I OSK 1319/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-10-31
NSAAdministracyjneWysokansa
komunalizacjamienie państwowegminanieruchomościsamorząd terytorialnypostępowanie administracyjneNSAWSAustawa komunalizacyjna

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając, że kwestia komunalizacji mienia państwowego wymaga ponownego rozpoznania z uwagi na naruszenia proceduralne i niepełny materiał dowodowy.

Sprawa dotyczyła komunalizacji mienia państwowego, w szczególności ujęcia wody, pomiędzy dwiema gminami. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę gminy miejskiej, jednak Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok. NSA wskazał na istotne naruszenia proceduralne, w tym brak doręczenia decyzji kluczowemu podmiotowi oraz niekompletność akt sprawy, co uniemożliwiło prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i prawnego.

Sprawa dotyczyła sporu o nabycie z mocy prawa mienia państwowego, w tym ujęcia wody, pomiędzy Gminą Miejską I. a Gminą Wiejską I. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa odmówiła stwierdzenia nabycia mienia przez Gminę Miejską, opierając się m.in. na zasadzie terytorialności i art. 49 K.c. dotyczącego urządzeń wodnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy Miejskiej, akceptując stanowisko KKU. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak wyrok WSA, stwierdzając istotne naruszenia proceduralne. NSA uznał, że Przedsiębiorstwo [...] Sp. z o.o. w I., jako następca prawny poprzedniego zarządcy mienia, powinno być stroną postępowania, a brak doręczenia mu decyzji stanowi podstawę do wznowienia postępowania. Ponadto, Sąd I instancji nieprawidłowo ocenił materiał dowodowy, który okazał się niekompletny, co mogło wpłynąć na błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego, w szczególności rozróżnienie między art. 5 ust. 1 a art. 5 ust. 3 ustawy komunalizacyjnej. NSA zwrócił uwagę, że KKU w poprzedniej decyzji powoływała się na art. 5 ust. 3 pkt 2, a nie art. 5 ust. 1, co zostało pominięte przez WSA. Sąd kasacyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, naruszenie przepisów postępowania, takie jak brak doręczenia decyzji kluczowemu podmiotowi (Przedsiębiorstwu [...] Sp. z o.o. w I.), stanowi istotne uchybienie, które może skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

NSA uznał, że brak doręczenia decyzji Przedsiębiorstwu [...] Sp. z o.o. w I., które miało interes prawny w sprawie i było poprzednio stroną postępowania, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego i uzasadnia zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ P.p.s.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

P.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Pomocnicze

ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Dotyczy nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę. Decyzja ma charakter deklaratoryjny.

ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 3 pkt 2

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Dotyczy przekazania mienia ogólnonarodowego (państwowego) gminom, jeżeli jest ono niezbędne do wykonywania ich zadań. Decyzja ma charakter konstytutywny.

k.c. art. 49

Kodeks cywilny

Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne podobne urządzenia nie należą do części składowych gruntu lub budynku, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu.

K.p.a. art. 145 § § 1 pkt 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego - niewyłączenie z postępowania członków organu, którzy poprzednio wydawali decyzję w tej samej sprawie.

K.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego - strona została pozbawiona możności działania lub obrony.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy.

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie, czy sąd oparł się na dowodach przedstawionych przez strony, czy też na dowodach dopuszczonych z urzędu, a nadto powinno zawierać rozważania co do zastosowania i wykładni przepisów prawnych.

P.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA zasądza od strony skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania przez WSA, w tym brak doręczenia decyzji Przedsiębiorstwu [...] Sp. z o.o. w I. Niekompletność materiału dowodowego i dowolność ustaleń faktycznych przez organy administracji. Potencjalnie błędne zastosowanie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej zamiast art. 5 ust. 3 pkt 2.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. dotyczący orzekania przez ten sam skład KKU.

Godne uwagi sformułowania

Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był odnieść się do zarzutów o charakterze procesowym. Przedsiębiorstwo [...] Spółka z o.o. w I. ma interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a. Powyższa okoliczność uszła uwadze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Rozważania na temat tego zarzutu należy poprzedzić spostrzeżeniem, iż akta administracyjne sprawy są niekompletne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie akceptując w całości ustalenia Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej zawarte w zaskarżonej decyzji nie zauważył, iż zostały one poczynione w oparciu o niepełny materiał dowodowy, co uzasadnia zarzut ich dowolności. Przedwczesne jest oczywiście ocenianie przez Naczelnego Sąd Administracyjny tego zarzutu wobec wątpliwego stanu faktycznego sprawy. Decyzja wojewody, wydawana na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdza nabycie mienia przez gminę z mocy prawa. Jest to więc decyzja deklaratoryjna potwierdzająca jedynie stan jaki zaistniał z mocy ustawy. Komunalizacja na podstawie art. 5 ust. 3 ma zupełnie inny charakter, gdyż decyzją wydaną na tej podstawie, przekazuje się mienie ogólnonarodowe (państwowe) jako mienie komunalne gminom i związkom gmin, jeżeli jest ono niezbędne do wykonywania ich zadań, wydana zaś na tej podstawie decyzja ma charakter konstytutywny czyli wywołuje określone skutki prawne od momentu uprawomocnienia się decyzji.

Skład orzekający

Małgorzata Borowiec

przewodniczący

Małgorzata Pocztarek

sprawozdawca

Monika Nowicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Naruszenia proceduralne w postępowaniu administracyjnym i sądowo-administracyjnym, prawidłowe stosowanie przepisów o komunalizacji mienia państwowego, znaczenie interesu prawnego strony w postępowaniu."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z komunalizacją mienia państwowego w okresie transformacji ustrojowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak istotne są formalne aspekty postępowania i jak błędy proceduralne mogą wpłynąć na wynik sprawy, nawet po latach.

