I OSK 1385/22
Podsumowanie
NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność państwa w 1950 r., uznając brak rażącego naruszenia prawa.
Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z 1950 r. o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność państwa. Strony zarzucały naruszenie przepisów KPA i dekretu o przejęciu. NSA oddalił skargę, uznając, że organy i WSA prawidłowo zinterpretowały pojęcie 'nieruchomości ziemskiej' i nie stwierdziły rażącego naruszenia prawa, a także że nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymującą w mocy decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczeń z 1950 r. dotyczących przejęcia na własność państwa nieruchomości ziemskiej. Skarżący zarzucali naruszenie art. 153 p.p.s.a., art. 156 § 1 pkt 2 KPA oraz art. 1 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zarzuty nie były skuteczne, ponieważ skarżący nie wykazał, w jaki sposób doszło do naruszenia przepisów. NSA podkreślił, że pojęcie 'nieruchomości ziemskiej' nie było jednoznacznie zdefiniowane w dekrecie, a interpretacja przyjęta przez organy i WSA nie stanowiła rażącego naruszenia prawa. Dodatkowo, sąd stwierdził, że stan faktyczny ustalony przez WSA był wiążący, a zarzuty dotyczące błędów w ustaleniach faktycznych nie mogły być podnoszone w skardze kasacyjnej. Sąd odniósł się również do art. 153 p.p.s.a., wskazując, że poprzednie orzeczenia NSA nie przesądzały o związaniu w kwestii faktów, a sama skarga kasacyjna nie wykazała istotnego naruszenia tego przepisu.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, nie stanowiła rażącego naruszenia prawa.
Uzasadnienie
Pojęcie 'nieruchomości ziemskiej' nie było jednoznacznie zdefiniowane w dekrecie, a jego interpretacja przez organy i WSA nie była oczywistym zaprzeczeniem stanu prawnego. Ponadto, ustalony stan faktyczny wskazywał, że nieruchomość nie była obiektem przemysłowym w dacie przejęcia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (7)
Główne
Dekret o przejęciu art. 1 § ust. 1 i ust. 2
Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego
Pojęcie 'nieruchomości ziemskiej' nie było jednoznacznie zdefiniowane i mogło być interpretowane szeroko, obejmując nieruchomości położone poza granicami miast, nawet jeśli były zabudowane. Kluczowe było ustalenie charakteru nieruchomości w dacie przejęcia.
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Rażące naruszenie prawa, jako podstawa stwierdzenia nieważności decyzji, musi być oczywiste i niebudzące wątpliwości, a nie wynikać z wątpliwości interpretacyjnych.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą organy, ale nie obejmują materii faktów i nie dotyczą sytuacji, gdy występują wątpliwości interpretacyjne.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa podstawy kasacyjne: naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, jeśli uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 176 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna do wydania wyroku przez NSA w przypadku uznania skargi kasacyjnej za nieskuteczną.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 153 p.p.s.a. Naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 KPA Naruszenie art. 1 ust. 1 i ust 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.
Godne uwagi sformułowania
pojęcie 'nieruchomości ziemskiej' nie zostało zdefiniowane w dekrecie rażące naruszenie prawa musi być oczywiste i niebudzące wątpliwości skarga kasacyjna cechuje się wysokim stopniem sformalizowania ocena prawna sądu wiąże w zakresie dokonanej oceny prawnej, nie obejmuje więc materii faktów
Skład orzekający
Monika Nowicka
przewodniczący sprawozdawca
Karol Kiczka
członek
Jakub Zieliński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'nieruchomość ziemska' w kontekście dekretu z 1949 r. oraz wymogi formalne skargi kasacyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego i historycznego kontekstu przejmowania nieruchomości na podstawie dekretu z 1949 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy historycznego przejęcia mienia i jego interpretacji przez pryzmat współczesnego prawa administracyjnego, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i historycznym prawie majątkowym.
“Czy przejęcie majątku w 1950 roku było legalne? NSA rozstrzyga wątpliwości po latach.”
Sektor
nieruchomości
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
I OSK 1385/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-07-29 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-07-21 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jakub Zieliński Karol Kiczka Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane I SA/Wa 967/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-08-18 Skarżony organ Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 1949 nr 46 poz 339 art. 1 ust. 1 i ust. 2 Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Dz.U. 2022 poz 2000 art. 156 § 1 pkt 2 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz.U. 2022 poz 329 art. 153 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Jakub Zieliński Protokolant: starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.D. i T.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2021r., sygn. akt I SA/Wa 967/21 w sprawie ze skarg A.D. i T.D. i M.J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2021r. nr SZ.gn.625.100.2020 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2021 r. (sygn. akt I SA/Wa 967/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") - oddalił skargi: A.D. i T.D. i M.J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2021 r. nr SZ.gn.625.100.2020 utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] października 2020 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Powiatowego w [...] z dnia [...] maja 1950 r. oraz utrzymującego ją w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] – Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] sierpnia 1950 r. w przedmiocie przejęcia na własność państwa mienia o powierzchni [...] ha, składającego się z gruntów i budynków położonych w gromadzie [...], ujawnionego w księdze hipotecznej pod nazwą: "[...] w powiecie [...] położona", stanowiącego - w dacie przejęcia - własność Zakładów Włókienniczych [...] w [...]. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, : A.D. i T.D. zarzuciły Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie (cyt.): "1. art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; 2. art. 156 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa); 3. art 1 ust. 1 i ust 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz.339)". Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne skarżące wnosiły o (cyt.): " zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2021 r. znak: SZ.gn.625.100.2020 utrzymującej w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2020 r. znak: [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1950 r. znak: [...] oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Starosty Powiatowego w [...] z dnia [...] maja 1950 r. oraz stwierdzenie nieważności tych orzeczeń" ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. W piśmie procesowym z dnia 25 czerwca 2025 r., uzupełniającym skargę kasacyjną strona skarżąca dodatkowo poparła wniesioną w/w skargę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze. Zarzuty te zostały oparte na naruszeniu: art. 153 p.p.s.a., art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art 1 ust. 1 i ust 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz.339). Jak z powyższego zatem wynika autor skargi kasacyjnej ani nie określił w tym przypadku podstaw kasacyjnych właściwych dla w/w zarzutów, ani też nie wskazał na czym – jego zdaniem - miałoby polegać naruszenie tych przepisów. Wyjaśnić zaś w tym miejscu należy, że - jak podkreśla się w doktrynie – po to ustawodawca ustanowił przymus adwokacko-radcowski (art. 175 § 1 p.p.s.a.), aby zapewnić m. in. formalną poprawność konstrukcji tego rodzaju pisma procesowego. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym, który cechuje wysoki stopień sformalizowania (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" pod red. Prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011 r. str. 595). W tym zatem kontekście wskazać należy, że zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach kasacyjnych. Są nimi: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak z powyższego zatem wynika różna jest konstrukcja obu wspomnianych podstaw kasacyjnych. O ile zarzut materialnoprawny można oprzeć na błędnej wykładni prawa lub wadliwym jego zastosowaniu, o tyle art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dopuszcza oparcie skargi kasacyjnej na zarzucie procesowym, ale tylko jeśli uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zatem zarzutów procesowych obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wykazanie również i tej okoliczności. Ponadto, zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez podstawy kasacyjne należy zaś rozumieć podanie konkretnego przepisu prawa, który jest wskazywany jako zarzut kasacyjny oczywiście łącznie ze wskazaniem aktu, w którym się on znajduje i określeniem miejsca publikacji tego aktu a poza tym należy wyjaśnić, z jakiego powodu strona skarżąca uważa, że wskazane przez nią przepisy zostały naruszone. Tymczasem, w przedmiotowej skardze kasacyjnej w zasadzie nie wyjaśniono na czym miałoby polegać naruszenie objętych nią przepisów, gdyż zarzutom kasacyjnym nie towarzyszyła żadna argumentacja a uzasadnienie skargi kasacyjnej (poza kwestią dotyczącą art. 153 p.p.s.a.) stanowiło praktycznie jedynie ogólną wypowiedź, a która dodatkowo nie była przy tym kompatybilna z podniesionymi zarzutami. W tych warunkach Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest na obrazie prawa materialnego, w postaci: art 1 ust. 1 i ust 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. w zw. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz na istotnym naruszeniu art. 153 p.p.s.a. Oceniając zaś prawidłowość zaskarżonego wyroku w kontekście w/w zarzutów kasacyjnych skład orzekający uznał, że zarzuty te nie były skuteczne. Przedmiotowa sprawa została zainicjowana wnioskiem A.D. (spadkobierczyni W.W.) z dnia [...] maja 2001 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty Powiatowego w [...] z dnia [...] maja 1950 r. oraz utrzymującego ją w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] – Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] sierpnia 1950 r. w przedmiocie przejęcia na własność państwa mienia o powierzchni [...] ha, składającego się z gruntów i budynków położonych w gromadzie [...], ujawnionego w księdze hipotecznej pod nazwą: " [...] w powiecie [...] położona", stanowiącego - w dacie przejęcia - własność Zakładów Włókienniczych [...] w [...]. Podstawą materialnoprawną w/w decyzji był art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U.1949.46.339, dalej jako: "dekret o przejęciu"). Odmawiając stwierdzenia nieważności w/w decyzji, organ nadzoru wyjaśnił, że - zgodnie z wymienionym przepisem - przejęcie nieruchomości w tym trybie uzależnione było od łącznego spełnienia trzech przesłanek: 1. położenie nieruchomości w obrębie pasa granicznego lub na terenie powiatów biłgorajskiego, krasnystawskiego i lubelskiego województwa lubelskiego oraz brzozowskiego i przeworskiego województwa rzeszowskiego; 2. niepozostawania tej nieruchomości w faktycznym władaniu jej właściciela, a w przypadku, gdy uprawiały ją osoby trzecie – niezamieszkiwania właściciela na miejscu; 3. ziemski charakter nieruchomości. W ocenie organu, przesłanki te zostały spełnione. W dniu [...] maja 1950 r. miejscowość [...], na terenie której położona była przedmiotowa nieruchomość, znajdowała się w powiecie [...], należącym do województwa [...] i w okresie przejęcia przedmiotowej nieruchomości jedyny pozostały przy życiu wspólnik Zakładów Włókienniczych [...] – W.W. zamieszkiwał w [...], a nieruchomość pozostawała w zarządzie osób trzecich. W odniesieniu zaś do ziemskiego charakteru przedmiotowej nieruchomości organ podniósł, że nie udało mu się odnaleźć dokumentów, które pozwoliłyby ustalić, jakie działki wchodziły w skład w/w nieruchomości. Brak tych danych - w ocenie Ministra – uniemożliwiał zatem ustalenie, w jaki sposób sporna nieruchomość została oznaczona oraz jakie były dalsze losy parcel (a później działek) wchodzących w jej skład. Tym niemniej, w księdze wieczystej nr [...] zostały zawarte ogólne informacje dotyczące struktury użytków, z których składała się sporna nieruchomość. Wskazano tam bowiem, że w jej skład wchodził: grunt orny, place z zabudowaniami oraz ogród owocowy. Zbliżony opis przedmiotowej nieruchomości (bez wyszczególnienia numerów parcel) został także zawarty w opisie inżyniera M.D., który wskazywał, że teren nieruchomości stanowił mniej więcej regularny prostokąt, grunt był prawie równy, lekko ku rzece opadający, suchy, nadający się dobrze pod uprawy. Teren ten został przy tym opisany jako zajęty częściowo pod obejścia fabryczne, częściowo obszerne podwórza ogrodzone parkanem, częściowo zaś poza ogrodzeniem fabrycznym wielkie puste pole, a przy budynkach mieszkalnych ogrody warzywno-kwiatowe, podwórza, uprawy lub nieużytki. Podkreślono jednocześnie, że wartość uprawna gleby była wysoka. Ponadto, odnośnie pojęcia, jakim było określenie: "nieruchomość ziemska" Minister wyjaśnił, że przepisy dekretu o przejęciu nie zawierały definicji tego terminu a zatem - już z tego względu - nie można było uznać, aby w sprawie naruszone zostały przepisy cyt. dekretu, a w szczególności, aby zostały naruszone w sposób rażący. W tym zakresie Minister wywodził, że jeżeli przedmiotem przejęcia była nieruchomość gruntowa, tj. ziemia, to - pod względem przedmiotowym - wyczerpywała ona językowe znaczenie użytego w dekrecie o przejęciu pojęcia nawet wówczas, gdy część tego gruntu była zabudowana, gdyż budynki stanowiły część składową nieruchomości. Nadto organ zwrócił też uwagę na fakt, że nieruchomość ta była położona na terenie gminy wiejskiej, zaś samo pojęcie "nieruchomość ziemska" zostało zaczerpnięte z wcześniejszego ustawodawstwa, w którym odnosiło się ono do nieruchomości położonych poza obrębem miast i miasteczek, z wyłączeniem nieruchomości znajdujących się w rękach drobnych rolników, letnisk, willi podmiejskich, kolonii robotniczych itp. Ponadto, Minister podkreślił także, iż pojęcie "nieruchomości ziemskiej" zostało użyte również w dekrecie PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który (w pierwotnym brzmieniu) odnosił się wyłącznie do nieruchomości o charakterze rolniczym a następnie zmienił brzmienie rozszerzając przedmiot tego dekretu na nieruchomości ziemskie. Wreszcie, Minister odwołał się także do interpretacji tego pojęcia prezentowanego przez centralne organy państwowe, wskazując na treść pism Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 21 stycznia 1946 r. i z listopada 1947 r. w których przyjęto, że najbardziej wskazane było, aby przez "nieruchomość ziemską" rozumieć każdą nieruchomość położoną poza granicami administracyjnymi miast. Poza tym – w ocenie organu - istniały także podstawy do uznania, że na dzień przejęcia przedmiotowej nieruchomości nie była ona obiektem przemysłowym. Nieruchomość ta przed jej zakupem przez Zakłady Włókiennicze [...] w [...] była bowiem wykorzystywana przez przedsiębiorstwo przemysłu rolnego (tj. [...]), zaś do uruchomienia odrębnej gałęzi przemysłu (tj. przemysłu włókienniczego) nigdy nie doszło. W ocenie Ministra, okolicznością przesądzającą o charakterze spornego mienia nie mogło stać się też to, że istniejąca infrastruktura i zakupione maszyny były przygotowane do rozpoczęcia produkcji przemysłowej. Okoliczność ta miała bowiem miejsce w 1939 r., tj. przed wybuchem Drugiej Wojny Światowej. W czasie trwania działań wojennych infrastruktura ta uległa jednak zniszczeniu - co potwierdzał m.in. protokół zdawczo- odbiorczy z dnia 17 sierpnia 1950 r. Równocześnie z treści pisma Zjednoczenia Przemysłu Roszarniczego z dnia 28 czerwca 1950 r. wynikało też, że uszkodzone poważnie zabudowania po zakończeniu wojny nie zostały przez właścicieli odbudowane, tylko ulegały dalszej dewastacji i stan taki trwał do 1950 r., tj. do czasu przejęcia ich na własność państwa. Dodatkowo też w dacie przejęcia nieruchomości nie istniała także sama Spółka Zakłady Włókiennicze [...] w [...], gdyż dwa lata wcześniej (tj. z chwilą śmierci A.J.) spółka ta uległa rozwiązaniu z mocy prawa. Wg Ministra, bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy pozostawało zaś to, w jaki sposób sporna nieruchomość została zagospodarowana po jej przejęciu na własność państwa – gdyż późniejsze losy wskazanej nieruchomości nie mogły mieć wpływu na ocenę jej charakteru w dacie przejęcia. Ostatecznie w świetle powyższych okoliczności, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że orzeczenia z 24 maja i 1 sierpnia 1950 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów dekretu o przejęciu, przez co nie było podstaw do stwierdzenia ich nieważności. Stanowisko to podzielił następnie Sąd Wojewódzki, podkreślając w szczególności, że (cyt.): "w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie można jednoznacznie przyjąć, że sporna nieruchomość nie miała charakteru < >, a więc że zachodzą przesłanki stwierdzenia, że doszło do rażącego naruszenia prawa. Przeciwnie, w ocenie Sądu, w miarę posiadanych dokumentów źródłowych organ zdołał ustalić, że przedwojenny ziemski czy nawet wręcz rolniczy charakter nieruchomości nie został skutecznie zmieniony po zmianie właściciela. Stąd pogląd ministra, że w sprawie w 1950 r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa - znajduje swoje rzeczowe uzasadnienie. Jest on tym bardziej uzasadniony gdy się uwzględni, że wykładanie pojęcia < > na przestrzeni lat ulegało pewnym modyfikacjom. Minister dał temu wyraz w merytorycznym i szerokim uzasadnieniu odnosząc się do linii orzecznictwa i zmian normatywnych dotyczących dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wątpliwości interpretacyjne dotyczące tej terminologii a także wątpliwości odnośnie do stanu faktycznego ww. nieruchomości i sposobu jej wykorzystywania w 1950 r. wykluczają po tylu latach zastosowanie art. 156 § 1 pkt. 2 kpa." Zdaniem skarżących, jak wyżej wskazano, Sąd Wojewódzki naruszył art. 1 ust. 1 i ust 2 w/w dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu. Rzecz jednak w tym, że ponieważ przedmiotowe postępowanie było prowadzone w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na podstawie art. art. 1 ust. 1 i ust 2 wspomnianego dekretu, to przepisy te nie występowały w nim samodzielnie. Ich wykładnia musiała być zaś dokonywana w powiazaniu z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponadto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – jej autor - nie wyjaśnił w ogóle, w jaki sposób - jego zdaniem - należało wykładać w analizowanej sprawie normatywną treść zawartą w art.1 ust. 1 i ust 2 w/w dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wręcz przeciwnie, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej czytamy jedynie, że (cyt.): "zdaniem skarżących zbędnym jest definiowanie pojęcia < >, albowiem organy władzy w 1950 r. działały wyłącznie w celu przejęcia zakładu przemysłowego (zakład włókienniczy, produkcja opatrunków) (...)." Następnie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano na szereg faktów, które miały dowodzić, że dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu stanowił pokłosie akcji "Wisła" a dokładnie był "pretekstem prawnym" do przejęcia w tym przypadku zakładu przemysłowego. Podnoszono także, że w toku postępowania, zakończonego wydaniem kontrolowanej w trybie nadzorczym decyzji, istotną w nim rolę odgrywało Zjednoczenie Przemysłu Roszarniczego, a który to podmiot nie był stroną tego postępowania. Wreszcie wskazywano na błędy w ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd i organ. W takiej sytuacji – zdaniem składu orzekającego – należało przyjąć, że skarga kasacyjna nie mogła okazać się skuteczną. Jak przyjmuje się bowiem jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego kwestie takie jak: błąd w ustaleniach faktycznych czy dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego, czy też wręcz niezasadne pominięcie szeregu dowodów, można podnosić jedynie w ramach właściwych zarzutów procesowych. Takich zarzutów przedmiotowa skarga kasacyjna jednak nie zawiera. Powyższe więc oznacza, że stan faktyczny, zaakceptowany przez Sąd Wojewódzki, był dla składu orzekającego wiążący. W tym więc kontekście należało uznać, że wykładnia prawa materialnego, dokonana przez Sąd Wojewódzki i przez organ nadzoru, była prawidłowa i była ona jednocześnie adekwatnie zastosowana do stanu faktycznego, który wynikał z treści zaskarżonego wyroku. Zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Pojęcie rażącego naruszenia prawa nie zostało wprawdzie zdefiniowane przez ustawodawcę, tym niemniej instytucja ta doczekała się bogatego orzecznictwa i piśmiennictwa. W doktrynie i orzecznictwie powszechnie prezentowane są zaś poglądy, zgodnie z którymi stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 k.p.a.) a zatem pojęcie to musi być interpretowane wąsko. Oznacza to, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wówczas, gdy podjęte rozstrzygnięcie jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią, nie budzącej wątpliwości i mającej zastosowanie w danej sprawie, normy prawnej. Innymi słowy, rażącym naruszeniem prawa jest dotknięta decyzja, której treść stanowi zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Poza tym za rażące należy również uznać takie naruszenie prawa, gdy w jego wyniku powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Odnosząc powyższe treści zatem do unormowań dekretu o przejęciu, w tym zwłaszcza do jego art. 1 ust. 1, stwierdzić należy, że akt ten nie zawierał definicji pojęcia "nieruchomości ziemskiej", którym się posługiwał. Jak wskazał zaś Minister, termin ten był różnie interpretowany w różnych aktach prawnych i pismach sporządzanych w okresie, gdy przepisy w/w dekretu były stosowane. Z tego już zatem tylko powodu nie można było twierdzić, że przyjmując taką a nie inną wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskiej" w kontrolowanych decyzjach, wydające je organy, rażąco naruszyły prawo. Ponadto za tego rodzaju wykładnią art. 1 ust. 1 i 2 dekretu o przejęciu, przemawiała w niniejszej sprawie także okoliczność, że - jak zostało to ustalone (zaakceptowane) przez Sąd Wojewódzki a których to ustaleń faktycznych (jak wyżej wspomniano) nie zakwestionowano w skardze kasacyjnej, na dzień przejęcia przedmiotowej nieruchomości nie była ona obiektem przemysłowym. Nieruchomość ta przed jej zakupem przez Zakłady Włókiennicze [...] w [...] była bowiem wykorzystywana przez przedsiębiorstwo przemysłu rolnego (tj. [...]), zaś do uruchomienia odrębnej gałęzi przemysłu (tj. przemysłu włókienniczego) nigdy nie doszło. Przechodząc do zarzutu opartego na art. 153 p.p.s.a., wyjaśnić należy, że zgodnie z jego treścią, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W rozpoznawanej (w sensie materialnoprawnym) sprawie zostało dotąd wydanych szereg decyzji oraz szereg wyroków sądów obu instancji. Istotnie przy tym było jednak to, że w wyroku z dnia 18 października 2016 r. (sygn. akt I OSK 1923/15) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wprawdzie Sąd Wojewódzki w prawomocnym wyroku z dnia 20 lutego 2009 r. (sygn. akt IV SA/Wa 858/08) przyjął, że kontrolowane orzeczenia są nieważne w części, w jakiej przejęto nieruchomość niemającą charakteru ziemskiego, ale Sąd meriti jednak nie dostrzegł, (cyt.): "iż kwestia ta może budzić wątpliwości interpretacyjne, które sprzeciwiają się stwierdzeniu nieważności decyzji opartej o jedną z możliwych wykładni." Ponadto w omawianym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny dodał, iż (cyt.): " brzmienie art. 153 p.p.s.a. przekonuje do związania wyrokiem tylko w zakresie dokonanej oceny prawnej, nie obejmuje więc materii faktów." Z tych powodów, mając na uwadze treść w/w wyroku Sądu Kasacyjnego, nie można było twierdzić, że Sąd Wojewódzki w zaskarżonym obecnie wyroku naruszył (i to w sposób istotny ) art. 153 p.p.s.a. Dodać też trzeba przy tym, że skarga kasacyjna nie wyjaśnia również na czym w tym przypadku miało by polegać owo istotne naruszenie przez Sąd I instancji w/w przepisu. W rezultacie zatem skargę kasacyjną należało uznać za nieskuteczną a to uzasadniało wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę