I OSK 1369/20

I OSK 1369/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariola Kowalska /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1181/19 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2020-01-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 622
art. 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia NSA Piotr Niczyporuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Dariusz Bociarski po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1181/19 w sprawie ze skargi H.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 9 sierpnia 2019 r. nr SKO.407.KO.1336.73.2019 w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z 16 lipca 2019 r. nr K.I.5430.9.55.2019; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu na rzecz H.P. kwotę 1137 zł (tysiąc sto trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1181/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi H.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 9 sierpnia 2019r. nr SKO.407.KO.1336.73.2019 w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy skargę oddalił.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Sąd Rejonowy w [...] prawomocnym wyrokiem z 7 maja 2019 r. sygn. [...] orzekł wobec H.P. zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. AM, B1, B, BE na okres trzech lat.
Pismem z 10 czerwca 2019 r. Starosta N. zawiadomił skarżącego o wykonaniu środka karnego, a następnie na podstawie w/w wyroku sądowego oraz zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks kamy wykonawczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 676), decyzją z 26 czerwca 2019 r. nr K.I.5430.9.55.2019 cofnął H.P. uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii AM, B1, B, BE nr dokumentu [...] nr druku [...], na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] listopada 2021 r.
Wnioskiem z 19 czerwca 2019 r. (data wpływu do organu) H.P. zwrócił się o wydanie wtórnika prawa jazdy kat. C (zwrot prawa jazdy kat. C).
Po rozpoznaniu ww. wniosku Starosta N. decyzją z 16 lipca 2019 r. nr K.I.5430.9.55.2019 odmówił wydania prawa jazdy potwierdzającego posiadanie uprawnień w zakresie kat. C, CE H.P.
W uzasadnieniu powołał się na prawomocny wyrok sądu, którym orzeczono o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych, wskazał na wykonanie ww. środka karnego i na decyzję cofającą ww. uprawnienia. Powołał się także na art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2019 r. poz. 341 – zwana dalej "ustawą"), z którego wynika, że osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, obejmujący uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, BE, a ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, prawo jazdy nie może być wydane w zakresie pozostawionych przez Sąd uprawnień obejmujących kat. C, CE.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu decyzją z 9 sierpnia 2019r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium wskazało, że dokument prawa jazdy kat. C, C+E nie może być zwrócony w okresie obowiązywania orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądu karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz decyzji o cofnięciu uprawnień obejmujących uprawnienie w zakresie kategorii B. Wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii, odzyskanie dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania pojazdami wszystkich kategorii. Takie stanowisko jest zgodne z linią orzeczniczą sądów administracyjnych.
Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie H.P., wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Zarzucił wydanie decyzji z rażącym naruszeniem art. 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę. Sąd I instancji wyjaśnił, że w kontrolowanej sprawie stan faktyczny jest niesporny. Wyrokiem z 7 maja 2019 r. Sądu Rejonowego w N. – II Wydział Karny ([...]) skarżący uznany został winnym tego, że w określonym miejscu i czasie kierował samochodem osobowym znajdując się w stanie pod wpływem środka działającego podobnie do alkoholu etylowego, równoważnym ze stanem nietrzeźwości (powyżej 0,5 promila). W punkcie IV tego wyroku orzeczono wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. AM, B1, B, BE na okres 3 lat. W oparciu o powyższy wyrok decyzją z 26 czerwca 2019 r. Starosta N. cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kat. AM, B1, B, B+E na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] listopada 2021 r. Pismem z 17 czerwca 2019r. skarżący zwrócił się do Starosty N. o wydanie wtórnika prawa jazdy kat. C (zwrot prawa jazdy kat. C), a więc w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonych w ww. wyroku. Sąd wskazał, ze ustawa rozróżnia osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy (nie posiadające uprawnień do kierowania pojazdami) od osób, które wnoszą jedynie o zwrot dokumentu prawa jazdy. Do tej ostatniej kategorii należy skarżący, posiadający uprawnienie do kierowania pojazdami kat. C, CE (tych uprawnień nie został pozbawiony powołanym wcześniej wyrokiem Sądu Rejonowego w N. – II Wydział Karny), dlatego wystąpił z wnioskiem o zwrot prawa jazdy w zakresie tych kategorii.
Przepis art. 12 ust. 1 ustawy wymienia w swej treści okoliczności, których wystąpienie uniemożliwia wydanie prawa jazdy, a jedną z nich jest wskazany w pkt 2 zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu, w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei z art. 12 ust. 2 ustawy wynika, że okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy określona w pkt 2 art. 12 ust. 1, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, nie objętych orzeczonym zakazem. Tym samym w aktualnym stanie prawnym, skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem zakazującym prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, został rozciągnięty na inne uprawnienia do prowadzenia pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy innej kategorii, jak i dysponujących już takim prawem jazdy.
W ocenie Sądu I instancji nie można zarzucić organom, że nie respektują wyroku karnego (rozszerzając środek karny, naruszając zakaz ponownego karania za to samo zdarzenie). Z mocy art. 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy konsekwencją orzeczenia środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów objętych prawem jazdy kategorii B jest ustawowe rozciągnięcie zakazu (w ramach sankcji administracyjnej w postaci decyzji o odmowie wydania lub zwrotu dokumentu prawa jazdy) również na inne kategorie prawa jazdy, w tym także na te, co do których sąd karny nie orzekł zakazu prowadzenia pojazdów, albo co do których zakaz ten wyłączył. Wniosek taki znajduje wsparcie w literalnej treści art. 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy, jak również w zasadzie "dwutorowości" karnoprawnego i administracyjnoprawnego sankcjonowania naruszenia obowiązków ustawowych. Z jednej strony ustawodawca przewidział stosowanie sankcji karnej za czyn polegający na prowadzeniu pojazdu w stanie nietrzeźwości (kara oraz środek karny za popełnienie przestępstwa z art. 178a k.k.), a z drugiej strony wprowadził roszczenie sankcjonowania powyższego czynu przez sankcję administracyjną. Przejawem tego rodzaju sankcji, wymierzonej niezależnie od sankcji karnej, są wspomniane wyżej przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 12 ust. 2 ustawy. Niewątpliwie u podstaw tego rodzaju "dwutorowości" stoją różne cele związane ze specyfiką sankcji karnych i administracyjnych (represyjne, prewencyjne, ochronne, inne) jako narzędzi osiągania stanu bezpieczeństwa i porządku w ruchu drogowym. Trzeba również tu podkreślić, że źródłem ograniczenia uprawnień osób ubiegających się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy nie jest w tym wypadku sam wyrok karny, lecz norma ustawowa, która podlega konkretyzacji za pośrednictwem decyzji o odmowie wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Takie rozwiązanie ustawowe, jak przewidziana w art. 12 ust. 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy podstawa do nałożenia – niezależnej od sankcji karnej – sankcji administracyjnej w drodze decyzji administracyjnej, nie narusza wzorców konstytucyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2018 r., I OSK 1860/17).
O powyższego wyroku H.P. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił Sądowi I instancji wydanie wyroku z naruszeniem prawa materialnego:
a) rażącym naruszeniem art. 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, poprzez jego niewłaściwą wykładnię, wyrażającą się w:
- pominięciu tego, że w/w przepis ma zastosowanie jedynie do osób, które ubiegają się dopiero o wydanie prawa jazdy określonych w nim kategorii i nigdy ich nie posiadały, a wobec których orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmujący uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, nie zaś wobec osób, które posiadały już prawa jazdy wymienionych kategorii przed wydaniem prawomocnego orzeczenia przez sąd powszechny;
- wejściu w rolę sądu powszechnego i dokonanie nieuprawnionej korekty wydanego orzeczenia poprzez rozszerzenie środka karnego na te kategorie prawa jazdy, których zakaz zawarty w orzeczeniu nie obejmował, a tym samym naruszenie zasady zakazu ponownego karania za to samo zdarzenie, to jest zasadę ne bis in idem (zakaz podwójnego karania tej samej osoby fizycznej za popełnienie tego samego czynu zabronionego);
- pominięciu tego, że orzeczenie przez sąd powszechny na podstawie art. 42 § 2 KK środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem kategorii B nie daje organom administracji podstawy do wydania decyzji rozszerzającej środek karny orzeczony przez sąd powszechny,
W ocenie skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji naruszył również przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:
-art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 K.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu Il instancji pomimo, że została wydana decyzja podważająca zaufanie obywateli do państwa jego organów, w tym do zasady trójpodziału władzy określonej w art. 10 Konstytucji RP przez nierespektowanie orzeczeń władzy sądowniczej przez organy administracji publicznej oraz pominięcie tego, iż decyzja wydana na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami jest niezgodna z treścią art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP w taki sposób, że:
- narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego, przez co uznać należy takie stanowienia prawa gdy ustawodawca z jednej strony w przepisach Kodeksu karnego wprost wskazuje, że dolegliwość środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych może być ograniczona do pojazdów określonego rodzaju, a z drugiej w przepisach prawa administracyjnego wprowadza obligatoryjne i nie dopuszczające jakichkolwiek wyjątków pozbawianie faktycznych uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi na drogach publicznych i położonych w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu jako rażące naruszenie zasad konstytucyjnych. Poprzez takie stanowienie prawa ustawodawca de facto pozbawia bowiem obywateli możliwości podejmowania przemyślanych, racjonalnych decyzji mających wpływ na ich sytuacje prawną;
- wprowadzenie w przywołanych regulacjach, dotyczących osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy (w formie zaświadczenia) ustawodawca wyraził brak zaufania do trafności orzeczeń podejmowanych przez sądy powszechne na podstawie art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przy czym uczynił to nie przez wprowadzenie odpowiednich zmian w prawie karnym materialnym, np. polegających na wyłączeniu możliwości orzekania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, lecz przez wprowadzenie odrębnej regulacji administracyjnoprawnej. Tym samym niweczy to możliwość orzekania przez sądy powszechne w zakresie, w jakim ograniczały one zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych do pojazdów określonego rodzaju, co narusza zasadę trójpodziału władzy oraz godzi w prawa obywatela zagwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji;
- narusza zasadę zakazu ponownego karania za to samo zdarzenie, to jest zasadę ne bis in idem. Oznacza ona zakaz podwójnego (wielokrotnego) karania tej samej osoby fizycznej za popełnienie tego samego czynu zabronionego. Nie jest ona wprost wyrażona wprost w przepisach Konstytucji RP, jednakże jest wywodzona z zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) W związku z czym przedmiotowa decyzja na mocy art. 9 ust. 2 Konstytucji RP powinna zostać uchylona jako rażąco sprzeczna z konstytucyjnymi zasadami zawartymi w art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP.
Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono argumenty na jej poparcie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który uznał za zgodną z prawem decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 9 sierpnia 2019r. w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy jest bezsporny. Wskazać należy, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem Sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu.
Z kolei w myśl art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;
2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;
3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
W przedmiotowej sprawie skarżącemu, wobec którego wyrokiem Sądu karnego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. AM, B1, B, BE, na mocy ww. przepisów, organ odmówił zwrotu zatrzymanego prawa jazdy - pozostałych nie objętych zakazem - kategorii, tj. C.
Przechodząc do oceny podniesionych zarzutów w pierwszej kolejności należy podnieść, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 4 lipca 2023r. sygn. akt SK 23/21 uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Wyrok Trybunału z 4 lipca 2023r. ogłoszono 10 lipca 2023r. w Dzienniku Ustaw (Dz.U. z 2023r., poz. 1312).
Trybunał Konstytucyjny w sprawie zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami z zasadą ne bis in idem wynikającą z art. 2 Konstytucji wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że: "Zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy - proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Funkcją zasady ne bis in idem jest z jednej strony ochrona praw osoby przed nadużywaniem przez państwo ius puniendi, tj. ochrona osoby prawomocnie osądzonej w postępowaniu karnym przed ponownym postawieniem jej w stan oskarżenia w sprawie o ten sam czyn, z drugiej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych. Z reguły zasada ne bis in idem ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne wszczyna się postępowanie dotyczące tego samego czynu. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego funkcjonuje szerokie rozumienie zasady ne bis in idem obejmującej zakaz podwójnego karania tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesieniu do wymierzania kar za przestępstwo, lecz także w związku ze stosowaniem innych środków represyjnych, w tym sankcji administracyjnych, przy czym ocena, czy dany instrument prawny ma charakter sankcji, należy do Trybunału".
"Procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa środki lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji".
"Stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną. Odnosząc przedstawione ustalenia do rozpatrywanej sprawy, w szczególności charakterystykę sankcji w postaci decyzji o odmowie wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy i sankcji zakazu prowadzenia pojazdu, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżone przepisy są niezgodne z wynikającą z zasady państwa prawnego zasadą ne bis in idem.".
Trybunał w wyroku podniósł, że skarżący za ten sam czyn zabroniony, tj. prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, został ukarany dwukrotnie: przez Sąd środkiem karnym w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, oraz przez starostę na podstawie zaskarżonych przepisów odmową wydania prawa jazdy odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Formalnie sankcje te przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych - środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jest sankcją karną, odmowa wydania prawa jazdy określonych kategorii jest sankcją administracyjną. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. W istocie sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami.
Co do kwestii zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami z art. 45 ust. 1 Konstytucji stanowiącym, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, Trybunał stwierdził, że "ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami, ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez Sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca ten z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.". Stanowi to zdaniem Trybunału ingerencję w prawomocne orzeczenie Sądu powszechnego, będącą rezultatem art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami
Trybunał wskazał, że "ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. W konsekwencji organ administracji nie może pozbawić osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia".
W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego" (por. T. Woś "Wyroki interpretacyjne i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego", Studia IuridicaLublinensia, rok XXV, vol. 3 2016 s. 990). Trybunał Konstytucyjny, wydając wyrok zakresowy, nie orzeka o niezgodności z Konstytucją całej jednostki redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jego fragmentu. W tym zakresie przepis nadal istnieje, ale "skutkiem wydania orzeczenia zakresowego przez Trybunał Konstytucyjny jest uznanie, w jaki sposób badanych przepisów interpretować nie wolno (orzeczenie negatywne) albo jak je interpretować należy (orzeczenie afirmatywne) przy stosowaniu prawa, tzn. uzyskanie na ich podstawie jakich norm prawnych odpowiadających rezultatom interpretacyjnym mieszczącym się we wskazanym w orzeczeniu zakresie będzie sprzeczne z Konstytucją albo z nią zgodne" (por. K. Osajda, "Koncepcja orzeczenia zakresowego, a wątpliwości na tle skutków orzeczeń TK" [w:] "Skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sferze stosowania prawa" red. M. Bernatt, J. Królikowski, M. Ziółkowski, Warszawa 2013, s. 297). Niewątpliwie art. 190 Konstytucji RP dotyczy wszystkich wyroków Trybunału Konstytucyjnego, bez względu na ich rodzaj i charakter. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Z powołanego przepisu wynika, że każdy podmiot, w tym każdy organ władzy publicznej, w sytuacji w której jest zobowiązany rozstrzygać jakikolwiek spór lub problem konstytucyjny wcześniej przesądzony przez Trybunał Konstytucyjny jest obligowany uwzględnić jego stanowisko. Dotyczy to każdego z typów wyroków trybunalskich bez względu na ich doktrynalny podział. Judykatura dostarcza wielu przykładów stosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego o różnym charakterze, także zakresowych, bez konieczności oczekiwania na ich wykonanie przez ustawodawcę (por. np. orzecznictwo sądowoadministracyjne do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., K 38/13, dotyczącego możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego).
W ocenie NSA każdy wyrok TK stwierdzający niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją wymusza na organach i Sądach stosujących prawo konieczność poszukiwania takiego rozwiązania, które umożliwi zastosowanie danej regulacji zgodnie z Konstytucją RP. Każdy taki wyrok TK zmienia bowiem system prawny, derogując normę prawną, która w zależności od jego charakteru jest albo zbyt wąska (w aspekcie podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym), albo tylko błędnie, niezgodnie z ustawą zasadniczą, jest interpretowana i stosowana przez organy i Sądy. Okoliczność, że wyroki TK są kierowane również do ustawodawcy i wielokrotnie zawierają wskazania co do nowej regulacji mającej spełniać walor konstytucyjności nie oznacza, że organy i sądy powinny do momentu jej uchwalenia przez ustawodawcę pozostawać bierne i albo stosować przepisy w ich brzmieniu niezgodnym z ustawą zasadniczą, albo oczekiwać na nową regulację i tym samym nie załatwiać spraw do momentu uchwalenia nowych przepisów. W doktrynie prezentowany jest pogląd, że "tezę, iż Sądy mają powinność realizacji wyroków TK, wspierają również zasady państwa prawnego, szczególnie zasada zaufania obywatela do państwa i prawa oraz wymóg ochrony praw i wolności konstytucyjnych. Gdyby bowiem sąd mógł pominąć treść wyroku TK, ochrona tych praw byłaby iluzoryczna. Jeden ze środków ochrony tych praw wymieniony w art. 77 ust. 2 - prawo do sądowej ochrony praw i wolności konstytucyjnych, byłby nieskuteczny, gdyby sąd mógł pomijać judykaty organu, który kontroluje konstytucyjność prawa, współsprawując w tym zakresie wymiar sprawiedliwości. W końcu nie sposób wyobrazić sobie skutecznej ochrony praw i wolności na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji RP, gdyby po uwzględnieniu skargi konstytucyjnej Sąd rozpoznający ponownie sprawę mógł ignorować orzeczenie trybunalskie" (por. "Następstwa wyroków Trybunału Konstytucyjnego w procesie sądowego stosowania prawa", Michał Jackowski, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2016, s.116).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podzielając w pełni powyższy pogląd stwierdzić należy, że w sytuacji, gdy w danej sprawie znajdują zastosowanie przepisy prawa, co do których TK orzekł o ich niekonstytucyjności, to bez względu na charakter tego orzeczenia obowiązkiem tak organów, jak i Sądów, jest konieczność jego uwzględnienia i na jego podstawie zrekonstruowania normy prawnej, której treść będzie odpowiadać zgodności z Konstytucją RP. Niedopuszczalne jest niejako założenie z góry (przed podjęciem jakiejkolwiek próby odkodowania normy w jej brzmieniu konstytucyjnym), że wyroki TK określonego rodzaju, na przykład zakresowe, nie podlegają wykonaniu przez sądy do momentu uchwalenia przez ustawodawcę brakującej części regulacji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 lutego 2019r. (sygn. akt II OSK 694/17) wskazał, że wykonywanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego jest obowiązkiem wszystkich organów władzy publicznej, a nie tylko ustawodawcy. Jeśli ustawodawca tego obowiązku nie realizuje, to ciężar wykonania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przenosi się na Sądy i inne organy stosujące prawo. Sytuacja prawna jednostki, która była adresatem niekonstytucyjnej regulacji nie może być bowiem uzależniona od woli i sprawności parlamentu w wykonaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Brak reakcji ustawodawcy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że stan niekonstytucyjności przestaje istnieć. Wprost przeciwnie, to wówczas na Sądach spoczywa powinność podjęcia takiego rozstrzygnięcia, które w realiach zaistniałego stanu faktycznego i prawnego będzie prowadziło do osiągnięcia w możliwie jak najwyższym stopniu stanu zgodności z obowiązującym prawem rozumianym całościowo, a zatem z uwzględnieniem aktów stojących na szczycie hierarchii źródeł prawa, do których z pewnością należy Konstytucja RP.
Mając na względzie powyższe ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji oceniając stan faktyczny sprawy w pełnym zakresie uwzględni stan prawny ukształtowany w sprawie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2023r. (sygn. akt SK 23/21). Zob. też wyrok NSA z 17.10.2023 r. sygn. akt II GSK 1909/22.
Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości. Ponieważ istota sprawy była dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę i orzekając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania sądowego zasądzonych od organu na rzecz skarżącego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 203 pkt 1 i 205 § 2 p.p.s.a.