I OSK 1328/23

I OSK 1328/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Łd 1097/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-03-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 121 poz 770
art. 9 ust. 2b, art. 9 ust. 2i
Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 28, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 64 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2021 poz 648
art.16, art.19, art.20, art.27, art.125
Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 1097/22 w sprawie ze skargi A. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 11 października 2022 r. nr SKO.4135.14.22 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji umarzającej postępowanie dotyczące nieodpłatnego nabycia przez Skarb Państwa mienia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 14 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 1097/22 uchylił zaskarżone przez A. A. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 11 października 2022 r. nr SKO.4135.14.22 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji umarzającej postępowanie dotyczące nieodpłatnego nabycia przez Skarb Państwa mienia.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Starosta X. decyzją z 30 czerwca 2022 r. znak: GKN-I.6820.1.7.2022 umorzył postępowanie administracyjne w sprawie nieodpłatnego nabycia przez Skarb Państwa mienia Spółdzielni [...] w X. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że 23 grudnia 2021 r. zwrócono się do Sądu Rejonowego [...]-[...] z prośbą o udzielenie informacji, czy Spółdzielnia [...] w X. (powoływana dalej również jako "Spółdzielnia") złożyła skutecznie do dnia 31 grudnia 2015 r. wniosek o wpis do rejestru sądowego na podstawie art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa". W związku z otrzymaną 16 marca 2022 r. informacją o braku takiego wpisu, 25 kwietnia 2022 r. wszczęto postępowanie administracyjne celem wydania decyzji o przejęciu nieruchomości/mienia Spółdzielni przez Skarb Państwa z dniem 1 stycznia 2016 r. Po analizie przepisów prawnych stwierdzono, że w tym przypadku nie jest wymagane wydanie decyzji w sprawie a tym samym, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył A. A. Zaznaczył, że jako były członek Spółdzielni ma interes prawny do występowania w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji na podstawie przepisów ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym w związku z prawem do udziału w majątku likwidacyjnym Spółdzielni.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu postanowieniem z 11 października 2022 r. nr SKO.4135.14.22 stwierdziło niedopuszczalność odwołania od decyzji Starosty X. w przedmiocie umorzenia postępowania.
Kolegium uznało, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 9 ust. 2i ustawy, pojęcie strony trzeba ustalić w powiązaniu z definicją zawartą w art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), powoływanej dalej jako "K.p.a.". Kolegium odwołując się do doktryny i orzecznictwa, wskazało, że konstrukcja regulacji zawartych w art. 9 ustawy powoduje, że byli wspólnicy podmiotu, którego majątek został przejęty, nie posiadają przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji deklaratoryjnej z art. 9 ust. 2b i ust. 2i ustawy. W ocenie Kolegium, interes prawny oparty na prawie materialnym w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 9 ustawy, może mieć jedynie podmiot, któremu przysługuje własność (lub użytkowanie wieczyste) nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, podmiot (następca prawny), którego własność została nabyta na tej podstawie (o ile zachował byt prawny) oraz Skarb Państwa. A. A. takie prawa nie przysługują ani nie jest następcą prawnym podmiotu, któremu takie prawa przysługiwały. Nie ma więc interesu prawnego uprawniającego do występowania w charakterze strony przedmiotowego postępowania. Zatem, nie mógł skutecznie zaskarżyć decyzji Starosty X. z 30 czerwca 2022 r., co czyni jego odwołanie niedopuszczalnym.
A. A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu. Sąd I instancji powołanym na wstępie wyrokiem uchylił zaskarżone postanowienie, gdyż uznał, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 134 K.p.a.
Sąd I instancji zauważył, że kwestia interesu prawnego byłych członków spółdzielni nie jest jednolicie rozstrzygana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.
Zgodnie z pierwszym poglądem prezentowanym w orzecznictwie, o ile art. 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2021 r. poz. 648 ze zm.), stanowi, że majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków, to jednak przepis ten nie statuuje zasady, że członkowie spółdzielni są współwłaścicielami nieruchomości spółdzielczych czy też innych praw, a zawiera jedynie określenie majątku spółdzielczego, traktowanego jako mienie prywatne, z ekonomicznego punktu widzenia. Przepis ten zalicza zatem własność należącą do spółdzielni, jako osoby prawnej, do kategorii własności prywatnej, a nie spółdzielczej. Własność taka w rozumieniu przepisów prawa pozostaje jednak własnością cudzą, a jej przedmiot jest cudzym mieniem, także dla członka tej spółdzielni. Tym samym, skoro były członek Spółdzielni nie jest właścicielem nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa, to nie realizuje własnego interesu prawnego.
Zgodnie z drugim poglądem prezentowanym w orzecznictwie i podzielanym przez Sąd I instancji, interes prawny członków będzie się wyrażał m.in. w prawie do dokonania oceny czy zakres, w jakim nieruchomości przechodzą na Skarb Państwa, został prawidłowo w postępowaniu ustalony. Przepisy art. 16, art. 19, art. 20, art. 27 i art. 125 Prawa spółdzielczego wskazują, że roszczenia członków spółdzielni o wypłatę wniesionych udziałów, o zwrot wkładów, bądź o wypłatę ich równowartości, są chronione przez art. 64 ust. 1 Konstytucji RP, jako inne prawa majątkowe. W czasie trwania spółdzielni własność tej spółdzielni jest w zasadzie niepodzielna między jej członków. Podział majątku między członków, z uwzględnieniem praw wierzycieli, jest możliwy dopiero po postawieniu spółdzielni w stan likwidacji lub upadłości.
Sąd I instancji odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1165/20 przyjmującego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 grudnia 2019 r. sygn. akt P 13/18, w którym orzeczono niezgodność art. 9 ust. 2b zdanie trzecie ustawy jest z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, dotyczy ochrony praw członków spółdzielni. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że proces interpretacji i stosowania wszelkich przepisów dotyczących innych praw majątkowych powinien uwzględniać konstytucyjny nakaz ochrony tych praw, a w wypadkach wątpliwych powinna przeważać wykładnia służąca tej ochronie (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 3842/18, a także wyrok WSA w Lublinie z 15 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 1005/17).
Z uwagi na powyższe, Sąd I instancji uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżone postanowienie naruszyło art. 134 K.p.a. w związku z art. 28 K.p.a. i w związku z art. 9 ust. 2b ustawy. Stronami postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy są bowiem członkowie spółdzielni i inne osoby uprawnione do udziału w majątku likwidacyjnym byłej Spółdzielni oraz Skarb Państwa, jako nabywca prawa własności nieruchomości. Stroną jest podmiot, który chce dochodzić swoich praw majątkowych przeciwdziałając ich uszczupleniu, a także stroną jest Skarb Państwa, który doznaje przysporzenia przez nabycie prawa własności (użytkowania wieczystego) nieruchomości. Z tego względu, rację przyznał Sąd skarżącemu, że byłego członka nieistniejącej już Spółdzielni nie można pozbawić przymiotu strony w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji na podstawie art. 9 ust. 2b i ust. 2i ustawy. W konsekwencji uznać należy, że były członek Spółdzielni jest uprawniony do wniesienia odwołania od takiej decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 9 ust. 2b ustawy przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis ten nie wyłącza udziału członków spółdzielni jako stron w postępowaniu, którego przedmiotem jest nabycie przez Skarb Państwa na podstawie art. 9 ust. 2i ustawy własności nieruchomości spółdzielni, wykreślonej z rejestru na podstawie art. 9 ust. 2a ustawy;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 28 K.p.a. w związku z art. 16, art. 19, art. 20, art. 27 i art. 125 Prawa spółdzielczego oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji RP przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że powołane przepisy stanowią podstawę źródła interesu prawnego członków spółdzielni do udziału jako stron w postępowaniu, którego przedmiotem jest nabycie przez Skarb Państwa na podstawie art. 9 ust. 2i ustawy własności nieruchomości spółdzielni wykreślonej z rejestru na podstawie art. 9 ust. 2a ustawy;
2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. przez uchylenie zaskarżonego postanowienia na skutek nieprawidłowego uznania, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 28 K.p.a. i art. 9 ust. 2b ustawy;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez uchylenie zaskarżonego postanowienia na skutek nieprawidłowego uznania, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 134 K.p.a.;
c) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku jego podstawy prawnej w zakresie art. 16, art. 19, art. 20, art. 27 i art. 125 Prawa spółdzielczego.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi jako bezzasadnej. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że decyzja podejmowana na podstawie art. 9 ust. 2i ustawy ma charakter deklaratoryjny i jedynie potwierdza wystąpienie skutku określonego w art. 9 ust. 2b ustawy wobec wskazanych w jej sentencji składników mienia (nieruchomości). Zatem, decyzja ta nie dotyczy sytuacji prawnej mienia pozostawionego przez podmiot wykreślony z rejestru. Skoro w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 9 ust. 2i ustawy nie orzeka się o prawach członków spółdzielni do udziału w majątku likwidowanym, to tym samym art. 9 ust. 2b ustawy pozbawia członków spółdzielni interesu prawnego w tym postępowaniu. Pojęcie majątku likwidacyjnego podmiotu wykreślonego z rejestru zostało użyte w art. 9 ust. 2b ustawy w znaczeniu szerszym, czyli jako ogół praw i obowiązków majątkowych tego podmiotu. To zaś oznacza, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną organu, że z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru na skutek niezłożenia w terminie wniosku o wpis do KRS, wyłączona została również możliwość udziału wspólników, członków spółdzielni i innych osób we wszelkich postępowaniach administracyjnych dotyczących majątku likwidacyjnego podmiotu wykreślonego z rejestru, a więc również w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 9 ust. 2i ustawy. Jak wynika z poglądu Trybunału Konstytucyjnego, zawartego w wyroku z 11 grudnia 2019 r. sygn. akt P 13/18, realizacja ewentualnych roszczeń powinna nastąpić na drodze postępowania cywilnego a nie administracyjnego.
Wnoszący skargę kasacyjną organ zaznaczył, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował konstytucyjności przepisów, mocą których następuje przejęcie własności w związku z brakiem rejestracji podmiotu w KRS, a zakwestionował pozbawienie prawa własności bez odszkodowania.
Wnoszący skargę kasacyjną organ wskazał też, że nietrafny jest pogląd, zgodnie z którym przepisy art. 16, art. 19, art. 20, art. 27 i art. 125 P.s. w związku z art. 28 K.p.a. stanowią źródło interesu prawnego skarżącego, jako byłego członka Spółdzielni do udziału w postępowaniu, w którym stwierdzono nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości stanowiących własność Spółdzielni. Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nie wyjaśnił, z jakich przepisów wynika i na czym polega interes prawny skarżącego.
Wnoszący skargę kasacyjną zwrócił też uwagę, że majątkiem spółdzielni są nie tylko rzeczy, ale i inne prawa, co oznacza, że chodzi o jej znaczenie ekonomiczne. Decyzja Starosty X. nie odnosi się do majątku stanowiącego własność skarżącego, ale dotyczy mienia stanowiącego przed 1 stycznia 2016 r. własność Spółdzielni. Skarb Państwa nabył mienie należące do Spółdzielni a nie do skarżącego, a więc nie ma on żadnego uprawnienia do kontrolowania i weryfikowania rozstrzygnięcia podjętego przez Starostę. Z tego też względu nie jest zasadne odwoływanie się w tym zakresie do art. 64 ust. 1 Konstytucji RP. W opinii wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd I instancji nie wskazał, z jakich przepisów prawa (to jest Prawa spółdzielczego) wynika interes prawny byłego członka spółdzielni w postępowaniu dotyczącym mienia tej spółdzielni (a nie mienia członka spółdzielni).
A. A. w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw.
Jak zwrócił uwagę skarżący, stronami postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 9 ust. 2 i nast. ustawy, są inne osoby uprawnione do udziału w majątku likwidacyjnym oraz Skarb Państwa jako nabywca prawa własności. Stroną jest podmiot, który chce dochodzić swoich praw majątkowych, przeciwdziałając ich uszczupleniu, a także Skarb Państwa, który nabywa prawo własności (użytkowania wieczystego) nieruchomości. Zatem, w opinii skarżącego, decyzja wydana na podstawie art. 9 ust. 2i ustawy jest skierowana do konkretnych stron. Gdyby stroną w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją był wyłącznie Skarb Państwa, to nie byłaby możliwa weryfikacja takich decyzji w trybie odwoławczym. W konsekwencji, należy uznać, że były członek spółdzielni jest uprawniony do wniesienia odwołania od takiej decyzji.
Skarżący zwrócił również uwagę, że własność spółdzielni jest w czasie jej trwania w zasadzie niepodzielna między członków spółdzielni. Podział majątku między członków, z uwzględnieniem praw wierzycieli, jest możliwy dopiero po postawieniu spółdzielni w stan likwidacji lub upadłości. Dlatego też stronami postępowania administracyjnego, prowadzonego na podstawie art. 9 ust. 1 i następne ustawy, są inne osoby uprawnione do działu w majątku likwidacyjnym oraz Skarb Państwa, jako nabywca prawa własności nieruchomości. Interes prawny członków będzie wyrażał się między innymi w prawie do dokonania oceny, czy zakres w jakim nieruchomości przechodzą na Skarb Państwa, został prawidłowo ustalony w postępowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Analiza zarzutów skargi kasacyjnej wskazuje, że w zarzucie dotyczącym naruszenia przepisów postępowania, poza powołanym przepisem art.145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., powtórzone zostały przepisy art. 28 K.p.a. i art. 9 ust. 2b ustawy, wcześniej wskazane w zarzutach dotyczących naruszenia prawa materialnego. Taka konstrukcja zarzutów skargi kasacyjnej nie jest prawidłowa zważywszy na treść art.174 P.p.s.a., zgodnie z którym skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy tym wyjaśnić należy, że przepisy art. 28 K.p.a. i art. 9 ust. 2b ustawy mają charakter materialny.
Postępowanie w tej sprawie prowadzone było w oparciu o art. 9 ust. 2b i ust. 2i ustawy. Zdania pierwsze obydwu tych przepisów stanowią odpowiednio, że z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Nabycie przez Skarb Państwa zgodnie z ust. 2b własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości.
Tak jak zauważył Sąd I instancji, zagadnienie interesu prawnego byłych członków spółdzielni nie jest jednolicie rozstrzygane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, to jednak analiza orzecznictwa wskazuje, że większość składów orzekających przychyla się do stanowiska zaprezentowanego przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (por. przykładowo wyroki NSA z: 19 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1165/20, 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 3842/18, 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 1277/20, czy wyrok WSA w Łodzi z 24 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 4/23, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną również podziela powyższe stanowisko.
Jak wskazał NSA w cyt. powyżej wyroku o sygn. akt I OSK 1277/20, na tle przepisów w orzecznictwie wypowiadane były tezy, że: "Byłym wspólnikom spółki przysługuje na mocy art. 9 ust. 2b ustawy z 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r. Nr 121, poz. 770) interes prawny" (zob. wyroki NSA z: 4 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1461/19, 26 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 3842/18). Powyższe tezy mogą budzić wątpliwości, jeśli się zważy, że w ocenie Trybunału Konstytucyjnego "Zaskarżony przepis [art. 9 ust. 2b] zawiera cztery normy prawne. Pierwsza z nich wynika z art. 9 ust. 2b zdanie pierwsze p.w.KRS i określa moment nieodpłatnego nabycia przez Skarb Państwa mienia podmiotów, które zostały uznane za wykreślone z rejestru sądowego. Druga wskazuje, że nabycie to następuje z mocy prawa (art. 9 ust. 2b zdanie pierwsze p.w.KRS). Trzecia, zawarta w zdaniu drugim art. 9 ust. 2b p.w.KRS, odnosi się do zasad odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązania wykreślonego podmiotu. Czwarta natomiast wskazuje, że prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru (art. 9 ust. 2b zdanie trzecie p.w.KRS)" (zob. wyrok TK z 11 grudnia 2019 r. sygn. akt P 13/18, OTK-A 2019, nr 68). Tę ostatnią normę Trybunał Konstytucyjny uznał za zbędną z punktu widzenia celu regulacji i niezgodną z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Natomiast w podsumowaniu stwierdził, że "przysługującym środkiem sanacji konstytucyjności jest roszczenie o odszkodowanie z art. 4171 § 1 k.c. Wspólnicy, którym zostały wygaszone uprawnienia do majątku pozostałego po likwidacji spółki z o.o., mogą żądać odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez wydanie aktu normatywnego. Podmioty te nie będą mogły skutecznie wznowić postępowania, o którym mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Wznowienie takie jest możliwe w wypadku, gdy w sprawie zostało wydane orzeczenie kształtujące ich sytuację prawną lub gdy odrębne ustawy przewidują inne środki służące sanacji konstytucyjności w rozumieniu art. 190 ust. 4 Konstytucji. Z uwagi na to, że wygaszenie praw majątkowych nie wymagało wydania orzeczenia, wznowienie postępowania w takim zakresie nie jest możliwe.".
Tak więc prawa majątkowe byłych wspólników spółek mogą być zabezpieczone tylko poprzez ewentualne roszczenie odszkodowawcze do Skarbu Państwa i nie musi to rodzić interesu prawnego na gruncie art. 9 ust. 2b ustawy. W przepisie tym chodzi bowiem o majątek podmiotu wykreślanego, a nie wspólników. Także ewentualna weryfikacja tego, czy doszło do zaniechania zarządów podmiotów wykreślonych z mocy prawa z KRS (art. 9 ust. 2a), co również podnoszono w przywołanym wyżej orzecznictwie, nie leży w kompetencjach byłych wspólników.
Inaczej natomiast wygląda sytuacja części członków spółdzielni mieszkaniowych, bowiem tym podmiotom prawa majątkowe do majątku pozostałego po wykreśleniu podmiotu z KRS nie wygasają w całości, jak w przypadku wspólników spółek prawa handlowego, ale ulegają przekształceniu w bezpośrednim związku z prawami nabywanymi przez Skarb Państwa, w trybie art. 9 ust. 2b ustawy. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 2g, w przypadku gdy podmiotem, o którym mowa w ust. 2a, jest spółdzielnia mieszkaniowa, z chwilą nabycia przez Skarb Państwa zgodnie z ust. 2b mienia spółdzielni mieszkaniowej spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego przekształca się w prawo najmu podlegające przepisom ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 150), a spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przekształca się w prawo odrębnej własności lokalu lub we własność domu jednorodzinnego.
W tym ostatnim przypadku powstaje w wyniku przekształcenia własność członków spółdzielni na części majątku nabywanego z mocy prawa przez Skarb Państwa, w tej samej chwili, gdy Skarb Państwa nabywa to mienie. Może rodzić się nawet pytanie, czy Skarb Państwa w ogóle nabywa tę część mienia, którą w wyniku przekształcenia nabywają na własność członkowie spółdzielni. Tak jak podkreślił to NSA w cyt. powyżej wyrokach, zagadnienie to nie jest jednak przedmiotem tej sprawy, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny nie rozwijał dalej tego wątku.
Niewątpliwe jest jednak, że zakres praw majątkowych członków spółdzielni, które ulegają przekształceniu na własność, zależy bezpośrednio od potwierdzenia ich przejścia na Skarb Państwa. Zatem ci członkowie spółdzielni mieszkaniowych mają interes prawny w tym, aby weryfikować zakres majątku nabywanego przez Skarb Państwa z mocy prawa (art. 9 ust. 2b w związku z art. 9 ust. 2g ustawy), bowiem od tego bezpośrednio zależy zakres praw majątkowych nabywanych przez nich samych.
W takiej sytuacji za nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia art. 9 ust. 2b ustawy w związku z art. 28 K.p.a., a w konsekwencji także art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. i art. 134 K.p.a., gdyż członkowie spółdzielni mieszkaniowej, którym przed wykreśleniem spółdzielni z KRS przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu, mają interes prawny w postępowaniu toczącym się w oparciu o art. 9 ust. 2b i ust. 2i ustawy. Inaczej wygląda jednak sytuacja członków, którym przed wykreśleniem spółdzielni z KRS przysługiwały spółdzielcze lokatorskie prawa do lokalu mieszkalnego. Te bowiem ulegają przekształceniu w najem, a więc w prawo o charakterze zobowiązaniowym, a nie rzeczowym. Taki charakter prawa nie rodzi natomiast interesu prawnego po stronie tych członków spółdzielni, w postępowaniu dotyczącym nabycia własności przez Skarb Państwa.
Przed rozstrzygnięciem o dopuszczalności odwołania w tej sprawie organ będzie musiał więc ustalić charakter prawa do lokalu przysługującego odwołującemu się przed wykreśleniem spółdzielni mieszkaniowej z KRS. Od tego zależy bowiem jego interes prawny w sprawie nabycia mienia przez Skarb Państwa z mocy prawa.
Nie mógł być skuteczny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. w związku z art. 28 K.p.a. oraz w związku z art. 16, art. 19, art. 20, art. 27 i art. 125 Prawa spółdzielczego choćby ze względu na sposób jego sformułowania. Podane przepisy Prawa spółdzielczego mają strukturę złożoną, zawierają kilka jednostek redakcyjnych o zróżnicowanej treści normatywnej. Obowiązek wskazania naruszonego przepisu oznacza wskazanie konkretnie naruszonej normy prawnej, ogólne odwołanie się do przepisu zawierającego kilka różnych norm nie spełnia tego warunku i zarzut tak postawiony nie poddaje się weryfikacji.
W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyroki NSA z: 20 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FSK 557/07; 7 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2019/12; 28 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 552/12; 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 1573/12; 27 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 218/11; 8 marca 2012 r. sygn. akt II OSK 2496/10; 14 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2232/10). Warunek przytoczenia podstawy zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Naruszony przez Sąd I instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyroki NSA z: 20 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FSK 557/07; 6 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1669/12; 14 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1799/12; 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1977/12).
To zaś czyni nieusprawiedliwionym także zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 16, art. 19, art. 20, art. 27 i art. 125 Prawa spółdzielczego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.