I OSK 1362/19

I OSK 1362/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-05-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 807/18 - Wyrok WSA w Krakowie z 2018-12-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art 183 § 2 pkt 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 24 listopada 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. III SA/Kr 807/18 w sprawie ze skargi M. B. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej dla K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; 2. odstępuje od zasądzenia od M. B. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 5 grudnia 2018 r., po rozpoznaniu skargi M.B. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. (Kolegium) z [...] maja 2018 r. w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym :
Wójt Gminy L. (Wójt) decyzją z [...] listopada 2016 r. przyznał Skarżącemu świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2016/2017. Decyzja została zrealizowana. U podstaw wydania decyzji legły ustalenia faktyczne wskazujące na okoliczność, że rodzina skarżącego składa się z trzech osób, w tym z dwojga dzieci, przy czym jedno z nich jest niepełnosprawne. Przeciętny miesięczny dochód na członka rodziny wyniósł kwotę 745,47 zł i nie przekroczył określonej w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z § 1.1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokość świadczeń rodzinnych kwoty warunkującej nabycie prawa do świadczeń rodzinnych tj. kwoty 764 zł.
Skarżący, składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na kolejny okres zasiłkowy 2017/2018 dołączył do akt sprawy zaświadczenie z przedsiębiorstwa E., z którego wynikało, że był tam zatrudniony na podstawie umowy zlecenia od [...] kwietnia 2017 r. oraz decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2017 r. oraz z [...] października 2017 r., z których wynika, że od [...] czerwca 2017 r. do [...] stycznia 2018 r. zostało mu przyznane świadczenie rehabilitacyjne. W dniu [...] listopada 2017 r. organ powziął z kolei wiadomość, że córka skarżącego podjęła zatrudnienie od [...] kwietnia 2017 r. na podstawie umowy o pracę w [...].
Powyższe informacje przyczyniły się do wydania przez Wójta decyzji z [...] lutego 2018 r. w sprawie: (1) ustalenia, że świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącego na K. i K. B. za okres od dnia [...] lipca 2017 r. do dnia [...] października 2017 r. w łącznej kwocie 3.421,72 zł stanowią nienależne pobrane świadczenie rodzinne, (2) zobowiązania Skarżącego do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych określonych w pkt 1 decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty.
Organ I instancji, stosując przepisy dotyczące dochodu utraconego i uzyskanego, dokonał ponownego przeliczenia dochodu przypadającego na członka rodziny skarżącego, stwierdzając, że w okresie od [...] lipca 2017 r. do [...] października 2017 r. nastąpiło przekroczenie granicznej kwoty warunkującej pobieranie świadczeń rodzinnych.
Organ wyjaśnił również, że Skarżący nie zawiadomił niezwłocznie organu wbrew ustawowemu obowiązkowi o zaistniałej sytuacji, mimo, że złożył podpis pod pouczeniem o konieczności informowania o każdej zmianie sytuacji rodzinnej bądź dochodowej mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym o uzyskaniu dochodu.
Po rozpoznaniu odwołania Skarżącego, Kolegium decyzją z [...] maja 2018 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Wyjaśniło, że okoliczności sprawy pozwalają na stwierdzenie, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające ustalenie, że skarżący pobrał nienależne mu świadczenia rodzinne. Oprócz bowiem tego, że uzyskanie dochodu przez członków rodziny spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego nabycie prawa do świadczenia rodzinnego w pełnej wysokości, strona nie zawiadomiła także organu wypłacającego świadczenie o zaistniałej sytuacji, a stosowną informację o uzyskaniu dochodu przez członków rodziny organ pomocowy otrzymał dopiero w miesiącach sierpniu oraz listopadzie 2017 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący podniósł okoliczności usprawiedliwiające niezgodne ze stanem faktycznym wskazanie organowi pomocowemu, iż w skład rodziny wchodzi również córka K.B. Wskazał, że jest osobą niedosłyszącą, która w codziennych sprawach korzysta z kuratora społecznego i wykazuje się przez to nieporadnością w sprawach urzędowych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że materialnoprawną podstawą orzekania organów był art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).
Po przytoczeniu brzmienia powołanego przepisu Sąd wskazał, że decydujące zatem znaczenie dla oceny prawidłowości wydanych w rozpatrywanej sprawie decyzji ma dokonana przez orzekające organy wykładnia powyższych przepisów ustawy.
W świetle definicji legalnej, zawartej w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez "świadczenie nienależnie pobrane" rozumieć należy tylko takie świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 22/14; LEX nr ).
Sąd wskazał, że w rozpatrywanej sprawie orzekające organy stanęły na stanowisku, że skarżący pomimo prawidłowego ich zdaniem pouczenia w decyzji przyznającej Skarżącemu świadczenia rodzinne – zasiłki rodzinne wraz z dodatkami - i w formularzu wniosku, o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego przedmiotowe świadczenia o zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu przez członka rodziny lub innych zmianach mających wpływ na prawo do tych świadczeń, nie poinformował organów. O zapoznaniu się zaś z tymi pouczeniami, zwartymi w decyzji i w formularzu wniosku świadczyć ma złożony pod nimi podpis skarżącego. Skutkowało to wypłaceniem skarżącemu nienależnych świadczeń rodzinnych.
Sąd przypomniał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zwrot świadczenia (na gruncie jurysdykcyjnego administracyjnego postępowania) obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona, jak i osoby, która uzyskała takie świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.
Sąd uznał, że działania organów w tej sprawie nie były wystarczające do wydania kontrolowanych decyzji, zaś zawarte w nich stanowisko nie jest do końca prawidłowe.
Wyjaśnił, że ugruntowane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, iż nie można uznać za spełniające wymogi prawidłowego pouczenia takie pouczenie, którego treść jest jedynie przytoczeniem treści przepisu, czy też przepisów. Pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, by następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenia dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por. m.in. wyroki NSA w Warszawie z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/12; LEX nr 1339588, czy z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10; LEX nr 745403.
Sąd podniósł następnie, że w niniejszym przypadku istotnie w formularzu wniosku zawarte jest pouczenie, szeroko rozbudowane, pod którym oświadczenie o zapoznaniu się z nim złożył skarżący umieszczając własnoręczny podpis, ale jest to pouczenie składające się z przytoczonych treści przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych zawierające regulacje kiedy i przy spełnieniu jakich warunków świadczenia rodzinne wraz z dodatkami przysługują. Zawarto w nim także regulację, ze w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniem zatrudnienia, czy też innych zmian mających wpływ na prawo do tych świadczeń osoba ma obowiązek niezwłocznego poinformowania organu o tych zdarzeniach, a niepoinformowanie o nich może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, w konsekwencji koniecznością ich zwrotu. W decyzji natomiast zawarto pouczenie, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, należy niezwłocznie dostarczyć dokument zawierający informację o tym dochodzie, zaś w końcowe zdanie tego pouczenia brzmi: "zgodnie z art. 30 ust. 1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne obowiązana jest do ich zwrotu."
Sąd pierwszej instancji uznał, że tak zredagowane pouczenia mimo, że wydawać by się mogło, że sformułowane wystarczająco, to jednak na tyle zbyt ogólnie sformułowane w stosunku do sytuacji skarżącego, że nie można stwierdzić, iż skarżący mógł te pouczenia odnieść do specyficznej, swojej sytuacji, by powziąć wiedzę, iż okoliczność uzyskania choćby dochodu z tytułu zatrudnienia córki ma znaczenie dla przyznania żądanych uprzednio świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami zwłaszcza, że, jak oświadczył skarżący na rozprawie, wniosek wypełniał z pomocą urzędnika, a kopii wniosku wraz z pouczeniem nie otrzymał do domu. Co istotne podniósł, że informował urzędnika o okoliczności, że córka częściowo mieszka z matką , a częściowo z teściową, ale uzyskał informację, że skoro jest zameldowana u skarżącego to ma ją wpisać do wniosku.
Sąd podkreślił, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia przez organ, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd. Z pewnością tych wszystkich wymogów nie spełniają pouczenia na które powołują się organy, w szczególności brak w nich przedstawienia relacji pomiędzy nieujawnieniem faktu uzyskania dochodu przez członka rodziny, a prawem do uzyskania świadczenia wychowawczego. Nie jest wystarczające więc zawarcie w pouczeniu stwierdzenia ogólnego, że niepoinformowanie skutkować będzie uznaniem świadczenia za nienależnie pobranego i w konsekwencji obowiązkiem jego zwrotu. Celem pouczenia nie jest jedynie wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej świadczeniobiorcy, ale przede wszystkim pouczenie go o konsekwencjach prawnych niezastosowania się do dyspozycji określonej normy prawnej w zindywidualizowanej sytuacji beneficjenta. Nadto na ocenę stanu świadomości nie tylko jego nieporadność, ale nie bez znaczenia są również okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego – jego niedosłuch i objawy zespołu depresyjnego, o których mowa w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z urzędu z dnia [...] listopada 2018 r.
Wobec powyższego Sąd uznał, że organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania – artykułów 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy – wynikającym z nie do końca poprawnego odczytania przepisów prawa materialnego – art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, definiującego nienależnie pobrane świadczenie i niewłaściwe zastosowanie w sprawie ust. 1 tego przepisu.
Kolegium zaskarżyło powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie :
1. prawa materialnego to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej "ustawa"), przez błędną, jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że do uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymagane jest, aby pouczenie wywoływało u strony określony stan świadomości, podczas gdy pouczenie wywiera skutek prawny, jeśli zostało stronie zakomunikowane w sposób jasny i odpowiadający treści przepisów,
2. art 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że pouczenie powinno być zindywidualizowane, odpowiednio dla każdej zainteresowanej osoby, w tym powinno uwzględniać stan jej zdrowia, oraz znajomość odpowiednich przepisów prawa;
2. przepisów postępowania, tj. art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że uchylona decyzja Kolegium jest niezgodna z prawem, podczas gdy przy podejmowaniu objętej kontrolą decyzji nie został naruszony żaden przepis prawa procesowego.
Kolegium wniosło o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów . postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, że w odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Skarżącego wskazał m.in., że w stosunku do Skarżącego postanowieniem z [...] października 2017 r. Sądu Rejonowego dla K. Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych orzeczona została upadłość konsumencka.
Sądowi kasacyjnemu z urzędu znany jest fakt, że w toku postępowania toczącego się ze skargi kasacyjnej organu od wyroku WSA w Krakowie z 23 listopada 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 549/18 w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Kolegium z [...] marca 2018 r., to jest w sprawie I OSK 984/19 zwrócono się do Sądu Rejonowego dla [...] nadesłanie odpisu postanowienia z [...] października 2017 r. sygn. akt [...], a także o wskazanie, czy postępowanie upadłościowe zostało zakończone i w jakiej dacie, a jeżeli postępowanie upadłościowe nie zostało zakończone, o podanie danych osobowych syndyka i jego adresu.
Pismem z [...] czerwca 2022 r. Sąd Rejonowy dla [...] VIII Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych przesłał odpisy postanowień z [...] października 2017 r. ([...]) oraz z [...] kwietnia 2021 r. ([...]) ze wzmianką o prawomocności. Postanowieniem z [...] października 2017 r., [...], prawomocnym z dniem [...] listopada 2017 r., Sąd Rejonowy ogłosił upadłość M. B. i wyznaczył syndyka masy upadłości w osobie A. Z. Natomiast postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r., [...] Sąd Rejonowy umorzył bez ustalania planu spłaty niezaspokojone w postępowaniu upadłościowym zobowiązania upadłego powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości.
Powyższe dokumenty znajdują się w aktach sprawy prowadzonej przez WSA w Krakowie pod sygnaturą VIII SA/Kr 549/18, Sąd kasacyjny obecnie rozpoznający sprawę zapoznał się z elektronicznym odwzorowaniem powyższych dokumentów znajdującym się w portalu PASSA. Wydruk tychże dokumentów z powyższego systemu załączony został do akt przedmiotowej sprawy.
Zatem w niniejszej sprawie, analogicznie do sprawy I OSK 984/19, istnieją podstawy do uwzględnienia skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę nieważności postępowania, określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. – strona pozbawiona została możliwości obrony swych praw, a to w związku z pominięciem w postępowaniu syndyka masy upadłości. Naczelny Sąd Administracyjny jest zobowiązany z urzędu uwzględnić stwierdzoną przesłankę nieważności, nie podlega także badaniu wpływ przesłanki nieważności na wynik postępowania.
Z tego względu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, że postępowanie upadłościowe zostało zakończone postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. o umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli (art. 491 (16) ust. 8 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm., dalej: p.u.).
Prawo upadłościowe w tytule V reguluje postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (upadłość konsumencka). Zgodnie z art. 491(2) ust. 1 u.p. w postępowaniu tym odpowiednie zastosowanie znajduje w szczególności art. 144 ust. 1 i 2 u.p., zgodnie z którym po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu, postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Prawomocnym postanowieniem SR z [...] października 2017 r. ogłoszono upadłość skarżącego i wyznaczono syndyka masy upadłości. Postępowanie administracyjne dotyczyło masy upadłości w rozumieniu art. 61 p.u., albowiem wydane decyzje zobowiązują upadłego do zwrotu z jego majątku określonej kwoty. Z tego powodu wymienione postępowania, w tym postępowanie sądowoadministracyjne, powinno być prowadzone z udziałem syndyka, który jest jego stroną. Przepis art. 144 ust. 2 p.u. zakłada bezwzględne podstawienie syndyka w miejsce upadłego w postępowaniach sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości. Ogłoszenie upadłości wywołuje skutek procesowy w postaci utraty legitymacji procesowej upadłego w odniesieniu do postępowań dotyczących masy upadłości. Reguła ta dotyczy zarówno postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, jak i postępowań wszczętych po ogłoszeniu upadłości. Upadły pozostaje stroną tych postępowań w znaczeniu materialnoprawnym, stroną w znaczeniu formalnym (procesowym) jest zaś syndyk (zob. D. Chrapoński [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, art. 144). Ogłoszenie upadłości nie wpływa natomiast na zdolność procesową upadłego, zdolność procesowa nie jest bowiem uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnym procesie, lecz ogólną kwalifikacją podmiotu polegającą na tym, że może on osobiście podejmować czynności procesowe, jej wyznacznikiem w odniesieniu do osób fizycznych jest posiadanie zdolności do czynności prawnych (zob. wyrok NSA z 11 października 2005 r., FSK 2449/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 26).
Rozważając konsekwencje wydania wyroku z udziałem upadłego jako strony postępowania i bez udziału syndyka, w piśmiennictwie dotyczącym postępowania cywilnego wskazuje się, że takie postępowania obarczone jest nieważnością z powodu przesłanki, o jakiej mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c. – nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Argumentuje się, że uczestnikiem postępowania jest syndyk, który wchodzi do postępowań cywilnych z mocy prawa. Zawieszenie postępowania na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. ma jedynie służyć włączeniu się przez syndyka do konkretnego procesu. Na skutek ogłoszenia upadłości strony procesu następuje przejście legitymacji procesowej na syndyka. W rezultacie zatem chodzi o naruszenie prawa do obrony syndyka, a nie upadłego (tak D. Chrapoński [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, art. 144).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko powyższe ma zastosowanie także do postępowania sądowoadministracyjnego. Przepis art. 183 § 2 pkt 5 zawiera regulację taką samą jak art. 379 pkt 5 k.p.c. Zaistnienie przesłanki nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie art. 185 § 1 lub art. 185 § 1 w zw. z art. 186 p.p.s.a. (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 183).
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1. sentencji o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. O odstąpieniu od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego postanowiono jak w pkt 2. na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. uznając, że ze względu na okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego oraz podstawę uchylenia wyroku, przypadek jest szczególnie uzasadniony.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), z uwagi na brak zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy zdalnej.