I OSK 1347/07

I OSK 1347/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-08-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska
Małgorzata Pocztarek /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Kr 498/04 - Wyrok WSA w Krakowie z 2007-03-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 200 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia del. WSA Aleksandra Łaskarzewska, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 25 września 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa Turystycznego [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 marca 2007 r. sygn. akt II SA/Kr 498/04 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Turystycznego [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przekazania w użytkowanie wieczyste nieruchomości oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 12 marca 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 498/04 oddalił skargę Przedsiębiorstwa [...] "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przekazania w użytkowanie wieczyste nieruchomości.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie po rozpatrzeniu odwołania Przedsiębiorstwa [...] "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w S. od decyzji Zarządu Gminy Z. z dnia [...] września 1996 r., nr [...] orzekającej o odmowie przekazania temu przedsiębiorstwu w użytkowanie wieczyste nieruchomości położonej w Z., stanowiącej własność gminy Z. obejmującej dz. ewid. Nr [...] − na podstawie art. 200 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) oraz § 4 ust. 1, 2 i 3, § 5 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. − utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia [...] marca 1993 r. Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w S. wniosło o przekazanie w wieczyste użytkowanie działek o nr [...], [...] oraz [...] położonych w Z. stanowiących w dacie składania wniosku własność Skarbu Państwa.
Wojewoda B. decyzją z dnia [...] czerwca 1993 r., nr [...] odmówił nieodpłatnego przekazania Przedsiębiorstwu [...] "[...]" działki nr [...] oraz stwierdził, że Gmina Z. nabyła z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. własność tej nieruchomości. Decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 1993 r., nr [...].
Decyzją z dnia [...] stycznia 1994 r., nr [...] Zarząd Gminy Z. odmówił wydania decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości obejmujących działki wskazane we wniosku. Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym Województwa B. uchyliło tę decyzję w dniu [...] lutego 1994 r. wskazując, że ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie przewiduje możliwości orzeczenia w drodze decyzji o odmowie ustanowienia użytkowania wieczystego. Pismem z dnia [...] lutego 1994 r., znak [...] Zarząd Gminy Z. odmówił wydania decyzji w przedmiocie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego objętej wnioskiem działki. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 1994 r. Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym Województwa B. stwierdziło niedopuszczalność odwołania złożonego od tego pisma przez wnioskodawcę. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie wyrokiem z dnia 25 października 1994 r., sygn. akt SA/Ka 1112/94. Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym Województwa B. decyzją z dnia [...] grudnia 1994 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję Zarządu Gminy w Z. z dnia [...] lutego 1994 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
[...] odmówił przekazania wnioskodawcy działek objętych wnioskiem. Decyzja ta została uchylona i przekazana do ponownego rozpatrzenia decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku Białej z dnia [...] października 1995 r., nr [...].
Decyzją z dnia [...] września 1996 r., nr [...] Zarząd Gminy Z. po raz kolejny odmówił nieodpłatnego przekazania wnioskodawcy działki o nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku Białej decyzją z dnia [...] listopada 1996 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania Przedsiębiorstwa [...] "[...]" Sp. z o.o. − następcy prawnego wnioskodawcy − uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 września 1998 r., sygn. akt SA/Kr 1986/96 uchylił zaskarżoną decyzję II instancji.
Po ponownym rozpatrzeniu odwołania od decyzji z dnia [...] września 1996 r. organ drugiej instancji decyzją z dnia [...] grudnia 1998 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Zarządu Gminy Z. w całości i umorzył postępowanie w sprawie. Decyzja − po rozpoznaniu skargi wniesionej przez wnioskodawcę − została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2003 r., sygn. akt II SA/Kr 791/9. W ostatniej decyzji z dnia [...] lutego 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Zarządu Gminy Z. z dnia [...] września 1996 r.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że pomiędzy wydaniem orzeczenia przez organ pierwszej instancji a rozstrzyganiem sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nastąpiła zmiana przepisów prawa materialnego. Z dniem 1 stycznia 1998 r. weszła życie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), która uchyliła ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) oraz ustawę z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnosi się do niezakończonych spraw o stwierdzenie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego z dniem 5 grudnia 1990 r., a więc także do niniejszej sprawy.
Kolegium podkreśliło, że kluczowe znaczenie dla stwierdzenia, czy wnioskodawca nabył z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntów ma ustalenie, czy tego dnia przysługiwało mu prawo zarządu nad objętą wnioskiem nieruchomością. Na podstawie art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.). Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, kolegium rozstrzygając niniejszą sprawę zobowiązane było do stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu, o którym mowa w § 5 rozporządzenia, na podstawie co najmniej jednego ze wskazanych tam dokumentów. W toku prowadzonego postępowania nie udało się zdobyć żadnego z dokumentów wyliczonych we wskazanym przepisie. Wnioskodawca wzywany w trybie § 4 ust. 2 rozporządzenia o uzupełnienie braków formalnych wniosku nie przedłożył również żadnego z dokumentów opisanych § 4 ust. 1 rozporządzenia.
W ocenie Kolegium znajdujące się w aktach sprawy dokumenty (wykaz środków trwałych przekazanych z Ośrodka Noclegowego w Z. do Przedsiębiorstwa [...] "[...]" w S., zarządzenie Wojewody B. z dnia [...] czerwca 1982 r., nr [...] w sprawie podziału Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] "[...]" w B. z siedzibą w Ż., protokół przekazania − przejęcia Przedsiębiorstwa [...] "[...]" w S. z dnia [...] maja 1988 r.) nie mieszczą się w katalogu wymienionym w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Faktu sprawowania zarządu nieruchomością nie można wywodzić również z samego złożenia przez wnioskodawcę oświadczenia o tym, że zarząd był wykonywany. § 4 ust. 3 rozporządzenia wskazuje, że stwierdzenie dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości może nastąpić na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron − złożonych zgodnie z art. 75 K.p.a. − potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym, ale tylko w sytuacji, gdy nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1. Prawa zarządu strona nie może wywodzić z samego faktu złożenia oświadczenia o sprawowaniu zarządu.
Przedłożona przez pełnomocników Wójta Gminy Z. kopia dokumentu prywatnego z dnia [...] września 1994 r. pochodzącego od wnioskodawcy, obejmująca oświadczenie o sprawowaniu przez wnioskodawcę zarządu wskazuje wprost w treści oświadczenia, że pomimo faktycznego przejęcia posiadania nieruchomości, uprawniony organ administracji państwowej nie wydał formalnej decyzji potwierdzającej istnienie prawa zarządu na przedmiotowej nieruchomości. Nawet jeżeli było wykonywane posiadanie nieruchomości, nie można utożsamiać go z prawem zarządu.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Przedsiębiorstwa [...] "[...]" Sp. z o.o. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Inicjujące sprawę żądanie Przedsiębiorstwa [...] "[...]" w S., którego następcą prawnym jest "[...]" Sp. z o.o., dotyczyło stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. i oparte było na art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Ustawa o gospodarce nieruchomościami w art. 241 pkt 2 z dniem 1 stycznia 1998 r. uchyliła ustawę z dnia 29 września 1990 r. Jednocześnie zasady orzekania w niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy sprawach stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów uregulował art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie zmieniając dotychczasowych zasad regulujących tę kwestię. Takie prawo powstawało z dniem 5 grudnia 1990 r. na rzecz państwowej osoby prawnej w stosunku do gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), jeżeli w tym dniu grunt pozostawał w zarządzie tej osoby prawnej. Rozpatrując wniosek należało więc ustalić, czy działka nr [...] pozostawała w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie wnioskodawcy lub jego poprzednika prawnego będącego państwową osobą prawną.
Zgodnie z ustawą o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości państwowe i komunalne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej uzyskiwały grunty stanowiące własność Skarbu Państwa w zarząd na podstawie zdarzeń określonych w art. 33 ust. 2 (wcześniej art. 38 ust. 2). Żadne z nich w niniejszej sprawie nie miało miejsca, co przyznaje sam skarżący wywodząc, że prawo zarządu działką nr [...] powstało na mocy art. 80 ust. 1 (w wersji pierwotnej ustawy art. 87). Przepis ten stanowił, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy (1 sierpnia 1985 r.) w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek.
Sąd nie podzielił argumentacji przedstawionej przez skarżącego, że jego poprzednik prawny użytkował przedmiotową nieruchomość 1 sierpnia 1985 r. na podstawie przekazania nieruchomości na wniosek zawarty w uchwale nr [...] Powiatowej Rady Narodowej w S. po uchwale b. Prezydium WRN w K. z dnia [...], nr [...] o podziale Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] w K. oraz protokołu przekazania z dnia [...] stycznia 1973 r.
Uchwała Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. nr [...] z dnia [...] czerwca 1972 r. (k. 39−42 akt administracyjnych) została podjęta "w sprawie oceny działalności Powiatowego Ośrodka Sportu, Turystyki i Wypoczynku "[...]" w S. za rok 1971 oraz wytycznych do dalszej działalności z uwzględnieniem potrzeb związanych z przygotowaniem Ośrodka do przekształcenia z dniem [...] grudnia 1972 r. w formę Przedsiębiorstwa". W § 3 pkt 1 tej uchwały Prezydium Powiatowej Rady Narodowej zwraca się do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej "o reasumpcję uchwały nr [...] z [...] maja 1972 r. w sprawie przekazania zakładu gastronomicznego "[...]" oraz baru "[...]" w J. prowadzonych przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo [...] w K. na rzecz Gminnej Spółdzielni "[...]" w J.". Z takiego sformułowania wynika, że uchwała Prezydium WRN z dnia [...] maja 1972 r. dotyczyła zakładów gastronomicznych znajdujących się w J., a przedmiotem niniejszego postępowania jest nieruchomość położona w Z.. Z tego względu powołana uchwała nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a wniosek o dopuszczenie jako dowód w sprawie uchwały jest bezzasadny.
Nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem wymieniona jest w § 3 pkt 2 uchwały Prezydium PRN z dnia [...] czerwca 1972 r., w którym zwrócono się do Prezydium WRN "o dokonanie przekazania Zajazdu «[...]» wraz z częścią noclegową (...) znajdującego się dotychczas w gestii Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] w K. na rzecz nowopowołanego Przedsiębiorstwa".
W ocenie Sądu przedsiębiorstwo korzystało z przedmiotowej nieruchomości bez podstawy prawnej, a zatem nazwanie przez stronę skarżącą władania nieruchomością "użytkowaniem" w pismach z dnia [...] listopada 1993 r., [...] września 1994 r. jest dowolne i niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym. Skoro Przedsiębiorstwo [...] " [...]" w S. nie było użytkownikiem przedmiotowej nieruchomości w dniu 1 sierpnia 1985 r., to nie mogło stać się jej zarządcą, a w konsekwencji nie nabyło użytkowania wieczystego z dniem 5 grudnia 1990 r. na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.).
W piśmie z dnia [...] maja 1993 r. do Wojewody B. Wójt Gminy Z. wskazał, że na dzień 27 maja 1990 r. ani później Przedsiębiorstwo [...] "[...]" nie miało ustalonego prawa do gruntu decyzją administracyjną, nie były naliczane żadne opłaty z tego tytułu (k. 8 akt adm.). Również w uzasadnieniu decyzji komunalizacyjnej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości Wojewoda B. wskazał, że w dniu 27 maja 1990 r. działka nr [...] pozostawała we władaniu Przedsiębiorstwa [...] "[...]" w S., przedsiębiorstwo to nie posiadało jednak prawa do gruntu ustanowionego w formie prawem przewidzianej (k. 11−13 akt adm.).
W ocenie Sądu bezzasadny jest zarzut naruszenia § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Żaden ze wskazanych w § 4 ust. 1 dokumentów nie został złożony do akt sprawy przez stronę skarżącą, ani też nie stwierdzono jego istnienia z urzędu. W szczególności bilans przekazania oraz wykaz środków trwałych z dnia [...] stycznia 1973 r. (k. 43−46 akt adm.) nie jest protokołem przekazania nieruchomości, sporządzonym między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r. (§ 4 ust. 1 pkt 9). Przekazanie zakładu w ramach administracji państwowej pod rządami rozporządzenia z 1958 r. zawsze następowało w formie decyzji administracyjnej. Protokół zdawczo-odbiorczy miał jedynie znaczenie faktyczne, tzn. potwierdzał fizyczne przekazanie określonych składników majątkowych. Sam protokół nie mógł być źródłem żadnego prawa do przekazywanego majątku i nie mógł sanować braku decyzji o przekazaniu zakładu.
Zdaniem Sądu, organ słusznie wskazał, że § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia dopuszcza dokonywanie ustaleń na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym wyłącznie w sytuacjach, gdy wymienione w ust. 1 dokumenty istniały w przeszłości, lecz nie zachowały się do czasu orzekania. W niniejszej sprawie stosowne rozstrzygnięcia nigdy nie zostały wydane i dlatego nie było możliwości dokonywania ustaleń faktycznych na podstawie osobowych źródeł dowodowych.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie naruszył także obowiązku dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, o którym mowa w art. 7 i 75 K.p.a. Kolegium bowiem skrupulatnie zebrało materiał dowodowy i szczegółowo rozpatrzyło go w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd odnosząc się do zarzutu skarżącego naruszenia art. 8 K.p.a. stwierdził, że strona nie wskazała na czym miałoby polegać to naruszenie i dlaczego miałoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Sąd podniósł, że w aktach sprawy brak jest dowodu na to, iż umożliwiono stronie skarżącej zapoznanie się z materiałem dowodowym, jednak zdaniem Sądu nie stanowi to naruszenia art. 10 k.p.a. Uchybienie tej regulacji ma miejsce wtedy, gdy strona pozbawiona jest możliwości zajęcia stanowiska w sprawie, wypowiedzenia się co do stanu faktycznego i przedstawienia oceny prawnej przed wydaniem decyzji. Postępowanie toczy się od 1993 r. i strona skarżąca wielokrotnie składała odwołania od kolejnych decyzji organu pierwszej instancji oraz skargi do sądu administracyjnego na rozstrzygnięcia organu odwoławczego, jak również inne pisma i dlatego nie sposób uznać, że nie wiedziała co się dzieje w sprawie. Dodatkowo strona skarżąca była zawiadomiona o rozprawie administracyjnej w dniu [...] stycznia 2004 r. i mogła wziąć w niej udział oraz wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło Przedsiębiorstwo [...] "[...]" Sp. z o.o., zaskarżając go w całości. Skarżący zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj.:
– art. 145 § 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) przez pominięcie naruszenia przez organy obu instancji: art. 7 i 77 oraz 75 K.p.a. przez niewyjaśnienie istotnych okoliczności, gdyż nie dopuszczono z urzędu dowodu, tj. Uchwały b. Prezydium WRN w K. wydanej na skutek uchwały Prezydium PRN w S. z dnia [...] czerwca 1972 r. o dokonanie reasumpcji Uchwały b. Prez. WRN nr [...] z dnia [...] maja 1972 r. w sprawie przekazania zakładu gastronomicznego w Z. od WPGT w K. co ma istotny wpływ na wynik sprawy oraz uznaniu, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie naruszyło art. 10 k.p.a.
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:
a) art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przez błędną wykładnię, na skutek czego przyjęto, że stan faktyczny władania przez poprzednika prawnego spółki nie stanowiło użytkowania w rozumieniu tego przepisu przez co nie nastąpiło przekształcenie tegoż użytkowania w prawo zarządu;
b) § 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji przedsiębiorstw państwowych, instytucji oraz zakładów nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz. U. Nr 28, poz. 225) przez przyjęcie, że przekazanie nieruchomości stanowiącej dz.ew.nr. 20693/6 bilansem przekazania wg stanu na 1 stycznia 1973 r. doprowadziło jedynie do przeniesienie posiadania objętych bilansem składników majątkowych, a nie spowodowało powstania jakiegokolwiek prawa do tego majątku po stronie P "[...]" w S. oraz niezastosowanie § 4 tego rozporządzenia,
c) art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz § 4 ust.1 pkt 9 i ust. 3 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dot. uwłaszczenia osób prawnych nieruchomości będących dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu − przez uznanie, że skarżący nie spełnił warunku wynikającego z tego przepisu pomimo przedłożenia protokołu przekazania nieruchomości sporządzanego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi oraz złożenie oświadczenie przez zarząd spółki i zeznań świadka M. P.
d) art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji przez nieuwzględnienie wynikającej z tych postanowień − zasady równości wobec prawa, która została naruszona przez postanowienia art. 15 ustawy z dnia 30 lipca 1997 r. o państwowym przedsiębiorstwie użyteczności publicznej "Poczta Polska" (Dz. U. Nr 106, poz. 675 ze zm.), art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. Nr 75, poz. 467) oraz art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 84, poz. 948), w których stan faktyczny posiadania nieruchomości Skarbu Państwa przez te podmioty prawne skutkuje uzyskaniem z mocy prawa – prawa wieczystego użytkowania gruntu i prawa własności położonych na nich budynków.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że wnioskodawca otrzymał nieruchomości i znajdujące się na nim obiekty zgodnie z obowiązującymi ówczesnymi przepisami, tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw i instytucji oraz zakładów nieruchomości i innych obiektów (Dz. U. z 1970 r. Nr 28 poz. 225). Przepis § 2 ww. rozporządzenia przewidywał przekazanie zakładu w drodze decyzji administracyjnej na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego zawierającego określenie składników majątkowych zakładu (§ 4 rozporz.). Wnioskodawca powyższe dokumenty sporządzone na podstawie ww. przepisów przekazał Wójtowi Gminy w Z.. Nieruchomości objęte postępowaniem jako stanowiące składnik zakładu nie podlegały odrębnym przekazaniom, gdyż tak stanowi § 7 tego rozporządzenia, dlatego nie ma protokołu przekazania gruntu. Z powyższych przyczyn, poprzednika prawnego wnioskodawcy nie obowiązywał nakaz wynikający z art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., bowiem legitymował się dokumentami wydanymi w formie prawem potwierdzonym, tj. na zasadach określonych rozporządzeniem RM z dnia [...] października 1958 r.
Zgodnie z ust. 1 art. 80 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z mocy prawa użytkowane przez poprzednika prawnego spółki nieruchomości przeszły w zarząd tego przedsiębiorstwa. Obecnie obowiązujące przepisy wykonawcze do art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r., tj. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych przewidują, że fakt przysługiwania prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r. ustala się na podstawie co najmniej jednego z dokumentów, a to m.in. decyzji lub protokołu przekazania nieruchomości sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed 1 sierpnia 1985 r. Dokumenty wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. zostały przez spółkę przedłożone, co w swojej decyzji kolegium jako dowód pominęło, a WSA nie zakwestionował tego naruszenia prawa procesowego i materialnego. Ponadto stwierdzenia prawa zarządu można dokonać na podstawie oświadczenia stron lub zeznań świadków zgodnie z art. 75 K.p.a. potwierdzających przekazanie nieruchomości, co również zostało przez wnioskodawcę wykazane bowiem w imieniu wnioskodawcy. Także nieuwzględnienie zeznań świadka M. P. nie znajduje uzasadnienia w postanowieniach prawa procesowego.
W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku lub o uwzględnienie żądania skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przede wszystkim podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi na podstawie art. 174 P.p.s.a. podstawami skargi kasacyjnej. Powołane konkretnie podstawy kasacyjne determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który nie może tym samym podjąć własnej inicjatywy w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Rola Sądu w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się wyłącznie do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów skarżącego. W konsekwencji takiego stanu rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny − wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania − zobligowany jest do rozważenia wyłącznie kwestii prawidłowości zastosowania (lub niezastosowania) przez Sąd I instnacji przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, przywołanych jako podstawy wniesionej skargi kasacyjnej. W sytuacji gdy skarga kasacyjna oparta została na dwu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., ocenie należało w pierwszej kolejności poddać zarzut przedstawiony w pkt I skargi kasacyjnej, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a., bowiem ocena zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji zarzutów naruszenia prawa materialnego możliwa jest wyłącznie wtedy, gdy stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości.
Autor skargi kasacyjnej zarzut procesowy uzasadnia pominięciem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie naruszenia przez organy administracji publicznej art. 7, 77 i 75 K.p.a., poprzez niedopuszczenie z urzędu dowodu w postaci uchwały byłego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., wydanej w wykonaniu uchwały Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] czerwca 1972 r.
W istocie skarga kasacyjna stawia więc Sądowi I instancji zarzut nieprawidłowej oceny zgodności z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego zaskarżonej decyzji.
Natomiast skarga kasacyjna, poza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ (w skardze błędnie przywołano art. 145 § 1 lit. c/ P.p.s.a.) nie stawia zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie innego przepisu P.p.s.a., wskutek którego Sąd dokonał nieprawidłowej kontroli postępowania administracyjnego.
Ze skargi kasacyjnej nie wynika też, z naruszeniem której jednostki redakcyjnej art. 75 i art. 77 K.p.a. związany jest zarzut naruszenia przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a.
W wyroku z dnia 20 stycznia 2006 r. II FSK 166/05, Lex nr 194422, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., że naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowi pojęcie prawne, które obejmować może swoim zakresem również ocenę naruszenia przepisów procedury administracyjnej przeprowadzoną przez sąd administracyjny. Ponieważ jednak ocena ta dokonywana jest przez sąd administracyjny w trybie prawnym, w sposób i na podstawie przepisów ustawy − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dotyczący jej zarzut kasacyjny, zgodnie z wymogami art. 174 pkt 2 i art. 176 przywołanej ustawy, powinien uwzględniać w swej treści sprecyzowane wskazanie i uzasadnienie odnoszące się do konkretnych, adekwatnych przepisów tej ustawy, które naruszył sąd oceniając (za)stosowanie przepisów postępowania administracyjnego w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, samo i to nieprawidłowe powołanie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ przez błędną ocenę zgodności z prawem przeprowadzonego postępowania administracyjnego, bez wskazania jakie przepisy P.p.s.a. naruszył Sąd I instancji przyjmując jako podstawę wyroku błędnie ustalony stan faktyczny, nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na ocenę tak postawionego zarzutu.
Nadto należy zauważyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jako podstawę swego rozstrzygnięcia powołał art. 151 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Skoro autor skargi kasacyjnej wywodzi, że zaskarżona decyzja narusza prawo, bowiem zapadła w sytuacji niewyjaśnienia przez organ wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to jako podstawę kasacyjną winien przywołać naruszenie art. 151 i art. 141 § 4 P.p.s.a., tj. zarzucić Sądowi oparcie wyroku na błędnych ustaleniach faktycznych, wskutek czego doszło do niewłaściwego zastosowania art. 151 P.p.s.a.
Skoro skarga kasacyjna, wobec nieprawidłowego określenia w niej podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie była w stanie podważyć ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, oceniając zarzuty naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny związany był stanem faktycznym przyjętym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Wynika z niego, że na dzień 5 grudnia 1990 r. skarżąca nie legitymowała się prawem zarządu spornej nieruchomości.
W myśl art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali można było dokonać, jeżeli państwowe lub komunalne osoby prawne posiadały w tym dniu określone grunty w zarządzie.
Skarżąca nie udowodniła, że jej poprzednik prawny użytkował przedmiotową nieruchomość na dzień 1 sierpnia 1985 r., tj. dzień wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Przepis ten stanowił, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek.
Skarżąca nie udowodniła też w inny sposób prawa zarządu nieruchomością − § 4 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sadu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można domniemywać (por. wyroki NSA z dnia 10 czerwca 1998 r. I SA 1989/97, Lex nr 45054; z dnia 5 listopada 1999 r. I SA 2240/98, Lex nr 47368; z dnia 2 lutego 2006 r. I OSK 1295/05, Lex nr 194864). Tym samym nie można uznać za uzasadniony zarzut skargi kasacyjnej zarzucający Sądowi I instancji dokonanie błędnej wykładni art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz § 4 ust. 1 pkt 9 i ust. 3 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r.
Z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustaleniami faktycznymi przedstawionymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jako nieuzasadnione należało ocenić zarzuty opisane w pkt II a/, b/ oraz d/ skargi kasacyjnej, albowiem ściśle wiążą się one z ustaleniami sprawy.
Odnośnie ostatniego z wymienionych zarzutów zauważyć trzeba, że czym innym jest naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, czym innym zaś naruszenie prawa materialnego przez jego niezastosowanie.
Są to dwie różne i niezależne od siebie postacie naruszenia przepisów prawa materialnego. Nie można więc, tak jak uczyniono to w pkt II d/ skargi kasacyjnej, uzasadniać zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa jego niezastosowaniem.
Błędna wykładnia odnosi się bowiem wyłącznie do przepisu prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie i będącego przedmiotem rozważań sądu administracyjnego.
Z tych przyczyn, na podstawie art. 184 ustawy − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.