutków, a równocześnie nie była zamierzona;
2) art. 149 § 2 w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 35 § 1 K.p.a. i uznanie, że skarżąca na skutek bezczynności doznała uszczerbku i tym samym niezasadne przyznanie od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 1 000 zł, podczas gdy skarżąca nie wykazała, że na skutek bezczynności doznała uszczerbku, poniosła stratę finansową lub krzywdę.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i rozpoznanie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wniesiono również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Wojewoda Pomorski podkreślił, że po stronie organu nie było celowego unikania rozpoznania wniosku, celowego lekceważenia wniosku, ani też złej woli w rozpoznaniu wniosku. Nierozpoznanie wniosku wynikało z dużej ilości wpływających spraw i trudności kadrowych. Organ przyznał, że "okoliczności te nie mają wpływu dla oceny przekroczenia terminów określonych w k.p.a. i nie stanowią okoliczności wyłączających stwierdzenie bezczynności organu", ale podkreślił, że mają znaczenie dla oceny, czy bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa. Zdaniem organu, opóźnienie w podjęciu działania w zakresie wniosku strony nie świadczy więc o złej woli, poważnym zaniedbaniu, ani nie przesądza o lekceważącym traktowaniu skarżącego i ciążących na organie obowiązkach.
W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd I instancji błędnie ocenił stan faktyczny wynikający z akt sprawy i tym samym naruszył art. 133 § 1 P.p.s.a. ponieważ uznał, że opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach było rażące, podczas gdy opóźnienie to wynikało z niezawinionych przyczyn i nie miało charakteru zamierzonego.
Następnie, wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że niezasadnie przyznano skarżącej sumę pieniężną. Skarżąca nie uzasadniła, z czego wynika żądana przez nią kwota, ani nie wykazała, że na skutek bezczynności doznała uszczerbku, poniosła stratę finansową, czy krzywdę. Zdaniem organu, z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej powinien zawierać uzasadnienie wskazanych wyżej okoliczności.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie wyrok Sądu I instancji został zaskarżony w części, w której Sąd stwierdził, że bezczynność Wojewody Pomorskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 wyroku) oraz w części, w której przyznał od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 1 000 zł (pkt 3 wyroku).
Skarżący kasacyjnie organ uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 149 § 1a P.p.s.a., nie zgodził się z oceną, że doszło do bezczynności w stopniu rażącym i podniósł, że nie wydał rozstrzygnięcia w terminach wynikających z K.p.a. z przyczyn od niego niezależnych, wskazując na zmiany organizacyjne i braki kadrowe. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że skarżący nie kwestionuje okoliczności niewydania rozstrzygnięcia w terminach wynikających z K.p.a., lecz wskazuje na okoliczności uzasadniające (usprawiedliwiające) wydanie informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego ze znacznym opóźnieniem.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do oceny Sądu I instancji dotyczącej określenia bezczynności, jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy podkreślić, że ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, dokonanie kwalifikacji bezczynności lub przewlekłości pozostawiono uznaniu sądu orzekającego. Uznanie to, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, opiera się na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Taka kwalifikacja będzie więc zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest znaczny, oczywisty, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Przy ocenie sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca, znaczenie mają okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu, jego działania w toku rozpoznawania sprawy oraz stopień przekroczenia terminów.
W rozpoznawanej sprawie wniosek skarżącej, który wpłynął do Wojewody Pomorskiego w dniu 28 kwietnia 2021 r. został rozpoznany dopiero w dniu 18 października 2022 r., a więc po upływie 18 miesięcy od złożenia wniosku z 23 kwietnia 2021 r., po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Nie jest kwestionowane w skardze kasacyjnej ustalenie Sądu I instancji, że pomiędzy tymi datami organ nie podejmował żadnych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy – jest to okres w całości braku jakiejkolwiek aktywności organu. Organ nie podważył również ustalenia, że sprawa nie była skomplikowana, nie wymagała przeprowadzenia postępowania dowodowego, w całości została przez organ rozstrzygnięta na podstawie złożonego wniosku i przekazanych organowi w dacie 28 kwietnia 2021 r. dokumentów.
Jak również nie jest kwestionowane, że organ nie informował strony o braku możliwości rozpatrzenia sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a., a okoliczność ta znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Naruszył tym samym przepis art. 36 § 1 K.p.a.
W dacie składania skargi zwłoka organu wynosiła 18 miesięcy w rozpoznaniu wniosku skarżącej. Terminy rozpoznania sprawy określone w K.p.a. zostały nadmiernie przekroczone, skoro zgodnie z art. 35 § 3 K.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.
W odniesieniu do podnoszonej w skardze kasacyjnej okoliczności braków kadrowych organu, podkreślić należy, że do okoliczności usprawiedliwiających niepodejmowanie przez organ czynności w postępowaniu nie zalicza się problemów organizacyjnych, takich jak obciążenie ilością spraw, czy braków kadrowych, ponieważ nie mogą one rodzić negatywnych skutków dla strony i wpływać na ograniczenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Należało uznać, że długotrwałość okresu bezczynności organu wskazuje na naruszenie powyższych regulacji art. 35 § 1 K.p.a. w stopniu rażącym. Zasadnie zatem Sąd I instancji orzekł o tym, że bezczynność organu miała w niniejszej sprawie charakter rażący, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 149 § 1a P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie może również uwzględnić zarzutu naruszenia art. 149 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 (uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłość), może ponadto z urzędu albo na wniosek strony (...) przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Przy czym, ustawodawca przyznaje sądowi administracyjnemu uznanie w zakresie stwierdzenia podstaw do przyznania sumy pieniężnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji adekwatnie do okoliczności niniejszej sprawy orzekł o przyznaniu sumy pieniężnej we wskazanej wysokości. Sąd I instancji wyjaśnił w sposób wystarczający podstawy do uznania, że organ pozostawał w bezczynności, ustalił czasokres, w jakim bezczynność ta występowała i ocenił, czy można i należy przypisać jej charakter rażącego naruszenia prawa, czy zasadne było przyznanie sumy pieniężnej, wskazując także cele, jakie ma spełniać możliwość skorzystania przez Sąd z tej kompetencji.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 149 § 2 P.p.s.a. jedyną przesłanką warunkującą zarówno wymierzenie organowi grzywny, jak i przyznanie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej, jest uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Decyzja o zastosowaniu bądź odmowie zastosowania konkretnego środka (grzywny, sumy pieniężnej lub obu tych środków łącznie) należy do sądu administracyjnego. Podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii, sąd powinien przede wszystkim mieć na uwadze funkcje, jakie pełnią te środki. I tak, przyjmuje się, że grzywna jest środkiem o charakterze represyjnym i prewencyjnym mającym zdyscyplinować organ, natomiast suma pieniężna pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Przyznanie stronie skarżącej od organu określonej sumy pieniężnej stanowi nie tyle sankcję dla organu za wadliwe prowadzenie postępowania, co rekompensatę dla strony za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich doznała na skutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej stanowi swoistą rekompensatę dla strony skarżącej za doznane negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z nieterminowym rozpatrzeniem sprawy lub przewlekłością postępowania administracyjnego. (por. wyrok NSA z 11 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2230/17, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z woli ustawodawcy przyznanie stronie skarżącej odpowiedniej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a., a więc w przypadku uwzględnienia jej skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, zależy od uznania Sądu (może nastąpić z urzędu, bez wniosku strony), a ustawodawca nie przewidział w tym zakresie żadnych ograniczeń. Ustawodawca w ogóle nie wskazał, że suma pieniężna z art. 149 § 2 P.p.s.a. ma być przyznawana celem naprawienia poniesionej przez stronę szkody majątkowej bądź niemajątkowej, wprowadzając instytucję "sumy pieniężnej" jako całkowicie odrębną od występujących w Kodeksie cywilnym "odszkodowania" i "zadośćuczynienia". W związku z tym przyznanie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. nie wyklucza możliwości dochodzenia przez stronę w postępowaniu cywilnym naprawienia szkody wynikłej z bezczynności organu lub przewlekłości prowadzonego postępowania. Dopiero w takim postępowaniu strona byłaby zobligowana do wykazania wystąpienia po jej stronie określonego uszczerbku majątkowego bądź niemajątkowego. W postępowaniu w przedmiocie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania nie ma miejsca na prowadzenie postępowania dowodowego co do zaistniałej szkody (wyrok NSA z 24 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1127/22).
Warto też zwrócić uwagę na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz), który wielokrotnie stwierdzał, że przedłużające się postępowanie administracyjne stanowi naruszenie przez Polskę art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (por. np. sprawa Fuchs przeciwko Polsce, skarga nr 33870/96, wyrok z 11 lutego 2003 r. i sprawa Beller przeciwko Polsce, skarga nr 51837/99 wyrok z 1 lutego 2005 r.). Otóż w swoim orzecznictwie ETPCz przyjmuje, że istnieje silne domniemanie, iż nadmierna długość postępowania powoduje szkodę moralną (por. sprawa Scordino przeciwko Włochom, 36813/97 wyrok z 29 marca 2006 r.). Jest to co prawda domniemanie możliwe do obalenia, jednak to nie skarżący ma wykazywać fakt poniesienia określonego uszczerbku i jego rozmiary, lecz ciężar wykazania, że uszczerbek taki nie powstał, obciąża podmiot wykonujący władztwo publiczne, jeśli kwestionuje on zasadność roszczeń skarżącego w tym zakresie. Nie ma zatem podstaw do formułowania tezy o obowiązku strony wykazania istnienia oraz wysokości szkody poniesionej w związku z bezczynnością organu lub przewlekłością postępowania.
W związku z powyższym należy przyjąć, że przyznawana na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. suma pieniężna nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych, lecz stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie tej sumy powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania (por. cyt. wyrok NSA z 24 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1127/22).
Za przyznaniem stronie skarżącej sumy pieniężnej przemawia również stwierdzenie, że bezczynność organu wypełnia znamiona rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 149 § 1a P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że sąd administracyjny, który stwierdził w wyroku, że bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, może odstąpić od przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, jeżeli strona wystąpiła z takim wnioskiem, tylko w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach. Oznacza to, że sąd administracyjny odstępując od przyznania skarżącemu sumy pieniężnej obowiązany jest wyjaśnić, jaki to wyjątkowo uzasadniony przypadek zaistniał, żeby uznać za uzasadnione odstąpienie od zastosowania tego środka (tak: J. P. Tarno, M. A. Król: Przyznanie sumy pieniężnej jako środek dyscyplinowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 1/2019, s. 21-22, a także wyrok NSA z 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2230/17).
Zauważyć również należy, że skoro przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej ma przede wszystkim na celu danie jej "swoistego zadośćuczynienia" za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy, to okoliczność wydania rozstrzygnięcia po wniesieniu skargi na bezczynność organu nie wyłącza możności przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a.
Prawidłowo zatem Sąd I instancji zastosował normę wynikającą z art. 149 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którą miał on w takiej sytuacji kompetencję do przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości, która mieści się w warunku wskazanym w art. 154 § 6. Skoro fakt rażącego charakteru bezczynności organu w zakresie rozpatrzenia wniosku nie został skutecznie podważony, podobnie - jak i wykładnia art. 149 § 2 P.p.s.a., to zarzut dotyczący błędnego ustalenia podstaw do przyznania sumy pieniężnej jest niezasadny.
Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. uzasadnionego stwierdzeniem, że Sąd I instancji błędnie ocenił stan faktyczny wynikający z akt sprawy, ponieważ uznał, że opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach było rażące, podczas gdy opóźnienie to wynikało z przyczyn niezawinionych i nie miało charakteru zamierzonego, należy zauważyć, że wskazywane przez organ okoliczności nie stanowiły przeszkody dla wyznaczania przez organ nowego terminu załatwienia sprawy. Skoro organ nie zakwestionował rozstrzygnięcia Sądu I instancji co do stwierdzenia bezczynności, to nie może być skuteczna argumentacja organu wskazująca w istocie rzeczy na brak podstaw do stwierdzenia bezczynności. Mając na uwadze czas trwania postępowania przed organem należy uznać, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny okoliczności sprawy w kontekście uznania bezczynności za rażąco naruszającą prawo i w konsekwencji nie naruszył art. 133 § 1 P.p.s.a.
Wobec powyższego uznać należy, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił charakter zaistniałej bezczynności i zasadnie orzekł, jak w sentencji wyroku. Tym samym stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zawierają usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.