I OSK 1363/22

I OSK 1363/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Łd 956/21 - Wyrok WSA w Łodzi z 2022-03-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 877
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 956/21 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej i świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 30 marca 2022 r. sygn. II SA/Łd 956/21 oddalił skargę P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2021 r.
nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej i świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1.naruszenie przepisów postępowania:
- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: "p.p.s.a." w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postepowania administracyjnego – dalej jako: "k.p.a." polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie dokonał właściwej oceny materiału dowodowego, nie zastosował środków pozwalających na dokładne ustalenie stanu faktycznego i majątkowego obowiązanego do zapłaty należności, pomimo, iż zebrany przez organ materiał dowodowy był wystarczający i niebudzący wątpliwości, a w konsekwencji dawał podstawę do umorzenia należności.
2.naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niezastosowanie, w przypadku gdy skarżący spełnia warunki umorzenia należności, a organ posiada kompetencje do wydania decyzji umarzającej dług, jednocześnie poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego poprzez niewłaściwe rozumienie tej instytucji tj. stwierdzenie, iż "organ może" oznacza, iż nie "musi" nawet w sytuacji gdy wszystkie okoliczności sprawy wskazują, iż należy zastosować daną normę.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto zmianę zaskarżonego wyroku oraz umorzenie należności powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ogólnej kwocie [...] zł, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Z uwagi na szczególne okoliczności, wskazane w uzasadnieniu, zwrócono się o niezwłoczne rozpoznanie sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał na problemy zdrowotne syna - małoletniego S. S. i wynikającą z nich konieczność czasochłonnej stałej opieki, leczenia, rehabilitacji i terapii. Wyjaśniono, że z powodu choroby alkoholowej matki, S. S. cierpi na zespół FAS. Podkreślono, że wczesne rozpoznanie syndromu FAS oraz podjęcie wczesnej interwencji mogą pomóc zmniejszyć niektóre skutki i przyczynić się do zminimalizowania niektórych wtórnych niepełnosprawności dziecka w przyszłości. Wskazano, że dziecko wymaga stałej opieki, leczenia, rehabilitacji oraz terapii. Aby podołać czasochłonnym zabiegom, terapiom i rehabilitacji P. S. zmuszony był do zakończenia aktywności zawodowej i skupienia się na potrzebach dziecka, którym matka w ogóle się nie interesuje. Wskazano też, że fakty te, potwierdzone stosownymi dokumentami urzędowymi, mają ukazywać obiektywne okoliczności w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, w szczególności w zakresie jego możliwości wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Podniesiono, że intensywna rehabilitacja, terapie oraz wizyty u lekarzy specjalistów mają uniemożliwiać skarżącemu kasacyjnie zaangażowanie zawodowe.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Pismem z dnia [...] czerwca 2022 r. skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy (k. 82).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy, a żadna ze stron w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Przepis art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
1.Za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., którego skarżący kasacyjnie upatruje w niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, poprzez niedokonanie właściwej oceny materiału dowodowego, niezastosowanie środków pozwalających na dokładne ustalenie stanu faktycznego i majątkowego obowiązanego do zapłaty należności, pomimo, iż zebrany przez organ materiał dowodowy był, zdaniem skarżącego kasacyjnie wystarczający i niebudzący wątpliwości, a w konsekwencji dawał podstawę do umorzenia należności.
Wyjaśnić należy, że wnikający z procedury administracyjnej obowiązek organu administracji publicznej zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprowadza się do zgromadzenia dowodów mających znaczenie prawne dla konkretnej sprawy i do poczynienia w oparciu o nie niezbędnych ustaleń faktycznych. O tym, jakie okoliczności - jako istotne - wymagają wyjaśnienia nie może decydować subiektywne przekonanie strony. Ocena, czy określone fakty mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zależy od tego jak jest sformułowana i powinna być rozumiana norma prawna, która w rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie. Dokonane ustalenia faktyczne muszą być zatem analizowane w aspekcie określonego przepisu prawa materialnego, który wyznacza zakres koniecznych ustaleń faktycznych i ma rozstrzygające znaczenie dla oceny, czy określone fakty mają wpływ na treść orzeczenia.
W niniejszej sprawie organy wydając rozstrzygnięcie miały na względzie konkretne okoliczności charakteryzujące sytuację rodzinną i majątkową skarżącego kasacyjnie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalenia dokonane przez organy administracji w oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe słusznie zostały ocenione przez Sąd I instancji jako miarodajne. Postępowanie dowodowe i poczynione na jego podstawie ustalenia odpowiadają standardom prawem przewidzianym. Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz uzasadnienie w sposób przewidziany w art. 107 § 3 k.p.a. wydanej decyzji. Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że organy prowadzące postępowanie w badanej sprawie tym standardom sprostały. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone przez organy z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). W sprawie zebrano wyczerpujący materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a organ rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy (art. 75 § 1 k.p.a.) oraz dokonał zgodnej z prawem jego oceny (art. 80 k.p.a.), co znalazło odzwierciedlenie w motywach decyzji organów obu instancji. Należy zaakcentować, że skarżący kasacyjnie nie wskazywał dowodów, które podważałyby wiarygodność przyjętych przez organy i zaakceptowanych przez Sąd I instancji ustaleń. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.
W sprawie nie doszło zatem do naruszenia kwestionowanych przez skarżącego kasacyjnie przepisów postępowania administracyjnego. Okoliczność zaś, że zaskarżona decyzja nie odpowiadała oczekiwaniom skarżącego kasacyjnie, nie może uzasadniać tezy o naruszeniu wskazanych przepisów. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że organy orzekające w sprawie nie naruszyły granic przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
2. Niezasadnie też Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do stanowiska skargi kasacyjnej w tym zakresie należy wskazać, że przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. ma jedynie ustrojowy charakter. Wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego, nie może być utożsamiane z uchybieniem art. 3 § 1 p.p.s.a. Przepis ten zakreśla jedynie właściwość sądów administracyjnych, w sprawach kontroli działalności administracji publicznej. Jeżeli podnosząc zarzuty naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a., skarżący kasacyjnie w istocie zmierza do podważenia oceny prawnej poczynionej przez Sąd I instancji, to nie może być to skuteczne, gdyż przepisy te zakreślają jedynie zakres sądowej kontroli działalności organów administracji, natomiast sposób przeprowadzania tej kontroli regulowany jest w dalszych przepisach p.p.s.a. Tymczasem do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie (por. wyrok NSA z 17 listopada 2021 r., II OSK 2342/18).
3. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że zgodnie z art. 30 ust. 2 p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Dokonując wykładni użytego przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 p.o.u.a. zgodnie z którą dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej, w zakresie możliwości finansowych skarżącego, należy wskazać, że ustawodawca nie wychodzi z założenia, że dłużnik alimentacyjny nie uiszcza należnych alimentów wskutek wyłącznie własnej nagannej postawy do prawa (por. A. Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz. Legalis wyd/el 2019). Co do zasady zatem, sam fakt uzyskiwania niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie może być utożsamiane z okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być zatem rozpatrywana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą zmagającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi natomiast wyróżniać go spośród innych dłużników alimentacyjnych.
Jednocześnie, umorzenie należności alimentacyjnych rozpatrywane być musi z uwzględnieniem faktu, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny. Na podstawie art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz. U. z 2020, poz. 1359 – dalej jako: "k.r.o.") obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Zgodnie zaś z art. 133 § 1 k.r.o. rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, a także wtedy, gdy jest w stanie utrzymać się samodzielnie, ale znajduje się w niedostatku. Oznacza to, że zobowiązania rodzica wobec wszystkich jego dzieci są takie same.
Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Podkreślenia jednak wymaga, że taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu.
Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący kasacyjnie ma 50 lat, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zdolną do pracy. Nie zgłasza problemów zdrowotnych. Choć w toku postępowania administracyjnego swoją sytuację materialno-bytową oceniał jako dobrą, w skardze kasacyjnej wymieniał intensywną rehabilitację syna, terapie oraz wizyty u lekarzy specjalistów jako czynniki mające finalnie uniemożliwiać mu osiąganie dochodów. Jak jednak wynika z akt syn skarżącego kasacyjnie uczęszcza do żłobka, a skarżący kasacyjnie korzysta z pomocy swojej siostry.
Mając na uwadze udokumentowane ustalenia faktyczne, niezasadnie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisu art. 30 ust. 2 p.o.u.a. Przepis ten musi być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Dokonując zatem wykładni art. 30 ust. 2 p.o.u.a. i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją perspektywy poprawy jego sytuacji w przyszłości. Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem. Dlatego też nie można zarzucić Sądowi I instancji, że w zaskarżonym wyroku dokonał błędnej wykładni art. 30 ust. 2 p.o.u.a. Organ administracji badając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego może bowiem, a wręcz powinien oceniać perspektywy i rokowania na przyszłość w tym zakresie, a perspektywy i rokowania co do sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika mogą leżeć u podstaw uznania administracyjnego w sprawie dotyczącej umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego.
W niniejszej sprawie o umorzenie należności alimentacyjnych wystąpiła osoba w wieku produkcyjnym, mogąca podjąć zatrudnienie. Aktualna sytuacja skarżącego kasacyjnie, jakkolwiek jest złożona ze względu na stan zdrowia syna, to nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia. Skarżący kasacyjnie nie wykazał, by jego sytuacja była sytuacją szczególną, wyróżniającą go spośród innych dłużników alimentacyjnych.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.