Błędy proceduralne w sądzie uchyliły decyzję o komunalizacji mienia po latach sporów.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1319/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-10-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-08-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Borowiec /przewodniczący/
Małgorzata Pocztarek /sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Komunalizacja mienia
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1899/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-04-26
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
art. 5 ust. 1, art. 5 ust. 3 pkt. 2
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie Sędzia del. WSA Monika Nowicka Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 31 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miejskiej I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2007r. sygn. akt I SA/Wa 1899/06 w sprawie ze skargi Gminy Miejskiej I. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Gminy Miejskiej I. kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1899/06 oddalił skargę Miasta I. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania Wójta Gminy wiejskiej I., uchyliła w całości decyzję Wojewody K.-P. z dnia [...], nr [...] o przekazaniu nieodpłatnie gminie miejskiej I. nieruchomości stanowiącej ujęcie wody w T. a oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr 9, nr 55, nr 57/2, nr 1/1, nr 1/2 oraz nr 1/3 oraz odmowie przekazania mienia składającego się z tych działek na rzecz gminy wiejskiej I., i orzekła merytorycznie o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.; zwaną dalej jako ustawa komunalizacyjna) przez gminę miejską I. prawa własności składników gruntowych nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr 9, nr 55, nr 57/2, nr 1/1 oraz nr 1/3. Komisja odmówiła ponadto przekazania w trybie art. 5 ust. 3 pkt 3 ustawy komunalizacyjnej gminie miejskiej I. powołanych nieruchomości. W pkt 3 decyzji Komisja stwierdziła nabycie w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej przedmiotowych nieruchomości przez gminę wiejską I., ponadto w pkt 4 decyzji odmówiono stwierdzenia nabycia jak i przekazania zarówno gminie miejskiej I. jak i gminie wiejskiej I. prawa własności obiektów i urządzeń wodnych znajdujących się na działkach nr 9, nr 55, nr 57/2, nr 1/1 i nr 1/3.
W uzasadnieniu decyzji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że obydwie gminy od kilkunastu lat domagały się uzyskania prawa do przedmiotowego mienia, przy czym w pierwszej kolejności domagały się wydania decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa składników mienia państwowego pozostałego po podziale byłego Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] w B. Natomiast Wojewoda K.-P. w ogóle pominął tą okoliczność i nie rozpatrzył wniosków obu gmin właśnie na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej. Zdaniem Komisji jest to wystarczający powód do uchylenia decyzji. Ponadto w trybie zarówno art. 5 ust. 1 pkt 1 jak i art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej można skutecznie skomunalizować wyłącznie mienie ogólnonarodowe, a ponieważ na działach objętych decyzją znajdują się obiekty służące do doprowadzania wody, to nie stanowiąc z mocy art. 49 K.c. części składowych gruntu i nie będąc mieniem państwowym lecz mieniem zakładu doprowadzającego wodę, naniesienia te nie mogły podlegać skomunalizowaniu.
Komisja wskazała ponadto, że same składniki gruntowe są podzielne, dlatego też nie może mieć zastosowania w sprawie art. 6 ustawy komunalizacyjnej. Rozważając natomiast dopuszczalność skomunalizowania mienia położonego na obszarze innej gminy należy wskazać, że w wyniku orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w tym przedmiocie: z dnia 9 grudnia 1992 r., W 13/91 (Dz.U. z 1992 r. Nr 97, poz. 468) oraz z dnia 14 listopada 2000 r., K 7/2000 (OTK 2001, nr 7, poz. 259) ukształtowana została zasada terytorialności skomunalizowania tego rodzaju mienia, a organ jest związany ustalonym przez Trybunał poglądem. Organ powołał pismo Starosty I. z dnia 15 maja 2006 r., z którego wynika, że przedmiotowe działki nie należały w dniu 27 maja 1990 r. do innej niż państwo państwowej osoby prawnej, natomiast znajdowały się one tylko w faktycznym władaniu Miejskiego Przedsiębiorstwa [...]. W konsekwencji jako należące do 27 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej, a nie wyłączone z komunalizacji, podlegają skomunalizowaniu na rzecz gminy, na której terenie się znajdują, tj. gminy wiejskiej I. Komisja zaznaczyła ponadto, że nie istnieje prawna możliwość skomunalizowania mienia na współwłasność kilku gmin.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Miasta I. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że skoro obie gminy wnioskowały w pierwszym rzędzie o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie mienia w trybie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, to nierozpoznanie obu wniosków w tym zakresie przez Wojewodę K.-P. i automatyczne przejście na art. 5 ust. 3 pkt 2 przesądza o wadliwości decyzji organu pierwszej instancji i konieczności jej uchylenia przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową. Dlatego prawidłowo Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa z tego powodu uchyliła decyzję organu pierwszej instancji.
Sąd podniósł, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest odwołanie się do treści art. 49 K.c., zgodnie z którym urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych gruntu lub budynku, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu. Tym samym fakt posadowienia urządzeń wodociągowych niebędących częścią składową przedmiotowej nieruchomości, nie ma żadnego znaczenia dla sytuacji prawnej samych gruntów. Jak słusznie to wywiódł organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedmiotowe grunty do dnia 27 maja 1990 r. stanowiły własność państwa, a tylko faktycznie posadowione były na nich wspomniane urządzenia. Potwierdza to pismo Starosty I. z dnia 15 maja 2006 r.
Rozpatrując kwestie komunalizacji nieruchomości w oderwaniu od tego co na nich się znajduje Sąd wskazał, że grunty te jako stanowiące własność Skarbu Państwa i należące wówczas do terenowego organu administracji państwowej, położone na terenie gminy wiejskiej I., stały się z mocy prawa własnością tej gminy na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Ponadto jak słusznie stwierdził to organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przy komunalizacji obowiązuje zasada terytorialności, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 1992 r. (sygn. akt W 13/91; OTK 1992, nr 2, poz. 37), stwierdzając w niej, że określenie "gmina właściwa" użyte w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy w odniesieniu do nieruchomości będących w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego oznacza gminę, na obszarze której położone są nieruchomości komunalizowanego przedsiębiorstwa. Co zostało potwierdzone przez Trybunał w wyroku z dnia 14 listopada 2000 r. sygn. K7/00.
Sąd pierwszej instancji uznał za nieuzasadniony zarzut naruszenia w tym zakresie prawa poprzez odwołanie się przez organ do powołanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem Sądu organ miał właśnie obowiązek dokonując wykładni art. 5 ust. 1 sięgnąć do tych dwóch orzeczeń, w szczególności zaś orzeczenie z dnia 9 grudnia 1992 r. ma szerszy zakres co do pojęcia "gmina właściwa" i dotyczy zdaniem Sądu całego art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Natomiast same naniesienia na gruncie wchodzące w skład przedsiębiorstwa doprowadzającego wodę – na mocy art. 49 K.c. – nie mogły być ze swej istoty przedmiotem komunalizacji.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło Miasto I., zaskarżając go w całości. Skarżący zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na błędnej interpretacji i zastosowaniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych oraz na niezastosowaniu art. 5 ust. 3 pkt 2 ww. ustawy.
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo zaistnienia przesłanki do wznowienia postępowania wynikającej z art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. polegającej na niewyłączeniu z postępowania członków Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, którzy poprzednio wydawali decyzję w tej samej sprawie;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ w zw. z art. 33 § 1 P.p.s.a. oraz w zw. z art. 145 pkt 4 K.p.a. polegające na nieuwzględnieniu w postępowaniu Przedsiębiorstwa [...] Sp. z o.o. w I.;
c) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd do wszystkich zarzutów skargi, tj. do zarzutu naruszenia art. 188 i 190 Konstytucji RP, art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zarzucił, że w sprawie istniały przesłanki do orzeczenia o nieważności postępowania z uwagi na rozpatrywanie sprawy przez ten sam skład Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej po uprzednim uchyleniu decyzji KKU przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i przekazaniu do ponownego rozpatrzenia. W takiej sytuacji zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. Zdaniem skarżącego Sąd naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ w zw. z art. 33 § 1 P.p.s.a. przez nieuznanie Przedsiębiorstwa [...] Sp. z o.o. w I. za stronę postępowania. Skarżący podniósł, że PWiK jest utworzoną przez Miasto I. spółką zajmującą się realizacją zadań własnych Miasta I. polegających na zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków. Spółka użytkuje również ujęcie wody i związane z nim urządzenia znajdujące się w T. a zlokalizowane na nieruchomościach będących przedmiotem postępowania. W dotychczasowym postępowaniu spółka była uznawana za uczestnika postępowania. Ponadto Sąd w uzasadnieniu wyroku bardzo ogólnie stwierdził, że organ miał obowiązek dokonując wykładni art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych sięgnąć w szczególności do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r. (sygn. akt W 13/91). Skarżący nie podzielił zaprezentowanego przez WSA poglądu, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego posiada zastosowanie w sprawie.
W ocenie skarżącego Sąd błędnie zastosował art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, bowiem działki będące przedmiotem postępowania spełniają kryteria określone w art. 5 ust. 3 pkt 2 ww. ustawy. Na działkach tych znajdują się m.in. urządzenia związane z ujęciem wody służące dostarczaniu wody dla potrzeb Miasta I. Jak wskazano w zaskarżonej decyzji działki będące przedmiotem postępowania były we faktycznym władaniu Miejskiego Przedsiębiorstwa [...] oraz Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] w B. Pojęcie faktycznego władania zdaniem skarżącego jest tożsame z terminem "należące do" użytym w art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Jednocześnie bezsporne jest, że jeżeli na ww. działkach znajdowały się opisane wyżej urządzenia wodociągowe, to działki były mieniem ogólnonarodowym (państwowym) służącym użyteczności publicznej, a tym samym powinny być przekazane Miastu I. jako niezbędne do wykonywania zadań przez Miasto.
Ponadto skarżący nie zgodził się z poglądem zaprezentowanym przez Sąd, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa prawidłowo zastosowała w sprawie zasadę terytorialności. KKU wydając decyzję na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej bezpodstawnie orzekła, że własność przedmiotowych nieruchomości nabyła gmina wiejska I. tylko dlatego, że te nieruchomości są położone na jej terenie. Zarówno KKU jak i WSA pominęły przy tym okoliczność, że urządzenia ujęcia wody znajdujące się na tych nieruchomościach służą prawie wyłącznie zaopatrzeniu w wodę Miasta I.
W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy.
W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był odnieść się do zarzutów o charakterze procesowym przedstawionych w pkt 1 skargi kasacyjnej. Dwa z nich, które zostały opisane w pkt 1b i 1c są uzasadnione.
Niewątpliwie Przedsiębiorstwo [...] Spółka z o.o. w I. ma interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a. w sprawie wszczętej z wniosku Gminy I. o przekazanie na własność nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działka 55 o pow. 6,3763 ha, zajętej pod urządzenia wodno-kanalizacyjne (ujęcie wody, stacja uzdatniania wody, studnie głębinowe, maszynownia, zbiorniki wody pitnej, agregatownia itp. urządzenia).
Przedsiębiorstwo jest następcą prawnym po dawnym Wojewódzkim Przedsiębiorstwie [...] w B. (zarządzenie nr 165/91 Wojewody B. z dnia 1 października 1991 r. w sprawie podziału przedsiębiorstwa państwowego podlegającego komunalizacji). Przedsiębiorstwo użytkuje nieruchomość objętą wnioskiem komunalizacyjnym i od początku uczestniczyło w postępowaniu administracyjnym. Sytuacja ta uległa zmianie w 2006 r. Decyzja Wojewody K.-P. z dnia [...] jak również skarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] nie zostały doręczone Przedsiębiorstwu [...] w I., przez co dotychczasowa strona postępowania administracyjnego jaką było ww. przedsiębiorstwo na tym etapie nie brała udziału w postępowaniu, co stanowi przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. uzasadniającą wznowienie postępowania administracyjnego. Powyższa okoliczność uszła uwadze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, co czyni zasadnym zarzut skargi kasacyjnej naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ w zw. z art. 33 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.
Trafny jest również zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 K.p.a. Rozważania na temat tego zarzutu należy poprzedzić spostrzeżeniem, iż akta administracyjne sprawy są niekompletne. Brak w nich m.in. decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej wydanej w wyniku rozpatrzenia odwołania Wójta Gminy I. od decyzji Wojewody B. z dnia [...], wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, którym rozpoznana została skarga Prezydenta Miasta I., wniesiona na ww. decyzję. W oparciu o akta administracyjne nie można w sposób jednoznaczny ustalić, co działo się w sprawie po dniu 10 maja 1997 r. aż do dnia 15 maja 2006 r. Ustalenia w tym zakresie mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, podobnie jak istotne może okazać się wyjaśnienie podnoszonej w skardze kasacyjnej okoliczności, iż w sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny, który uchylił zaskarżona decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (str. 3 skargi kasacyjnej). W aktach sprawy brak jest także materiału dowodowego w tej części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie akceptując w całości ustalenia Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej zawarte w zaskarżonej decyzji nie zauważył, iż zostały one poczynione w oparciu o niepełny materiał dowodowy, co uzasadnia zarzut ich dowolności.
Powyższe uwagi mają istotne znaczenie z punktu widzenia podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego wskutek nieprawidłowego zastosowania w sprawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zamiast art. 5 ust. 3 pkt 2 tej ustawy. Przedwczesne jest oczywiście ocenianie przez Naczelny Sąd Administracyjny tego zarzutu wobec wątpliwego stanu faktycznego sprawy, należy jednak zauważyć, iż przez okres kilkunastu lat prowadzenia postępowania, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie zakwestionowała podstawy prawnej decyzji organów I instancji, tj. art. 5 ust. 3 pkt 2 tej ustawy.
Wręcz przeciwnie znajdująca się w aktach sprawy decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] jednoznacznie potwierdza powołując się w osnowie decyzji na art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy, że właśnie ten przepis miał zastosowanie w sprawie. W tej sytuacji stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że obie gminy wnosiły o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie mienia w trybie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej jest niezrozumiałe, tym bardziej że tego rodzaju twierdzenie nie wynika jednoznacznie z samych wniosków, podczas gdy wynika z nich, że chodzi o komunalizację mienia państwowego stanowiącego własność publiczną.
Dodatkowo trzeba wyjaśnić, że decyzja wojewody, wydawana na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdza nabycie mienia przez gminę z mocy prawa. Jest to więc decyzja deklaratoryjna potwierdzająca jedynie stan jaki zaistniał z mocy ustawy. Komunalizacja na podstawie art. 5 ust. 3 ma zupełnie inny charakter, gdyż decyzją wydaną na tej podstawie, przekazuje się mienie ogólnonarodowe (państwowe) jako mienie komunalne gminom i związkom gmin, jeżeli jest ono niezbędne do wykonywania ich zadań, wydana zaś na tej podstawie decyzja ma charakter konstytutywny czyli wywołuje określone skutki prawne od momentu uprawomocnienia się decyzji. Przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 5 ust. 3 ustawy z 10 maja 1990 r. i charakter obu decyzji – są zupełnie różne.
W wyniku wniesienia odwołania Wójta Gminy Miejskiej I. od decyzji Wojewody K.-P. z dnia [...] kontroli Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej podlegała decyzja wydana w trybie art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej.
Powołany jako podstawa decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] przepis art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. nie uprawniał organu odwoławczego do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o inną podstawę prawną niż przyjęta w decyzji organu I instancji. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wykroczyła poza granice sprawy, której przedmiotem była komunalizacja mienia w oparciu o art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy, a która to okoliczność nie została dostrzeżona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Nietrafny jest natomiast zarzut skargi kasacyjnej podniesiony w pkt 1a. Powołana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r. II GPS 2/06, zgodnie z którą "art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 zdanie pierwsze K.p.a. ma zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 107 § 3 K.p.a." – nie ma znaczenia w rozpoznawanej sprawie z uwagi na to, iż znajdował w niej zastosowanie tryb określony w art. 127 § 2 K.p.a., a nie tryb przewidziany w art. 127 § 3 K.p.a.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. oraz art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI