I OSK 1381/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-08
NSAnieruchomościWysokansa
wywłaszczenienieruchomościzwrotcel wywłaszczeniagospodarka nieruchomościamipostępowanie administracyjneNSAprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiKodeks postępowania administracyjnego

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a wcześniejsze orzeczenia sądów administracyjnych wiążą organy.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił skargę na decyzję Wojewody o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący zarzucali naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym nieuwzględnienie prawomocnych wyroków sądów powszechnych dotyczących celu wywłaszczenia. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że cel wywłaszczenia (budowa miasta Tychy) został zrealizowany, a wcześniejsze orzeczenia WSA wiążą organy na podstawie art. 153 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez U.K. i J.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił ich skargę na decyzję Wojewody Śląskiego odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania, w tym nieuwzględnienie prawomocnych wyroków sądów powszechnych (Sądu Okręgowego i Apelacyjnego w Katowicach) dotyczących celu wywłaszczenia, a także naruszenie przepisów materialnych dotyczących gospodarki nieruchomościami. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą organy. W tej sprawie wcześniejsze wyroki WSA w Gliwicach ustaliły, że celem wywłaszczenia była budowa miasta Tychy, a organy administracji były związane tymi ustaleniami. NSA uznał, że organy prawidłowo wykazały realizację celu wywłaszczenia, a zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych i materialnych były bezzasadne, często stanowiąc polemikę z ustaleniami faktycznymi już rozstrzygniętymi w poprzednich postępowaniach.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (5)

Odpowiedź sądu

Tak, organ administracji jest związany ustaleniami faktycznymi i oceną prawną zawartą w prawomocnych orzeczeniach sądów administracyjnych na podstawie art. 153 P.p.s.a.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że art. 153 P.p.s.a. nakłada na organy obowiązek stosowania się do wskazań i oceny prawnej sądu zawartych w prawomocnym orzeczeniu. W tej sprawie wcześniejsze wyroki WSA ustaliły cel wywłaszczenia, a organy były związane tymi ustaleniami.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy.

P.p.s.a. art. 183 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, NSA orzeka o jej oddaleniu.

P.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed NSA wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a.

u.g.n. art. 136 § ust. 1 i 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

u.g.n. art. 137

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Pomocnicze

K.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności.

K.p.a. art. 15

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

K.p.a. art. 8 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada zakazująca odstępowania od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

K.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

K.p.a. art. 136 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

K.p.c. art. 365 § § 1

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Cel wywłaszczenia (budowa miasta Tychy) został zrealizowany na spornych nieruchomościach. Organy administracji są związane ustaleniami faktycznymi i oceną prawną zawartą w prawomocnych orzeczeniach sądów administracyjnych (art. 153 P.p.s.a.). Postępowanie uzupełniające przeprowadzone przez organ odwoławczy było zgodne z art. 136 § 1 K.p.a. Zwrot sąsiedniej nieruchomości na rzecz spadkobierców nie stanowi podstawy do zarzutu naruszenia zasady z art. 8 § 2 K.p.a. z uwagi na odmienny stan faktyczny i prawny.

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa procesowego poprzez oddalenie skargi mimo nieuwzględnienia prawomocnych wyroków sądów powszechnych (art. 365 § 1 K.p.c.). Naruszenie prawa procesowego poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia zasady dwuinstancyjności (art. 15 K.p.a.). Naruszenie prawa procesowego poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia zasady zakazu odstępowania od utrwalonej praktyki (art. 8 § 2 K.p.a.). Naruszenie prawa procesowego poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia zasady wszechstronnej oceny materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.). Naruszenie prawa materialnego (art. 136, 137 u.g.n.) poprzez błędną wykładnię prowadzącą do nieprawidłowego uznania realizacji celu wywłaszczenia.

Godne uwagi sformułowania

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy... Skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie... Przedmiotem powyższych orzeczeń sądów powszechnych była ocena ważności umowy notarialnej... Ocena ta stała się zagadnieniem wstępnym dla prowadzonego postępowania o zwrot nieruchomości... Istota [...] zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy przez organy obu instancji. Postępowanie to ma postać postępowania uzupełniającego. Nie może ono zatem prowadzić do zgromadzenia istotnej części materiału dowodowego wyłącznie w postępowaniu odwoławczym.

Skład orzekający

Krzysztof Sobieralski

sprawozdawca

Marek Stojanowski

przewodniczący

Marian Wolanin

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 153 P.p.s.a. w kontekście związania organów administracji orzeczeniami sądów administracyjnych, a także zasady realizacji celu wywłaszczenia nieruchomości."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z wywłaszczeniem na cele budowy miasta i interpretacją celu wywłaszczenia w kontekście planowania przestrzennego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z wywłaszczaniem nieruchomości i związaniem organów administracji orzeczeniami sądów, co ma znaczenie praktyczne dla wielu właścicieli nieruchomości.

Czy cel wywłaszczenia nieruchomości został zrealizowany? NSA wyjaśnia, kiedy organy są związane wyrokami sądów.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1381/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Sobieralski /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1653/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-03-16
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 153, art. 183 § 1 i 2, art. 184, art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 8 § 2, art. 15, art. 136 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2020 poz 1575
art. 365 § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1990
art. 136 ust. 1 i 3, art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej U.K. i J.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1653/21 w sprawie ze skargi U.K. i J.F. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 15 października 2021 r. nr NWXIV.7581.3.32.2021 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1653/21, oddalił skargę U.K. i J.F. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 15 października 2021 r. nr NWXIV.7581.3.32.2021 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący zaskarżając go
w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
1. naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia,
w postaci:
a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy stan sprawy wskazywał na naruszenie przez organ administracji wyrażonej w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, powoływanej dalej jako "K.p.a.", zasady praworządności, poprzez całkowite zignorowanie ustaleń faktycznych będących podstawą wydania prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia [...] 2015 r., sygn. akt [...] i prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia [...] 2016 r., sygn. akt [...], które to orzeczenia przesądziły, że w sprawie nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia, a zgodnie z treścią art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, powoływanej dalej jako "K.p.c." orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby;
b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy stan sprawy wskazywał na naruszenie przez organ administracji wyrażonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, co powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji;
c. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy stan sprawy wskazywał na naruszenie przez organ administracji wyrażonej w art. 8 § 2 K.p.a. zasady zakazującej odstępowania od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, co powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji;
d. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a, poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy stan sprawy wskazywał na naruszenie przez organ administracji wyrażonej w art. 77 § 1 K.p.a. zasady wszechstronnej oceny materiału dowodowego, co spowodowało, że Sąd bazował na wadliwych ustaleniach faktycznych dokonanych przez organy administracji;
e. art. 3 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. przejawiające się w tym, iż Sąd pomimo zawarcia w uzasadnieniu wyroku wszystkich elementów wymaganych przez przepis art. 141 § 4 P.p.s.a., bazował na wadliwych ustaleniach faktycznych oraz poprzez nie wykonanie przez Sąd obowiązku skontrolowania prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji;
2. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 136 ust. 1 i 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 121 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n.", poprzez błędną wykładnię prowadzącą do nieprawidłowego uznania, że pozostawienie działek, których zwrotu domagają się skarżący, jako terenu niezagospodarowanego, porośniętego trawą i dziko rosnącą roślinnością realizuje cel wywłaszczenia określony w decyzji o wywłaszczeniu, jakim była realizacja narodowych planów gospodarczych.
Skarżący kasacyjnie, wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie reformatoryjnie w trybie art. 188 P.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania; oraz zasądzenie od organu administracji solidarnie na
rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji. Równocześnie skarżący kasacyjnie wnieśli o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, w myśl art. 182 § 1 P.p.s.a.
Wobec śmierci skarżącej kasacyjnie U.K. w jej miejsce do postępowania wstąpił następca prawny wyżej wymienionej P.K., który w piśmie z dnia 8 listopada 2024 r. oświadczył, iż w całości popiera skargę kasacyjną wniesioną w sprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Dokonując kontroli zasadności zarzutów skargi kasacyjnej należało uwzględnić, że w przedmiocie sprawy uprzednio zapadły już prawomocne wyroki sądu administracyjnego. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. II SA/Gl 934/17, orzeczono o uchyleniu rozstrzygnięć organów administracyjnych obu instancji wskazując, że kwestią zasadniczą w ponownie prowadzonym postępowaniu winno być ustalenie celu, dla którego zostały wywłaszczone nieruchomości skarżących stanowiące działki o oznaczeniach ewidencyjnych: [...], [...], [...] i [...], a następnie czy cel ten został zrealizowany.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z 13 czerwca 2018 r. nr G-GN.72213-3/11 Starosta Bieruńsko-Lędziński orzekł o odmowie zwrotu na rzecz skarżących przedmiotowych nieruchomości przyjmując, że celem wywłaszczenia była budowa miasta Tychy. Uznano, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na terenie objętym postępowaniem, albowiem działki objęte wnioskiem stanowią – zgodnie z pierwotnym założeniem – obszar zieleni izolacyjnej wykopu kolejowego. Wojewoda Śląski decyzją z 15 października 2018 r. nr NWXIV.7581.3.31.2018 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Następnie wyrokiem z 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1017/18, po rozpatrzeniu skargi wnioskodawców, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, aprobując ustalony przez organy administracyjne cel wywłaszczenia nieruchomości skarżących za jaki uznano budowę miasta Tychy, uchylił powyższe decyzje organów obu instancji wskazując, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu należy dokonać wszechstronnej analizy materiału dowodowego i ustalić, czy powyższy cel wywłaszczenia został zrealizowany na każdej z działek objętych wnioskiem, czy jedynie na części.
Wydany w sprawie wyrok z 10 kwietnia 2019 r. wiązał organy administracyjne na podstawie art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Dla organu administracji ponownie rozpatrującego sprawę, jak też każdego innego organu orzekającego w danej sprawie, zawarty w orzeczeniu kasacyjnym pogląd dotyczący wyłożonych i zastosowanych przepisów, jak również ocena co do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, jest wiążąca. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego (wyrok NSA z 28.10.2024 r, I OSK 937/23, LEX nr 3780756).
W kontekście zapadłego w sprawie II SA/Gl 1017/18 prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 kwietnia 2019 r. za bezzasadny należało uznać podnoszony przez skarżących kasacyjnie zarzut błędnych ustaleń faktycznych dokonanych w toku postępowania administracyjnego mających na celu ustalenie celu wywłaszczenia nieruchomości, jakim była budowa miasta Tychy. Organy w przedmiotowej sprawie wiązały już ustalenia poczynione w przeprowadzonym uprzednio postępowaniu administracyjnym, które poddane zostało kontroli sądowej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przeprowadzonej w sprawie II SA/Gl 1017/18. Ustalony przez organy cel, dla którego wywłaszczone zostały nieruchomości skarżących został przyznany przez sąd pierwszej instancji. WSA w Gliwicach na mocy powyższego orzeczenia nie zakwestionował oznaczonego przez organy administracyjne celu wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości. Nie wskazywał także na konieczność doprecyzowania, czy poczynienia innych ustaleń związanych z celem na jaki została wywłaszczona nieruchomość. Natomiast powodem, dla którego decyzje organów zostały uchylone było to, że nie wykazały one czy oznaczony cel wywłaszczenia został zrealizowany na przedmiotowych nieruchomościach. Tym samym w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem przez Wojewodę Śląskiego decyzji z dnia 15 października 2021 r. organy nie badały już celu wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości, a w konsekwencji sąd pierwszej instancji w sprawie II SA/Gl 1653/21 nie weryfikował prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji w tym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sposób właściwy ocenił, że przeprowadzone ponownie przez organy administracyjne postępowanie pozwoliło na wykazanie, że na stanowiących przedmiot sporu nieruchomościach cel wywłaszczenia, jakim była budowa miasta Tychy został zrealizowany, co zostało logicznie wywiedzione ze zgromadzonych w sprawie dowodów z oględzin oraz dokumentów takich jak mapy, plansze, plany i opracowania dotyczące przestrzeni miejskiej, na której są zlokalizowane przedmiotowe nieruchomości, zarówno etapowe, jak i ogólne.
W kontekście prawidłowego zastosowania art. 153 P.p.s.a. i wynikających tego konsekwencji w obszarze oceny zastosowania norm prawa materialnego oraz regulacji postępowania prawnego w sprawie zarzuty procesowe przedstawione w skardze kasacyjnej dotyczące niewłaściwego określenia celu na jaki miały być przeznaczone przedmiotowe nieruchomości jawią się jako ponowna polemika z ustaleniami i ocenami stanu faktycznego, w zakresie zbadanym, przeanalizowanym i przedstawionym w uprzednio wydanych prawomocnych wyrokach. Skarżący kasacyjnie nie podnieśli zarzutu naruszenia art. 153 P.p.s.a., co wywołuje konsekwencje prawne na podstawie art. 183 § 1 P.p.s.a. W związku z powyższym ewentualna weryfikacja tych ustaleń i ocen stanowiłaby naruszenie prawidłowo zastosowanego art. 153 P.p.s.a. i zakwestionowanie w innym postępowaniu, nie stanowiącym postępowania nadzwyczajnego, prawomocnego wyroku, co jest niedopuszczalne. Z tych względów zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. uznano za niezasadne.
Powyżej przytoczone kwestie odnoszą się również do podnoszonego przez skarżących kasacyjnie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy stan sprawy wskazywał na naruszenie przez organ administracji wyrażonej w art. 6 K.p.a. zasady praworządności poprzez nieuwzględnienie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia [...] 2015 r., sygn. akt [...], i wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia [...] 2016 r., sygn. akt [...]. Wskazać bowiem należy, że treść powyższych orzeczeń była znana sądowi pierwszej instancji już przy wydawaniu wyroku z dnia 30 listopada 2017 r. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wskazując w wyroku z dnia 30 listopada 2017 r. na konieczność ustalenia przez organy celu wywłaszczenia nieruchomości, zasadnie uznał, że powyższe orzeczenia sądów powszechnych nie są wiążące dla organów w zakresie dotyczącym oceny realizacji celu wywłaszczenia. Stanowisko to wiązało organy wydające decyzje w przedmiotowej sprawie, które zostały zobowiązane do dokonania samodzielnych ustaleń, jaki był cel wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości.
Abstrahując od powyższego sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, iż art. 365 § 1 K.p.c. wiąże sądy oraz organy w zakresie tego co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Przedmiotem powyższych orzeczeń sądów powszechnych była ocena ważności umowy notarialnej polegającej na wniesieniu w dniu 15 czerwca 1998 r. przedmiotowej nieruchomości do "[...]" Sp. z o.o. Ocena ta stała się zagadnieniem wstępnym dla prowadzonego postępowania o zwrot nieruchomości i w tym też kontekście rozstrzygnięcie sądów powszechnych wiązało organy administracji publicznej. Odmienna interpretacja tego przepisu polegająca na związaniu organów oraz sądów administracyjnych wszelkimi ustaleniami faktycznymi, które legły u podstaw rozstrzygnięć wydawanych przez sądy powszechne prowadziłaby do sytuacji, w której orzeczenia sądów zastępowałyby organy w realizacji powierzonych im zadań, co prowadziłoby do chaosu systemu prawnego.
Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy stan sprawy wskazywał na naruszenie przez organ administracyjny wyrażonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności. Okoliczności sprawy wskazują, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zachowana w postępowaniu administracyjnym. Istota wyrażonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy przez organy obu instancji. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadały w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy (m.in. wyrok NSA z 29.09.2021 r., I GSK 355/21, LEX nr 3264850). Równocześnie organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję (art. 136 § 1 K.p.a.). Analiza tego przepisu wskazuje, że może on być zastosowany wyłącznie w sytuacji, gdy w toku postępowania przed organem odwoławczym zachodzi konieczność uzupełnienia zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego. Zaznaczyć przy tym należy, że postępowanie to ma postać postępowania uzupełniającego. Nie może ono zatem prowadzić do zgromadzenia istotnej części materiału dowodowego wyłącznie w postępowaniu odwoławczym (m.in. wyrok NSA: z 07.09.2023 r., II OSK 1667/23, LEX nr 3629816; z 24.09.2024 r., II GSK 838/24, LEX nr 3785330).
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wątpliwości jakie dostrzegł organ odwoławczy mogły zostać rozstrzygnięte w ramach postępowania prowadzonego w oparciu o wyżej wskazany art. 136 K.p.a. Wskazać bowiem należy, że organ pierwszej instancji podejmując decyzję oparł się m.in. na przeprowadzonych oględzinach nieruchomości działek [...], [...], [...] i [...], planie zagospodarowania przestrzennego miasta Nowe Tychy – planie etapowym zatwierdzonym 15 stycznia 1962 r., uchwale Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 15 stycznia 1962 r. w sprawie zatwierdzenia aktualizacji perspektywicznego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Tychy. Tym samym w pełni uzasadnione było przeprowadzenie przez organ drugiej instancji uzupełniającego dowodu z dokumentów przedstawiających plany ogólne, które obrazowały ogólną koncepcję zagospodarowania miasta Tychy, ukazując przedmiotowe działki jako część szerszego konceptu terenu zielonego po obu stronach linii kolejowej, który zasadnie uznano jako obszar należący do całości organizmu miejskiego wpisanego w realizację celu ogólnego, którym była budowa miasta. Tym samym przeprowadzone przez organ odwoławczy postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie odpowiadało istocie postępowania uzupełniającego uregulowanego w art. 136 § 1 K.p.a., jako postępowania dodatkowego, dopełniającego, wspomagającego (por. wyrok NSA z 03.02.2022 r., I OSK 56/22, LEX nr 3349624).
Nie znalazł uznania również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy stan sprawy wskazywał na naruszenie przez organ administracji zasady wyrażonej w art. 8 § 2 K.p.a. Skarżący kasacyjnie wywodzili naruszenie zasady zakazującej odstępowania od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Naruszenie miało polegać na tym, że sąsiednie nieruchomości wzdłuż linii kolejowej (jako przykład podano nieruchomość stanowiącą działkę nr [...]) zostały prawomocnie zwrócone na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli. Posłużenie się powyższym przykładem nie znajduje przełożenia na niniejszą sprawę. Z wyroku NSA z [...] 2017 r., sygn. akt [...], wynika, że przywoływana przez skarżących działka nr [...] powstała w wyniku kolejnych podziałów działki nr [...], która została wywłaszczona na mocy decyzji Prezydenta Miasta Tychy z dnia [...] 1975 r. znak [...] na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w Tychach w celu budowy osiedla "[...]" i "[...]" w Tychach. W związku z powyższym fakt zwrotu spadkobiercom poprzednich właścicieli nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] nastąpił na podstawie odmiennego stanu faktycznego i prawnego. Wskazywana przez skarżących kasacyjnie nieruchomość została wywłaszczona na podstawie innej decyzji, wydanej przez inny organ administracji publicznej, w odmiennym czasie, a wywłaszczenie zostało dokonane na odmienny cel. Dlatego też podnoszony zarzut okazał się bezzasadny.
Pożądanego rezultatu nie mógł przynieść również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 1 i 3 i art. 137 u.g.n. Zarzut ten został bowiem zbudowany na podstawie stanu faktycznego. Zasadności tego zarzutu skarżący kasacyjnie upatrują de facto w odmiennej od przyjętej przez organy i zaakceptowanej przez sąd wojewódzki ocenie materiału dowodowego, co prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w sprawie nie doszło do błędnej wykładni powyższych przepisów, a jedynie odmiennej od oczekiwanej przez skarżących kasacyjnie oceny stanu faktycznego sprawy. Z tych też przyczyn zarzut ten należało uznać za bezzasadny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI