I OSK 137/23

I OSK 137/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Sygn. powiązane
III SA/Łd 294/21 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-05-12
Skarżony organ
Główny Geodeta Kraju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K., R. K., G. Z., M. K., E. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 294/21 w sprawie ze skargi K. K., R. K., G. Z., M. K., E. R. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w rejestrze gruntów i budynków oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z 20 września 2022 r. III SA/Łd 294/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, oddalił skargę K.K., R. K., G. Z., M. K., E. R. (Skarżący) na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (Inspektor) z [...] stycznia 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian do rejestru gruntów i budynków.
Skarżący zaskarżyli wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik postępowania to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. art. 20 ust 2 w zw. z art. 7b ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027 ze zm.) w zw. z § 10 ust. 1 pkt. 2 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków z dnia 29 marca 2001 r. (Dz.U. Nr 38, poz. 454) w zw. z § 12 ust. 1 pkt. 4 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków z dnia 29 marca 2001 r. (Dz.U. Nr 38, poz. 454) poprzez uznanie, że zasadnie Organ odmówił dokonania zmian podmiotowych w rejestrze gruntów i budynków obrębu [...] gm. [...] dla działki nr [...] o powierzchni 10,36 ha dla której jako właściciel wykazany jest Powiat Kutnowski, a jako użytkownik Muzeum Zamku w [...], pomimo wydania decyzji stwierdzającej niepodpadanie nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej, która to kwestia podlega wyłącznej kompetencji organów administracyjnych, a tym samym Organ jest obowiązany uwzględniać stan prawny wynikający z ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych przez uprawnione organy w zakresie ich właściwości, jak również brak podstaw prawnych do żądania Skarżących "ustalenia tego stanu w przewidzianym przez prawo trybie np. w postępowaniu cywilnym".
Na zasadzie art. 176 p.p.s.a. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego Wyroku WSA w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, zgłaszając w tym miejscu wniosek o ich zasądzenie od Organu na rzecz Skarżących wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
W piśmie z 4 września 2025 r. Skarżący podtrzymali wszystkie zarzuty i twierdzenia zawarte w skardze kasacyjnej oraz przedłożyli wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 kwietnia 2025 r. I OSK 638/23 oddalający skargę kasacyjną Powiatu Kutnowskiego (Powiat) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 sierpnia 2022 r. I SA/Wa 1870/20. Wyrokiem tym Sąd Wojewódzki oddalił skargę Powiatu na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2020 r.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed przystąpieniem do rozpoznania skargi kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Decyzją z [...] lutego 2015 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody Łódzkiego (Wojewoda) z [...] marca 2013 r. w części, w której wojewoda stwierdził, że część nieruchomości określanej jako zespół zamkowo-parkowy w [...], oznaczona jako działka nr [...], podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej "dekret o reformie rolnej"), natomiast w punkcie drugim orzekł, że część nieruchomości określanej jako zespół zamkowo-parkowy w [...], oznaczona jako działka nr [...] nie podpadała pod działanie przepisów wyżej wymienionego dekretu.
Następnie decyzją z [...] października 2019 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność decyzji Wojewody z [...] lipca 2004 r. przekazującej nieodpłatnie Powiatowi prawo własności mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu Muzeum Zamek w [...], w skład którego wchodzi m.in. działka nr [...].
Sąd kasacyjny wyjaśnia w tym miejscu, że powyższa decyzja utrzymana została w mocy decyzją z [...] lipca 2020 r., skarga wniesiona przez Powiat została oddalona wyrokiem WSA w Warszawie z 5 sierpnia 2022 r., I SA/Wa 1870/20, zaś skarga kasacyjna Powiatu – przedłożonym przez Skarżących wyrokiem NSA z 15 kwietnia 2025 r., I OSK 638/20.
Powołując się na powyższe decyzje Skarżący wystąpili do Starosty Kutnowskiego (Starosta) z wnioskiem o ujawnienie ich jako właścicieli działki nr [...] położonej w obrębie [...], gm. [...].
Starosta a następnie Inspektor odmówili ujawnienia Skarżących jako właścicieli działki nr [...] wyjaśniając, że ewidencja gruntów i budynków jest rejestrem danych ujawnianych na podstawie dokumentów wytworzonych w odrębnych postępowaniach administracyjnych i sądowych, natomiast sama jako rejestr nie kształtuje nowych stanów faktycznych bądź prawnych. Dane ujawniane w tym rejestrze muszą być dla organu prowadzącego jednoznaczne, bez konieczności ich przekształcania lub analizowania. Organ nie jest zobowiązany do ujawnienia każdorazowo, tak jak tego chce wnioskodawca, każdych danych z każdej przedstawionej decyzji administracyjnej, a szczególnie w sytuacji, kiedy dane te mają dotyczyć danych podmiotowych. Organy zwróciły uwagę, że jak wynika z art. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2204), to księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości, nie służy do tego ewidencja gruntów i budynków.
Organy wskazały również, że dane wynikające z dokumentów załączonych do wniosku nie wskazują jednoznacznie danych osób, których ujawnienia domagają się wnioskodawcy. Aby zidentyfikować osoby na podstawie dostarczonych dokumentów organ musiałby samodzielnie dokonać analizy prawnej dokumentów, w tym także archiwalnych, co nie leży w kompetencji organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków. Podkreśliły, że w prosty sposób nie można ustalić, kto był właścicielem działki nr [...] przed Skarbem Państwa na podstawie księgi wieczystej [...] z uwagi na fakt, że księga ta od początku założona została na rzecz Skarbu Państwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podzielił stanowisko organów oddalając skargę.
Przystępując do rozpoznania skargi wskazać należy w pierwszej kolejności na wadliwość jej sformułowania. Skarżący jako wzorzec kontroli wskazali art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 2052 z późn. zm.. dalej : "ustawa - Prawo geodezyjne i kartograficzne").
Przywołany przez Skarżących przepis składa się dwóch jednostek redakcyjnych, z których jedna dzieli się na dwie kolejne jednostki Zgodnie bowiem z przywołanym przez Skarżących przepisem :
"2. W ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także:
1) właścicieli nieruchomości, a w przypadku:
a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości,
b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania;
2) miejsce pobytu stałego lub adres siedziby podmiotów, o których mowa w pkt 1".
Również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie sprecyzowano, która jednostka redakcyjna art. 20 ust. 2 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne została w ocenie Skarżących naruszona przez Sąd Wojewódzki. Sąd kasacyjny przypomina, że nie jest jego rolą próba ustalenia, jaki konkretnie przepis naruszony został w ocenie autora skargi kasacyjnej przez sąd pierwszej instancji. W konsekwencji, w zakresie dotyczącym naruszenia art. 20 ust. 2 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne zarzut uchylał się spod kontroli kasacyjnej.
Oczywiście niezasadny był zarzut naruszenia art. 7b ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne. Stosownie do tego przepisu, "wojewódzki inspektor nadzoru geodezyjnego i kartograficznego działający w imieniu wojewody wykonuje zadania niezastrzeżone na rzecz organów administracji geodezyjnej i kartograficznej, a w szczególności: (..) kontroluje działania administracji geodezyjnej i kartograficznej". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazano na czym polegać miało naruszenie przez organ drugiej instancji wynikających z tego przepisu obowiązków w zakresie kontroli administracji geodezyjnej i kartograficznej. Zwrócić należy uwagę, że w przywołanym przez Skarżących przepisie mowa jest o zadaniach wykonywanych przez wojewódzkiego inspektora nadzoru kartograficznego w imieniu wojewody. Zaskarżona decyzja wydana została zaś przez Inspektora działającego w imieniu własnym jako organ administracji wyższego stopnia w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do organów administracji geodezyjnej i kartograficznej, o których mowa w art. 6a ust. 1 pkt 2 analizowanej ustawy. Innymi słowy, w rozpoznawanej sprawie Inspektor nie działał jako organ nadzoru geodezyjnego i kartograficznego, ale jako organ drugiej instancji rozpatrujący odwołanie wniesione od decyzji Starosty, to jest organu, o którym mowa w art. 6a ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy – prawo geodezyjne i kartograficzne.
Skarżący jako wzorzec kontroli przywołali również § 10 ust. 1 pkt 2 w związku z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 393. Dalej "rozporządzenie").
Zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ewidencja obejmuje dane dotyczące właścicieli nieruchomości oraz przysługujących im wielkości udziałów w prawie własności, a także daty określające nabycie oraz utratę tego prawa.
Stosownie natomiast do § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia prawa osób i jednostek organizacyjnych, o których mowa w § 10 ust. 1 pkt 2 oraz w § 11 ust. 1 pkt 1 i 2, do gruntów, budynków i lokali uwidacznia się w ewidencji na podstawie (...) ostatecznych decyzji administracyjnych.
Skarżący w petitum skargi kasacyjnej nie wskazali wprost, czy w ich ocenie naruszenie przepisów rozporządzenia polegało na błędnej wykładni czy też na niewłaściwym zastosowaniu. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że w ich ocenie, skoro ustalenie, czy dana nieruchomość podlegała pod działanie dekretu o reformie rolnej, należy do wyłącznej kompetencji organów administracyjnych, to organ zobligowany był do uwzględnienia stanu prawnego wynikającego z ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanej przez uprawnione organy w zakresie ich właściwości, to jest do uwzględnienia stanu prawnego wynikającego z decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdzającej niepodpadanie działki nr [...] pod działanie dekretu o reformie rolnej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący przywołali fragmenty postanowienia Sądu Najwyższego dotyczące obowiązku uwzględniania w postępowaniu cywilnym stanu prawnego wynikającego z ostatecznej decyzji administracyjnej (postanowienie z 12 marca 2010 r. III CSK 160/09). Powołali się również na postanowienia z 21 czerwca 2012 r. II CSK 504/11 oraz II CSK 552/11, w świetle których stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stwarza możliwość wykreślenia ostatniego wadliwego wpisu lub kilku wadliwych wpisów i powrotu do stanu zgodnego z prawem.
Podkreślili, że wykładnia przepisów art. 31 ust. 1 i 31 ust. 2 w zw. z art. 34 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz.U. Nr 19, poz. 147) w zw. z art. 626 8 § 2 kpc prowadzi do konkluzji, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stwarza możliwość wykreślania ostatniego wadliwego wpisu lub kilku wadliwych wpisów i powrotu do stanu zgodnego z rzeczywistym stanem prawnym oraz dokonania nowego wpisu w wypadku wykazania następstwa prawnego po osobie niewadliwie ujawnionej w księdze wieczystej (art. 34), bez konieczności wytaczania powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jak i bez konieczności pozyskiwania innych aktów administracyjnych.
Odnosząc się do tej części argumentacji Sąd kasacyjny podkreśla, że niniejsza sprawa nie dotyczyła wpisu do księgi wieczystej ale zmian w ewidencji gruntów. Zatem przywoływane przez Skarżących orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczące tej problematyki nie mogą znaleźć zastosowania w sprawie.
W sprawie nie było również kwestionowane ani przez organy ani przez Sąd Wojewódzki, że ustalenie niepodpadania określonej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej następuje w postępowaniu administracyjnym stosownie do § 5 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm., dalej "rozporządzenie z 1 marca 1945 r."). Stanowisko organów i Sądu Wojewódzkiego nie prowadziło zatem do zakwestionowania poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 9 lipca 2015 r. I CSK 509/14.
Skarżący przywołali również stanowisko wyrażone przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy w postanowieniu z 22 kwietnia 2015 r. II CA 730/14 w świetle którego : "w przypadku uznania nieważności decyzji administracyjnych, na mocy których dokonano wpisów w księdze wieczystej KW (...) w dziale II, winien mieć zastosowanie art. 31 ust. 2 u.k.w.h., nawet wtedy gdy wpis pierwotny (własność B. i Z. C.) nie jest w chwili obecnej zgodny z rzeczywistym stanem prawnym, ale na mocy odpowiednich dokumentów można dokonać wpisu ich spadkobierców w odpowiednim udziale. W niniejszej sprawie bowiem następstwo prawne między uczestnikami nie jest sporne (więc art. 10 ust. u.k.w.h. nie musi mieć zastosowania), a w przypadku należytego wykazania odpowiednimi dokumentami następstwa prawnego wnioskodawców, wpis uzgodnienia treści księgi wieczystej jest możliwy na mocy art. 31 ust. 2 u.k.w.h.". Przywołanie tego poglądu wskazuje, że Skarżący utożsamiają postępowanie prowadzone przez organy administracji w zakresie wpisów do ewidencji gruntów i budynków z postępowaniem o wpis do księgi wieczystej, prowadzonym przed sądami powszechnymi. Takie utożsamienie obu postępowań nie ma jednak żadnego umocowania prawnego.
W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest figurowanie w ewidencji gruntów Powiatu jako właściciela spornej działki. Skarżący przedstawili organowi ewidencyjnemu decyzję stwierdzającą nieważność decyzji, na mocy której Powiat nabył prawo własności działki [...]. Jak słusznie zwróciły uwagę organy, decyzja ta mogłaby stanowić podstawę wykreślenia z ewidencji Powiatu jako właściciela działki, przy jednoczesnym ujawnieniu poprzedniego właściciela, to jest Skarbu Państwa. Nie mogłaby jednak prowadzić do ujawnienia w ewidencji gruntów Skarżących jako współwłaścicieli działki nr [...], a tego dotyczył złożony przez nich wniosek.
Odnosząc się do możliwości dokonania wpisu Skarżących w ewidencji gruntów jako wspówłaścicieli działki [...] na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2015 r. przypomnieć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęte jest stanowisko, że ewidencja gruntów jest tylko specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach, który pełni funkcje informacyjno-techniczne nie rozstrzygając sporów o prawo, ani nie nadaje czy ujmuje praw. O zasadności tego stanowiska przesądza przyjęta definicja ustawowa ewidencji gruntów i budynków (wyrok NSA z 14 kwietnia 2015 r., I OSK 1718/13)
W cytowanym wyroku odwołano się do ustawowej definicji ewidencji gruntów i budynków w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej ówcześnie decyzji. Brzmienie art. 2 pkt 8 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne, obowiązujące na datę wydania obecnie zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym "ilekroć w ustawie mowa jest o ewidencji gruntów i budynków (katastrze nieruchomości) - rozumie się przez to system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami" również potwierdza, że ewidencja gruntów i budynków pełni jedynie funkcje rejestrujące stany prawne ustalone w innym trybie i przez inne organy. Stąd też przez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów nie można dochodzić, ani udowadniać swoich praw właścicielskich. Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że nie kształtuje on nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny wynikający z dokumentów.
W kontekście powyższych uwag wskazać należy, że Skarżący przedstawili ostateczną decyzją stwierdzają niepodpadanie pod działanie dekretu o reformie rolnej działki nr [...]. Przedstawiona przez Skarżących decyzja nie wskazuje jednak, kto winien być uznany za właściciela spornej działki w dacie rozpoznawania ich wniosku o wpis do ewidencji gruntów. Decyzja ta potwierdza jedynie, że działka [...] nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej w dacie jego wejścia w życie a więc 13 września 1944 r. Nie rozstrzyga jednak o aktualnym stanie prawnym nieruchomości.
Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że z decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wynika, że właścicielami majątku byli S. K. i jego syn – M.K. Nie wynika z niej jednak w jakich udziałach prawo własności spornej nieruchomości przysługiwało każdemu z nich. Przedstawione przez Skarżących postanowienia spadkowe dotyczą wyłącznie dziedziczenia po M. K., czyli po jednej z osób wskazanych w decyzji z [...] lutego 2015 r.
Wnioskowana przez Skarżących zmiana stała w sprzeczności z zapisami wynikającymi z ksiąg wieczystych, których moc wiążąca wynika z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zgodnie z tym przepisem domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Wbrew twierdzeniom Skarżących nie można uznać, by przedstawione przez nich dokumenty obaliły domniemanie wynikające z treści wpisów. Jak już bowiem wskazano, decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi potwierdza jedynie, że działka [...] w określonej dacie nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej, nie rozstrzyga jednak o prawie własności nieruchomości po tej dacie. Jak zaś już wcześniej wskazano, decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych stwierdzająca nieważność decyzji komunalizacyjnej mogłaby zaś stanowić jedynie podstawę do wykreślenia z ewidencji Powiatu i ujawnienia Skarbu Państwa – o co Skarżący nie wnosili
Na marginesie wskazać należy, że przedstawiona przez Skarżących decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdzała nieważność decyzji Wojewody z [...] lipca 2004 r. Tymczasem z zapisów w księdze wieczystej wynika, że Powiat wpisany został jako właściciel nieruchomości na podstawie decyzji z [...] lipca 2010 r.
Końcowo zwrócić należy uwagę;,że Skarżący podkreślali w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, iż wystarczające dla wprowadzenia zmian w księgach wieczystych w zakresie podmiotu, któremu przysługuje prawo własności nieruchomości jest przedstawienie decyzji stwierdzającej niepodpadanie danej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej.
Wobec tej argumentacji niezrozumiałe jest negowanie przez Skarżących stanowiska organów i Sądu Wojewódzkiego, w świetle którego ujawnienie przysługujących im uprawnień wymaga przeprowadzenia odpowiedniego postępowania cywilnego. Sąd kasacyjny przypomina, że jak wskazuje się w doktrynie: "deklaratoryjny charakter wpisów w rejestrze oznacza, że ewidencja nie kształtuje nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny wynikający z dokumentów źródłowych. Poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich czy uprawnień do władania nieruchomością (wyrok NSA z 10.06.2020 r., I OSK 162/19, LEX nr 3025213; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18.12.2019 r., II SA/Go 704/19, LEX nr 2763678; wyrok WSA w Poznaniu z 6.02.2020 r., II SA/Po 525/19, LEX nr 2848002). W przywołanych orzeczeniach podkreśla się także, iż zaistnienie jakichkolwiek uzasadnionych wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości nie pozwala na prowadzenie postępowania w trybie administracyjnym służącym aktualizacji zapisów widniejących w ewidencji. W takiej sytuacji konieczne jest wszczęcie odpowiedniego postępowania przed sądem powszechnym, który będzie władny rozstrzygać spory na tle stanu prawnego nieruchomości. W orzecznictwie (zob. wyroki NSA: z 7.05.2008 r., I OSK 719/07, LEX nr 505313; z 24.06.2008 r., I OSK 1030/07, LEX nr 496216; z 8.07.2010 r., I OSK 1251/09, LEX nr 594994) podnosi się, że postępowanie mające na celu aktualizację operatu ewidencyjnego ma charakter rejestrowy, czyli wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji. W razie powstania sporu co do tego, czyją własnością jest nieruchomość ujawniona w operacie gruntów, powinno najpierw dojść do rozstrzygnięcia takiego sporu w drodze odpowiedniego procesu cywilnego, a dopiero potem do ujawnienia zapadłego w takim procesie wyroku w operacie ewidencyjnym. Aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje bowiem poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych (D. Felcenloben [w:] Prawo geodezyjne i kartograficzne. Komentarz, Warszawa 2024, art. 20).
Skarżący kwestionując stanowisko Sądu Wojewódzkiego podnoszą, że nie wskazał on, jakie to "stosowne powództwo" winni złożyć. Wyjaśnić zatem należy, że zadaniem Sądu Wojewódzkiego było zbadanie zgodności z prawem decyzji Inspektora oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty nie zaś udzielanie wyjaśnień co do czynności, jakie powinna podjąć strona w celu uzyskania stosownego wpisu do ksiąg wieczystych.
Sąd kasacyjny rozpoznający sprawę podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle którego organ ewidencyjny może wpisać do ewidencji gruntów i budynków tylko takie prawo do nieruchomości, które jednoznacznie, w sposób niewątpliwy, wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu, nie może zaś takiego prawa ani ustanowić ani wyinterpretować, tj. przyjąć, że wprawdzie danego prawa nie poświadcza w sposób bezpośredni żaden dokument, niemniej jego istnienie można wywieść z przesłanek pośrednich (por. wyrok NSA z 26 maja 2020 r. I OSK 211/19).
W realiach niniejszej sprawy Skarżący przedstawili decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdzającą niepopadanie działki nr [...] pod działanie dekretu o reformie rolnej, oraz decyzję stwierdzającą nieważność decyzji komunalizacyjnej. Jednocześnie jednak w księdze wieczystej jako właściciel ujawniony był w dalszym ciągu inny podmiot.
Wpisanie Skarżących w ewidencji gruntów oznaczałoby zatem konieczność przeprowadzenia przez organy postępowania zmierzającego do ustalenia, komu przysługuje prawo własności do nieruchomości. Tymczasem, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 czerwca 2017 r. I OSK 184/17, pochodny charakter informacji znajdujących się w ewidencji w stosunku do źródeł tych informacji wymienionych w § 12 ust. 1 pkt 1 - 6 i § 11 ust. 2 rozporządzenia oznacza, że wszelkie zmiany danych ewidencyjnych powinny mieć charakter bezsporny. Można to osiągnąć wyłącznie przez dokonywanie ich rejestracji w sposób przewidziany w rozporządzeniu. Obowiązek zamieszczenia w ewidencji wyłącznie danych bezspornych wyklucza samodzielne rozstrzyganie przez organ rejestrujący wszelkich kwestii związanych z prawem do nieruchomości.
W konsekwencji, zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej uznać należało za niezasadne.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.