I OSK 1362/21

Naczelny Sąd Administracyjny2022-10-05
NSAnieruchomościWysokansa
grunty warszawskiedekret Bierutaprawo rzeczowepostępowanie administracyjneurząd likwidacyjnywłasność czasowaskarga kasacyjnaNSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą skuteczności wniosku dekretowego złożonego przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w 1948 r. w sprawie warszawskich gruntów dekretowych.

Sprawa dotyczyła skuteczności wniosku dekretowego złożonego w 1948 r. przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Warszawie w imieniu jednego ze współwłaścicieli nieruchomości przy ul. T. w Warszawie. Skarżący kwestionowali wyrok WSA, który oddalił ich skargę na decyzję SKO o umorzeniu postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie był uprawniony do składania wniosków dekretowych w imieniu dawnych właścicieli, a tym samym wniosek ten nie był skuteczny. Sąd oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J. K. i A. Ż. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił ich skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy wniosek dekretowy złożony w dniu 22 września 1948 r. przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Warszawie, dotyczący nieruchomości przy ul. T. w Warszawie, był złożony skutecznie. Skarżący zarzucali naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędną wykładnię dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich oraz dekretu warszawskiego. Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na utrwalonym orzecznictwie, stwierdził, że Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie był legitymowany do występowania w charakterze osoby reprezentującej prawa dotychczasowych właścicieli gruntów warszawskich ani do składania wniosków dekretowych w ich imieniu. Sąd podkreślił, że urzędy likwidacyjne miały za zadanie zabezpieczenie majątków opuszczonych, a nie reprezentowanie interesów prywatnych właścicieli w postępowaniu dekretowym. Ponadto, sąd wskazał, że nawet gdyby hipotetycznie uznać możliwość reprezentacji, to wniosek złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie spełniał wymogów skuteczności, zwłaszcza w kontekście braku wiedzy o współwłaścicielach i braku potwierdzenia działań przez dawnych właścicieli w terminie. W konsekwencji, sąd oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, wniosek złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie był skuteczny, ponieważ urząd ten nie był legitymowany do reprezentowania dawnych właścicieli w postępowaniu dekretowym.

Uzasadnienie

NSA konsekwentnie orzeka, że urzędy likwidacyjne nie miały uprawnień do składania wniosków dekretowych w imieniu właścicieli, a ich zadaniem było zabezpieczenie majątków. Wniosek złożony przez urząd nie mógł być uznany za wniosek dekretowy w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (24)

Główne

Dz.U.1945.50.279 art. 7 § ust. 1

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Pomocnicze

Dz.U. 1946 nr 13 poz 87 art. 7 § ust.2 pkt a i d

Dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich

Dz.U.1948.62.485 art. 3 § § 3

Rozporządzenie Ministrów Skarbu i Ziem Odzyskanych o zakresie działania i organizacji urzędów likwidacyjnych

Dz.U.1946.20.135 art. 58 § § 1

Dekret Prawo opiekuńcze

Dz.U.1928.36.341 art. 12 § ust. 1

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem

Kodeks cywilny Królestwa Polskiego art. 489

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78 § § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 2 zdanie drugie

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 2a

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193 § zdanie 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie był uprawniony do składania wniosków dekretowych w imieniu dawnych właścicieli nieruchomości warszawskich. Wniosek złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie spełniał wymogów skuteczności z uwagi na brak legitymacji podmiotu go składającego oraz brak potwierdzenia przez dawnych właścicieli.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (np. art. 7, 77, 80 k.p.a.) przez organy administracji. Błędna wykładnia przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich oraz dekretu warszawskiego przez Sąd I instancji. Naruszenie art. 138 § 2 zdanie drugie i art. 138 § 2a k.p.a. przez brak uwzględnienia wskazań organu odwoławczego.

Godne uwagi sformułowania

istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy wniosek dekretowy złożony w dniu [...] września 1948 r. przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. [...] był złożony skutecznie. urzędy likwidacyjne [...] nie legitymowały tych urzędów do występowania w charakterze osób reprezentujących prawa dotychczasowych właścicieli gruntów warszawskich urzędy likwidacyjne [...] miały przede wszystkim za zadanie zabezpieczenie majątków opuszczonych do czasu objęcia ich w zarząd przez władze właściwe ze względu na rodzaj majątku lub odzyskania posiadania tego majątku przez jego właściciela. nie budzi wątpliwości, iż na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. [...] dotychczasowy właściciel gruntu [...] mógł w ciągu 6 miesięcy [...] zgłosić wniosek o przyznanie [...] prawa wieczystej dzierżawy [...] lub prawa zabudowy [...] Trafna jest także ta argumentacja zaskarżonego wyroku, która wskazuje, iż urząd likwidacyjny w ogóle nie mógł występować w roli pełnomocnika strony postępowania administracyjnego

Skład orzekający

Arkadiusz Blewązka

sprawozdawca

Elżbieta Kremer

przewodniczący

Maciej Dybowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej NSA dotyczącej braku legitymacji urzędów likwidacyjnych do składania wniosków dekretowych w imieniu dawnych właścicieli warszawskich gruntów."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej materii prawnej związanej z dekretami warszawskimi i majątkami opuszczonymi/poniemieckimi z okresu powojennego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznych przepisów dekretowych dotyczących gruntów warszawskich, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i historii prawa. Rozstrzygnięcie potwierdza ugruntowaną linię orzeczniczą.

Czy wniosek urzędu z 1948 roku mógł odebrać prawo do ziemi? NSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1362/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Grunty warszawskie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 174/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-12-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1946 nr 13 poz 87
art. 7 ust.2 pkt a i d
Dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich.
Sentencja
Dnia 5 października 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 października 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. i A. Ż. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 174/20 w sprawie ze skargi J. K. i A. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2020 r., I SA/Wa 174/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. K. i A. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący J. K. i A.Ż., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji gdy zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 7a § 1, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez pobieżne i niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w zakresie okoliczności złożenia przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny wniosku dekretowego z dnia [...] września 1948 r., w tym przyczyn i celu jego złożenia oraz zakresu uzgodnień tego organu z współwłaścicielami tej nieruchomości w osobach A. M., A. C. i J. S., a także późniejszego stanowiska współwłaścicieli w odniesieniu do złożonego na ich rzecz wniosku dekretowego przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny, w sytuacji gdy organ ograniczył się jedynie do ustalenia samego faktu złożenia przedmiotowego wniosku przez ten podmiot, bez dalszych ustaleń w powyższym zakresie;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art, 151 p.p.s.a. przez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji gdy zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 7a § 1, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 78 § 1 i 2 k.p.a. przez brak rozpoznania i przeprowadzenia wniosku dowodowego strony zgłoszonego w piśmie pełnomocnika z dnia [...] marca 2015 r., zmierzającego do dołączenia do akt niniejszej sprawy dokumentacji Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego dotyczącej faktu, okoliczności i celu złożenia wniosku dekretowego przez ten podmiot odnoszącego się do nieruchomości przy ul. T. [...] w W.;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji gdy zaskarżona decyzja narusza art. 138 § 2 zdanie drugie i art. 138 § 2a k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez brak uwzględnienia wskazań Samorządowego Kolegium Odwoławczego wynikających z decyzji z dnia [...] marca 2000 r., nr sprawy [...] i decyzji z dnia [...] maja 2002 r., nr sprawy [...] wydanych w trybie rozstrzygnięć nadzorczych z wniosku J. S. dotyczących przedmiotowej nieruchomości, w których wskazano wprost, że odmowa przyznania prawa własności czasowej nie może nastąpić jedynie z powodu braku poparcia wniosku złożonego przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny przez właścicieli lub osoby uprawnione, zaś do tego sprowadza się obecnie uzasadnienie zaskarżonej decyzji;
2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 2 pkt a) i d) oraz ust. 3 w zw. z art. 15 i art. 19 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich w zw. z § 3 rozporządzenia Ministrów Skarbu i Ziem Odzyskanych o zakresie działania i organizacji urzędów likwidacyjnych z 1948 r. w zw. z art. 58 § 1 dekretu Prawo opiekuńcze, przez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do stanowiska, iż Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie mógł co do samej zasady i bez względu na okoliczności, w sposób skuteczny, złożyć wniosku dekretowego w trybie art. 7 ust. 1 tzw. dekretu Bieruta, albowiem rzekomo nie był on uprawniony do zabezpieczenia majątku osób prywatnych (fizycznych), a jedynie miał działać w interesie władzy publicznej, które to stanowisko wyniknęło z pominięcia przez organy i Sąd reguł wykładni językowej stosownie do której czasownik zabezpieczać/zabezpieczyć oznacza m.in. (zapewnić ochronę przed czymś niebezpiecznym lub szkodliwym, (zapewnić utrzymanie się czegoś w dotychczasowym stanie lub zapewnić zaspokojenie roszczenia lub wykonanie kary – wg Słownika Języka Polskiego PWN – wersja internetowa dostępna: https://sip.pwn.pl/szukai/zabezpieczenie.html ), a także z pominięcia reguł wykładni celowościowej, systemowej i historycznej związanych z odczytaniem treści normy prawnej przez pryzmat funkcji ochronnej, a nie wywłaszczeniowej, jaką miały pełnić przepisy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, która uprawnia do przyjęcia, iż złożenie wniosku dekretowego przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny może stanowić sui generis czynność zachowawczą na rzecz byłego właściciela nieruchomości i jako takie winno być uznane za skuteczne złożenie wniosku.
Mając na względzie podniesione powyżej zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie, w razie uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...] nr [...] z [...] lutego 2018 r, w przedmiocie umorzenia postępowania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe stanowisko szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
Przechodząc zatem do oceny zarzutów kasacyjnych należy dostrzec, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W takiej sytuacji zasadą winno być rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych ale z uwagi na to, iż zarzuty kasacyjne podniesione w ramach podstawy zaskarżenia z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. pozostają w ścisłym związku z zarzutem naruszenia prawa materialnego, a nadto pozostają następstwem określonego sposobu rozumienia norm prawa materialnego, którego poprawność kontestowana jest zarzutem kasacyjnym, to ocenę zasadności kasacji wypada rozpocząć od zarzutów naruszenia prawa materialnego. Ocena ta determinować będzie wynik oceny zarzutów naruszenia przepisów procesowych.
Trafnie dostrzega Sąd I instancji, iż istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy wniosek dekretowy złożony w dniu [...] września 1948 r. przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W., a tyczący nieruchomości położonej w W. przy ul. T. [...], był złożony skutecznie. Negatywną odpowiedź w powyższej kwestii udzieloną w dotychczasowym postępowaniu, uznać należy za poprawną. Nie budzi wątpliwości, iż na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U.1945.50.279 ze zm.), dalej jako "dekret warszawski", dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie – użytkownicy gruntu mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Z okoliczności sprawy wyraźnie wynika, iż wniosek, o którym mowa powyżej nie został złożony przez dawnych właścicieli nieruchomości w. przy ul. T. [...]. Natomiast wniosek taki został złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. w dniu [...] września 1948 r. Urząd domagając się przyznania prawa własności czasowej za opłatą symboliczną, wskazał, iż wniosek ów składa w imieniu nieobecnego A. M. – jednego z trzech dawnych współwłaścicieli tej nieruchomości.
Trafnie dostrzegł Sąd I instancji, iż możliwość traktowania wniosków złożonych przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. o przyznanie prawa do nieruchomości warszawskich, jako wniosków złożonych w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, była już przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego, który konsekwentnie wskazywał, iż ani przepisy dekretu warszawskiego, ani też żadne inne przepisy rangi ustawowej, w tym w szczególności dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U.1946.13.87 ze zm.), które statuowały urzędy likwidacyjne, nie legitymowały tych urzędów do występowania w charakterze osób reprezentujących prawa dotychczasowych właścicieli gruntów warszawskich (vide: wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2000 r., I SA 1236/00, Lex nr 54184; wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2001 r., I SA 179/00; wyrok NSA z dnia 16 listopada 2005 r., I OSK 156/05; www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Powyższy pogląd pozostaje aktualny także w nowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 12 września 2014 r., I OSK 1066/14; wyrok NSA z dnia 11 marca 2016 r., I OSK 1306/14; wyrok NSA z dnia 9 lutego 2018 r., I OSK 1896/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W powyższym zakresie podkreśla się, iż urzędy likwidacyjne, które zostały powołane ww. dekretem z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, miały przede wszystkim za zadanie zabezpieczenie majątków opuszczonych do czasu objęcia ich w zarząd przez władze właściwe ze względu na rodzaj majątku lub odzyskania posiadania tego majątku przez jego właściciela. Przepis art. 7 ust. 2 i 3 ww. dekretu, wskazując zakres działania urzędów likwidacyjnych wymieniał: - zabezpieczenie majątków opuszczonych do czasu objęcia ich w zarząd przez władze, właściwe ze względu na rodzaj majątku; - kontrolę i sporządzanie inwentarza majątków; - oddawanie w najem lub dzierżawę majątków opuszczonych, przeznaczonych do tego przez władze, właściwe za względu na rodzaj majątku; - przedsiębranie czynności, co do majątków, przechodzących na własność Skarbu Państwa lub osób prawnych prawa publicznego; - sprzedaż ruchomości w przypadku, gdy zachodzi niebezpieczeństwo niszczenia ich substancji lub gdy koszty ich przechowania są niewspółmiernie wysokie w stosunku do ich wartości; - wykonywanie innych czynności, zleconych im przepisami tegoż dekretu lub rozporządzeń wydanych na jego podstawie, bądź też przepisami szczególnymi. Z powyższego zakresu działań urzędów likwidacyjnych nie wynikała możliwość działania w imieniu właściciela nieruchomości, w szczególności składania wniosków o przyznanie prawa własności do gruntu w imieniu takiego właściciela, ale działanie w imieniu i na rzecz właściwej władzy. Z kolei z przepisów dekretu warszawskiego, które są przepisami szczególnymi względem dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, nie wynika możliwość składania przez urzędy likwidacyjne wniosków w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego w imieniu i na rzecz dawnych właścicieli nieruchomości warszawskich (vide: wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2001 r., I SA 179/00; wyrok NSA z dnia 16 listopada 2005 r., I OSK 156/05; www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Trafna jest także ta argumentacja zaskarżonego wyroku, która wskazuje, iż urząd likwidacyjny w ogóle nie mógł występować w roli pełnomocnika strony postępowania administracyjnego, co wynikło wyraźnie z treści art. 12 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz.U.1928.36.341 ze zm.) w związku z art. 489 i nast. Kodeku cywilnego Królestwa Polskiego. Konstatacja, iż wniosek z dnia [...] września 1948 r. nie został złożony przez osobę fizyczną lecz przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W., a więc urząd administracji państwowej, jest w tym zakresie wystarczająca. Nawet jednak gdyby hipotetycznie uznać, iż poza osobą fizyczną własnowolną, pełnomocnikiem strony w postępowaniu administracyjnym wywołanym wnioskiem z dnia [...] września 1948 r. mógł być także inny podmiot, w tym urząd państwowy, to trafnie Sąd I instancji dostrzega materialnoprawny charakter terminu wskazanego w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego i konstatuje brak potwierdzenia w tym terminie przez dawnych właścicieli nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. T. [...], działań dokonanych przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. Skutkiem tego byłoby wygaśnięcie uprawnień z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego (vide: uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 8 września 2003 r., OPS 3/03, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Mając na uwadze powyższe okoliczności nie można potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 7 ust. 2 pkt a) i d) oraz ust. 3 w zw. z art. 15 i art. 19 ww. dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich w zw. z § 3 rozporządzenia Ministrów Skarbu i Ziem Odzyskanych z dnia 23 grudnia 1948 r. o zakresie działania i organizacji urzędów likwidacyjnych (Dz.U.1948.62.485) i w zw. z art. 58 § 1 dekretu z dnia 14 maja 1946 r. Prawo opiekuńcze (Dz.U.1946.20.135 ze zm.). Przepisy te nie odnoszą się bowiem do kwestii działań urzędu likwidacyjnego w imieniu i na rzecz osób fizycznych, nie modyfikują także reguł reprezentacji strony postępowania administracyjnego uregulowanych w obowiązującym ówcześnie rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem. Próba wykreowania sui generis umocowania urzędu likwidacyjnego do jakiegokolwiek działania na rzecz dawnych właścicieli nieruchomości w. nie znajduje oparcia w powyższych przepisach, a jednocześnie pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami ww. dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich statuującymi zakres działania tegoż urzędu, art. 12 ust. 1 ww. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnem oraz przepisami dekretu warszawskiego, które będąc regulacją szczególną nie przewidują jakiekolwiek roli dla urzędów likwidacyjnych w zakresie realizacji uprawnień dekretowych.
Przechodząc do oceny zarzutów podniesionych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wypada skonstatować ich niezasadność. W tym zakresie należy przede wszystkim wskazać, iż zakres kognicji organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji tej normy (vide: B.Adamiak [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck 2017, s. 456-457). Prawidłowo zdekodowana treść normy prawa materialnego, niepodważona skutecznie zarzutem kasacyjnym, pozwala na wskazanie, iż generalnie nie istniała prawna możliwość aby wniosek złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. z dnia [...] września 1948 r. uznać za wniosek dekretowy w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego. Tym samym, podnoszone w skardze kasacyjnej jako niewyjaśnione dostatecznie kwestie okoliczności, przyczyn i celu złożenia tegoż wniosku przez urząd likwidacyjny nie mają dla sprawy istotnego znaczenia. Trafnie przy tym zauważył Sąd I instancji, iż wobec istnienia praktyki występowania przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. z wnioskami dekretowymi, w których organ ten wskazywał, że występuje na rzecz konkretnych właścicieli gruntów w., Naczelny Sąd Administracyjny uznawał, iż złożenie takiego wniosku przez urząd likwidacyjny było skuteczne o tyle, o ile dawny właściciel nie złożył samodzielnie wniosku dekretowego pozostając w przekonaniu, że wniosek urzędu likwidacyjnego jest wnioskiem złożonym na jego rzecz, a zatem w jego interesie, wnioskiem skutecznym i wystarczającym dla możliwości wszczęcia postępowania dekretowego, bez konieczności składania odrębnego wniosku przez dawnego właściciela. Powyższe stanowisko, chroniące interesy dawnych właścicieli gruntów warszawskich, pozostawało zatem aktualne jedynie w sytuacji gdy działając w zaufaniu do organu państwa, właściciele ci rezygnowali ze złożenia własnego wniosku dekretowego pozostając w przekonaniu, że wniosek taki został już skutecznie złożony. Okoliczności badanej sprawy nie odpowiadają temu stanowisku. Z okoliczności tych wynika bowiem, że Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. składając wniosek z dnia [...] września 1948 r. nie znał nawet wszystkich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, a A. M., jedynego współwłaściciela, którego nazwisko wymienił we wniosku, uznawał za nieznanego z miejsca pobytu. Powyższe przeczy temu aby dawni współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości w ogóle wiedzieli o wniosku złożonym przez urząd likwidacyjny, a tym bardziej aby uzgadniali z urzędem likwidacyjnym warunki jego złożenia. Podnoszone w powyższym zakresie zarzuty naruszenia art. 7, art. 7a § 1, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 78 § 1 i 2 k.p.a. ale także art. 9, art. 10 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. uznać należy za chybione. Ustalenia faktyczne dokonane w toku dotychczasowego postępowania są bowiem wyczerpujące, a ich ocena wszechstronna, uwzględniająca treść prawidłowo zdekodowanej normy prawa materialnego wynikającej z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, w związku z art. 7 ust. 7 ww. dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich i art. 12 ust. 1 ww. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnem
Nie można także potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 138 § 2 zdanie drugie i art. 138 § 2a k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez brak uwzględnienia wskazań wynikających z decyzji organu odwoławczego. Jakkolwiek wypada zgodzić się z poglądem prawnym, iż organ odwoławczy może organowi pierwszej instancji narzucić wiążącą interpretację przepisu prawa (vide: R.Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017 r., uwagi do art. 138; Z.Kmieciak (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. W.Chróścielewskiego, Z.Kmieciaka, Warszawa 2019, uwagi do 138; wyrok NSA z dnia 20 listopada 2020 r., I GSK 595/18 www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), to nie sposób związaniem tym objąć sąd administracyjny. Zmienność poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach organów administracji na tle takich samych stanów faktycznych i ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej pozostaje kwestią oceny na gruncie zasady postępowania wyrażonej w art. 8 k.p.a. Odstępstwo w toku postępowania administracyjnego od interpretacji przepisu prawa wyrażonej na gruncie ww. uregulowań winno zostać w sposób przekonujący umotywowane przez organ administracji, stosownie do treści art. 11 k.p.a., tak aby działanie organu nie spotkało się z zarzutem istotnego naruszenia zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) oraz nierespektowania usprawiedliwionych oczekiwań strony co do stabilności praktyki orzeczniczej organu (art. 8 § 2 k.p.a.). W okolicznościach badanej sprawy warunek ten pozostaje spełniony, a wykładnia przepisów prawa zaprezentowana w zaskarżonej decyzji zasadnie znalazła akceptację Sądu I instancji. W konsekwencji, zarzut kasacyjny naruszenia art. 138 § 2 zdanie drugie i art. 138 § 2a k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art 156 § 1 pkt 2 k.p.a. uznać należy za pozbawiony cechy istotności wpływu dostrzeżonego naruszenia prawa na wynik sprawy. Nie stanowi zatem podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI