I OSK 1318/22

I OSK 1318/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 616/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-04-21
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzje I i II instancji w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 25 ust. 3 i 9
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 616/21 w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 5 maja 2021 r. nr DSZ-V.5321.1.254.4.2021.AC w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 lutego 2021 r. nr 436/ŚW/2021 obie w części zobowiązania K. C. do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego; 3) odstępuje od zasądzenia od K. C. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. C. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 5 maja 2021 r. nr DSZ-V.5321.1.254.4.2021.AC w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego - 1. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 lutego 2021 r. w części zobowiązującej skarżącą do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego; 2. umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie zobowiązania skarżącej do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Wojewoda Mazowiecki decyzją z 23 września 2020 r. odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: P. C. i K. C. na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. oraz od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. oraz na dziecko: B. C. na okres od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. W uzasadnieniu ww. decyzji Wojewoda wskazał, że; z uwagi na zatrudnienie męża strony, T. C. na terytorium Królestwa Niderlandów, w okresie od 10 października 2017 r. do 19 grudnia 2017 r. oraz; zatrudnienie na terytorium Republiki Federalnej Niemiec (dalej: Niemcy) w okresie od 1 marca 2018 r. do 31 września 2018 r., a także brak aktywności zawodowej strony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Polska) w ww. okresach, mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia.
Decyzją z 2 lutego 2021 r. Wojewoda ustalił, że świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej na dziecko: P. C. w okresach od 01.11.2017 r. do 31.12.2017 r., oraz od 01.03.2018 r. do 31.07.2018 r., na dziecko: K. C. w okresach od 01.11.2017 r. do 31.12.2017 r. do 01.03.2018 r. do 30.09.2018 r. oraz na dziecko: B. C. w okresie od 01.03.2018 r. do 30.09.2018 r, w kwocie 11 500,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w kwocie 1890,38 zł, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia, to jest od 1 grudnia 2017 r. do dnia spłaty. Zaznaczono, że kwota 1000,00 zł została zwrócona do GOPS w dniu 23.08.2018 r.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie podnosząc, iż nie zgadza się na zapłatę odsetek (1890,38 zł) naliczonych od nienależnie pobranych świadczeń. Wskazała, że dopełniła obowiązku i niezwłocznie poinformowała organ wypłacający świadczenia o podjęciu przez męża zatrudnienia w Holandii.
Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") decyzją z 5 maja 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej "k.p.a.") w związku z art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i ust. 9 oraz ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.; dalej: "u.p.p."), utrzymał w mocy decyzję Wojewody z 2 lutego 2021 r.
K. C. nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego i zaskarżyła je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Odpowiadając na skargę, Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę. Sąd I instancji wskazał, że w myśl art. 25 ust. 9 u.p.p. kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 3 u.p.p. od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. W przypadku zatem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego organ orzekając o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie nalicza odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie świadczenia. Sąd I instancji podał, że świadczenie wychowawcze na dzieci zostało skarżącej przyznane m.in. w wyniku rozpatrzenia wniosku z 10 sierpnia 2017 r. Jak wynika z niekompletnych akt administracyjnych przekazanych Sądowi – z pisma Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 31 lipca 2019 r., skierowanego do GOPS w Z., organ wojewódzki poinformował GOPS w Z., ze w przypadku skarżącej znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do okresów: od 01.01.2014 r. do 30.04.2014 r., od 01.11.2014 r. do 31.12.2014 r., od 01.02.2015 r. do 30.04.2015 r., od 01.11.2015 r. do 31.05.2016 r., od 01.11.2016 r. do 31.12.2016 r., od 1.02.2017 r. do 31.05.2017 r., od 01.11.2017 r. do 31.12.2017 r. oraz od 01.03.2018 r. do nadal. Treść ww. pisma wyraźnie wskazuje, że członek rodziny skarżącej - jej mąż był zatrudniony poza Polską i mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Sąd I instancji zwrócił również uwagę, że w 2019 r. organy prowadziły korespondencję wymienną w zakresie świadczeń wychowawczych pobranych przez stronę na dzieci. Pomimo, ze skarżąca składała do GOPS oświadczenia o zatrudnieniu jej męża poza Polską, to nadal otrzymywała