I OSK 1366/20

II SA/Łd 968/19 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2020-03-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Sekunda-Lenczewska /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Rosińska
Magdalena Sieniuć
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1366/20 - Wyrok NSA z 2022-12-02
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2134
art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 2a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 11 marca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant Asystent sędziego Daria Przybylska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2020 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. G. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.bł.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. o odmowie przyznania M. W. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko P. W. w okresie od 1 lipca 2019 r.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 1 lipca 2019 r. M.W. zwrócił się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko P. W. urodzone 24 kwietnia 2004 r.
Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] r. odmówił M. W. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko P. W. w okresie od 1 lipca 2019 r., uznając na podstawie materiału dowodowego sprawy, że M. W. nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko, bowiem dziecko nie mieszka wspólnie z ojcem i nie pozostaje na jego utrzymaniu.
Pismem z 5 sierpnia 2019 r. odwołanie od powyższej decyzji złożył M. W., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu stosownego świadczenia, ewentualnie o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zaskarżonej decyzji odwołujący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na braku rozróżnienia sytuacji prawnej i faktycznej dziecka oraz wnioskodawcy poprzez ustalenie, że dziecko nie mieszka wspólnie z ojcem i nie pozostaje na jego utrzymaniu. Podniósł, że obecnie toczy się w sądzie sprawa zainicjonowana przez niego powództwem wniesionym w 2017 r. dotycząca ustalenia miejsca stałego pobytu P. W.
Wskazaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.) mające zastosowanie w sprawie i przypomniał, że M. W. wywodzi swe prawo do świadczenia wychowawczego na syna P. W. z faktu, iż ma władzę rodzicielską na dzieckiem, partycypuje w jego utrzymaniu i uczestniczy w jego życiu i wychowaniu, przy czym nie kwestionuje, że obecnie miejscem zamieszkania małoletniego jest miejsce zamieszkania jego matki. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, iż M. W. nie może ubiegać się skutecznie o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego, a okoliczność, że strona wywiązuje się z kontaktów z dzieckiem nie ma wpływu na wynik postępowania.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawodawca uznał za konieczną przesłankę uprawniającą do zaliczenia dziecka do rodzin obojga rodziców istnienie orzeczenia sądu, z którego wynika pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców. Brak stosownego orzeczenia w tym zakresie stanowi przeszkodę w możliwości uznania, że tego rodzaju opieka jest sprawowana przez oboje rodziców. Kolegium zaznaczyło przy tym, że zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad dziećmi, gdy chodzi o rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu, należą do kategorii spraw cywilnych (rodzinnych), podlegających wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Jeśli fakt opieki naprzemiennej nie wynika ze stosownego orzeczenia sądu cywilnego, wydanego w oparciu o prawo rodzinne i opiekuńcze, to organ rozstrzygający w przedmiocie świadczenia wychowawczego, nie może samodzielnie, w ramach tego postępowania, ustalać w jaki sposób, w danym przypadku, faktycznie jest sprawowana opieka nad dzieckiem, czy nosi znamiona opieki naprzemiennej. Organ podkreślił, że powyższe stanowisko jest zgodne z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W ocenie Kolegium wskazane przez M. W. formy sprawowania przez niego opieki nad małoletnim P. W. stanowią przejaw wykonywania władzy rodzicielskiej, lecz nie mogą być traktowane jako opieka naprzemienna w rozumieniu ustawy. Organ podkreślił, że M. W. nie wykazał się orzeczeniem sądu o opiece naprzemiennej obojga rodziców. Zwrócił jednocześnie uwagę, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. z [...] r. sygn. akt [....] umarzające postępowanie - wobec zawarcia ugody - w sprawie o alimenty od M. W. na rzecz P. W. i wyciąg z protokołu zawierający ugodę, że pozwany M. W. zobowiązuje się łożyć na utrzymanie małoletniego syna P. W. alimenty w kwocie 350,00 zł miesięcznie płatne do rąk przedstawicielki ustawowej małoletniego Z. S., poczynając od dnia 13 maja 2005 r. Zdaniem Kolegium fakt płacenia alimentów różnicuje sytuację rodziców i determinuje ustalenie, które z nich utrzymuje dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy rodzinie, a które nie. Skoro bowiem, uwzględniając nakłady obojga rodziców na utrzymanie i wychowanie dziecka, sąd uznał jednak, że jednemu z rodziców należą się jeszcze alimenty od drugiego z rodziców, to oznacza to, że uznał, iż dziecko pozostaje na utrzymaniu rodzica, który ma je dostawać. W ocenie organu odwoławczego ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym M. W. przystał, iż jednemu z rodziców należą się alimenty od drugiego z rodziców, co oznacza, że dziecko pozostaje na utrzymaniu rodzica, który ma je dostawać, czyli w okolicznościach sprawy na utrzymaniu matki Z. S.
Kolegium stwierdziło następnie, że M. W. nie sprawuje opieki naprzemiennej nad synem P. W. również z tej przyczyny, że faktyczne wykonywanie przez niego władzy rodzicielskiej nad tym dzieckiem nie nosi takich cech. Zdaniem organu nawet gdyby przyjąć, że samo orzeczenie sądu nie przesądza o charakterze opieki, to i tak M. W. nie wykazał, by faktycznie sprawowana przez niego opieka miała charakter naprzemienny. Jak podkreślił bowiem w odwołaniu M. W. jego syn – P. W. przebywa u niego co drugi weekend w miesiącu od piątku do poniedziałku, co czyni około 6 dni w miesiącu, prócz tego miesiąc wakacji i tydzień ferii zimowych oraz kilka dni ferii świątecznych, łącznie przez około 100 dni w roku, co oznacza, iż dziecko pozostaje pod opieką matki odpowiednio przez ponad 20 dni w miesiącu i co czyni pozostawanie pod opieką matki ponad 260 dni w roku, gdzie ma swe miejsce zameldowania i z którym aktualnie wiąże swe centrum życiowe. Powyższe, w ocenie Kolegium, nie stanowi sprawowania opieki naprzemiennej. Organ II instancji zauważył jednocześnie, iż ustawa nie przewiduje podziału kwoty świadczenia wychowawczego między rodziców stosownie do ilości dni sprawowanej przez nich opieki w ciągu roku. Dodał, że dopóki nie zakończy się zainicjowane wnioskiem z 2017 r. postępowanie w sprawie ustalenia miejsca stałego pobytu małoletniego i sprawowania nad nim opieki, M. W. nie może powoływać się, że sprawuje opiekę nad synem, a okoliczność, że toczy się postępowanie nie ma żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Skoro bowiem opieka naprzemienna musi wynikać z wyroku lub z mediacji zatwierdzonej wyrokiem sądu, to nie ma możliwości dowodzenia sprawowania przez rodziców takiej opieki w drodze wywiadu środowiskowego. Ponadto w ocenie organu wyrok, na który powołuje się M. W. w odwołaniu na poparcie swego stanowiska, zapadł w innym stanie faktycznym aniżeli stan faktyczny przedmiotowej sprawy.
Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że w okolicznościach sprawy miejsce zamieszkania dziecka u jego matki i brak stosownego orzeczenia sądu rodzinnego w zakresie opieki naprzemiennej skutkują odmową przyznania M. W. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko P. W. w okresie od 1 lipca 2019 r.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. wniósł M. W., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 4 w zw. z art. 5 ust. 2a w zw. z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez błędną wykładnię, polegające na ustaleniu, że miejsce zamieszkania dziecka stanowi przesłankę do wypłacenia świadczenia, w sytuacji gdy istotnym kryterium dla przyznania świadczenia wychowawczego jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, oraz błędne założenie, że w przypadku rozwodu musi dojść do ustalenia opieki naprzemiennej, by rodzic mógł być upoważniony do przedmiotowego świadczenia.
W uzasadnieniu skargi M. W. podkreślił, że utrzymanie decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie jedynie kryterium miejsca zamieszkania jest bezzasadne, gdyż wpływ na otrzymanie świadczenia ma faktyczne sprawowanie opieki oraz fakt utrzymywania dziecka. Skarżący podkreślił, że ma wpływ na zachowanie oraz decyzje syna poprzez wybór szkoły licealnej, znajdującej się w pobliżu jego miejsca zamieszkania, wspólne spędzanie czasu wolnego, częste uczestniczenie w zajęciach lekcyjnych i pozalekcyjnych syna, wzajemne liczne wyjazdy na wakacje, ferie, weekendy finansowane przez skarżącego. Poza tym od zawsze syn w sposób faktyczny często przebywa wraz ze skarżącym i wówczas pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu. Także regularnie przekazywane matce dziecka alimenty w wysokości 500 zł stanowią źródło jego utrzymania. Skarżący podkreślił, że spełnia obie z przesłanek wskazanych w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co uprawnia go do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko.
Ponadto w ocenie M. W. decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. poprzez odebranie mu dostępu do świadczenia wychowawczego na dziecko ogranicza pełnię jego praw rodzicielskich, co odbiera mu możliwość pełniejszego zaspokajania potrzeb syna w przeciwieństwie do matki dziecka, która znajduje się w uprzywilejowanej pozycji, bowiem otrzymuje wyżej wskazane dodatkowe fundusze.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; zwanej w dalszej części również: "p.p.s.a."), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu stosownie do art. 151 p.p.s.a.
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Należy również zaznaczyć, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega na zbadaniu ich zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w dniu wydania decyzji, oraz trafności zastosowanych przepisów do stanu faktycznego sprawy istniejącego w dacie podjęcia aktu. Innymi słowy, sąd administracyjny bierze pod uwagę stan prawny i faktyczny sprawy z chwili wydania zaskarżonego aktu.
Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola nie wykazała – wbrew zarzutom skargi, by zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a., co powoduje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona.
Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 listopada 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm. – dalej ustawa).
Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, w brzmieniu aktualnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (pkt 1), albo opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego (pkt 2), albo opiekunowi prawnemu dziecka (pkt 3), albo dyrektorowi domu pomocy społecznej (pkt 4). Jak natomiast stanowi art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z kolei w świetle art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko.
W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na podstawie ww. przepisów złożył ojciec dziecka, a podstawą odmowy przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia było uznanie przez organy, że miejscem zamieszkania małoletniego P. W. jest miejsce zamieszkania jego matki, a zatem skarżący, okolicznościach sprawy nie sprawując opieki naprzemiennej, nie spełnia ustawowego kryterium dla przyznanie świadczenia.
Zdaniem sądu, analiza akt sprawy, w tym zgromadzonych dokumentów i okoliczności podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania pozwala uznać za prawidłową konkluzję organu.
Niewątpliwie przesłanką niezbędną, wprost wynikającą z przepisu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, dla przyznania wnioskowanego świadczenia jednemu z rodziców (matce, ojcu) jest fakt zamieszkiwania z nim dziecka i pozostawanie tegoż dziecka na jego utrzymaniu. Jedyne odstępstwo od opisanej zasady ustawodawca przewidział w przepisie art. 5 ust. 2a ustawy dla sytuacji, gdy dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną.
Zdaniem sądu, okoliczności sprawy, jednoznacznie wskazują, że małoletni P. W. zamieszkuje ze swoja matką, nie zaś ze skarżącym. W istocie faktu tego nie negował skarżący, podnosząc w toku postępowania, że w szerokim zakresie realizuje kontakty ze swoim synem, który choć zameldowany jest u matki, to jednak spędza z nim wiele czasu ( łącznie około 100 dni w roku). Skarżący łoży również do rąk matki dziecka alimenty na utrzymanie syna ( w aktach sprawy znajduje się kopia ugody sądowej w tym przedmiocie). Wszystkie opisywane przez skarżącego formy sprawowania opieki nad synem, świadczące o jego zaangażowaniu w wychowanie i opiekę nad dzieckiem, jakkolwiek niewątpliwie zasługują na aprobatę, nie mogą być jednak traktowane jako wypełniające przesłankę art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy. Niewątpliwie małoletni zameldowany jest u matki, tam też posiada centrum życiowe i przebywa większość czasu ( jak wynika z wyliczeń organu około 260 dni w roku). Z akt sprawy wynika, że M.W. podjął działania formalne ku zmianie tego stanu rzeczy, występując do sądu rodzinnego o rozstrzygniecie w kwestii pieczy nad dzieckiem. Słusznie jednak organ wskazał, że dopóki nie zakończy się zainicjowane wnioskiem skarżącego z 2017 r. postępowanie w sprawie ustalenia miejsca stałego pobytu małoletniego i sprawowania nad nim opieki, M. W. nie może skutecznie powoływać się, że sprawuje opiekę nad synem, a okoliczność, że postępowanie w tym przedmiocie jest w toku, nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Niewątpliwie na czas orzekania skarżący nie legitymował się również orzeczeniem sądu o ustanowieniu opieki naprzemiennej (art. 5 ust 2a ustawy). Należy przy tym podkreślić, że zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi są sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy zatem do właściwości sądu powszechnego. Powyższe oznacza zatem, że - na zasadzie art. 2 § 1 k.p.c. - ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rodziców nad dzieckiem należy do kompetencji sądu powszechnego, a w braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można domniemywać w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2997/17, LEX nr 2496736).
Podsumowując, zdaniem sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Konkludując powyższe rozważania sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd orzekł o oddaleniu skargi w całości.
A.B.