I OSK 1327/13

I OSK 1327/13 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2013-10-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-06-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Izabella Kulig - Maciszewska /sprawozdawca/
Mirosław Gdesz
Symbol z opisem
648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Lu 49/13 - Wyrok WSA w Lublinie z 2013-03-28
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 183 § 2 pkt. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
art. 2 i 22
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska (spr.) Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zarządu Okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Lu 49/13 w sprawie ze skargi P. G. - redaktora naczelnego Dziennika "Łowiecki" na odmowę udzielenia przez Zarząd Okręgowy Polskiego Związku Łowieckiego w Lublinie informacji prasowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie; 2. zasądza od P. G. - redaktora naczelnego Dziennika "Łowiecki" na rzecz Zarządu Okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego w Lublinie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 49/ 13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu skargi P. G. - redaktora naczelnego dziennika "Łowiecki" na odmowę udzielenia przez Zarząd Okręgowy Polskiego Związku Łowieckiego w Lublinie informacji prasowej uchylił zaskarżoną odmowę udzielenia informacji prasowej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że P. G. - redaktor naczelny dziennika "Łowiecki" wnioskiem z dnia [...] października 2012 r. zwrócił się do Zarządu Okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego w Lublinie, na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. z 1984 r. Nr 5, poz. 24 ze zm.), z prośbą o udzielenie informacji:
1) w jaki sposób została rozpatrzona "Deklaracja członkowska PZŁ osoby fizycznej" złożona wraz z wpłatą należnego wpisowego przez M. F.;
2) w jakiej dacie wymieniona deklaracja wpłynęła do Zarządu Okręgowego PZŁ’
3) w jakiej dacie Zarząd Okręgowy PZŁ otrzymał wpłatę wpisowego.
W odpowiedzi na powyższe Przewodniczący Zarządu Okręgowego PZŁ wystosował do wnioskodawcy pismo z dnia [...] października 2012 r., w którym wskazał, że żądane informacje nie mogą zostać udzielone bowiem dotyczą one osoby fizycznej, zaś ich udzielenie narusza prawo do ochrony prywatności i danych osobowych, a brak jest zgody danej osoby na udzielenie tego rodzaju informacji.
Po uprzednim wezwaniu Zarządu Okręgowego PZŁ do usunięcia naruszenia prawa (pismem z dnia [...] października 2012 r.), redaktor naczelny dziennika "Łowiecki" wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na odmowę udzielenia informacji prasowej zawartą w piśmie z dnia [...] października 2012 r., zarzucając jej naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy Prawo prasowe, poprzez błędne przyjęcie, że zachodzą okoliczności odmowy udzielenia informacji prasowej oraz art. 4 ust. 3 tej ustawy, poprzez niezachowanie wymagań jakie powinna spełniać odmowa udzielenia informacji prasowej w postaci wskazania powodów odmowy i zwłokę w jej udzieleniu.
W odpowiedzi na skargę Przewodniczący Zarządu Okręgowego PZŁ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie.
Na rozprawie w dniu 14 marca 2013 r. Sąd postanowił dopuścić S. P. do udziału w sprawie w charakterze pełnomocnika skarżącego. Pełnomocnicy obydwu stron podtrzymali dotychczas prezentowane stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżona odmowa została wydana z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) zwanej dalej w skrócie u.p.p., co miało wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 1 u.p.p. prasa, zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej korzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej.
Sąd stwierdził, iż w sprawie nie budzi wątpliwości, że wniosek o udzielenie przedmiotowych informacji został złożony przez podmiot należący do kategorii pojęciowej "prasa", zdefiniowanej w art. 7 ust. 2 u.p.p. Tym samym podmiot ten uprawniony był do złożenia skargi w trybie przepisów u.p.p., która w art. 4 ust. 4 dopuszcza taką możliwość w określonych sytuacjach.
Sąd wskazał, że jak stanowi art. 4 ust. 1 u.p.p. przedsiębiorcy i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku są obowiązane do udzielenia prasie informacji o swojej działalności, o ile na podstawie odrębnych przepisów, informacja nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności.
W przypadku odmowy udzielenia informacji, na żądanie redaktora naczelnego, odmowę doręcza się zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, w terminie trzech dni; odmowa powinna zawierać oznaczenie organu, jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi, datę jej udzielenia, redakcję, której dotyczy, oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy (art. 4 ust. 3 u.p.p.). Podmiotem, którego dotyczy powyższa regulacja, jest niewątpliwie Polski Związek Łowiecki. Nie jest on zaliczany do sektora finansów publicznych, jak również będąc podmiotem zrzeszającym osoby fizyczne i prawne, które czynnie uczestniczą w ochronie i rozwoju populacji zwierząt łownych oraz działają na rzecz ochrony przyrody (art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie - Dz. U. z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 ze zm.) nie działa w celu osiągnięcia zysku.
Zatem na PZŁ spoczywa obowiązek udzielania prasie informacji o swej działalności, z wyjątkiem odmowy dokonanej ze względu na przeszkody wskazane w art. 4 ust. 1 in fine u.p.p. tj. gdy żądana informacja objęta jest ustawową tajemnicą i gdy jej udzielenie naruszyłoby prawo do prywatności.
W ocenie Sądu sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie. Tym samym podjęta przez Zarząd Okręgowy PZŁ odmowa udzielenia informacji jest wadliwa.
Sąd nie podzielił stanowiska PZŁ, że żądane we wniosku z dnia 15 października 2012 r. informacje nie mogą zostać udzielone ze względu na ochronę danych osobowych oraz prawa do prywatności.
Sąd zaakcentował, że prawo do prywatności jest jednym z podstawowych praw uregulowanych przez Konstytucję RP (rozdział II Konstytucji RP). W szczególności prawo to określa art. 47 Konstytucji RP stanowiąc, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Pojęcie prawa do prywatności nie zostało jednak zdefiniowane w żadnym akcie prawnym. Nie wchodząc w rozważania natury teoretycznej Sąd stwierdził, że prawo do prywatności najogólniej mówiąc to prawo do utrzymania swych danych oraz osobistych zwyczajów i zachowań w tajemnicy. Obejmuje zatem życie rodzinne i sąsiedzkie, życie w gronie przyjaciół, a także przekonania religijne oraz światopogląd.
W tym kontekście – w ocenie Sądu - nie może uznać, że udzielenie informacji na temat sposobu rozstrzygnięcia wniosku danej osoby przez Zarząd Okręgowy PZŁ, daty złożenia wniosku oraz opłaty wpisowej narusza prawo do prywatności tej osoby. Rozpatrzenie wniosku z całą pewnością mieści się w pojęciu "swojej działalności" podmiotu jakim posługuje się art. 4 ust. 1 u.p.p. Pojęcie to odnosi się bowiem do każdej sfery działań podmiotu, tj. ustawowej i statutowej, w tym właśnie dotyczących składania i rozpatrywania deklaracji osoby ubiegającej się o przyjęcie do PZŁ (§ 7 Statutu PZŁ) oraz organizacyjnej. Udzielenie żądanych informacji nie wiązało się również z koniecznością ujawnienia danych osobowych podmiotu lub danych dotyczących jego życia prywatnego. W sprawie chodziło wyłącznie o wskazanie dat i czynności jakie podjął podmiot zobowiązany. Udzielenie odpowiedzi na te kwestie nie narusza zatem prawa do prywatności, lecz jak wskazano stanowi pytanie dotyczące "działalności" PZŁ, a zatem podlega w świetle art. 4 ust. 1 u.p.p. udostępnieniu.
Zarząd Okręgowy PZŁ, do którego przedmiotowe pytania zostały skierowane miał więc obowiązek żądanych informacji udzielić, oczywiście o ile był w ich posiadaniu.
Sąd wskazał także, iż podmiot zobowiązany do udzielania prasie informacji o swojej działalności dokonując oceny, czy udzielenie odpowiedzi wkracza w dziedzinę chronionego prawem życia prywatnego nie może pojęcia tego absolutyzować, odmawiając a priori udzielenia informacji dotyczącej konkretnie wskazanej osoby fizycznej będącej już członkiem PZŁ lub ubiegającej się o takie członkostwo. Do prywatnej sfery życia zalicza się przede wszystkim zdarzenia i okoliczności tworzące sferę życia osobistego i rodzinnego. Nie znaczy to jednak, by każda informacja dotycząca określonej osoby była informacją z dziedziny jej życia osobistego. W szczególności nie jest nią informacja dotycząca sposobu rozpatrzenia jej wniosku lub dokonania określonych czynności formalnych w stosunku do jej żądania. Wszelkie ograniczenia prawa do informacji prasowej wynikające z regulacji ustawowych nie mogą być traktowane rozszerzająco, gdyż narusza to prawo prasy do uzyskiwania informacji w zakresie, o którym mowa w art. 4 ust. 1 u.p.p.
Sąd nie podzielił stanowiska PZŁ, że pełnomocnictwo udzielone przez redaktora naczelnego dziennika "Łowiecki" S. P. nie uprawniało go do reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed tut. Sądem. W tym zakresie Sąd w dalszym ciągu prezentuje stanowisko, zgodnie z którym redaktor naczelny, jako osoba mająca uprawnienia do decydowania o całokształcie działalności redakcji, może umocować do działania w swym imieniu osobę fizyczną wykonującą zawód dziennikarza, którego teksty redakcja publikuje. Dla redakcji pracownikami, w rozumieniu art. 35 § 2 p.p.s.a., będą także dziennikarze, których teksty redakcja publikuje, niezależnie od tego, czy są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, czy pracują dla niej na podstawie umów o dzieło czy zleceń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r., I OSK 284/12 i z dnia 30 stycznia 2013 r., I OSK 3126/12 oraz wyroki WSA w Lublinie z dnia 23 października 2012 r., II SA/Lu 372/12 i z dnia 22 sierpnia 2012 r., II SA/Lu 529/12).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Zarząd Okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego w Lublinie.
Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, polegających na naruszeniu przepisów art. 35 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie ergo dopuszczenie do postępowania pełnomocnika, który nie może być pełnomocnikiem skarżonego (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia.
W postępowaniu przed Sądem I instancji w charakterze pełnomocnika skarżącego P. G. został dopuszczony do udziału w sprawie S. P. Dopuszczając w/wym do udziału w postępowaniu Sąd I instancji przyjął, że redaktor naczelny, jako osoba mająca uprawnienia do decydowania o całokształcie działalności redakcji, może umocować do działania w swym imieniu osobę fizyczną wykonującą zawód dziennikarza, którego teksty redakcja publikuje. Dla redakcji pracownikami, w rozumieniu art. 35 § 2 p.p.s.a., będą także dziennikarze, których teksty redakcja publikuje, niezależnie od tego, czy są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, czy pracują dla niej na podstawie umów o dzieło czy zleceń nie jest on zatrudniony w redakcji Dziennika " Łowiecki", ale publikuje w nim swoje artykuły.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 2880/12, nie podziela natomiast stanowiska zaprezentowanego przez Sąd w sprawie o sygn. I OSK 284/12.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "pracownika" i w związku z tym przy interpretowaniu tego pojęcia należy zastosować wykładnie systemową i odwołać się do pojęcia pracownika, które zostało zdefiniowane w art. 2 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Z definicji tej nie wynika, aby poprzez sam fakt wykonywania pracy na rzecz określonego podmiotu dana osoba uzyskiwała status pracownika. Ustawodawca wyraźnie wiąże pojęcie pracownika z prawną formą poprzez którą dochodzi do zatrudnienia w tym charakterze. Dla ustalenia statusu pracownika nie wystarczy zatem wyłącznie świadczenie pracy, ale konieczne jest określenie warunków pracy w jednej z form przewidzianych w art. 2 Kodeksu pracy. Status pracownika w sferze normatywnej nabywa się poprzez nawiązanie stosunku pracy na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę. Nie jest konieczne faktyczne wykonywanie pracy, czy otrzymywanie wynagrodzenia.
W celu ustalenia czy w danej sytuacji wystąpiły przesłanki składające się na kodeksowe pojęcie "pracownik" należy łącznie traktować definicje ustawowe z art. 2 i art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Zestawienie treści tych przepisów nakazuje przyjąć, że pracownikiem jest osoba, która w drodze jednej z czynności prawnych wyliczonych w art. 2 Kp nawiązała stosunek pracy charakteryzujący się wskazanymi w art. 22 § 1 Kp. cechami.
Jak z powyższego wynika decydujące znaczenie dla zyskania przymiotu pracownika ma istniejąca między stronami stosunku pracy więź obligacyjna, choćby nie miała charakteru umownego.
Zawarte w art. 2 Kodeksu pracy wyliczenie form w jakich dochodzi do nawiązania stosunku pracy ma charakter enumeratywny. Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu wyroku w sprawie I OSK 284/12, ani umowa o dzieło, ani umowa zlecenia nie kreują stosunku pracy. Te ostatnie należą do tzw. niepracowniczych stosunków zatrudnienia o charakterze cywilnoprawnym i chociaż niekiedy status świadczących pracę w ramach umowy o dzieło, czy umowy zlecenia jest zbliżony do pracowniczego, to osoby zatrudnione na podstawie tych umów nie są pracownikami.
Należy wskazac, że przy ustalaniu znaczenia wyrażeń tekstu prawnego regułą jest, iż w sytuacji, gdy w systemie prawnym wiążąco ustalono znaczenie określonych zwrotów prawnych, to należy używać ich właśnie w tym znaczeniu. Dyrektywa ta związana jest z tzw. definicją legalną - występującą w tekstach prawnych, wprowadzoną przez prawodawcę w celu ustalenia wiążącego rozumienia poszczególnych terminów.
A zatem, skoro w ustawie Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ustawodawca posłużył się pojęciem pracownika, którego legalna definicja zawarta została w art. 2 Kp to brak jest podstaw prawnych do nadawania temu pojęciu innego znaczenia, co w konsekwencji oznacza, iż pracownikiem w rozumieniu art. 35 § 2 p.p.s.a. może być wyłącznie osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę (art. 2 Kp.).
W tym miejscu wskazać należy, iż z przedstawionej przez S. P. na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 9 października 2013 r. umowy o pracę wynika, że umowa ta została zawarta z redakcją Dziennika "Łowiecki" w dniu 15 kwietnia 2013 r., a zatem już po dacie orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (28 marca 2013 r.)
W takiej sytuacji S. P. nie będąc jeszcze pracownikiem Dziennika "Łowiecki" nie mógł występować w sprawie w charakterze pełnomocnika przed Sądem I instancji. Dopuszczenie w/wym przez Sąd I instancji w charakterze pełnomocnika skarżącego doprowadziło do nieważności postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt. 2 p.p.s.a.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.