świadczenia wychowawcze na dzieci. Wskazują na to poszczególne oświadczenia, pisma między organami. Skarżąca nie kwestionowała faktu, że pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, które co istotne na dzień dzisiejszy zwróciła w całości (naliczone we wszystkich sprawach), dołączyła do odwołania kopię przelewu na kwotę 19 048,02 zł. Podnosiła, że pisała e-maile do organu, dzwoniła celem szybszego załatwienia sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał, że na gruncie tej konkretnej sprawy zastosowanie art. 25 ust. 9 u.p.p., a więc naliczenie odsetek od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty, stałoby w opozycji do zasady praworządności. Biorąc bowiem pod uwagę czas trwania postępowania, które ciągnęło się przez kilka lat i to nie z winy strony, trudno uznać, że domaganie się odsetek w takim przypadku czyniłoby zadość wymogowi sprawiedliwości społecznej. Strona winna bowiem zwrócić to co pobrała nienależnie wraz z odsetkami, ale idąc tokiem rozumowania organów w niniejszej sprawie, obok zwrotu nienależnie pobranego świadczenia zobligowana zostałaby do spłaty dodatkowego obciążenia, którego rozmiar jest następstwem takiej, a nie innej organizacji pracy organów administracji publicznej. Jest rzeczą oczywistą, że wysokość odsetek stanowi wypadkową pomiędzy kwotą podlegającą zwrotowi a okresem, który upłynął od miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia aż do dnia spłaty. Nieefektywne działanie organów spowodowało znaczące wydłużenie się postępowania, w następstwie czego odsetki również urosły znacząco. Organy nie dostosowały się bowiem do wymogu, jaki w kwestii terminu załatwienia sprawy kreuje art. 35 § 1 i 3 k.p.a., a wobec tego trudno tym samym, aby to strona ponosiła konsekwencje takiego stanu rzeczy. Stąd też Sąd I instancji doszedł do przekonania, iż szczególne okoliczności towarzyszące wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uzasadniają w tym przypadku odstąpienie do zastosowania art. 25 ust. 3 i 9 u.p.p. w zakresie, w jakim przewidują one naliczenie i obowiązek zapłaty ustawowych odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. WSA wskazał, że uchylenie decyzji w części zobowiązującej skarżącą do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w okolicznościach niniejszej sprawy skutkuje tym, że dalsze prowadzenie postępowania w przedmiocie zobowiązania skarżącej do uiszczenia odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest bezprzedmiotowe.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Minister Rodziny i Polityki wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a w każdym przypadku – o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu organ zarzucił:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 25 ust. 3 i 9 u.p.p. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez ich błędna wykładnię i uznanie, że długotrwałe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Wojewodę Mazowieckiego w przedmiotowej sprawie jest tożsame z błędem podmiotu realizującego zadania z zakresu świadczenia wychowawczego" wskazanym w art. 25 ust 3 u.p.p., a w konsekwencji stanowi okoliczność zwalniająca stronę od obowiązku uiszczenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, wbrew obowiązkowi wskazanemu w art. 25 ust. 9 u.p.p., w oparciu, zdaniem Sądu, o brzmienie art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., zgodnie z którym w przedmiotowej sprawie należy zastosować rozszerzającą wykładnię pojęcia "błąd organu", utożsamiając go z bezczynnością i przewlekłością organu wskazana w treści ww. art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., podczas gdy w związku z brakiem definicji legalnej terminu błąd organu, w celu wyjaśnienia normy prawnej zawartej w przepisie art. 25 ust. 3 u.p.p. należy odwołać się do wykładni językowej jako dyrektywy interpretacyjnej I stopnia, zgodnie z którą terminowi "błąd organu" należy przypisać węższe znaczenie i odnieść go wyłącznie do takiego rozstrzygnięcia organu, którego podjęcie stało w obiektywnej sprzeczności ze stanem faktycznym lub obowiązującymi przepisami;
II. naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. poprzez błędne zastosowanie wskazanych przepisów w sytuacji, gdy faktycznym powodem uchylenia decyzji obu instancji oraz w efekcie tego, umorzenia postępowania administracyjnego było przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny odmiennej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 3 i 9 u.p.p. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
W skardze kasacyjnej sformułowane zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Mając jednak na uwadze, że istota sporu dotyczy kwestii materialnoprawnych, w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego. Powołany w tym zarzucie art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, stanowi: "Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6 naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego". Z kolei art. 25 ust. 9 ustawy ma następującą treść: "Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty".
Spór dotyczący wykładni powołanego art. 25 ust. 3 i ust. 9 ustawy dotyczy naliczania odsetek ustawowych od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a powstał w związku z okolicznościami faktycznymi występującymi w sprawie to jest upływie długiego okresu czasu pomiędzy świadczeniem nienależnie pobranym, które miało miejsce w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. i od 1 marca 2018 do 30 września 2018 r., a datą wydania decyzji, tj. 2 luty 2021 r. w której orzeczono, że świadczenie wypłacone za ten okres jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązano do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od 1 grudnia 2017 r. Istotnym elementem jest, że orzeczenie o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie następuje w formie decyzji administracyjnej. Wydanie decyzji administracyjnej jest zatem konieczne, aby powstał obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami, natomiast wydanie decyzji następuje po uzyskaniu informacji, że pobrane świadczenie spełnia ustawowe przesłanki świadczenia nienależnego. Mając na uwadze, że zgodnie z art. 25 ust. 9 ustawy odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego, a nie od daty wydania decyzji stąd też istotnego znaczenia nabiera upływ czasu jaki minął od uzyskania informacji, że pobrane świadczenie jest nienależne a wydaniem decyzji, albowiem ma to bezpośredni wpływ na wysokość odsetek. Stąd też okoliczności, które spowodowały że do wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie dochodzi po upływie znacznego okresu czasu, mają znaczenie prawne i wymagają ustalenia w każdym konkretnym przypadku. Przede wszystkim ustalenia wymaga, czy wydanie decyzji po upływie znacznego okresu czasu spowodowane zostało działaniem strony, która zaniedbała bezwzględnemu obowiązkowi niezwłocznego informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia, czy też spowodowane jest działaniem organu, który posiadając stosowne informacje nie podejmuje działań i nie prowadzi postępowania administracyjnego stosownie do zasad i terminów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, czy też jest spowodowane w części działaniem strony, a w części działaniem organu. O ile wydanie decyzji po upływie znacznego okresu czasu spowodowane zostało zachowaniem strony, to zasadne jest że skutki tego zachowania w postaci ustalenia odsetek od pierwszego miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty obciążają stronę. Natomiast wątpliwości prawne powstają wówczas, gdy organ wydaje decyzję po upływie znacznego okresu czasu, a spowodowane to jest działaniem organu w tym nieprzestrzeganiem terminów do załatwienia sprawy, w takich okolicznościach obciążanie strony odsetkami za opóźnienie trudno pogodzić z zasadami państwa prawa. Stąd też dokonując wykładni art. 25 ust. 3 ustawy, który stanowi, że od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznane świadczenie wychowawcze było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń wychowawczych, należy zwrócić uwagę, że pojęcie błędu nie jest pojęciem dookreślonym, a zatem należy przyjąć szerokie rozumienie tego pojęcia, które obejmuje różne nieprawidłowe działanie organu, a konsekwencje tego działania bezpośrednio dotyczą strony. Dlatego też jako błąd należy traktować zarówno nieprawidłowe działanie organu na etapie przyznania świadczenia wychowawczego, jak również nieprawidłowe działanie organu na etapie ustalania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie. Takim nieprawidłowym działaniem jest niewątpliwie opieszałość, długotrwałość prowadzonego postępowania, a więc prowadzenie postępowania z naruszeniem zasad i terminów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, tym bardziej, że skutki takiego nieprawidłowego działania obciążają stronę, albowiem wydłużają okres za który będą należne odsetki ustawowe. Zatem w obu tych sytuacjach mamy do czynienia z nieprawidłowym działaniem organu, nieprawidłowym czyli działaniem organu z naruszeniem z prawa. Dlatego też należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, który dokonując wykładni art. 25 ust. 3 ustawy przyjmuje szersze pojęcie błędu.
Natomiast odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego kasacyjnie argumentów, iż na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego w art. 37 § 1 pkt 1 i 2 zdefiniowane zostały dwie formy sprzecznego z prawem działania organu polegające na zbyt długim procedowaniu sprawy, tj. przewlekłość i bezczynność to niedopuszczalne jest utożsamianie ich z błędem organu, to przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że mamy tutaj do czynienia z dwoma zagadnieniami. Pierwsze zagadnienie związane jest ze sposobem prowadzenia postępowania przez organ czyli przewlekłością lub bezczynnością i środkami prawnymi jakie przysługują stronie za pomocą których może uzyskać orzeczenie zobowiązujące organ do załatwienia sprawy w określonym terminie i wydania decyzji, natomiast drugim odrębnym zagadnieniem jest rozstrzygniecie merytoryczne decyzji w tym przypadku dotyczące ustalenia kwot świadczenia nienależnie pobranego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, czyli skutkiem prawnym bezczynności lub przewlekłości postępowania jest wpływ na zakres obowiązku jaki obciąża stronę, tj. wydłużenie okresu za który są należne odsetki ustawowe. Dlatego też podnoszony przez skarżącego kasacyjnie argument nie jest zasadny.
W konsekwencji powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadne jest stwierdzenie, że za błąd organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 ustawy uznać również należy każdą znaczącą nieprawidłowość, która miała wpływ na zakres merytorycznego rozstrzygnięcia, w tym prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasady i terminy określone w kodeksie postępowania administracyjnego, albowiem skutkiem tego jest, że określony w decyzji obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie obejmuje znacznie dłuższy okres czasu za który strona zobowiązana będzie do uiszczenia odsetek. Mając na uwadze istotę instytucji odsetek za opóźnienie, zgodnie z którą jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie, kwestią podstawową jest opóźnienie dłużnika ze spełnieniem świadczenia. Natomiast mając na uwadze stan prawny obowiązujący w niniejszej sprawie, do czasu wydania decyzji o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie, strona (dłużnik) nie opóźnia się ze spełnieniem obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. Stąd też na wysokość kwoty odsetek z tytułu opóźnienia, ma wpływ prawidłowość działania organu w procedowaniu sprawy i wydaniu decyzji. Tym samym należy się zgodzić z proponowaną przez Sąd I instancji wykładnią art. 25 ust. 3 ustawy, zgodnie z którą błędem organu może być również wadliwe, długotrwałe, sprzeczne z zadami kodeksu postępowania administracyjnego prowadzenie postępowania w sprawie wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ nie powinien przerzucać na stronę ciężaru konsekwencji swojego nieprawidłowego działania.
Jednak dokonując wykładni art. 25 ust. 3 ustawy należy mieć na uwadze, nie tylko prawidłowość procedowania organu, ale również prawidłowość postępowania strony. Na stronie spoczywają bowiem określone ustawowo obowiązki zarówno na etapie składania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, jak również w trakcie jego pobierania, a w szczególności obowiązek informowania organu o wszelkiej zmianie sytuacji materialnej i osobistej, które mają wpływ na przyznane prawo do świadczenia wychowawczego. Może bowiem mieć miejsce taki przypadek, że niedopełnienie obowiązku przez stronę, czy też wykonanie go z opóźnieniem może być powodem, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie zostanie wydana po upływie znacznego okresu czasu od zaistnienia podstaw do jej wydania. Możliwa jest również taka sytuacja w której zarówno strona jak i organ naruszyły obowiązujące ich zasady, strona z opóźnieniem zawiadomiła organ o zmianie sytuacji materialnej i osobistej, a organ licząc od daty powzięcia informacji postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi prowadził z naruszeniem zasad i terminów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Stąd też dokonując wykładni art. 25 ust. 3 ustawy należy uwzględniać, aby jej rezultaty były do pogodzenia z różnymi wskazanymi wyżej stanami faktycznymi. Jednym słowem, aby skutki nieprawidłowego postępowania obciążały ten podmiot, który postępuje z naruszeniem prawa czyli organ lub stronę, a w przypadku gdy nieprawidłowości postępowania dotyczą zarówno organu jak i strony oba te podmioty (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 1317/22).
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzje w zakresie dotyczącym odsetek za opóźnienie, wskazując na błędy organu w procedowaniu polegające na długotrwałym prowadzeniu postępowania, równocześnie Sąd umorzył postępowanie administracyjne w sprawie odsetek, tym samym przyjął, że jedyną przyczyną wydania decyzji z tak znacznym opóźnieniem było działanie organu. Natomiast zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie odsetek było przedwczesne, albowiem nie poczynione zostały ustalenia, w jakim terminie skarżąca dopełniła ciążący na niej obowiązek informacyjny o zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, a tym samym czy działania strony miały jakikolwiek wpływ na długotrwałość postępowania w sprawie wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od K. C. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając, że zachodzi przypadek szczególny o którym mowa w tym przepisie