I OSK 1366/20

I OSK 1366/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Maciej Dybowski /sprawozdawca/
Mariola Kowalska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Łd 968/19 - Wyrok WSA w Łodzi z 2020-03-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2134
art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 5 ust. 2a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant: asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 968/19 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 968/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 3 października 2019 r. nr SKO.4118.276.2019 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego 1. oddalił skargę; 2. przyznał i nakazał wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M.G. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Łodzi przy ulicy [...] kwotę 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z 1 lipca 2019 r. M.W. (dalej skarżący) zwrócił się do Prezydenta Miasta Łodzi o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko P.W. (dalej syn) urodzonego 24 kwietnia 2004 r.
Prezydent Miasta Łodzi (dalej Prezydent) decyzją z 4 lipca 2019 r. nr SOC.II. 8180-2/035233/19/172962/000001/19 (dalej decyzja z 4 lipca 2019 r.) odmówił M.W. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko P.W. w okresie od 1 lipca 2019 r., uznając na podstawie materiału dowodowego sprawy, że M.W. nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko, bowiem syn nie mieszka wspólnie z ojcem i nie pozostaje na jego utrzymaniu.
Odwołaniem z 5 sierpnia 2019 r. M.W. wniósł o zmianę decyzji z 4 lipca 2019 r. i przyznanie mu stosownego świadczenia; ewentualnie o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, zarzucając decyzji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na braku rozróżnienia sytuacji prawnej i faktycznej dziecka i wnioskodawcy przez ustalenie, że dziecko nie mieszka wspólnie z ojcem i nie pozostaje na jego utrzymaniu. Podniósł, że obecnie toczy się w sądzie sprawa zainicjonowana przez niego powództwem wniesionym w 2017 r. dotycząca ustalenia miejsca stałego pobytu P.W.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej Kolegium) decyzją z 3 października 2019 r. nr SKO.4118.276.2019 (dalej decyzja z 3 października 2019 r.) utrzymało w mocy decyzję z 4 lipca 2019 r.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 i 2a, art. 13 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm., dalej ppwd) mające zastosowanie w sprawie. Skarżący wywodzi swe prawo do świadczenia wychowawczego na syna z faktu, że ma władzę rodzicielską na dzieckiem, partycypuje w jego utrzymaniu, uczestniczy w jego życiu i wychowaniu, przy czym nie kwestionuje, że obecnie miejscem zamieszkania małoletniego jest miejsce zamieszkania jego matki. W ocenie Kolegium Prezydent prawidłowo uznał, że skarżący nie może ubiegać się skutecznie o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego, a okoliczność, że strona wywiązuje się z kontaktów z dzieckiem nie ma wpływu na wynik postępowania.
Ustawodawca uznał za konieczną przesłankę uprawniającą do zaliczenia dziecka do rodzin obojga rodziców istnienie orzeczenia sądu, z którego wynika pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców. Brak stosownego orzeczenia w tym zakresie stanowi przeszkodę w możliwości uznania, że tego rodzaju opieka jest sprawowana przez oboje rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad dziećmi, gdy chodzi o rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu, należą do kategorii spraw cywilnych (rodzinnych), podlegających wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Jeśli fakt opieki naprzemiennej nie wynika ze stosownego orzeczenia sądu cywilnego, wydanego w oparciu o prawo rodzinne i opiekuńcze, to organ rozstrzygający w przedmiocie świadczenia wychowawczego, nie może samodzielnie, w ramach tego postępowania, ustalać w jaki sposób, w danym przypadku, faktycznie jest sprawowana opieka nad dzieckiem, czy nosi znamiona opieki naprzemiennej. Stanowisko to jest zgodne z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W ocenie Kolegium wskazane przez skarżącego formy sprawowania przez niego opieki nad małoletnim synem stanowią przejaw wykonywania władzy rodzicielskiej, lecz nie mogą być traktowane jako opieka naprzemienna w rozumieniu ustawy. Skarżący nie wykazał się orzeczeniem sądu o opiece naprzemiennej obojga rodziców. W aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi- Śródmieścia w Łodzi z 12 sierpnia 2005 r. sygn. akt IX RC 169/05 umarzające postępowanie - wobec zawarcia ugody - w sprawie o alimenty od M.W. na rzecz P.W. i wyciąg z protokołu zawierający ugodę, że pozwany M.W. zobowiązuje się łożyć na utrzymanie małoletniego syna P.W. alimenty w kwocie 350,00 zł miesięcznie płatne do rąk przedstawicielki ustawowej małoletniego Z.S., poczynając od dnia 13 maja 2005 r. Zdaniem Kolegium fakt płacenia alimentów różnicuje sytuację rodziców i determinuje ustalenie, które z nich utrzymuje dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy rodzinie, a które nie. Skoro, uwzględniając nakłady obojga rodziców na utrzymanie i wychowanie dziecka, Sąd [rodzinny] uznał, że jednemu z rodziców należą się jeszcze alimenty od drugiego z rodziców, to oznacza to, że uznał, że dziecko pozostaje na utrzymaniu rodzica, który ma je dostawać. W ocenie organu odwoławczego ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym M.W. przystał, że jednemu z rodziców należą się alimenty od drugiego z rodziców, co oznacza, że dziecko pozostaje na utrzymaniu rodzica, który ma je dostawać, czyli w okolicznościach sprawy na utrzymaniu matki Z.S..
Kolegium stwierdziło, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad synem również z tej przyczyny, że faktyczne wykonywanie przez niego władzy rodzicielskiej nad tym dzieckiem nie nosi takich cech. Zdaniem organu nawet gdyby przyjąć, że samo orzeczenie sądu nie przesądza o charakterze opieki, to i tak skarżący nie wykazał, by faktycznie sprawowana przez niego opieka miała charakter naprzemienny. Skarżący w odwołaniu podkreślił, że syn przebywa u niego co drugi weekend w miesiącu od piątku do poniedziałku, co czyni około 6 dni w miesiącu; prócz tego miesiąc wakacji, tydzień ferii zimowych i kilka dni ferii świątecznych, łącznie przez około 100 dni w roku, co oznacza, że dziecko pozostaje pod opieką matki odpowiednio przez ponad 20 dni w miesiącu i co czyni pozostawanie pod opieką matki ponad 260 dni w roku, gdzie ma swe miejsce zameldowania i z którym aktualnie wiąże swe centrum życiowe. W ocenie Kolegium, nie stanowi to sprawowania opieki naprzemiennej. Ustawa nie przewiduje podziału kwoty świadczenia wychowawczego między rodziców stosownie do ilości dni sprawowanej przez nich opieki w ciągu roku. Póki nie zakończy się zainicjowane wnioskiem z 2017 r. postępowanie w sprawie ustalenia miejsca stałego pobytu małoletniego i sprawowania nad nim opieki, skarżący nie może powoływać się, że sprawuje opiekę nad synem, a to, że toczy się postępowanie nie ma żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Skoro opieka naprzemienna musi wynikać z wyroku lub z mediacji zatwierdzonej wyrokiem sądu, to nie ma możliwości dowodzenia sprawowania przez rodziców takiej opieki w drodze wywiadu środowiskowego. W ocenie Kolegium wyrok, który powołuje skarżący w odwołaniu na poparcie swego stanowiska, zapadł w innym stanie faktycznym aniżeli stan faktyczny przedmiotowej sprawy.
W okolicznościach sprawy miejsce zamieszkania dziecka u jego matki i brak stosownego orzeczenia sądu rodzinnego w zakresie opieki naprzemiennej skutkują odmową przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na syna w okresie od 1 lipca 2019 r.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł M.W., zarzucając decyzji z 3 października 2019 r. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 4 w zw. z art. 5 ust. 2a w zw. z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przez: błędną wykładnię, polegającą na ustaleniu, że miejsce zamieszkania dziecka stanowi przesłankę do wypłacenia świadczenia, w sytuacji gdy istotnym kryterium dla przyznania świadczenia wychowawczego jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem; błędne założenie, że w przypadku rozwodu musi dojść do ustalenia opieki naprzemiennej, by rodzic mógł być upoważniony do przedmiotowego świadczenia.
Skarżący podkreślił, że utrzymanie decyzji przez Kolegium na podstawie jedynie kryterium miejsca zamieszkania jest bezzasadne, gdyż wpływ na otrzymanie świadczenia ma faktyczne sprawowanie opieki i fakt utrzymywania dziecka. Skarżący podkreślił, że ma wpływ na zachowanie i decyzje syna przez wybór szkoły licealnej, znajdującej się w pobliżu jego miejsca zamieszkania, wspólne spędzanie czasu wolnego, częste uczestniczenie w zajęciach lekcyjnych i pozalekcyjnych syna, wzajemne liczne wyjazdy na wakacje, ferie, weekendy finansowane przez skarżącego. Od zawsze syn w sposób faktyczny często przebywa wraz ze skarżącym i wówczas pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu. Także regularnie przekazywane matce dziecka alimenty w wysokości 500 zł stanowią źródło jego utrzymania. Skarżący podkreślił, że spełnia obie przesłanki z art. 4 ust. 2 pkt 1 ppwd, co uprawnia go do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko.
W ocenie skarżącego decyzja z 3 października 2019 r. przez odebranie mu dostępu do świadczenia wychowawczego na dziecko ogranicza pełnię jego praw rodzicielskich, co odbiera mu możliwość pełniejszego zaspokajania potrzeb syna w przeciwieństwie do matki dziecka, która znajduje się w uprzywilejowanej pozycji, bowiem otrzymuje wyżej wskazane dodatkowe fundusze (k. 2-3v akt II SA/Łd 968/19).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (k. 6-7 akt II SA/Łd 968/19).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem II SA/Łd 968/19 na podstawie art. 151 ppsa, oddalił skargę.
Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 listopada 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ppwd, w brzmieniu aktualnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji: 1. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a [...]. Jak natomiast stanowi art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych [...] sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1 ppwd).
W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na podstawie ww. przepisów złożył ojciec dziecka, a podstawą odmowy przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia było uznanie przez organy, że miejscem zamieszkania małoletniego syna jest miejsce zamieszkania jego matki, a zatem skarżący, okolicznościach sprawy nie sprawując opieki naprzemiennej, nie spełnia ustawowego kryterium dla przyznanie świadczenia.
Zdaniem Sądu I instancji, analiza akt sprawy, w tym zgromadzonych dokumentów i okoliczności podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania pozwala uznać za prawidłową konkluzję organu. Niewątpliwie przesłanką niezbędną, wprost wynikającą z art. 4 ust. 2 pkt 1 ppwd, dla przyznania wnioskowanego świadczenia jednemu z rodziców (matce [albo - uw. NSA] ojcu) jest fakt zamieszkiwania z nim dziecka i pozostawanie tegoż dziecka na jego utrzymaniu. Jedyne odstępstwo od opisanej zasady ustawodawca przewidział w art. 5 ust. 2a ppwd dla sytuacji, gdy dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną.
Zdaniem Sądu I instancji, okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że małoletni syn zamieszkuje z matką, nie ze skarżącym. W istocie faktu tego nie negował skarżący, podnosząc w toku postępowania, że w szerokim zakresie realizuje kontakty ze swym synem, który choć zameldowany jest u matki, to jednak spędza z nim wiele czasu (łącznie około 100 dni w roku). Skarżący łoży do rąk matki dziecka alimenty na utrzymanie syna (w aktach sprawy znajduje się kopia ugody sądowej w tym przedmiocie). Wszystkie opisywane przez skarżącego formy sprawowania opieki nad synem, świadczące o jego zaangażowaniu w wychowanie i opiekę nad dzieckiem, jakkolwiek niewątpliwie zasługują na aprobatę, nie mogą być traktowane jako wypełniające przesłankę art. 4 ust. 2 pkt 1 ppwd. Niewątpliwie małoletni zameldowany jest u matki, tam też ma centrum życiowe i przebywa większość czasu (jak wynika z wyliczeń organu około 260 dni w roku). Z akt sprawy wynika, że skarżący podjął działania formalne ku zmianie tego stanu rzeczy, występując do Sądu rodzinnego o rozstrzygniecie w kwestii pieczy nad dzieckiem. Słusznie organ wskazał, że dopóki nie zakończy się zainicjowane wnioskiem skarżącego z 2017 r. postępowanie w sprawie ustalenia miejsca stałego pobytu małoletniego i sprawowania nad nim opieki, skarżący nie może skutecznie powoływać się, że sprawuje opiekę nad synem, a okoliczność, że postępowanie w tym przedmiocie jest w toku, nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Niewątpliwie na czas orzekania skarżący nie legitymował się również orzeczeniem sądu o ustanowieniu opieki naprzemiennej (art. 5 ust. 2a ppwd). Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi są sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy do właściwości sądu powszechnego. Oznacza to, że - na zasadzie art. 2 § 1 kpc - ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rodziców nad dzieckiem należy do kompetencji sądu powszechnego, a w braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można domniemywać w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego (wyrok NSA z 24.5.2018 r. I OSK 2997/17, Lex 2496736).
Zdaniem Sądu I instancji, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i oddalił skargę w całości (art. 151 ppsa; k. 24, 29-36 akt II SA/Łd 968/19).
Skargę kasacyjną złożył M.W., reprezentowany przez adw. M.G., zaskarżając wyrok II SA/Łd 968/19 w punkcie 1 (pierwszym), zarzucając wyrokowi naruszenie:
1. prawa materialnego:
a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.) przez błędną jego wykładnię i uznanie, że na podstawie tego przepisu, pomimo że syn skarżącego - małoletni P.W., który zameldowany jest u matki, jednak spędza u ojca wiele czasu (około 100 dni w roku), a skarżący łoży na utrzymanie syna, jest zaangażowany w wychowanie i opiekę nad dzieckiem, nie można stwierdzić, że zostają spełnione przesłanki z art. 4 ust. 2 pkt 1 ppwd, podczas gdy ów przepis obejmuje swym zakresem także sytuację, w której znajduje się skarżący, który wspólnie z matką dziecka utrzymuje małoletniego, ma wpływ na jego wychowanie, a syn zamieszkuje u niego znaczną ilość czasu;
b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 5 ust. 2a ppwd przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że na podstawie tego przepisu sprawowanie opieki naprzemiennej nad synem może mieć miejsce jedynie po wydaniu orzeczenia sądu w tym przedmiocie, podczas gdy znaczenie w tej kwestii ma to, że opieka ta jest faktycznie w taki sposób wykonywana;
2. przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. A ppsa przez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organy obu instancji przepisów prawa materialnego, a to art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ust. 2a ppwd;
b. art. 151 ppsa przez jego nieuprawnione zastosowanie i oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargi, podczas gdy skargę należało uwzględnić z uwagi na jej zasadność wynikającą m. in. z naruszenia przez organy obu instancji art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ust. 2a ppwd.
Skarżący kasacyjnie a podstawie art. 176 § 3, art. 185 § 1, art. 188 oraz art. 203 pkt 1 ppsa wniósł o: uchylenie wyroku II SA/Łd 968/19 w zakresie punktu 1 (oddalającego skargę) w całości i przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie od 1 lipca 2019 r.; ewentualnie o uchylenie wyroku II SA/Łd 968/19 w części zaskarżonej (w zakresie punktu 1) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając że nie zostały one opłacone w całości ani w części; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (art. 176 § 2 ppsa).
W szczegółowym uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że przesłanką niezbędną wprost wynikającą z art. 4 ust. 2 pkt 1 ppwd dla przyznania wnioskowanego świadczenia jednemu z rodziców jest fakt zamieszkiwania z nim dziecka i pozostawanie tego dziecka na jego utrzymaniu. Jednakże Sąd I instancji błędnie stwierdził, że ów przepis nie obejmuje swym zakresem takich sytuacji, jak w przedmiotowej sprawie - kiedy to małoletni syn skarżącego zameldowany jest u matki, jednak faktycznie zamieszkuje także u ojca. Sąd nietrafnie uznał, że nie wypełnia przesłanki wynikającej z ww. artykułu fakt, że skarżący łoży na utrzymanie syna, sprawuje nad nim opiekę, jest zaangażowany w jego wychowanie. Sąd I instancji niesłusznie stwierdził, że rację miał organ uznając, że dopóki nie zakończy się postępowanie w sprawie ustalenia miejsca stałego pobytu małoletniego i sprawowania nad nim opieki, skarżący nie może skutecznie powoływać się, że sprawuje opiekę nad synem. Taka wykładnia art. 4 ust. 2 pkt 1 ppwd jest rażąco błędna. Przy prawidłowej wykładni powyższego przepisu przyjąć należy, że przedmiotowa sytuacja wypełnia przesłanki tego artykułu. Sformułowanie "wspólnie zamieszkuje" oznacza bowiem faktyczne miejsce zamieszkania (nie zaś zameldowania), fizyczne przebywanie dziecka u rodzica, faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem i zaspokajanie jego potrzeb życiowych. Skarżący ma pełnię praw rodzicielskich w stosunku od małoletniego syna; systematycznie wypełnia obowiązek alimentacyjny wobec niego. Sąd I instancji słusznie przyjął, że syn przebywa u skarżącego około 100 dni w każdym roku, zaś u matki jest on jedynie zameldowany. Z uwagi na zmianę szkoły także sytuacja ustalenia miejsca zamieszkania małoletniego na skutek zainicjowanego przez M.W. postępowania cywilnego może ulec zmianie.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 5 ust. 2a ppwd wskazano, że w spornej sprawie mamy do czynienia z faktycznym sprawowaniem opieki naprzemiennej nad małoletnim synem skarżącego. Jak wynika z akt sprawy, skarżący spędza z synem ponad 100 dni rocznie, często z nim wyjeżdża, uczestniczy w życiu małoletniego syna nie tylko podczas czasu wolnego, ale i zajęć szkolnych czy pozaszkolnych. To m.in. fakt sprawowania opieki nad małoletnim przez skarżącego przyczynił się do decyzji, zgodnie z którą małoletni będzie uczęszczał do liceum znajdującego się w pobliżu miejsca zamieszkania ojca, a także z nim zamieszka. W związku z tym skarżący wystąpił do Sądu [opiekuńczego] o ustalenie miejsca zamieszkania dziecka w miejscu zamieszkania ojca. Tym samym zaskarżona decyzja winna być przez Sąd I instancji uchylona z uwagi na faktyczne sprawowanie przez skarżącego opieki nad małoletnim, co niewątpliwie jest wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego.
Sąd I instancji, wedle oceny wyrażonej w skardze kasacyjnej, oddalając skargę naruszył przepisy postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organy administracji publicznej obu instancji przepisów prawa materialnego (art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 5 ust. 2a ppwd), gdyż w sposób nieuprawniony nie uwzględnił skargi wniesionej przez skarżącego w niniejszej sprawie. Skład orzekający w sprawie oddalił skargę, mimo że zaskarżoną decyzję należało uchylić z uwagi na fakt, że była ona obarczona naruszeniem ww. przepisów prawa materialnego. Oddalając skargę, Sąd I instancji powielił błędy organów administracyjnych (k. 41-45, 65 akt akt II SA/Łd 968/19). Zarządzeniem z 1 sierpnia 2022 r. I OSK 1366/20 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej, zarządził skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie zdalnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności z art. 183 § 2 ppsa. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Zgodnie z art. 174 ppsa skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W świetle art. 176 § 1 i § 2 ppsa skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom szczególnym, tzn. powinna zawierać dodatkowo m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (wyrok NSA z 21.10.2022 r. III OSK 5666/21). Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenie przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie, a przedmiotem zarzutu mogą być tylko te przepisy, które zastosował Sąd I instancji lub które powinien był zastosować, lecz je pominął. Skarga kasacyjna winna być skierowana przeciwko przyjętej w zaskarżonym wyroku podstawie prawnej rozstrzygnięcia, co oznacza wymóg powołania w pierwszej kolejności przepisów normujących działalność orzeczniczą sądów administracyjnych, a w dalszej kolejności wskazania przepisów materialnego i/lub procesowego prawa administracyjnego. Sądy administracyjne nie stosują bezpośrednio przepisów prawa administracyjnego, lecz przyjmują je jako normatywny wzorzec kontroli działań lub zaniechań administracji publicznej i mogą je naruszyć przez naruszenie tego wzorca (wyrok NSA z 21.10.2022 r. I GSK 1535/22).
W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 ppsa. Podstawy te zostały we wszystkich przypadkach powiązane z przepisami prawa materialnego, a mianowicie z art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz z art. 5 ust. 2a ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134, zm. poz. 1954; z 2019 r. poz. 303, 60, 577, 730, 924). W szczególności zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej w niniejszej sprawie opierają się na naruszeniu przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię. Taki sposób sformułowania skargi kasacyjnej uzasadnia rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów błędnej wykładni prawa materialnego podniesionych w petitum 1 środka odwoławczego. Rozpoznanie tych zarzutów otwiera bowiem możliwość właściwej oceny postępowania Sądu I instancji w sprawie II SA/Łd 968/19.
Skarżący kasacyjnie upatruje naruszenia prawa materialnego w tym, że wbrew rozstrzygnięciom wydanym w sprawie, art. 4 ust. 2 pkt 1 ppwd obejmuje swym zakresem także sytuację, w której znajduje się skarżący, który wspólnie z matką dziecka utrzymuje małoletniego, ma wpływ na jego wychowanie, a syn zamieszkuje u niego znaczną ilość czasu. Wedle skarżącego kasacyjnie naruszony został art. 5 ust. 2a ppwd gdyż w kontrolowanej sprawie przyjęto, że na podstawie tego przepisu sprawowanie opieki naprzemiennej nad synem może mieć miejsce jedynie po wydaniu orzeczenia sądu, podczas gdy znaczenie w tej kwestii ma to, że opieka ta jest faktycznie w taki sposób wykonywana.
Odnosząc się do ww. zarzutów należy najpierw wyjaśnić, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ppwd świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Z tego przepisu jednoznacznie wynika, że warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz jednego z rodziców (matki albo ojca) jest, by dziecko wspólne zamieszkiwało i pozostawało na utrzymaniu matki albo ojca (wyrok NSA z 15.11.2022 r. I OSK 1282/22). Treść tej regulacji wskazuje, że w celu ustalenia prawa matki lub ojca dziecka [...] do świadczenia wychowawczego na dziecko ustawodawca odwołał się do atrybutów wspólnego zamieszkiwania i przebywania z dzieckiem, jak też zaspokajania jego potrzeb bytowych, wychowawczych i utrzymania dziecka. Kryterium "wspólnego zamieszkiwania" musi być tutaj rozumiane jako faktyczne miejsce zamieszkania, a więc fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe. W konsekwencji dla uzyskania świadczenia wychowawczego znaczenie ma faktyczne, a nie prawne (np. wskazane w wyroku rozwodowym lub orzeczeniu Sądu opiekuńczego; przy czym rodzice małoletniego nie są rozwiedzeni - skarżący jest kawalerem - s. 1 wniosku skarżącego; w aktach Prezydenta - uw. NSA]) miejsce zamieszkiwania dziecka. Jest to podyktowane istotą świadczenia wychowawczego, które ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ppwd). Stąd też kluczowe dla meritum tego typu spraw pozostają przesłanki o charakterze faktycznym. Innymi słowy, zasadniczą przesłanką przyznania świadczenia wychowawczego jest to, czy dziecko "wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu" ubiegającego się o to świadczenie podmiotu należącego do ustawowego kręgu osób uprawnionych. Wynika to expressis verbis z art. 4 ust. 2 pkt 1 ppwd odwołującego się wprost do wspólnego zamieszkiwania i pozostawania dziecka na utrzymaniu matki albo ojca. Tak więc wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem [...] determinuje przyznanie świadczenia wychowawczego jako formy wsparcia ze środków publicznych (wyrok WSA w Warszawie z 22.6.2022 r. I SA/Wa 3159/21).
Powyższy sposób interpretacji przepisów mających zastosowanie w kontrolowanej sprawie wzmacnia dodatkowo art. 22 ppwd, zgodnie którym w przypadku zbiegu prawa rodziców [...] do świadczenia wychowawczego świadczenie to wypłaca się temu z rodziców [...], który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem (verba legis). Prowadzi to do konkluzji, że ustawodawca przypisał istotne znaczenie dla uzyskania świadczenia wychowawczego faktycznemu sprawowaniu opieki nad dzieckiem przez rodzica.
W spornej sprawie nie budzi wątpliwości, że syn skarżącego zamieszkuje ze swą matką. Jakkolwiek skarżący jest z całą pewnością zaangażowany w wychowanie i opiekę nad dzieckiem, łoży na syna alimenty, kontaktuje się z nim i spędzają razem wiele czasu (łącznie około 100 dni w roku), to jednak nie stwarza to wystarczających podstaw, by uznać, że w tej sytuacji zachodzi przesłanka wspólnego zamieszkiwania dziecka z ojcem w przyjętym wyżej znaczeniu, a więc rozumiana jako fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica.
W stanie faktycznym sprawy nie sposób przyjąć, że doszło do błędnej wykładni art. 5 ust. 2a ppwd. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców [...] żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
W doktrynie trafnie wskazuje się, że o pieczy naprzemiennej mowa jest wtedy, gdy owe okresy są równe, jak i wówczas, gdy są zbliżone i wynoszą np. 60% do 40% czy nawet 75% do 25% (M. Andrzejewski, Piecza naprzemienna - między formalną dopuszczalnością a zasadnością jej orzekania, w: red. A. Czerederecka, Rodzina w sytuacji okołorozwodowej, Wyd. Instytutu Ekspertyz Sądowych 2018, s. 87 i przywołani przez Autora: B. M. Smyth, Special issue on shared-time parenting after separation, Family Court Review, 2017, 55(4), 494-499; D. R. Meyer, M. Cancian, S. T. Cook, The growth in shared custody in the United States: Patterns and impications, Family Court Review, 2017, 55(4), 500-512; A. R. Poortman, R. van Gaalen, 2017; Shared residence after separation: A review andnew findings from the Nethrlands, Family Court Review, 2017, 55(4), 531-544).
Skoro skarżący zdecydował się w 2017 r. wytoczyć przed Sądem opiekuńczym powództwo o ustalenie miejsca pobytu dziecka przy skarżącym (s. 2 akapit 1 odwołania) i aż do wydania decyzji z 3 października 2019 r. takiego prawomocnego orzeczenia nie przedłożył (nie przedłożył go także Sądowi I instancji ani Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu; k. 23, 72 akt II SA/Łd 968/19), to nie może skutecznie podnosić w stanie faktycznym ustalonym w kontrolowanej sprawie, że oboje rodzice sprawują opiekę naprzemienną nad swym synem. Ponieważ rodzice małoletniego nie byli małżeństwem, w sprawie nie znajdują zastosowania art. 58 § 1 i 1a bądź art. 613 § 1 kro.
Tym samym nie mogły odnieść skutku zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wskazane w punkcie 2 skargi kasacyjnej. Skoro w postępowaniu administracyjnym organy obu instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, dokonały prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego (art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 5 ust. 2a ppwd), to niezasadnie zarzucono Sądowi I instancji nieuwzględnienie skargi (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa) oraz jej nieuprawnione oddalenie (art. 151 ppsa). W realiach kontrolowanej sprawy skarga nie mogła bowiem podlegać uwzględnieniu i wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, została ona zasadnie oddalona przez Sąd I instancji na podstawie art. 151 ppsa.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ppsa.
O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu kasacyjnym na podstawie odrębnego wniosku i stosownego oświadczenia orzeknie - na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ppsa - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi.