I OSK 1361/22

I OSK 1361/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Lu 819/21 - Wyrok WSA w Lublinie z 2022-03-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Paweł Pietrzyk po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 819/21 w sprawie ze skargi J.N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy sprostowania aktu własności ziemi oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
U Z A S A D N I E I N I E
Wyrokiem z 17 marca 2022 r. II SA/Lu 819/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J.N. (Skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (Kolegium) z [...] sierpnia 2021r., znak: [...] w przedmiocie odmowy sprostowania aktu własności ziemi.
Skarżący zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy to jest :
a) art. 151 p.p.s.a poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że w przedmiotowej sprawie zachodzą okoliczności związane z licznymi błędami w postępowaniu przemawiające za uwzględnieniem skargi,
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit, a) i c) p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia przez Kolegium przepisów postępowania polegające przede wszystkim na pominięciu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności na zaniechaniu przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający i ograniczenie się do podtrzymania argumentacji organu, a nadto niekompletnym rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego, dokonaniu oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób nielogiczny i sprzeczny z doświadczeniem życiowym, mimo ustawowego zobowiązania do pełnego i dokładnego gromadzenia środków dowodowych w sytuacji gdy:
- decyzja naruszyła art. 113 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i odmówienie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej Aktu Własności Ziemi nr [...] poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie zaistniały do tego przesłanki,
- skarżone orzeczenie stało w sprzeczności z art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów w sprawie, polegające na uznaniu, że dokumentacja zebrana w sprawie oraz wszystkie AWZ nie wskazują na oczywistą omyłkę pisarską w numeracji podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy wskazuje na oczywistą pomyłkę i wpisanie nr [...] zamiast [...] a nadto niekompletnym zebraniu i rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego a w konsekwencji dokonaniu oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób nielogiczny i sprzeczny z doświadczeniem życiowym, mimo ustawowego zobowiązania organu do pełnego i dokładnego gromadzenia środków dowodowych,
- błędnie dokonana została ocena znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, w tym obu egzemplarzy AWZ [...], w tym jednego z naniesionymi ołówkiem poprawkami podczas gdy ich wygląd wskazuje na ewidentną omyłkę pisarską
- nieprawidłowo oceniono materiał zgromadzony w sprawie i nie uzupełnienie go na tyle aby wyeliminować wątpliwości mimo uznania, że numer działki wpisany w AWZ budzi pewne wątpliwości a kolejno uznanie sprostowania za ingerencję w prawo własności oraz wkroczenie w uwłaszczenie, podczas gdy działki wskazane w AWZ zostały uwłaszczone w sposób prawidłowy, a niezgodność zaistniała jedynie w oznaczeniu działki i pomyleniu numerów.
c) art. 141 § 4 p.p.s.a, w zw. z art. 193 p.p.s.a, który nakłada obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy w uzasadnieniu wyroku, obejmujący nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organy administracyjne, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem, czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie uczynił, co powoduje brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i brak jego właściwej oceny, a także brak odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi skierowanej do WSA w Lublinie, w szczególności brak odniesienia się do możliwości prawnych dokonania sprostowania aktu
d) art. 135 w zw. z art. 134 § 1 oraz art. 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe, lakoniczne, niedokładne dokonanie oceny zaskarżonej decyzji pod kątem legalności i zgodności z prawem a także poprzez wydanie zaskarżonego wyroku oddalającego skargę na postanowienie Kolegium bez dokonania wszechstronnej kontroli zgodności z prawem wszystkich postępowań prowadzonych w granicach sprawy, bez zweryfikowania legalności i zasadności działań podejmowanych przez organy administracji publicznej orzekające w sprawie, bezkrytyczne przyjęcie zgodności z prawem ustaleń faktycznych i prawnych poczynionych uprzednio w sprawie,
Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie a na podstawie art., 203 p.p.s.a. o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skarżący wniósł o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w akcie własności ziemi [...] poprzez wpisanie nr działki [...] w miejsce nr [...]. Organy obu instancji odmówiły sprostowania aktu własności ziemi wyjaśniając, że istnieją wątpliwości co do prawidłowego wskazania numeru działki zatem nie można mówić o oczywistej omyłce pisarskiej.
Organy zwróciły uwagę, że w aktach znajduje się akt własności ziemi wydany przez Naczelnika Miasta i Gminy K. (Naczelnik) z [...] grudnia 1975 r., nr [...], z treści którego wynika, że poprzednik prawny Skarżącego stał się właścicielem nieruchomości położonych we wsi T., oznaczonych jako działki nr [...], [...], [...]. W aktach znajdują się trzy egzemplarze tego aktu własności oraz m.in. protokół z ustalenia posiadania gospodarstwa rolnego według stanu na dzień 4 listopada 1971 r., który obejmuje m.in. działkę nr [...].
W aktach znajdują się również dwa akty własności ziemi z dnia [...] marca 1977r., nr [...], z których wynika, że poprzednik prawny Skarżącego stał się właścicielem nieruchomości położonych we wsi T.: jeden zawiera numery działek [...], [...], [...], zaś drugi - numery działek [...], [...] oraz numer [...] z wyraźnym odręcznym poprawieniem cyfry "[...]" na "[...]". Protokół stwierdzenia stanu władania dotyczący tego aktu, zawiera odręczne poprawienie cyfry "[...]" na "[...]"
W aktach sprawy znajduje się też kopia innego aktu własności ziemi, wydanego przez Naczelnika [...] marca 1977 r. ale o nr [...], którym stwierdzono nabycie m.in. działki nr ewid. [...] przez inną osobę (M.S.), a nie przez poprzednika prawnego Skarżącego.
Organy uznały zatem, że brak jest przesłanek do sprostowania aktu własności ziemi.
Ustalenia faktyczne organów i dokonaną przez nie ich ocenę prawną podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając skargę.
Najdalej idącym zarzutem był zarzut objęty punktem c) petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zarzut ten jest oczywiście niezasadny. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Wszystkie powyższe elementy zawiera uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Sąd przedstawił stan faktyczny sprawy, stanowiska Skarżącego oraz Kolegium. Następnie wyjaśnił z jakich przyczyn podziela stanowisko Kolegium, w tym co zaistnienia w sprawie przesłanek zastosowania w sprawie art. 113 § 1 k.p.a.
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił w pierwszej kolejności jak rozumieć należy pojęcie oczywistej omyłki pisarskiej, o której mowa w art. 113 § 1 k.p.a. Podkreślił, , że sprostowanie omyłki w trybie art. 113 § 1 k.p.a. nie może być traktowane jako sposób zmiany nieprawidłowego orzeczenia organu administracji. Sąd Wojewódzki dostrzegą, że sprostowanie oczywistej omyłki w rozstrzygnięciu decyzji skutkować musi zmianą treści rozstrzygnięcia. Wyjaśnił, że możliwe jest to jednak tylko wtedy, gdy tego rodzaju zmiana o charakterze czysto formalnym jest wynikiem stwierdzenia, że przy formułowaniu sentencji decyzji doszło do błędu pisarskiego lub innej oczywistej omyłki. Wskazał, że sprostowanie decyzji w trybie art. 113 § 1 k.p.a. nie może prowadzić natomiast do ponownej merytorycznej oceny sprawy administracyjnej. Instytucja ta nie może być więc wykorzystywana jako sposób na merytoryczną zmianę decyzji.
Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że zgromadzona dokumentacja potwierdza, że istnieją wątpliwości co do tego, jaki powinna mieć numer działka objęta tym aktem. Nie można jednak uznać, że wskazany w spornym akcie numer [...] jest wynikiem oczywistej omyłki, gdy nie można wykluczyć, że poprzez taką zmianę (sprostowanie) nastąpiłaby niedopuszczalna w tym trybie zmiana merytoryczna tego aktu w zakresie przedmiotowym (uwłaszczeniem mogłaby zostać objęta inna działka).
Sąd zwrócił uwagę, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się kilka różnych aktów własności ziemi i ich egzemplarzy (dokumentów), w których wskazana została działka o nr [...]. Otóż: w akcie z [...] grudnia 1975r., nr [...] skierowanym do poprzednika prawnego Skarżącego, wskazany numer [...] został ołówkiem przekreślony i zmieniony na nr [...] (k.9), jednocześnie nad tym numerem wpisano, również ołówkiem, powierzchnię tej działki 1,44 ha, co sugeruje, że po wydaniu tego aktu pojawiły się wątpliwości co do tego, jaka działka została objęta tym aktem (na k.10 - 11 znajdują się dwa sporządzone przez kalkę, zawierające oryginalne podpisy egzemplarze tego aktu z numerem działki [...]); w akcie z [...] marca 1977 r. (k.18) skierowanym do poprzednika prawnego Skarżącego, wskazany numer działki [...] został poprawiony długopisem na nr [...]; z kolei w takim samym akcie z [...] marca 1977 r. (k.19), który prawdopodobnie miał stanowić drugi egzemplarz aktu z k.18 (również został skierowany do poprzednika prawnego Skarżącego), jednak nie podano w nim pełnego znaku tego aktu (brak liczby [...] – "[...]"); odrębnym aktem, ale wydanym w tym samym dniu, tj. z [...] marca 1977 r., nr [...] również została objęta działka o numerze [...], ale akt ten został skierowany nie do poprzednika prawnego Skarżącego, lecz do M.S. (k.31 i 32).
Sąd Wojewódzki dostrzegając przerobienie numeru działki na akcie znajdującym się na karcie 18 akt administracyjnych wskazał, że może to sugerować, że popełniono w tym zakresie omyłkę. Podkreślił jednak, że omyłka, która może być sprostowana w trybie art. 113 § 1 k.p.a., musi mieć charakter oczywisty, musi wynikać jasno i jednoznacznie z innych dokumentów, a taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Ocena tego, czy wpisanie numeru działki [...] zamiast nr [...] było prawidłowe, wymagałaby bowiem ponownego, a więc na nowo, ustalania czy poprzednik prawny Skarżącego miał w posiadaniu działkę nr [...], czy nr [...], a zatem zbadania przesłanek wydania tego aktu, co jest niedopuszczalne w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 113 k.p.a.
Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni podziela wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie stanowisko, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Sytuacja taka nie zaistniała w niniejszej sprawie.
Przywołany w punkcie c) petitum skargi kasacyjnej art. 193 p.p.s.a. nie był stosowany przez Sąd Wojewódzki, przepis ten dotyczy bowiem postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Niezasadne były również pozostałe zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.
Uzasadniając zarzut objęty punktem b) petitum skargi kasacyjnej Skarżący podkreśla, że z art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 z późn. zm.) nie wynika wprost, by nie było dopuszczalne postępowanie w przedmiocie sprostowania aktu własności ziemi.
Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że jak wynika z przytoczonych wyżej rozważań Sądu Wojewódzkiego, nie negował on możliwości dokonania sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w akcie własności ziemi, zwracał jednak uwagę, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty nie dają podstaw do ustalenia, że rzeczywiście doszło do oczywistej omyłki pisarskiej.
Argumentacja Skarżącego, w świetle której istota sprawy dotyczy tego, czy sprostowanie przedmiotowego aktu spowoduje, że akt ten "nabędzie" wadę prawną powodującą konieczność jego uchylenia czy stwierdzenia nieważności w następstwie zaskarżenia go przez środki zwyczajne czy nadzwyczajne jest niezrozumiała. Sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej nie może być traktowane jako środek prowadzący do wyeliminowania wad, które winny być usunięcie w ramach nadzwyczajnych trybów postępowania (które zresztą do aktów własności ziemi nie mają zastosowania z uwagi na przywołany przez Skarżącego art. 63 ust. ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa). Nie może również – co oczywiste – prowadzić do powstania sytuacji, w której po sprostowaniu oczywistej omyłki dany akt administracyjny byłby dotknięty wadą kwalifikowaną.
Zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu niedostrzeżenie naruszenia przez organy przepisów dotyczących ustalenia stanu faktycznego sprawy (punkt b. tiret drugie i trzecie petitum skargi kasacyjnej) Skarżący zwraca uwagę, że w aktach sprawy znajdując się dwa akty własności ziemi na działkę [...] przy czym adresatami tych aktów są dwie różne osoby. Skarżący zwraca również uwagę, że to jego poprzednik prawny był użytkownikiem działki [...] i nie rościł sobie praw do działki [...]. W ocenie Skarżącego dostrzeżone przez Sąd wątpliwości winny skutkować przeprowadzeniem uzupełniającego postępowania dowodowego.
Sąd kasacyjny podkreśla, że właśnie zaistnienie powyższych wątpliwości oraz konieczność ewentualnego prowadzenia postępowania dowodowego wyłącza możliwość zastosowania w sprawie trybu z art. 113 § 1 k.p.a.
Zwrócić należy w tym miejscu uwagę, że Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko organów, że ostatecznie sprecyzowany wniosek Skarżącego dotyczył sprostowanai aktu własności ziemi z [...] marca 1977 r. Stanowisko to nie zostało zakwestionowane w skardze kasacyjnej. Sam fakt, że w jednym z egzemplarzy owego aktu własności ziemi poprawiono nr działki, której miał dotyczyć, w sytuacji w której w aktach administracyjnych sprawy znajdują się dokumenty takie jak :
a. protokół stanu władania, z którego wynika, że poprzednik prawny Skarżącego władał w dobrej wierzy m.in. działką [...] o powierzchni 1,40 ha (karta 8 i15 verte), przy czym z protokołu tego wynika, że dotyczy on gospodarstwa rolnego zapisanego dotychczas w rejestrze na F.M. i J.S., w skład którego wchodzić miała część działki [...]. Co istotne, w protokole tym zaznaczono następnie, że powyższe działki stanowią własność poprzednika prawnego Skarżącego, dołączając do niego dokumenty potwierdzające nieformalnego obrotu ziemią.
b. kolejny protokół, w którym poprzednik prawny Skarżącego wskazywał, że władał działką [...] (karta 22 verte), przy czym również w tym przypadku ostatnia cyfra numeru działki została poprawiona ręcznie,
c. kolejny akt własności ziemi wydany [...] marca 1977 r., w którym również wskazano działkę [...], ale jako stanowiącą własność M.S.,
nie pozwala na rozstrzygnięcie czy faktycznie w akcie własności ziemi zaistniała oczywista omyłka pisarska. Oznacza to bowiem, że w różnych dokumentach wskazywane są różne numery działek, które miały znajdować się w posiadaniu poprzednika prawnego Skarżącego. Co również istotne, przywołanie w tych dokumentach numeru [...] jest następstwem ręcznego przerobienia cyfr, nie wiadomo zatem, kiedy taka zmiana ta następowała.
Podkreślić w tym miejsc należy, że sytuacje, w których organ administracji wydał dwa akty własności ziemi dotyczące tej samej działki, ale w których jako właściciele wskazane zostały dwie różne osoby, były przedmiotem analizy Sądu Najwyższego. W uchwale z 11 marca 1994 r. III CZP 18/94 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że uwzględniając treść art. 10 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81), stanowiącego, że "stwierdzenie nabycia własności nieruchomości, dokonane przez sąd lub do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przez terenowy organ administracji państwowej, stanowi wyłączny dowód nabycia własności nieruchomości", można byłoby dojść do wniosku, że zagadnienie jest w takim wypadku nie do rozwiązania bez interwencji ustawodawcy. Sąd Najwyższy uznał jednak, że w takiej sytuacji ewentualny spór o własności winien być rozstrzygnięty przez sąd powszechny, który przeprowadzi dalsze dowody, ustali rzeczywisty stan faktyczny i dopiero na jego podstawie rozstrzygnie o własności - przy zastosowaniu właściwych przepisów prawnych, nie wyłączając przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.).
Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że przeprowadzenie takiego rozszerzonego postępowania dowodowego (przy wzięciu pod uwagę wykluczających się decyzji administracyjnych i nie stwierdzających przez to, kto jest właścicielem nieruchomości) umożliwi w każdym wypadku sądowi ustalenie kwestii własności, istotnej dla załatwienia sprawy. Nie można przy tym wykluczyć, że sąd ustali, iż osoby uważające się za wyłącznych właścicieli są jedynie jej współwłaścicielami (np. nieruchomość znajdowała się we współposiadaniu stron w dniu 4 listopada 1971 r., czy też w dniu, w którym upłynął termin zasiedzenia przewidziany w art. 172 k.p.c.).
Przywołane wyżej rozważania Sądu Najwyższego również potwierdzają prawidłowość stanowiska Sądu Wojewódzkiego. W sytuacji w której na daną działkę wydane zostały dwa akty własności ziemi rozstrzygnąć należy, kto był w rzeczywistości jej posiadaczem i w konsekwencji nabył prawo jej własności. Postępowanie takie nie mieści się zaś w ramach postępowania w sprawie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej, o którym mowa w art. 113 § 1 k.p.a.
Czyni to niezasadnym zarówno zarzut objęty punktem b) tiret trzecie petitum skargi kasacyjnej jak i pozostałe zarzuty objęte punktami a) i d) petitum skargi kasacyjnej.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.