I OSK 1370/05

I OSK 1370/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-12-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Izabella Kulig - Maciszewska
Janina Antosiewicz /sprawozdawca/
Zbigniew Rausz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
II SA/Go 10/05 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2005-07-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Zbigniew Rausz Sędziowie NSA Janina Antosiewicz (spr.) Izabella Kulig-Maciszewska Protokolant Justyna Nawrocka po rozpoznaniu w dniu 27 października 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Go 10/05 w sprawie ze skargi "H." Spedycja, Transport Ciężarowy Krajowy i Międzynarodowy B. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem ponadnormatywnym oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z 29 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Go 10/05, uwzględniając skargę "H." Transport Ciężarowy Krajowy i Międzynarodowy B. M., uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z [...] nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z [...], wymierzającą przedsiębiorcy karę za przejazd pojazdem ponadnormatywnym.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył ustalenia i rozstrzygnięcia organów, z których wynikało, że w wyniku pomiaru dokonanego przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego w [...] w dniu 30 września 2003 r. na przejściu drogowym w [...] ustalono, iż pojazd drogowy należący do B. M., prowadzącego przedsiębiorstwo "H." Spedycja Transport Ciężarowy Krajowy i Międzynarodowy, wykazał przekroczenie dopuszczalnej normy nacisku na oś o wartość 11,04 kN. W tej sytuacji organ uznał, że przewóz towarów dokonywany był pojazdem nienormatywnym, na co przewoźnik nie posiadał zezwolenia, co uzasadniało wymierzenie kary na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 3 i 2a i ust. 2b, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 z późn. zm.) oraz § 4 i 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262). Uczynił to Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z [...]. Decyzję tę utrzymał w mocy Dyrektor Izby Celnej w Rzepinie, powołując się na prawidłowy wynik ważenia uzyskany w wyniku ważenia dokonanego po raz trzeci, przy którym waga nie sygnalizowała nieprawidłowości.
Odnosząc się do zarzutu uniemożliwienia stronie udziału w procesie ważenia organ II instancji podkreślił, iż z uwagi na specyfikę miejsca przeprowadzonej kontroli oraz jego oddalenie od siedziby strony, funkcjonariusze nie byli w stanie zadbać o właściwą jej reprezentację z uwagi na potrzebę maksymalnego upłynniania ruchu transgranicznego. Jednakże zarówno decyzja określająca wysokość kary, jak i protokoł z ważenia pojazdu, zostały skarżącemu doręczone. Jednocześnie organ odwoławczy podniósł, że trudno jest zapewnić stronie czynny udział w czynnościach, których istota zasadza się – z jednej strony – na przejeździe pojazdu przez pomost wagi, a z drugiej strony na mechaniczno-elektronicznym przetworzeniu danych przez urządzenie wagowe.
Na powyższą decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył B. M. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, skarżący zarzucił naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego uregulowanych w przepisach art. 61 § 4, art. 10 § 1, art. 81, art. 71 § 1 oraz art. 77 § 1 kpa przez zaniechanie poinformowania strony o wszczęciu postępowania, o każdej czynności podjętej w jego toku oraz umożliwienia stronie wypowiedzenie się, co do przeprowadzonych dowodów.
Doręczenie stronie protokołu z trzeciego ważenia wraz z decyzją z tej samej daty, naruszało wskazane wyżej przepisy regulujące czynny udział strony w postępowaniu, a nie konwalidowało tego umożliwienie zapoznania się z tymi materiałami w postępowaniu odwoławczym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko a nadto stwierdził, iż kierowca pojazdu wiedział o podejmowanych czynnościach i w nich uczestniczył.
Uwzględniając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał oceny obowiązującego w tym czasie stanu prawnego przyjmując, iż podstawę prawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o drogach publicznych w brzmieniu przed ich nowelizacją ustawą z 14 listopada 2003 r. (Dz. U. Nr 200, poz. 1953).
W myśl art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, opłaty drogowe mogą być pobierane za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach.
Stosownie do treści art. 61 ust. 11 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm.), przejazd takiego pojazdu – zwanego pojazdem nienormatywnym – jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania pozwolenia.
Z kolei przepis art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych stanowi, że za przejazd po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, przy czym ich wysokość określa załącznik do tej ustawy.
W rozpatrywanej sprawie organ administracji celnej wskutek kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, dokonanej w dniu 30 września 2003 r., stwierdził przekroczenie dopuszczalnej normy nacisku na osie pojazdu i jednocześnie ustalił, że przejazd odbywa się bez wymaganego zezwolenia, co warunkowało w konsekwencji obciążenie strony karą pieniężną w wysokości 1.560 zł.
Ustalenia faktyczne organu I instancji, co do przekroczenia dopuszczalnych parametrów nacisku na osie pojazdu, oparte zostały na wynikach pomiaru dokonanego przy użyciu wagi samochodowej, służącej do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdu. Jak zaznaczono w protokole kontroli z dnia 30 września 2003 r. oraz w zaskarżonej decyzji pomiaru nacisku osi i masy całkowitej pojazdu, a także pomiaru rozstawu osi, dokonano przy pomocy urządzeń posiadających ważne świadectwa legalizacji.
Sąd przyjął, że skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze, nie zgłaszał zastrzeżeń, co do legalności urządzeń użytych do kontroli, lecz zakwestionował prawidłowość przebiegu kontroli przedmiotowego pojazdu. Według skarżącego uchybienia proceduralne mające miejsce podczas dokonanych pomiarów obciążenia osi pojazdu, dają podstawę do podważenia ustaleń organu celnego, co do tego, że w kontrolowanym pojeździe przekroczony został dopuszczalny nacisk osi napędowej.
Odnosząc się natomiast do kwestii warunków przeprowadzania kontroli w zakresie dynamicznego obciążenia osi pojazdu, masy pojazdu i jego wymiarów Sąd stwierdził, że w czasie wydania decyzji przez organy obu instancji brak było szczegółowej regulacji prawnej tego dotyczącej. Wbrew temu co wskazał Urząd Celny w [...] w piśmie z dnia 23 października 2003 r. (k. 21 akt administracyjnych) – w niniejszej sprawie organ celny w swych czynnościach kontrolnych nie mógł kierować się zasadami zawartymi w zarządzeniu nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z 22 grudnia 2000r. w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu dlatego, że w świetle norm konstytucyjnych, zarządzenie takie nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa i jako akt wewnętrzny mogło obowiązywać tylko jednostki organizacyjne podległe organowi, który ten akt wydał. Ponadto przytoczone zarządzenie Prezesa GUM straciło moc z dniem 30 czerwca 2002 r. wskutek regulacji zawartej w przepisach art. 47 pkt 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 120, poz. 1268) oraz art. 11 i art. 51 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 154, poz. 1800).
Sąd podkreślił, że według art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (Dz. U. z 2001 r. Nr 63, poz. 636) ustanowiona została delegacja dla Rady Ministrów, a od dnia 1 stycznia 2002 r. dla Ministra właściwego do spraw gospodarki – do określenia w drodze rozporządzenia m.in. wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej, a także warunków właściwego ich stosowania oraz warunków technicznych ich użytkowania.
Stosowny akt wykonawczy do cytowanej ustawy wydany został dopiero w dniu 10 lutego 2004 r. (rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu – weszło w życie z dniem 13 marca 2004 r.). Oznacza to, że pomiędzy wejściem w życie ustawy Prawo o miarach (1 stycznia 2003 r.), a dniem 13 marca 2004 r., żaden akt prawny nie regulował szczegółowych wymagań dla wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu oraz warunków ich stosowania.
Zdaniem Sądu I instancji powyższe rozważania prowadzą zatem do wniosku, że organy uprawnione do kontroli pojazdów, wykonujących międzynarodowy transport drogowy, powinny w postępowaniu zmierzającym do wymierzenia kary pieniężnej za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami – kierować się regułami procedury administracyjnej, wobec braku odmiennych dyspozycji ustawowych. Tak więc, wyniki kontroli warunków technicznych pojazdów nienormatywnych mogą stanowić dowód w tym postępowaniu, gdy dokonanie pomiaru ich masy oraz obciążenia osi odbyło się według reżimu określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Wbrew stanowisku organów celnych orzekających w sprawie, sama okoliczność legalizacji i sprawności urządzeń pomiarowych oraz nadzorowanie procesu ważenia przez program komputerowy, nie przesądza o prawidłowości przeprowadzenia dowodu z pomiaru obciążenia, jakie wywierają osie pojazdu na pomost wagi. Zastrzeżenia budzi twierdzenie organu odwoławczego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "trudno jest zapewnić stronie czynny udział w czynnościach, których istota zasadza się na przejeździe pojazdu przez pomost wagi oraz mechaniczno-elektronicznym przetworzeniu danych przez urządzenia wagowe".
W ocenie Sądu właśnie z uwagi na to, że w omawianym postępowaniu pomiar obciążenia osi pojazdu jest jedynym dowodem stanowiącym podstawę do wymierzenia kary pieniężnej, tak ważne jest aby podczas tych czynności kontrolnych organu celnego zachowane zostały zasady postępowania, określone bezwzględnie obowiązującymi przepisami kpa, z tym że warunki w jakich dokonywana jest kontrola mogą usprawiedliwiać pewną modyfikację modelu kodeksowego. Sąd uznał, że przeprowadzenie postępowania dowodowego z udziałem kierowcy pojazdu poddanego kontroli, nie oznaczało w konkretnej sprawie ograniczenia uprawnień przewoźnika będącego stroną, gdy wskutek jego woli tenże kierowca uprawniony był również do zgłoszenia tego środka transportu do procedury wywozu.
Przyznając, iż specyfika miejsca i charakteru kontroli wyklucza udział strony czynnościach ważenia Sąd zauważa, iż przewoźnik winien tak zorganizować swą działalność aby odpowiednia osoba brała udział w kontrolnych czynnościach organów celnych. Takie stanowisko znajduje oparcie m.in. w następujących orzeczeniach NSA: w wyroku z 15 stycznia 1998 r. II SA 894/97 (Lex nr 41371) oraz w wyroku z 11 maja 2005 r. OSK 1396/04 (niepubl.).
W rozstrzyganej sprawie – zdaniem NSA – błędnie jednak przyjął organ celny, że realizacja prawa strony do aktywnego uczestnictwa w postępowaniu dowodowym, wyczerpywała się w tym, że obecny podczas czynności ważenia kierowca pojazdu miał możliwość odniesienia się do sposobu i formy ich przeprowadzania oraz mógł wnieść zastrzeżenia do protokołu kontroli. Sąd zauważa, że na prawo strony do udziału w postępowaniu składa się również uprawnienie żądania przeprowadzenia określonych dowodów, które to uprawnienie w rozpatrywanym postępowaniu zostało naruszone.
Przede wszystkim funkcjonariusz celny powinien przedstawić kierowcy wszystkie raporty ważenia pojazdu, a nie tylko raport z trzeciego pomiaru, który stał się podstawą do wymiaru kary. Kierowca pojazdu powinien uzyskać pełne informacje co do przyczyn trzykrotnego pomiaru oraz tego, że za wiążący został uznany trzeci wynik ważenia pojazdu. Uniemożliwienie kierowcy pojazdu zapoznania się z całym materiałem dowodowym ograniczyło zarazem jego inicjatywę dowodową. Należy zwrócić uwagę, że w przeciwieństwie do funkcjonariuszy celnych uczestniczący w kontroli kierowca mógł nie mieć takiej jak oni wiedzy i zaufania co do sposobu działania urządzeń i programu komputerowego użytych do dokonywanego pomiaru technicznego. Dopiero organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśnił szczegółowo funkcjonowanie wagi samochodowej i urządzeń monitorujących proces ważenia pojazdu.
W ocenie Sądu, przedstawiany przez organ mechanizm pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu nie pozwalał funkcjonariuszowi celnemu uznać, że sam fakt braku sygnalizacji ze strony urządzenia użytego w punkcie kontrolnym świadczył o prawidłowości procesu ważenia. Nie do zaakceptowania jest w szczególności twierdzenie organu II instancji, iż "brak sygnalizacji oznacza, że nie ma podstaw do kwestionowania wyniku pomiaru i powtórzenie pomiaru nie jest potrzebne".
Wskazywana przez organ celny okoliczność, iż wynik ważenia dynamicznego pojazdu jest efektem przetworzenia danych przez program komputerowy, nie może co do zasady wykluczać weryfikacji takich wyników pomiaru. Skoro w niniejszej sprawie uzyskano podczas kontroli trzy różne wyniki pomiaru, to organ powinien w protokole, a następnie w decyzji, wyjaśnić zaistniałe w tym zakresie rozbieżności.
Jako podstawowe uchybienie organu I instancji Sąd przyjął to, że pominięto w procesie decyzyjnym zastrzeżenia kierowcy pojazdu zgłoszone do protokołu kontroli. W rozpatrywanym stanie faktycznym funkcjonariusz celny powinien rozważyć celowość powtórzenia pomiaru zwłaszcza, że po opuszczeniu punktu kontrolnego strona pozbawiona jest możliwości weryfikacji wyników ważenia i ewentualnego udowodnienia, że wynik pomiaru był obarczony błędem. W okolicznościach konkretnej sprawy wskazanym było przed wydaniem decyzji, doręczenie stronie protokołu z kontrolnego ważenia, celem umożliwienia wypowiedzenia się do zebranego materiału dowodowego. Zaniechanie tego naruszyło zasadę określoną w art. 10 § 1 kpa.
Wskazane nieprawidłowości proceduralne sprawiły, że wbrew nakazom wynikającym z przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa – organ celny nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, niezbędnego do wyjaśnienia istotnych okoliczności w sprawie. Ponadto sprzeczne z treścią art. 81 kpa było uznanie przez organ I instancji za miarodajne dla podjęcia rozstrzygnięcia tylko dowodu z jednego pomiaru obciążenia osi pojazdu w sytuacji, gdy trzy różne wyniki ważenia pojazdu zostały zakwestionowane przez kierowcę uczestniczącego w kontroli. Takie działania organu noszą znamiona dowolności i arbitralności.
W konsekwencji Sąd przyjął, że ocena Naczelnika Urzędu Celnego co do przejazdu pojazdem nienormatywnym pozbawiona była podstaw faktycznych. Umożliwienie skarżącemu zapoznania się dopiero w postępowaniu odwoławczym z zebranym materiałem dowodowym, nie stanowiło realizacji podstawowych gwarancji proceduralnych, ustanowionych przepisami kpa.
Z powyższych względów Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) zwaną dalej ustawa Ppsa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Dyrektor Izby Celnej w Rzepinie, reprezentowany przez radcę prawnego J. S. i zaskarżając powyższy wyrok w całości, skargę kasacyjną oparł o podstawy z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy Ppsa zaskarżonemu wyrokowi zarzucając:
1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Ppsa przez to, że Sąd uchylił decyzje organów celnych pierwszej i drugiej instancji, dopatrując się naruszenia przez te organy przepisów postępowania w takim stopniu, że mogło to mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, art. 10 § 1, art. 77, art. 80 i art. 81 kpa, podczas gdy organy te rozpatrywały sprawę w oparciu o pełny i należycie oceniony materiał dowodowy;
2. naruszenie prawa materialnego – art. 9 pkt 3 (w brzmieniu z dnia 10.02.2004 r.) w zw. z art. 27, art. 29 i art. 29a ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (Dz. U. z 2004 r. Nr 243, poz. 2441) przez ich pominięcie, a w związku z tym także niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię przepisów zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22.12.2000 r. nr 39, w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa Nr 6/2000, poz. 40) – rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10.02.2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. U. Nr 35, poz. 316), polegające na błędnym przyjęciu, że akty te jako całość określają procedury metrologiczne rozumiane jako zespół czynności ważenia pojazdów samochodowych, a tym samym mają zastosowanie w postępowaniu o nakładanie kar za przejazd pojazdami ponadnormatywnymi.
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia wyroku, przekazania sprawy WSA do ponownego rozpoznania i zasądzenia kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podzielono pogląd Sądu co do kwestii, że w dniu 30 września 2003 r. nie obowiązywały żadne przepisy wykonawcze do ustawy Prawo o miarach, odnoszące się do wymagań metrologicznych w stosunku do wag przeznaczonych do ważenia pojazdów w ruchu. Jednakże ani zarządzenie Prezesa GUM, ani rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej, nie zawierają żadnych unormowań odnoszących się do procedur ważenia. Przepisy te regulują wymagania metrologiczne w zakresie konstrukcji i wykonania wag oraz charakterystyki metrologiczne stawiane im ustawą. Zgodność urządzenia wagowego z tymi wymaganiami potwierdzona jest w świadectwie legalizacji wystawionym przez odpowiednie organy administracji.
Adresatem tych przepisów nie były organy celne, które są tylko użytkownikami wag i prowadząc postępowanie przepisów tych nie stosowały. Niezrozumiałe jest powołanie się Sądu na treść pisma Naczelnika Urzędu Celnego z 23.10.2003 r., gdyż nie wynika z niego, aby organ kierował się przepisami zarządzenia nr 39 Prezesa GUM i nie wynika, aby organy wskazywały je jako podstawy orzekania w sprawie.
Waga służąca do określenia pomiaru w tej sprawie posiadała ważne świadectwo legalizacji, które nie utraciło swej ważności gdy nie obowiązywały już przepisy wykonawcze. Wynika to z treści art. 27, 29 i 29a ustawy Prawo o miarach, które Sąd w swych rozważaniach pominął.
Niesłusznie zatem Sąd opierając się na fakcie nieobowiązywania przepisów wykonawczych uznał, że jedyny dowód w postaci prawidłowego pomiaru masy i nacisku na osie jest dowodem niewystarczającym dla obiektywnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania organ wywodzi, iż postępowanie określone przez Sąd spowodowałoby przedłużenie postępowania pierwszej instancji o co najmniej 1-2 dni. Pojazd w tym czasie musiałby oczekiwać na terminalu odpraw celnych, a strona nie mogłaby wykonywać obowiązków przewoźnika, co mogłoby wywoływać skutki ekonomiczne dla strony jak i organizacyjne dla organu trudne do wyobrażenia. Przepisy kpa nie mogą być odczytywane w sposób zbyt formalny i stosowane rygorystycznie niezależnie od stanu faktycznego i okoliczności sprawy. Specyfika postępowania wykluczała możliwość zawiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się co do materiału dowodowego i oczekiwanie na jej inicjatywę dowodową – również z uwagi na interes ekonomiczny strony.
Organ I instancji nie naruszył przepisów postępowania (art. 7, 77 i 80 kpa), bowiem nie ma podstaw racjonalnych do kwestionowania pomiaru nacisku na osie pojazdu wykonanego prawidłowo (bez sygnalizacji błędu). Organ podkreśla, iż był to trzeci pomiar, gdyż w dwóch poprzednich oprogramowanie wykazało nieprawidłowości w procesie ważenia (zbyt duża suma nacisku na wszystkie osie oraz zbyt duża prędkość pojazdu przez pomost wagi). Organ kwestionuje też przypisanie mu naruszenia art. 81 kpa, gdyż organy celne orzekały w oparciu o dowody w postaci wyników ważenia, a nie w oparciu o domniemania faktyczne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona, chociaż podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa materialnego przez Sąd I instancji należy uznać za niepozbawiony racji.
Zgodnie z art. 174 ustawy Ppsa skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, bądź też naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jeżeli w skardze kasacyjnej postawione zostały oba zarzuty, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania, gdyż dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.
Pogląd taki wyrażony m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 marca 2005 r. sygn. akt FSK 618/04 (ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120) utrwalił się w orzecznictwie sądu odwoławczego, a podzielając go Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę poddał w pierwszej kolejności ocenie zasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut naruszenia przepisów postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest trafny. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji trafnie przyjął, iż organy nie wyjaśniły w dostateczny sposób stanu faktycznego w sytuacji gdy pomiaru nacisku na osie pojazdu dokonywano trzykrotnie, nie zapoznając uczestniczącego w tej czynności kierowcy z rozbieżnymi wskazaniami wagi. Także w uzasadnieniu decyzji organ I instancji nie odniósł się do powyższych okoliczności, nie wyjaśnił przyczyn ich powstania, nie dokonał ich oceny, nie wypowiedział się w przedmiocie przyjęcia jako miarodajnego trzeciego wyniku i w oparciu o to wymierzył karę.
Podkreślenia wymaga to, iż WSA zasadnie przyjął powyższe uchybienia jako te, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy skoro już w toku czynności ważenia kierowca, wykonujący transport na zlecenie przedsiębiorcy domagał się udostępnienia wyników. Mogło to mieć wpływ nie tylko na kwestię zapewnienia stronie udziału w postępowaniu, choćby przez udział jej pracownika uczestniczącego w czynności, lecz budzi także uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości ustalonego wyniku ważenia. Zatem zarówno w aspekcie ustalenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś jak i jego rozmiarów, istniały w sprawie wątpliwości, których nie wyjaśniono, a które – co trafnie podkreślił Sąd – można byłoby wyjaśnić w drodze czynności podjętych przez organ celny w dniu kontroli. Na potrzebę wyjaśnienia wskazuje uwaga kierowcy zamieszczona w protokóle kontroli nr [...] z dnia 30 września 2003 r., w której sygnalizował brak zaznajomienia go z poprzednimi odczytami. Zasadnie Sąd I instancji jako uchybienie ocenił odstąpienie od dokonania jeszcze powtórnego pomiaru, a ponadto zaniechanie doręczenia stronie wyników poprzedniego ważenia z jego oceną, co naruszało przepisy art. 7, 77 § 1, 80 i 81 kpa.
Prawidłowo przyjął Sąd, iż w toku postępowania wyjaśniającego organ stosując przepisy kpa winien także respektować jedną z podstawowych zasad tego postępowania – zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej.
Naruszenie tej zasady w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadniało zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Ppsa, co prowadzi do uznania, iż zarzut naruszenia tego przepisu postawiony w skardze kasacyjnej należało ocenić jako nieusprawiedliwiony.
Skarga kasacyjna zasadnie natomiast zarzuca naruszenie prawa materialnego, a w szczególności uznanie, że w dacie wydania decyzji przez organy obu instancji brak było szczegółowej regulacji prawnej w kwestii warunków przeprowadzania kontroli pojazdów w zakresie określenia wielkości dynamicznego obciążenia osi pojazdu, a w konsekwencji naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów.
W dacie przeprowadzania kontroli pojazdu obowiązywała ustawa z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636 z późn. zm.), która w art. 9 pkt 3 zawierała delegację upoważniającą do określenia w drodze rozporządzenia wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej. Delegacja ta została zrealizowana dopiero przez wydanie w dniu 10 lutego 2004 r. rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. U. Nr 35, poz. 316) obowiązujące od 13 marca 2004 r. Do czasu wydania tego aktu obowiązywało wydane na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach, zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych (Dz. Urz. Miar i Prób Nr 6, poz. 40).
Zarządzenie nr 39, jako nieposiadające waloru przepisu prawa powszechnie obowiązującego, stanowiło akt o charakterze wewnętrznym. Nie mogłoby zatem stanowić podstawy prawnej decyzji, jednakże w niniejszej sprawie nie stanowiło ono podstawy prawnej decyzji (którą prawidłowo określono powołując stosowne przepisy ustawy o drogach publicznych), gdyż zarządzenie to regulowało zasady prawnej kontroli metrologicznej, jakiej poddawane były przyrządy pomiarowe przez organy administracji w formie legalizacji, bądź zatwierdzenia typu, nie zaś zasady prowadzenia postępowania w tych sprawach.
Podkreślenia wymaga, że zarówno pod rządami ustawy z 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach, jak i obecnie obowiązującej ustawy z 2001 r., mogły być użytkowane tylko te przyrządy pomiarowe, które posiadały ważną legalizację. Ustawa z 11 maja 2001 r. w art. 4 pkt 8 określa wymagania metrologiczne jako wymagania zasadnicze i szczegółowe, którym musi odpowiadać przyrząd pomiarowy, zdefiniowane we właściwych przepisach, zaś w myśl art. 4 pkt 9 prawna kontrola metrologiczna to działanie zmierzające do wykazania, że przyrząd pomiarowy spełnia wymagania metrologiczne określone we właściwych przepisach.
Legalizacja zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy to sprawdzenie, stwierdzenie i poświadczenie dowodem legalizacji, że przyrząd pomiarowy spełnia wymagania metrologiczne określone w przepisach, przy czym pojęcie to obejmuje legalizację pierwotną (po raz pierwszy po wyprodukowaniu przyrządu) i legalizację ponowną (każdą kolejną).
Błędnie Sąd I instancji przyjął, iż w czasie trwania postępowania brak było regulacji określającej szczegółowe wymagania dla wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu oraz warunków ich stosowania, a to wobec wewnętrznego charakteru zarządzenia i utraty jego mocy obowiązującej z dniem 30 czerwca 2002 r.
Rozumowanie Sądu mogłoby się ostać gdyby ustawodawca nie zamieścił szczególnych przepisów w rozdziale 8 ustawy z 11 maja 2001 r. Prawo o miarach.
Otóż stosownie do art. 27 tej ustawy, przyrządy pomiarowe zalegalizowane lub uwierzytelnione przed dniem wejścia w życie ustawy, niespełniające jej przepisów mogą być nadal legalizowane o ile spełniają wymagania dotychczasowych przepisów, lecz nie dłużej niż przez 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy.
Z powyższego przepisu wynika, iż pomimo wejścia w życie nowej ustawy z dniem 1 stycznia 2003 r., zachowały w zakresie legalizacji moc przepisy dotychczasowe, a więc wydane na podstawie ustawy z 3 kwietnia 1993 r.
W art. 29 przedłużono także moc obowiązującą dotychczasowych przepisów wykonawczych w zakresie prawnej kontroli metrologicznej (nie dłużej jednak niż przez rok od dnia wejścia w życie ustawy).
Tak więc do czasu wejścia w życie rozporządzenia z dnia 10 lutego 2004 r. obowiązywały w tym względzie przepisy dotychczasowe, które zawarte były w zarządzeniu nr 39.
Nadmienić należy, iż nowelą do ustawy Prawo o miarach z 27 maja 2004 r. wprowadzony został przepis art. 29a,w którym przewidziano możliwość dalszej legalizacji ponownej (przyrządów pomiarowych zalegalizowanych do dnia 31 grudnia 2003 r.) wyznaczając granice czasowe do 21 grudnia 2013 r.
Z powyższych względów skarga kasacyjna zasadnie podnosi konieczność uwzględnienia faktu, iż waga służąca do ważenia pojazdu posiadała ważne świadectwo legalizacji.
Uznając trafność zarzutu naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Ppsa oddalił skargę kasacyjną, a to z uwagi na zgodne z prawem orzeczenie Sądu I instancji uchylające zaskarżone decyzje z powodu naruszenia przepisów prawa procesowego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy.