I OSK 1684/24

I OSK 1684/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Go 131/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2024-05-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 27 ust. 5 pkt 5, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Dnia 6 sierpnia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 15 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Go 131/24 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 10 października 2023 r. nr SKO-5502/1327-O/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 maja 2024 r. (sygn. akt II SA/Go 131/24), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia z 10 października 2023 r., nr SKO 5502/1327-O/23, uchylającą decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 27 lipca 2023 r. (OPS.ŚR.4702.27.2023), o odmowie przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem skarżącej – M. K. i przyznającą skarżącej na stałe - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem od dnia 1 lipca 2023 r. w wysokości 2.458,00 zł miesięcznie.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. K. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim – na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego w postaci:
1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.) - przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane stronie skarżącej od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 grudnia 2022 r., gdyż w okresie do 30 czerwca 2023 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca stronie skarżącej prawo do zasiłku opiekuńczego,
2.art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. - jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu za niemożliwe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za cały okres trwania postępowania ws. świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca stronie skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy – w ocenie skarżącej - rolą organu administracji jest znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które umożliwiłoby jej skorzystanie z prawa wyboru świadczenia rodzinnego, które chce pobierać, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskrzonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania. Ponadto wnosiła także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Poza tym skarżąca zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono występowania żadnej z przesłanek nieważności postępowania, które zostały wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło w granicach zgłoszonych w niej podstaw i zarzutów.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Została ona oparta jedynie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na obrazie prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni art. 27 ust. 5 pkt 3 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Tym samym należało uznać, że ustalenia faktyczne, dokonane w postępowaniu administracyjnym a zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki nie były w tym przypadku sporne.
Spór w przedmiotowej sprawie, determinowany w/w zarzutami, dotyczył natomiast daty początkowej przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ odwoławczy, to jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze, w zaskarżonej decyzji (decyzji z dnia 10 października 2023 r.) przyznał bowiem skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 lipca 2023 r., tj. od dnia ustania negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie w/w świadczenia, a stanowisko to zostało następnie zaaprobowane przez Sąd I instancji, natomiast - zdaniem skarżącej - świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać jej od miesiąca złożenia wniosku, to jest od dnia 1 grudnia 2022 r. mimo, że do dnia 30 czerwca 2023 r. strona pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany jej w okresie wcześniejszym z tytułu opieki nad mężem.
Wobec powyższego należało zważyć, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. dalej: u.ś.r.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po myśli natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Z powołanych przepisów w sposób jednoznaczny więc wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może zatem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać jej prawa do jego pobrania.
Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny przyjął w całej rozciągłości argumentację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, a w której Sąd I instancji stwierdził, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., jest również brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W dalszej części uzasadnienia w/w wyroku Sąd I instancji - powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2024 r. (I OSK 563/23) - wskazał także, że aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne zrzeczenie się tego prawa, a nie tylko warunkowe czy hipotetyczne. Dopiero utrata prawa do konkurencyjnego świadczenia otwiera bowiem możność przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wyszczególnić należy, że okolicznością bezsporną było, że do dnia 14 lipca 2023 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 16 listopada 2022 r. (OPŚ.ŚR.4705.2.2022/23) przyznająca skarżącej na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu sprawowania opieki nad mężem (zał. Nr 12). Dopiero, bowiem decyzją z dnia 14 lipca 2023 r., Wójt Gminy [...], po złożeniu przez skarżącą jednoznacznego oświadczenia o rezygnacji z przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego (oświadczenie z dnia 3 lipca 2023 r.) - działając na podstawie art. 155 k.p.a. – uchylił ww. decyzję od dnia 1 lipca 2023 r. (zał. Nr 34).
Mając zatem na uwadze to, co wyżej zostało stwierdzone, stwierdzić w tym miejscu trzeba, że w analizowanej sprawie nie mogło wywrzeć żadnego skutku prawnego złożone przez stronę we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oświadczenie, w którym M. K. warunkowo jedynie zrezygnowała z otrzymywanego przez nią dotąd specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak wspomniano wyżej, zrzeczenie się konkurencyjnego uprawnienia musi być wyraźne, a nie jedynie warunkowe czy hipotetyczne (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 marca 2025 r., sygn. akt I OSK 1364/24).
Skoro zatem warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia konkurencyjnego, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., był brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania tego rodzaju świadczenia, to – w świetle przytoczonych wyżej przepisów - nie było możliwe najpierw przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu, uchylenie przez właściwy organ decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wykładnia objętych zaskarżeniem przepisów, dokonana przez Sąd I instancji nie była zatem wadliwa.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, była ona - na mocy decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 16 listopada 2022 r. (OPŚ.ŚR.4705.2.2022/23) - uprawniona do zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem. Decyzja ta została uchylona dopiero decyzją z dnia 14 lipca 2023 r. a ta ostatnia decyzja nie została przez stronę zakwestionowana i - wobec jej niezaskarżenia - stała się ostateczna oraz prawomocna. Na mocy natomiast art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ, podobnie zresztą jak i sąd administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia. Jednocześnie podkreślić należy, że kontrola prawidłowości wydania w/w decyzji nie była przedmiotem niniejszego postępowania.
Odnosząc się natomiast do wyrażonego w skardze kasacyjnej stanowiska, w świetle którego to po stronie organu leżało podjęcie takich działań by osoba uprawniona do dwóch świadczeń nie została pozbawiona możliwości dokonania wyboru, Sąd Kasacyjny zwraca uwagę, że skarżąca nie podniosła w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów procesowych, a zatem nie mogła zasadnie twierdzić, że organy, rozpoznając jej wniosek, nie podjęły działań, do których były obowiązane a którego to uchybienia nie dostrzegł Sąd I instancji.
Z tych też powodów skład orzekający podzielił wykładnię prawa materialnego, dokonaną przez Sąd I instancji a co prowadziło do wniosku, że zarzuty kasacyjne w postaci błędnej wykładni art. 27 ust. 5 pkt 3 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r., należało uznać za niezasadne.
Powyższe skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej, o czym – na zasadzie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji.