I OSK 135/23

I OSK 135/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Bk 646/22 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2022-11-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Dnia 28 lutego 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 646/22 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, wyrokiem z dnia 15 listopada 2022 r. (sygn. akt II SA/Bk 646/22) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 lipca 2022 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 8 lipca 2022 r. znak [...] o odmowie przyznania T. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem J. B..
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł T. K., zaskarżając go w całości i podnosząc zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj.:
a) art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych - poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na pominięciu systemowej wykładni tego przepisu, która powinna obejmować wyrażoną w Konstytucji zasadę równości, sprawiedliwości społecznej, a także konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną, zgodnie z którą T. K. - jako osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych w dalszym stopniu - ale faktycznie sprawująca opiekę nad dziadkiem J. B. powinien otrzymać świadczenie pielęgnacyjne,
b) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych - poprzez błędną jego wykładnię polegającą na dokonaniu jedynie wykładni językowej tego przepisu i uznanie, że osoby obowiązane w pierwszej kolejności do świadczeń alimentacyjnych mogą zostać pominięte przy przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co jest z sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości, sprawiedliwości społecznej, a także konstytucyjnym nakazem ochrony i opieki nad rodziną, co powinno skutkować dokonaniem wykładni powyżej wymienionego przepisu skutkującej uznaniem, iż także inne obiektywne sytuacje uniemożliwiające sprawowanie opieki powinny być akceptowane przez organy pomocy społecznej, jak chociażby fakt niemożliwości sprawowania opieki z powodów zdrowotnych przez córkę J. B. tj. S. K. nad nim i dodatkowo niemożliwości poniesienia kosztów opieki nad nim z powodu licznego zadłużenia, co powinno skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby faktycznie sprawującej opiekę tj. wnuka - T. K..
W związku z powyższym, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Skarżący oświadczył przy tym, że zrzeka się prawa do rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Ponadto wnosił o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci:
- dwóch potwierdzeń wpłaty na okoliczność wykazania faktu niemożliwości poniesienia przez córkę niepełnosprawnego J. B. kosztów opieki nad nim z powodu licznego zadłużenia,
-zaświadczenia lekarskiego z dnia 14 grudnia 2022 r. na okoliczność niemożliwości sprawowania przez córkę niepełnosprawnego J. B. opieki nad nim z powodów zdrowotnych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej - jej autor w szczególności podnosił - że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, stosując się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. ( sygn. akt I OPS 2/22) pominął to, że najwyższym aktem prawnym w polskim porządku prawnym, z którego wynikają zasady: równości, sprawiedliwości społecznej, a także nakaz ochrony i opieki rodziny jest Konstytucja. Zgodnie zaś z utrwalonym od wielu lat porządkiem prawnym żadne orzeczenie Sądu, chociażby byłby to Naczelny Sąd Administracyjny, nie może podważyć przepisów Konstytucji. Niestety uchwała wydana przez Naczelny Sąd Administracyjny jest sprzeczna z wyrażoną w Konstytucji zasadą równości i sprawiedliwości społecznej, a przede wszystkim z nakazem ochrony i opieki rodziny.
Wskazywał ponadto, że córka niepełnosprawnego J. B. – S. K. nie jest w stanie opiekować się nim z obiektywnych przyczyn (schorzenie kręgosłupa) a także ze względów finansowych nie jest w stanie opłacić usług opiekuńczych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne
w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze, a które to zarzuty okazały się nieuzasadnione.
W niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego,
o którym mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze. zm.; dalej: "u.ś.r."), wystąpił wnuk osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z niekwestionowanych zaś ustaleń faktycznych, dokonanych przez organy administracji publicznej wynikało, że osoba ta – J. B. posiadał córkę, która nie tylko nie legitymowała orzeczeniem o niepełnosprawności ale pracowała zawodowo jako zastępca dyrektora szkoły ponadpodstawowej. Z uwagi natomiast na czasochłonne wykonywanie obowiązków zawodowych nie była w stanie sprawować opieki nad ojcem.
Sąd I instancji, oddalając skargę T. K. na wskazaną na wstępie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 lipca 2022 r, a którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 8 lipca 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką na dziadkiem, podzielił pogląd Kolegium, iż w niniejszej sprawie nie ziściła się przesłanka, wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., pozwalająca przyznać wnukowi rzeczone świadczenie. Sąd Wojewódzki zwrócił bowiem uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu
14 listopada 2022 r. uchwałę o sygn. akt I OPS 2/22, w której w pkt 1 stwierdził,
iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W świetle zatem powyższej uchwały oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego nie budziło, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wątpliwości, że skarżący nie spełniał przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim bowiem córka osoby wymagającej opieki a matka skarżącego – S. K. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem nie można było w tym przypadku przyjąć, że po jej stronie zachodziły jakiekolwiek obiektywne okoliczności uniemożliwiające sprawowanie opieki nad ojcem. Skoro zaś do tego rodzaju okoliczności, zgodnie z ww. uchwałą, można zaliczyć jedynie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, to tym samym, okolicznością taką nie może być to, że dana osoba wypełnia czasochłonne obowiązki służbowe zatrudnienia albo zamieszkuje w znacznej odległości od miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki.
W ocenie składu orzekającego, z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Przypomnieć bowiem w tym miejscu wypada, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1a w/w ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Słusznie także zauważył Sąd I instancji, że dla rozstrzygnięcia kwestii spornej występującej w niniejszej sprawie, dotyczącej wykładni ww. przepisów, zasadnicze znaczenie miała podjęta w dniu 14 listopada 2022 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała o sygnaturze akt I OPS 2/22, gdyż w uchwale tej skład poszerzony m in. stwierdził, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tej uchwały w szczególności wskazał na zmiany, jakim podlegał przepisy art. 17 u.ś.r. uznając, że na gruncie u.ś.r. orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności rzutuje na możliwość sprawowania przez osoby, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., opieki nad inną osobą. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nadane temuż przepisowi aktualne brzmienie nie budzi wątpliwości wywołanych względami językowymi. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie jest bowiem wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2021.573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami ww. ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Ustawodawca posłużył się zatem w tym zakresie określeniem należącym do języka prawnego, a legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. To zaś, jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ww. ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia.
W powyższej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, uznał jednak, że do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie systemowe
i aksjologiczne, co może mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności
z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku analizowanych przepisów u.ś.r. Naczelny Sąd Administracyjny w powyższej uchwale uznał, że takie okoliczności nie zachodzą. Nie zachodzą także okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność czy celowość przyjętego rozwiązania, na co wskazuje historia zmian legislacyjnych. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. Za odstąpieniem od językowego rozumienia przepisów nie przemawiają również względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej, także w wymiarze konstytucyjnym.
Nadto w motywach uchwały wskazano, że na gruncie u.ś.r. związanie kwestii dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego z kryterium orzeczonego stopnia znacznej niepełnosprawności nie prowadzi do dezintegracji regulacji i nie narusza jej spójności. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - jako zasadę - wprowadza regułę, że wymienionym w nim osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie nie przysługuje, jeżeli są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Analogiczny warunek dotyczy każdej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., każda osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne, musi być w stanie podjąć się tej roli, a zatem nie może być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Również specjalny zasiłek opiekuńczy, o jakim mowa w art. 16a u.ś.r. nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. To samo kryterium znacznego stopnia niepełnosprawności pojawia się w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 i w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jako przesłanka pozwalająca na uzyskanie świadczenia przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, jeżeli takim orzeczeniem legitymują się osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. Konsekwencja zastosowanych kryteriów nie daje podstaw do podważenia wewnętrznej systemowej spójności regulacji ustawowej.
Sąd uznał także, że brak jest podstaw do przenoszenia na grunt u.ś.r. przesłanek z art. 132 k.r.o. określających kolejność i warunki, na podstawie których realizuje się obowiązek alimentacyjny osób kolejno zobowiązanych do alimentacji. Podkreślono przy tym, że w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów k.r.o., a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach k.r.o., co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów k.r.o. w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego u.ś.r. ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. winny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu w/w uchwały przyjął także, że regulacja
z art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. i warunek legitymowania się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako okoliczność uzasadniająca przyznanie świadczenia osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, nie jest rozwiązaniem, które wymaga jego zakwestionowania ze względu na normy Konstytucji RP. Podkreślono, że rozbieżności w stosowaniu przepisu nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością i poszukiwania normy oprawnej
w optymalny sposób realizującej zamiar prawodawcy, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów. Wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, w tym zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę pełnego katalogu świadczeń opiekuńczych, na który składają się: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem określonego pierwszeństwa osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu.
W motywach uchwały wskazano nadto, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność
i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości
i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.
W świetle powyższej uchwały prawidłowa jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., która nie prowadzi do rozszerzenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o sytuacje, w których osoba spokrewniona w stopniu pierwszym z osobą wymagającą opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to zarazem, że faktyczna niemożliwość sprawowania opieki przez taką osobę nie eliminuje przesłanki negatywnej, o której mowa w ww. przepisie i okoliczność ta nie ma znaczenia w sprawie.
Odnosząc się zaś do twierdzeń skarżącego, o niezasadność zastosowania w niniejszej sprawie omawianej uchwały, skład orzekający pragnie wyjaśnić, iż ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela jednak pogląd zaprezentowany w uchwale z 14 listopada 2022 r. a zatem nie widzi podstaw do inicjowania procedury, o której mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a. Wobec powyższego wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonana przez organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku była prawidłowa a tym samym skargę kasacyjną należało ocenić jako niezasadną.
Ze wskazanych wyżej przyczyn - jako zbędny - podlegał oddaleniu wniosek dowodowy zawarty w skardze kasacyjnej.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.