I OSK 1368/21

I OSK 1368/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Skiba
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Ewidencja gruntów
Sygn. powiązane
I SA/Wa 540/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-11-06
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1990
art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b isy. 2b w zw. z art. 22
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 18 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 540/20 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 15 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 540/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. W. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z 15 stycznia 2020 r. w przedmiocie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego przez błędne zastosowanie, tj. art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b i ust. 2b w zw. z art. 22 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne w zw. z art. 336 k.c. oraz § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2019, poz. 393) poprzez:
a) uznanie, że organy I i II Instancji nie były uprawnione do wskazania osoby lub podmiotu, który włada działką ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...]ha przy ul. [...] w dzielnicy [...] na zasadach samoistnego posiadania pomimo spełnienia przesłanki ustawowej, tj. w sytuacji gdy ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie jest możliwe ustalenie właścicieli działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] a nadto;
b) uznanie, że organy I i II Instancji w sposób prawidłowy ustaliły, że nie została spełniona materialnoprawna przesłanka do wpisu skarżącej jako władającej działką ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] na zasadach samoistnego posiadania podczas gdy posiadanie skarżącej jest samoistne co wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przez organ I Instancji, w szczególności z przeprowadzonych oględzin a nadto;
c) błędne uznanie, że organy I i II Instancji musiałyby samodzielnie rozstrzygać kwestię samoistnego posiadania działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] podczas gdy posiadanie skarżącej jest samoistne co wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przez organ I Instancji, w szczególności z przeprowadzonych oględzin,
a w konsekwencji poprzez błędne przyjęcie, że organy I i II Instancji nie były uprawnione do wykazania w ewidencji gruntów i budynków skarżącej jako władającego działką ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] na zasadach samoistnego posiadania;
2) przepisów prawa materialnego przez błędne zastosowanie, tj.:
a) art. 336 k.c. poprzez uznanie, że organy I i II Instancji prawidłowo ustaliły, że nie została spełniona materialnoprawna przesłanka do wpisu skarżącej jako władającej działką ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...]ha przy ul. [...] w dzielnicy [...] na zasadach samoistnego posiadania, podczas gdy posiadanie skarżącej jest samoistne;
b) art. 339 k.c. poprzez nie wzięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pod uwagę domniemania faktycznego w zakresie posiadania samoistnego przez skarżącą działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...]ha przy ul. [...] w dzielnicy [...];
c) art. 337 k.c. poprzez nie wzięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pod uwagę, że przejściowe oddanie w przeszłości działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] w posiadanie zależne nie pozbawiło skarżącej przymiotu posiadacza samoistnego;
3) przepisów postępowania poprzez ich niezastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez co Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do niewłaściwych wniosków, tj.:
a) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na pominięciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustaleń organu I i II Instancji poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego, odnoszących się do samoistnego władania przez skarżącą działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...]ha przy ul. [...] w dzielnicy [...] m.st. Warszawy oraz poprzez brak wyczerpującego wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku faktów, które Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za udowodnione oraz brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dowodów na których Wojewódzki Sąd Administracyjny się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej - co skutkuje brakiem wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia;
b) art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej skutkującą oddaleniem skargi sądowoadministracyjnej, pomimo naruszenia przez organy administracji obu instancji art. 7, art. 77 k.p.a., a w konsekwencji błędne uznanie, że organy I i II instancji rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy w sprawie, podczas gdy organ I Instancji nie uwzględnił w pełni ustaleń z przeprowadzonego dowodu z oględzin, z których wynika w sposób jednoznaczny, że działką ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...]ha przy ul. [...] w dzielnicy [...] m.st. Warszawy włada w sposób samoistny skarżąca, a w konsekwencji podzielnic błędnej oceny organów I i II Instancji, że stan władania ma charakter sporny;
c) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędną odmowę uchylenia decyzji organu II Instancji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
d) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie art. 7 i 8 k.p.a. przez co Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do niewłaściwych i nielogicznych wniosków odnośnie braku możliwości wpisu skarżącej jako władającego nieruchomością.
Mając na względzie powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądu Administracyjnemu w Warszawie względnie o wydanie wyroku w trybie art. 188 p.p.s.a.;
2) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie;
3) zwrot niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Zarzuty materialnoprawne dotyczą błędnego zastosowania przepisów art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b i ust. 2b w zw. z art. 22 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne w związku z art. 336 k.c. oraz § 10 ust. 2 rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, a także art. 336 k.c., art. 339 k.c. oraz art. 337 k.c. Natomiast zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania to art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.
W niniejszej sprawie zaskarżoną decyzją utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 3 października 2019 r., który orzekając o aktualizacji ewidencji gruntów i budynków danych dla działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. [...]ha w zakresie danych podmiotowych nie uwzględnił wniosku o wpis skarżącej na zasadach samoistnego posiadania, natomiast wpisał "władający nieustalony".
Istota sporu sprowadzała się zatem do rozstrzygnięcia, czy w okolicznościach niniejszej sprawy wniosek skarżącej K. W. mógł być uwzględniony, a to z uwagi na spór jaki istnieje pomiędzy skarżącą a "W." sp. z o.o. dotyczący władania przedmiotową działką.
Zgodnie z art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b p.g.k. w ewidencji gruntów i budynków oprócz danych o charakterze przedmiotowym, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 p.g.k., wykazuje się także właścicieli nieruchomości, a w przypadku: gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli – osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania (pkt 2 lit. b). Prawo geodezyjne nie definiuje pojęcia posiadacza samoistnego, pojęcie to zostało zdefiniowane w art. 336 k.c., w rozumieniu którego posiadacz samoistny to ten który faktycznie włada rzeczą jak właściciel.
Jeżeli zatem do organu ewidencyjnego na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b ustawy wpływa wniosek o ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków dla wskazanej działki ewidencyjnej danych podmiotowych, tj. podmiotu, który włada tą działką na zasadach samoistnego posiadania, organ zobowiązany jest ustalić, czy wniosek dotyczy posiadania samoistnego, które jest spokojne, bezsporne, które nie jest kwestionowane przez inne podmioty, jeżeli ustalenia te potwierdzają bezsporność samoistnego posiadania, wówczas następuje wpis samoistnego posiadacza w ewidencji gruntów i budynków. Natomiast w sytuacji gdy z poczynionych ustaleń w ramach prowadzonego postępowania ewidencyjnego i zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że istnieje ewidentny spór co do posiadania przedmiotowej działki pomiędzy wnioskodawcą a innym podmiotem, spór który przejawia się na różnych płaszczyznach czy to czynnościach faktycznych wykonywanych na spornej działce przez strony sporu, w konsekwencji których mają miejsce interwencje organów Policji, regulowanie podatku od nieruchomości od przedmiotowej działki przez obie strony sporu, a przede wszystkim toczące się spory cywilne pomiędzy uczestnikami sporu, tj. postępowanie o zasiedzenie, czy też postępowania o ochronę naruszonego posiadania, organ ewidencyjny nie jest właściwy do rozstrzygnięcia tego sporu i ustalenia w czyim władaniu znajduje się sporna działka. Organy ewidencyjne mogą bowiem dokonać czynności rejestrujących stany prawne ustalone w innym trybie lub w innych postępowaniach, czy też dokonać wpisu jako władającego działką samoistnego posiadacza, ale tylko wówczas gdy posiadanie to jest bezsporne. Organy ewidencyjne z uwagi na brak wymaganych uprawnień, nie mogą samodzielnie rozstrzygać o kwestiach dotyczących praw do dysponowania gruntem, budynkiem czy lokalem. Informacje, dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków mają typowo pochodny charakter w stosunku do źródeł tych informacji wymienionych w § 12 ust. 1 pkt 1-6 i § 11 ust. 2 rozporządzenia oznacza to, że wszelkie zmiany danych ewidencyjnych powinny mieć charakter bezsporny. Obowiązek zamieszczenia w ewidencji wyłącznie danych bezspornych wyklucza samodzielne rozstrzyganie przez organ rejestrujący wszelkich kwestii związanych z prawem do nieruchomości (np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2174/15). Organy ewidencyjne nie mogły dokonać żądanej przez skarżącą aktualizacji poprzez wpisanie jej jako władającej na zasadzie samoistnego posiadania, gdyż nie są uprawnione do tego aby rozstrzygać spory o charakterze cywilnoprawnym, bez rozstrzygnięcia tej kwestii w stosownym postępowaniu cywilnym dokonanie takiego wpisu w postępowaniu ewidencyjnym, naruszałoby istotę postępowania ewidencyjnego, które co wyżej podkreślono, jest zależne od innych postępowań i trybów, zwłaszcza w przypadku konfliktu interesów podmiotów zainteresowanych. Innymi słowy, nie można od organu ewidencyjnego oczekiwać, aby rozstrzygnął spór dotyczący posiadania samoistnego nieruchomości, jako stanu faktycznego podlegającego reglamentacji prawnej na podstawie przepisów prawa cywilnego (zob. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 2431/13, LEX). Dlatego też w okolicznościach faktycznych tej sprawy, wobec istniejącego sporu co do władania przedmiotową działka nr [...] prawidłowo organ wpisał "władający nie ustalony", a Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo dokonał kontroli zaskarżonej decyzji.
Natomiast skarga kasacyjna i zarzuty w niej sformułowane zarówno te dotyczące naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania oparte zostały o błędne założenie, że organ ewidencyjny jest uprawniony i zobowiązany do samodzielnego rozstrzygnięcia zaistniałego sporu cywilnego dotyczącego władania przedmiotową działką nr [...] na zasadach samoistnego posiadania.
W takich okolicznościach, skoro organ ewidencyjny nie był właściwy do rozstrzygnięcia zaistniałego sporu, odnoszenie się szczegółowo do zarzutów skargi kasacyjnej stało się zbędne. Natomiast należy się odnieść do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego art. 141 § 4 p.p.s.a. którego naruszenia skarżąca kasacyjna upatruje poprzez brak wyczerpującego wskazania w uzasadnieniu wyroku faktów które Sąd uznał za udowodnione, oraz brak wskazania dowodów na których Sąd się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności. Ten zarzut jest również niezasadny, uzasadnienie wyroku spełnia wymagania określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny jednoznacznie wskazał, że trafnie organ przyjął, że nie ma podstaw do ujawnienia skarżącej jako posiadaczki samoistnej, gdyż istnieje ostry spór w tym zakresie, którego organ ewidencyjny nie ma prawa rozstrzygać, a zebrany w sprawie przez organ ewidencyjny materiał dowodowy w pełni potwierdza istnienie tego sporu. W takich okolicznościach zarzut skargi kasacyjnej jest niezasadny oparty jest bowiem o założenie, że organ ewidencyjny był właściwy do rozstrzygnięcia sporu dotyczącego władania przedmiotową działką, a w konsekwencji Sąd powinien ocenić zebrany materiał dowodowy pod kątem spełnienia przez skarżącą przesłanki samoistnego posiadania. Należy jeszcze raz wskazać, że Sąd prawidłowo dokonał kontroli zaskarżonej decyzji co znalazło wyraz w uzasadnieniu wyroku, tym samym zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest niezasadny.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine P.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.