I OSK 1367/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-09
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjnerentazbieg świadczeńustawa o świadczeniach rodzinnychprawo do wyboru świadczeniaTrybunał KonstytucyjnyNSApomoc społeczna

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, chyba że renta zostanie zawieszona.

Skarżąca kasacyjnie domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Argumentowała, że wyrok TK SK 2/17 pozwala na równoczesne pobieranie obu świadczeń. NSA oddalił skargę, wyjaśniając, że wyrok TK dotyczył sytuacji, gdy niższe świadczenie rentowe eliminowało wyższe świadczenie pielęgnacyjne, a nie sytuacji dublowania świadczeń. Sąd podkreślił, że aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, skarżąca musiałaby zawiesić pobieranie renty.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J.N. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił skargę na decyzję SKO odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Głównym zarzutem skargi kasacyjnej było naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (uśr) przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca powoływała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. (SK 2/17). NSA uznał zarzut za chybiony. Sąd podkreślił, że choć wyrok TK stwierdził niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr z Konstytucją w zakresie, w jakim samo prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wykluczało świadczenie pielęgnacyjne, to nie oznaczało to możliwości równoczesnego pobierania obu świadczeń. Wyrok TK miał na celu wyeliminowanie sytuacji, w której niższe świadczenie rentowe uniemożliwiało uzyskanie wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, a nie stworzenie podstaw do dublowania świadczeń. Sąd wskazał, że aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, osoba pobierająca rentę musi ją zawiesić, co eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. W analizowanej sprawie skarżąca, mimo wezwań organów, nie zawiesiła pobierania renty, co skutkowało odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu I instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, chyba że osoba ta zawiesi pobieranie renty.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że wyrok TK SK 2/17 nie zezwala na równoczesne pobieranie renty i świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie eliminuje sytuację, w której niższa renta uniemożliwia uzyskanie wyższego świadczenia pielęgnacyjnego. Aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, należy zawiesić pobieranie renty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (16)

Główne

uśr art. 17 § 5 pkt 1 lit. a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty lub innych wskazanych świadczeń. Wykładnia tego przepisu, uwzględniająca wyrok TK SK 2/17, dopuszcza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zawieszenia pobierania renty.

Pomocnicze

ppsa art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 183 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 183 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 182 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 174 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 193 § in fine

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

uśr art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

uerfus art. 103 § 3

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Przepis ten umożliwia zawieszenie prawa do renty.

uerfus art. 134 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty.

uerfus art. 134 § 2 pkt 2

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Konstytucja RP art. 71 § 1 zdanie drugie

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Odrzucone argumenty

Pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nawet bez zawieszenia renty, w świetle wyroku TK SK 2/17.

Godne uwagi sformułowania

dublowanie konkurencyjnych świadczeń z systemu wsparcia społecznego, musi spotkać się z odmową zawieszenie prawa do renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr istotą ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do rencisty jest [...] korelacja nie z samym prawem do renty, lecz z jego faktyczną realizacją - w postaci wypłaty tego świadczenia.

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Jolanta Rudnicka

członek

Marek Stojanowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, a także stosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w praktyce."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnej sytuacji prawnej i wymaga analizy indywidualnych okoliczności sprawy, w szczególności możliwości zawieszenia renty.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych i ich relacji z innymi świadczeniami, jak renta. Wyjaśnia praktyczne skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Renta czy świadczenie pielęgnacyjne? NSA wyjaśnia, jak pogodzić zbieg świadczeń po wyroku TK.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1367/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Lu 698/22 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-02-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1, art. 134 ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 174 pkt 1, art. 182 § 2, art. 184 i art. 193 in fine
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 698/22 w sprawie ze skargi J.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 9 sierpnia 2022 r., nr SKO.41/3108/OS/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 7 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 698/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. N. (dalej również: "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "SKO", "Kolegium") z 9 sierpnia 2022 r., nr SKO.41/3108/OS/2022 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, kwestionując go w całości i podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa") w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "uśr") przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
Podnosząc powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Złożono również wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W analizowanej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 ppsa. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W środku zaskarżenia sformułowano wyłącznie zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ppsa), a w szczególności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Skarżąca kasacyjnie nie stawia zarzutu dotyczącego błędnej akceptacji zaskarżonym wyrokiem stanu faktycznego, ustalonego przez organy, co czyni ów stan faktyczny wiążącym dla Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wobec powyższego, poczynione przez organy i następnie zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie ustalenia w zakresie pobierania przez stronę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zarówno w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (7 marca 2022 r.), jak i w dacie orzekania przez organy, oraz pomimo poinformowania przez Burmistrza L. (dalej również: "Burmistrz", "organ I instancji") pismem z 19 maja 2022 r. i organ odwoławczy – pismem z 12 lipca 2022 r. o prawie wyboru świadczenia, nie doprowadziło do zawieszenia pobierania renty, są w sprawie wiążące.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej, dyspozycja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej również: "TK", "Trybunał") z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, prowadzi do konkluzji, że skarżąca nie jest zobligowana do zawieszenia pobieranej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, by uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko to zaprezentowali również profesjonalni pełnomocnicy strony w pismach z 30 maja 2022 r. (przed organem I instancji) i z 22 lipca 2022 r. (przed SKO), stanowiących odpowiedzi na kolejne wezwania do dokonania wyboru świadczenia i przedłożenia stosownej decyzji organu rentowego. Skarżąca kasacyjnie konsekwentnie twierdzi, że następstwem przywołanego powyżej wyroku TK, jest konieczność odczytywania ww. normy uśr, w ten sposób, że "(...) zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy" (str. 3 skargi kasacyjnej).
Powyższe stanowisko i oparty na nim zarzut uznać należy za chybione. Na wstępie wskazać należy, że wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, zarówno organy administracji, jak i Sąd I instancji dokonały w analizowanej sprawie prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Zastosowały przy tym, zgodnie z aktualnie obowiązującą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, dyrektywy wykładni systemowej i celowościowej, uwzględniając jednocześnie skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17.
Przechodząc do oceny powyższego zarzutu, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) powyżej wymienionej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr prowadzić musi do wniosku, że osobom z ustalonym prawem do renty, nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego. Tak też norma ta była początkowo interpretowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Aktualnie jednak linia orzecznicza w tym zakresie uległa zmianie, nie ogranicza się bowiem jedynie do wykładni językowej, a ma na względzie głównie reguły dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. Zauważono bowiem, że poprzednia, literalna wykładnia opisywanej normy uśr prowadzi do nieuzasadnionego różnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, w przypadku, gdy wysokość pobieranego świadczenia jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego.
Przechodząc do oceny sformułowanego w środku zaskarżenia zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, poprzez błędne uznanie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zauważyć trzeba, że ww. teza skargi kasacyjnej stoi w sprzeczności ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku WSA.
Autor skargi kasacyjnej zdaje się bowiem nie zauważać, że Sąd Wojewódzki rozważając, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną każdorazowo skutkuje decyzją odmowną, w przypadku posiadania przez stronę prawa do jednego ze świadczeń z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, wziął pod uwagę orzecznictwo sądów administracyjnych, które w analizowanej materii dostrzega potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej ww. normy z rezultatami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przyjął mianowicie, że zawieszenie prawa do renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Skoro zaś takie zawieszenie skutkuje wstrzymaniem wypłaty renty, jego konsekwencją będzie wyeliminowanie negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tej przyczyny twierdzenie skargi kasacyjnej, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne, nie jest konkluzją i stanowiskiem Sądu I instancji. WSA bowiem jednoznacznie wyjaśnił, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a ma jednocześnie ustalone prawo do renty, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z konkurencyjnych świadczeń - składając oświadczenie o rezygnacji z pobierania świadczenia mniej dla niej korzystnego i przedstawiając stosowną decyzję organu rentowego (w przedmiocie zawieszenia renty). Zarzut skargi kasacyjnej został więc oparty na nieprawidłowym założeniu, co już z tej przyczyny pozbawia go waloru skuteczności.
W przywoływanym przez Sąd I instancji oraz skarżącą kasacyjnie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, który wszedł w życie 9 stycznia 2020 r. stwierdzono, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr "(...) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I). Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej." (pkt II). Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi, w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niedopuszczalne. Zauważył, że prowadzi ono do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego), jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. TK dostrzegł przy tym zróżnicowanie wysokości renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zestawieniu z kwotą przysługującą stronie w ramach świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał zauważył również, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania pośredniego, pozwalającego rozwiązać powyższy problem, dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Za sprzeczną z zasadą równości uznał przy tym jedynie sytuację, gdy samo przyznanie prawa do renty skutkuje odebraniem świadczenia.
Mając powyższe na względzie, zgodzić się należy z Sądem I instancji, że interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, także przy uwzględnieniu stanowiska wyrażonego w ww. wyroku TK, wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie nie pozwala na równoczesne pobieranie przez nią konkurencyjnych świadczeń: rentowego i pielęgnacyjnego. Słusznie zauważył WSA, że rozstrzygany przez Trybunał problem konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr dotyczył sytuacji, gdy niższe świadczenie rentowe eliminowało możliwość pobierania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, a dublowanie konkurencyjnych świadczeń z systemu wsparcia społecznego, musi spotkać się z odmową.
Wyjaśnić w tym miejscu wypada, że dopuszczenie do sytuacji by tylko jedna z kategorii osób uprawnionych do świadczeń z art. 17 ust. 1 uśr w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr - jak wywodzi skarżąca kasacyjnie: opiekun niepełnosprawnego członka rodziny, legitymujący się prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - miała dodatkową możliwość równoległego korzystania z prawa do pobierania obu świadczeń (renty i świadczenia pielęgnacyjnego), godziłoby w wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja", "Konstytucja RP", Ustawa Zasadnicza") zasadę sprawiedliwości społecznej, niwecząc tym samym skutek powyższego wyroku Trybunału, w postaci jej konkretyzacji wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasady równości w odniesieniu do opiekunów pozbawionych korzystania równolegle z systemu zabezpieczenia społecznego.
Ponownie w tym miejscu należy wskazać na stanowisko TK, że sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do renty skutkuje odebraniem świadczenia, a to w analizowanej sprawie nie miało miejsca. Zasadnym było więc stanowisko Sądu I instancji, że "otwarcie rencistom niezdolnym do pracy możliwości zachowania prawa do renty przy przyznaniu im świadczenia pielęgnacyjnego, (...) oznaczałoby uprzywilejowanie tych rencistów wobec osób w pełni zdolnych do pracy i niepodejmujących zatrudnienia lub z niego rezygnujących w celu sprawowania opieki, jak również wobec osób, które w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zawiesiły prawo do renty."
Słusznie również wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego: "stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt lit. a u.ś.r. wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. (wejście w życie wyroku Trybunału) nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi już wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego." – vide np. wyroki NSA: z dnia 2 marca 2022 r., I OSK 1623/21, czy z 12 marca 2024 r., I OSK 426/23.
Aktualnie w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń konkurencyjnych: pielęgnacyjnego bądź emerytalno-rentowego. Źródła takiego uprawnienia upatrywać zaś należy właśnie w analizowanej normie uśr, odczytywanej z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej - gdyż regulacja art. 27 ust. 5 uśr, umożliwiająca pobieranie świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną – dotyczy jedynie zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń objętych tą ustawą (uśr). Wyboru konkretnej formy pomocy wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty, na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm., dalej: "uerfus"). Zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 uerfus, zawieszenie prawa do renty skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana stosowna decyzja organu rentowego (art. 134 ust. 2 pkt 2 uerfus).
Bezspornie, renta jest prawem niezbywalnym, jednak zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Istotą ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do rencisty jest bowiem, wynikająca z interpretacji ww. przepisu korelacja nie z samym prawem do renty, lecz z jego faktyczną realizacją - w postaci wypłaty tego świadczenia. Skoro zaś zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, eliminuje ono negatywną przesłankę, wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższą wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr skład orzekający w sprawie uznaje za słuszną. W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw do czynienia zarzutu naruszenia ww. normy przez Sąd Wojewódzki, który akceptując stanowisko organów administracji w zakresie przyczyn odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę.
Przypomnieć w tym miejscu wypada, że poza sporem w sprawie pozostawały ustalenia faktyczne organów obejmujące legitymowanie się przez wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ustalonym prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz wypełnienie przez Burmistrza i SKO – zgodnie z przyjętą przez sądy administracyjne linią orzeczniczą – obowiązku informacyjnego poprzez wskazanie sytuacji prawnej strony i wezwanie jej do przedłożenia decyzji organu rentowego o zawieszeniu renty. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnych pełnomocników, dwukrotnie jednak poinformowała organy, że w jej ocenie powyższe nie jest konieczne do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z tym słusznie organy administracji odmówiły stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na negatywną przesłankę w postaci posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i jej pobierania, a Sąd I instancji oddalił jej skargę.
W konsekwencji, podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr uznać należało za niezasadny.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI