I OSK 1341/09

Naczelny Sąd Administracyjny2010-02-26
NSAAdministracyjneWysokansa
pomoc społecznazasiłek stałytymczasowe aresztowaniezawieszenie świadczeńprawo materialneprawo procesoweNSAorzecznictwo

NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że zasiłek stały przysługujący osobie tymczasowo aresztowanej ulega zawieszeniu na czas aresztowania.

Sprawa dotyczyła prawa do zasiłku stałego osoby tymczasowo aresztowanej. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na decyzję o zawieszeniu zasiłku, a NSA utrzymał to rozstrzygnięcie. Sąd uznał, że przepis art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewiduje wyjątków, a tymczasowo aresztowanemu zapewniona jest podstawowa egzystencja ze środków państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. W. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił skargę na decyzję o zawieszeniu zasiłku stałego w związku z tymczasowym aresztowaniem. Sąd pierwszej instancji uznał, że art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewiduje wyjątków, a osoba tymczasowo aresztowana ma zapewnioną podstawową egzystencję, przez co nie potrzebuje dodatkowego wsparcia z pomocy społecznej. Skarżący kasacyjnie argumentował, że przepis ten dotyczy tylko przyznawania nowych świadczeń, a nie zawieszania już przyznanych, powołując się na niejednolite orzecznictwo. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając wykładnię Sądu I instancji za prawidłową. Sąd podkreślił, że przepis jest jasny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, a tymczasowe aresztowanie nie jest dyskryminacją. Zasiłek stały został zawieszony zgodnie z prawem, ponieważ osoba aresztowana ma zapewnione podstawowe potrzeby przez państwo.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, przepis ma zastosowanie bezwzględnie obowiązujące i nie przewiduje wyjątków, co oznacza, że prawo do zasiłku stałego przyznanego wcześniej ulega zawieszeniu na czas tymczasowego aresztowania.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że celem przepisu jest zapobieganie podwójnemu zabezpieczeniu potrzeb osoby tymczasowo aresztowanej, której podstawowa egzystencja jest zapewniona przez państwo w okresie aresztu. Prawo do świadczenia powstaje z chwilą decyzji administracyjnej, a przepis art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ma na celu zawieszenie realizacji już ustalonego prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.p.s. art. 13 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczeń. Przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewiduje wyjątków.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.TK art. 193

Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym

Sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego m.in. z Konstytucją, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy.

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 67

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

k.k.w. art. 207

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy

u.p.s. art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 106 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 106 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepis art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewiduje wyjątków. Osobie tymczasowo aresztowanej zapewniona jest podstawowa egzystencja ze środków państwa, co wyłącza potrzebę dodatkowego wsparcia z pomocy społecznej. Sąd nie miał obowiązku zwrócenia się do TK z pytaniem prawnym, gdyż nie powziął wątpliwości co do konstytucyjności przepisu.

Odrzucone argumenty

Przepis art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej dotyczy tylko przyznawania nowych świadczeń, a nie zawieszania już przyznanych prawomocną decyzją. Niejednolitość orzecznictwa w podobnych sprawach. Naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. i art. 193 ustawy o TK (właściwie art. 193 Konstytucji RP) poprzez brak skierowania pytania prawnego do TK. Naruszenie art. 32 i 67 Konstytucji RP.

Godne uwagi sformułowania

Osobom przebywającym w aresztach nie udzielać świadczeń z pomocy społecznej, gdyż w tym okresie nie są one obciążone troszczeniem się o swoje wyżywienie, stan zdrowia i zakwaterowanie. W areszcie mają bowiem zapewnioną podstawową egzystencję, o którą nie muszą same zabiegać. Przepis art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewiduje żadnych wyjątków od przyjętej reguły. Tymczasowe aresztowanie nie jest wyrazem nierówności wobec prawa, czy dyskryminacji.

Skład orzekający

Joanna Banasiewicz

przewodniczący

Jolanta Rajewska

członek

Maria Werpachowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w kontekście tymczasowego aresztowania oraz obowiązki sądu w zakresie pytań do Trybunału Konstytucyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osoby tymczasowo aresztowanej i jej prawa do zasiłku stałego. Interpretacja art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jest jednoznaczna i nie budzi wątpliwości NSA.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawami osób tymczasowo aresztowanych i dostępem do świadczeń socjalnych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i karnym.

Czy tymczasowo aresztowany traci prawo do zasiłku stałego? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1341/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-09-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Banasiewicz /przewodniczący/
Jolanta Rajewska
Maria Werpachowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
IV SA/Gl 262/09 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2009-06-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
art.13 ust.2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia del. WSA Maria Werpachowska (spr.) Protokolant Agnieszka Gugała-Szczerbicka po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 262/09 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 czerwca
2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 262/09 oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego.
Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.
Prezydent Miasta W. decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r.,
nr [...], działając na podstawie art. 106 ust. 1 i art. 13 ust. 2 ustawy
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zawiesił od dnia [...] kwietnia 2006 r. na czas tymczasowego aresztowania M. W. przysługujące mu prawo do zasiłku stałego i składki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne przyznane decyzją z dnia [...] maja 2004 r. zmienioną kolejnymi decyzjami.
W odwołaniu M. W. domagał się uchylenia powyższej decyzji podnosząc, że nie został pozbawiony wolności prawomocnym wyrokiem. Argumentował, iż również osoba tymczasowo aresztowana ma potrzeby, których
nie może zaspokoić, gdyż nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazało, że stosownie do art. 13 ust. 2 ustawy
o pomocy społecznej, osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo
do świadczeń z pomocy społecznej i za okres tymczasowego aresztowania nie udziela
się tych świadczeń. Natomiast z bezsprzecznych ustaleń faktycznych, niekwestionowanych przez stronę, wynika, że została ona tymczasowo aresztowana
w dniu [...] kwietnia 2006 r. Tym samym zachodzą przesłanki do zawieszenia od dnia
[...] kwietnia 2006 r., na czas tymczasowego aresztowania, prawa do świadczenia
w postaci zasiłku stałego i składki na ubezpieczenie zdrowotne przyznanych decyzją
z dnia [...] maja 2004 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. W. wniósł o uchylenie powyższej decyzji, przywołując argumenty przedstawione w odwołaniu, wskazując nadto na niemożność wywiązania się ze zobowiązań czynszowych
i alimentacyjnych oraz niemożność uzyskania zatrudnienia z powodu inwalidztwa.
Organ wniósł o oddalenie skargi, powołując się na dotychczasowe ustalenia.
Wyrokiem z dnia 26 lipca 2007 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 1341/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, stwierdzając,
że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem
z dnia 20 lutego 2009 r. o sygn. akt I OSK 477/08 uchylił przywołany wyrok z dnia
26 lipca 2007 r. z powodu pozbawienia skarżącego możności obrony swych praw
i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.
Na rozprawie, pełnomocnik skarżącego domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną interpretację
art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który ma zastosowanie dopiero przy rozpatrywaniu wniosku osoby tymczasowo aresztowanej starającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej a nie już pobierającej to świadczenie, na podstawie prawomocnej decyzji administracyjnej oraz powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2007 r. o sygn. akt I SA/W
a 2007/06.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając wyrokiem z dnia
17 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/GL 262/09, na podstawie art. 151 ustawy Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę M. W.
w uzasadnieniu stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującym prawem. Sąd wskazał, że przepis art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewiduje żadnych wyjątków od przyjętej reguły. Podkreślono, że organ administracji stwierdzając spełnienie przesłanki, o której mowa w tym przepisie, jest nim związany i nie ma możliwości działania w sposób uznaniowy.
Zdaniem Sądu, ratio legis przywołanego przepisu sprowadza się do tego,
by osobom przebywającym w aresztach nie udzielać świadczeń z pomocy społecznej, gdyż w tym okresie nie są one obciążone troszczeniem się o swoje wyżywienie, stan zdrowia i zakwaterowanie. W areszcie mają bowiem zapewnioną podstawową egzystencję, o którą nie muszą same zabiegać. Zatem osoby te zwolnione
są z zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb bytowych własnym staraniem.
W konsekwencji nie ma uzasadnionych podstaw do udzielania im dodatkowego wsparcia w ramach świadczeń z pomocy społecznej.
Sąd wskazał, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie same pokonać. Nadto, zadaniem polityki społecznej jest wspieranie takich osób w dążeniu do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Mając na uwadze cel jaki ma spełniać opieka społeczna, istnieją podstawy do rozróżnienia uprawnień osób, które z powodów losowych znalazły się w niedostatku, od osób, które są aresztowane i oskarżone
o popełnienie przestępstwa.
Powołany wyżej przepis jednoznacznie wskazuje, że wolą ustawodawcy było pozbawienie możliwości uzyskiwania wsparcia ze środków pomocy społecznej,
w okresie stosowania wobec osoby uprawnionej do tych świadczeń środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania.
Sąd nie podzielił stanowiska wyrażonego w powołanym przez pełnomocnika strony wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2007 r. o sygn. akt I SA/Wa 2007/06. Za bezsporne uznał, że skarżący od dnia
[...] kwietnia 2006 r. pozostawał tymczasowo aresztowany na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] kwietnia 2006 r. o sygn. akt [...]. W tej sytuacji organ administracji był zobowiązany do zawieszenia prawa do pobieranych przez skarżącego świadczeń. Podnoszone w skardze okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej skarżącego nie mogły odnieść oczekiwanego rezultatu.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia
17 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 262/09 skargę kasacyjną sporządzoną przez radcę prawnego wniósł M. W. Zaskarżając wyrok w całości pełnomocnik wniósł o jego zmianę poprzez rozpoznanie skargi i uchylenie decyzji SKO w Katowicach oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora MOPS w W. lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu
w postępowaniu przed NSA oraz w postępowaniu przed WSA w Gliwicach.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez błędną jego wykładnię polegająca na przyjęciu, że za czas tymczasowego aresztowania przyznane już prawomocną decyzją prawo do zasiłku stałego ulega zawieszeniu,
2. naruszenie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 193 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.), których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik podniósł, iż strona nie podziela poglądu wyrażonego w zaskarżonym wyroku. Powołując się na wyrok WSA
w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 2007/06 wskazał,
że orzecznictwo sądowoadministracyjne jest w tego rodzaju sprawach niejednolite.
W ocenie kasatora treść art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jest niejednoznaczna i budzi liczne kontrowersje w zakresie jego interpretacji.
Zdaniem skarżącego kasacyjnie w przepisie tym chodzi o prawo do zasiłku
z opieki społecznej jeszcze nie nabyte w dacie zastosowania aresztu tymczasowego. Świadczy o tym sformułowanie użyte przez ustawodawcę, że "osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo do świadczeń z opieki społecznej", co oznacza,
że w okresie tymczasowego aresztowania nie można takiej osobie ustalić prawa do świadczeń z opieki społecznej. Kasator podał, że zgodnie z interpretacją przedstawioną przez Sąd w wyroku z dnia 12 kwietnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 2007/06, przepis ten będzie miał zastosowanie dopiero w sytuacji przystąpienia do rozpatrywania wniosku osoby tymczasowo aresztowanej o przyznanie jej określonego świadczenia w postaci zasiłku z opieki społecznej. Natomiast nie będzie miał on zastosowania do osoby tymczasowo aresztowanej posiadającej w dacie tymczasowego aresztowania ustalone już wcześniejszą decyzją prawo do zasiłku
z pomocy społecznej, jak to ma miejsce w sytuacji skarżącego. W okresie tymczasowego aresztowania nie można wydać zatem na rzecz takiej osoby decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej. Natomiast na podstawie art. 13 ust 2 ustawy o pomocy społecznej nie można zawiesić realizacji świadczenia już przyznanego prawomocną decyzją, bowiem wypłata świadczenia jest tylko kwestią wykonania prawomocnej decyzji.
W dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej pełnomocnik podał, że wskutek zastosowania art. 13 ust 2 ustawy o pomocy społecznej skarżący został pozbawiony za okres tymczasowego aresztowania trwającego od dnia [...] kwietnia 2006 r. do dnia [...] lipca 2007 r. zasiłku stałego z opieki społecznej, wobec czego jego sytuacja osobista uległa drastycznemu pogorszeniu. W tym czasie wzrosło jego zadłużenie z tytułu zaległych alimentów oraz czynszu za mieszkanie, co w dłuższym okresie czasu mogło grozić nawet jego niezawinioną utratą.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wskazywał, że przyznany skarżącemu zasiłek stały z opieki społecznej na czas nieograniczony decyzją Dyrektora MOPS w W. z dnia [...] maja 2004 r. był jedynym, skromnym źródłem dochodu z przeznaczeniem go na świadczenia alimentacyjne, opłaty za mieszkanie, zakup niezbędnych leków oraz zakup żywności i podstawowych środków czystości i higieny. Zasiłek stały został przyznany skarżącemu z uwagi na jego inwalidztwo i brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy.
Pozbawienie skarżącego na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłku stałego na czas tymczasowego aresztowania niewątpliwie godzi
w zagwarantowane Konstytucją RP prawo do równego traktowania obywateli przez władze publiczne i zakaz dyskryminowania w życiu społecznym z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32 Konstytucji), jak również narusza jego prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na inwalidztwo oraz w sytuacji pozostawania bez pracy nie z własnej woli i braku innych środków utrzymania (art. 67 Konstytucji).
W końcowej części uzasadnienia kasator podniósł, że gdyby nawet przyjąć,
iż Sąd I instancji dokonał prawidłowej interpretacji przepisu art. 13 ust 2 ustawy
o pomocy społecznej, to fakt zapewnienia skarżącemu przez Skarb Państwa podstawowych potrzeb bytowych w okresie tymczasowego aresztowania
z pewnością nie przesądza w tej konkretnej sprawie o konstytucyjności art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, dlatego też w ocenie skarżącego dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zachodziła również potrzeba zwrócenia się przez WSA w Gliwicach do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do stwierdzenia zgodności art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej z art. 32 i 67 Konstytucji RP.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych
w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, stąd NSA rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach.
W związku z tym, że skarga kasacyjna zawiera zarzuty naruszenia zarówno przepisów postępowania jak i prawa materialnego, w pierwszej kolejności rozpoznać należało zarzut naruszenia przepisów proceduralnych.
W ramach podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz art. 193 ustawy
o Trybunale Konstytucyjnym, wskazując, że w sprawie zachodziła potrzeba zwrócenia się przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej z art. 32 i art. 67 Konstytucji RP.
Z uwagi na to, że powołana przez kasatora ustawa o Trybunale Konstytucyjnym zawiera 93 jednostki redakcyjne, NSA uznał, że pełnomocnik omyłkowo podał tytuł aktu prawnego, gdy w istocie zamiarem jego było powołanie się na art. 193 Konstytucji RP. NSA rozpoznał zatem przedstawiony zarzut z uwzględnieniem powyższego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie naruszył
art. 134 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z którym, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy,
nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, gdyż ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji jak i postępowania, w ramach którego została ona wydana, przeprowadzona została przez Sąd I instancji z uwzględnieniem tej zasady. Podkreślenia wymaga przy tym, że zgodnie z art. 193 Konstytucji RP, sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego
m.in. z Konstytucją, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd I instancji powziął wątpliwości co do zgodności z Konstytucją stosowanego przepisu. Jeśli w ocenie Sądu, znajdujący w sprawie zastosowanie przepis prawa, nie budzi uzasadnionych wątpliwości, co do zgodności z Konstytucją, Sąd nie ma obowiązku formułowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. Nie można
zatem w powyższym upatrywać naruszenia w niniejszej sprawie art. 134 § 1 P.p.s.a.
Wskazania wymaga przy tym, że tymczasowe aresztowanie nie jest wyrazem nierówności wobec prawa, czy dyskryminacji, o których mowa w art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Służy ono realizacji celów, dla których ten środek zastosowano,
a w szczególności zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania karnego (art. 207 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557
ze zm.)). Niezrozumiałe jest również przywołanie przez kasatora art. 67 Konstytucji RP, zważywszy, że pełnomocnik strony w istocie nie uzasadnia twierdzenia o obowiązku Sądu I instancji wystąpienia z pytaniem prawnym w tym zakresie. Przepis art. 67 Konstytucji RP stanowi wzorzec konstytucyjny określający w sposób ogólny ramy zabezpieczenia społecznego, kierunki polityki państwa i jest adresowany głównie do prawodawcy. Nie kształtuje natomiast praw podmiotowych poszczególnych osób.
Zamierzonego przez kasatora skutku nie mógł odnieść również drugi
z postawionych zarzutów. Nietrafny jest bowiem zarzut naruszenia art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze z.). Zgodnie
z tym przepisem, osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo do świadczeń
z pomocy społecznej. Za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczeń.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni powołanego przepisu, stwierdzając, że w stosunku do osoby, która miała przyznane prawo do świadczenia z pomocy społecznej (w tym przypadku zasiłku stałego) zaszła konieczność – w związku z jej tymczasowym aresztowaniem – zawieszenia prawa do tego świadczenia.
W sprawie bezspornie ustalono, że skarżący od dnia 12 kwietnia 2006 r. pozostawał tymczasowo aresztowany. W związku z tym, że art. 13 ust. 2 ustawy
o pomocy społecznej nie przewiduje żadnych wyjątków i stanowi normę o charakterze bezwzględnie obowiązującym, organ nie mógł brać pod uwagę sytuacji finansowej strony, niezależnie od położenia, w jakim się znalazła w związku z tymczasowym aresztowaniem. Nie można zgodzić się z kasatorem, że treść art. 13 ust. 2 powołanej ustawy jest niejednoznaczna i budzi wątpliwości interpretacyjne. Przepis ten jest bowiem jasny, a jego wykładnia nie powoduje trudności. Samo przekonanie strony,
że przepis nie znajduje w stosunku do niej zastosowania, nie stanowi o istnieniu wątpliwości interpretacyjnych.
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Zadaniem tej instytucji jest wspieranie osób
i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 powołanej ustawy).
W świetle powyższego, ustawodawca zasadnie rozróżnił sytuację osób, które nie mogą zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb od sytuacji osób, które, nawet jeśli znajdują się w sytuacji uzasadniającej, z punktu widzenia ustawy, przyznanie prawa
do świadczenia z pomocy społecznej, nie muszą w rzeczywistości troszczyć
się – w pewnym oznaczonym okresie (w tej sprawie w okresie tymczasowego aresztowania) – o zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Nie muszą zatem w okresie tymczasowego aresztowania dążyć własnym staraniem o zabezpieczenie podstawowych potrzeb bytowych, starać się o zapewnienie sobie wyżywienia, opieki lekarskiej i zakwaterowania. Potrzeby te są bowiem realizowane ze środków budżetu Państwa.
W tej sytuacji, skarżącemu, który miał wcześniej przyznane prawo
do świadczenia z pomocy społecznej, tj. zasiłku stałego, należało zawiesić – na okres tymczasowego aresztowania – prawo do tego świadczenia. Zgodzić należy się przy tym z kasatorem, że osobie tymczasowo aresztowanej nie można ustalić prawa
do świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe stwierdzenie autora skargi kasacyjnej
w żadnej mierze nie prowadzi jednak do odmiennej wykładni art. 13 ust. 2 ustawy
o pomocy społecznej, niż dokonana przez Sąd I instancji. Nie świadczy również
o niewłaściwym zastosowaniu przez Sąd art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej
w niniejszej sprawie. Twierdzenie kasatora stanowi jedynie o tym, że jeżeli z wnioskiem
o przyznanie świadczenia występuje osoba tymczasowo aresztowana, to świadczenie nie może być jej przyznane, w okresie tymczasowego aresztowania. Brak jest bowiem wówczas podstaw, w świetle treści art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej,
do przyznania prawa do świadczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że prawo do świadczenia na gruncie ustawy o pomocy społecznej powstaje dopiero z chwilą ustalenia przez organ prawa do tego świadczenia w formie decyzji administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej. Wyjątek stanowi udzielenie niektórych świadczeń niepieniężnych (art. 106 ust. 2 powołanej ustawy).
W świetle powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd
I instancji zasadnie nie podzielił poglądu wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 2007/06, zgodnie z którym na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie można zawiesić prawa do świadczenia przyznanego decyzją. Niewątpliwie natomiast,
w okresie tymczasowego aresztowania nie można wydać na rzecz takiej osoby decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej. Powyższe nie ma jednak – w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy – żadnego znaczenia dla jej rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, NSA wskazuje, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny.
Wobec tego, że zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji prawa procesowego
i materialnego okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI