I OSK 1310/24

I OSK 1310/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1636/22 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-03-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 64 pkt 2, art. 61 ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1636/22 w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 lipca 2022 r. nr SKO.PS/4110/367/2022 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1636/22 oddalił skargę T. P. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 lipca 2022 r. nr SKO.PS/4110/367/2022 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucił, na podstawie art. 174 w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."), naruszenie:
1. art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej "u.p.s.") oraz ust. 2d poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zobowiązanie skarżącego do ponoszenia opłaty w maksymalnie dopuszczalnej przez przepisy wysokości, w sytuacji kiedy ustawa definiuje jedynie maksymalną kwotę, jaką można obciążyć zobowiązanego i nie sprzeciwia się ustaleniu opłaty niższej niż maksymalnie możliwa, która umożliwiłaby skarżącemu godne życie w Domu Pomocy Społecznej i zapewnienie chociażby podstawowych potrzeb zważając na stan zdrowia skarżącego;
2. art. 64 pkt 2 u.p.s. poprzez jego błędne zastosowanie oraz wykładnię skutkującą uznaniem, że:
• stan zdrowia skarżącego, w tym potrzeby związane z niepogorszeniem stanu zdrowia pomimo przebytych nowotworów oraz chorób współistniejących;
• jego sytuacja materialna po potrąceniu komorniczym oraz pobraniu materialnym
• brak możliwości pomocy finansowej ze strony rodziny
- nie jest wystarczającym powodem do przyjęcia, iż skarżący spełnia przesłanki do obniżenia kosztu pobytu w DPS;
3. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 141 ust. 1 pkt 4 f.u.s. poprzez uznanie, że kwota 84,02 zł jest kwotą wystarczającą do przeżycia przez miesiąc osoby umieszczonej w DPS co uwłacza człowieczeństwu oraz stanowi kwotę rażąco niższą niż minimalna kwota emerytury, która jest wolna od wszelkich potrąceń czy egzekucji i powinna być pozostawiona do dyspozycji emeryta;
4. przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, to jest art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak odniesienia się do wszystkich twierdzeń skarżącego poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji brak zebrania całego materiału dowodowego, w tym zaniechanie analizy okoliczności przedstawionych w pismach jakie złożył skarżący i jakie załączono do niniejszej sprawy, jak również do postępowania przed organami;
5. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 9 i 11 k.p.a. poprzez oddalenie skargi oraz nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wyjaśniło należycie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Prezydenta miasta Krakowa, w szczególności brak jest podstaw wyjaśnienia podstaw niezastosowania art. 64 u.p.s. polegającego na częściowym i czasowym zwolnieniu skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS;
6. art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo rażącego naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz Prezydenta Miasta Krakowa przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie materiału dowodowego oraz jego wybiórczą oraz rażąco niekorzystną dla skarżącego interpretację polegającą m.in. na:
a. przyjęciu, że koszt leków przyjmowanych przez skarżącego wynosi średnio miesięcznie 78,52 zł i arbitralne, nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym oraz w zasadach logicznego rozumowania przyjęcie, że "nie wszystkie leki przyjmowane przez skarżącego były przepisywane przez lekarza prowadzącego w DPS" pomijając w zupełności, że część leków była przepisana przez lekarzy w szpitalu, zaś skarżący potrzebuje dodatkowo środków higienicznych oraz leków, które nie są zapewniane przez DPS oraz nie są refundowane;
b. pominięcie, że ocena czy odnośnie leków kupowanych przez skarżącego była dokonana wyłącznie w oparciu o "wnioski pracownika socjalnego", który dokonał wyboru jedynie tych co rzekomo były lub nie były przepisywane przez lekarza dyżurującego w DPS, zaś samo to stwierdzenie nie zostało oparte o opinię lekarską, a o wnioski pracownika socjalnego, który oświadczył "po konsultacji z główną pielęgniarką oddziału" (k.81), jednakże nigdzie także nie ma zamieszczonej pisemnej informacji od przedmiotowej pielęgniarki oddziału;
c. przyjęcie, że posiada rodzinę "zobowiązaną do alimentacji", podczas gdy nie zostało nigdzie wykazane skąd wynika ów obowiązek alimentacyjny, ani kim miałyby być te osoby;
d. przyjęcie jako podstawy wydania decyzji negatywnej, iż skarżący posiada zaległości w płatności z DPS, podczas niedokonania należytej analizy z jakiego powodu powstały przedmiotowe zaległości;
e. pominięcie faktu, że decyzja Prezydenta Miasta Krakowa, a następnie SKO zostały wydane de facto wyłącznie w oparciu o "ocenę sytuacji osoby, wnioski pracownika socjalnego" z dnia 31.02.2022 r. sporządzoną w sposób wysoce nieprofesjonalny i sprowadzającą się do uznania, że skarżący bywa arogancki oraz zgłasza pretensje i domaga się pomocy natychmiastowej, a także zachowuje się niestosownie w związku z czym "w opinii pracownika socjalnego" nie należy mu się częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt;
f. niedokonaniu analizy czy skarżący posiada kogoś na utrzymaniu oraz czy zajęcie komornicze nie wynika z obowiązku, a zatem nie powinno być wliczane do dochodu alimentacyjnego (co stanowiłoby wówczas także naruszenie art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s.);
7. art. 3 oraz art. 8 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez nieludzkie i poniżające traktowanie skarżącego polegające na przyjęciu, iż kwota 84,02 zł miesięcznie jest kwotą wystarczającą na przeżycie, odmawianie osobie przebywającej w domu pomocy społecznej możliwości zakupu wody mineralnej, potrzebnych leków, dodatkowego wyżywienia, ubrań, kosmetyków czy doładowania telefonu by móc utrzymywać kontakt z osobami bliskimi.
Mając na względzie powyższe, wniesiono o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;
2. ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 lipca 2022 r. oraz poprzedzającej jej Decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 28 kwietnia 2022 r.;
3. rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, wobec zrzeczenia się przez skarżącego z rozprawy;
4. zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej nieopłaconej ani w całości, ani w części.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Odnosząc się do zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej na wstępie zaznaczenia wymaga, że przedmiotem kontroli dokonywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, z punktu widzenia kryterium legalności była decyzja o zmianie decyzji własnej organu, ustalającej wysokość opłaty wnoszonej przez skarżącego za pobyt w domu pomocy społecznej, w związku ze zmianą jego sytuacji dochodowej.
Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Stosownie do art. 60 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu. W myśl art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 u.p.s. Zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 106 ust. 3b u.p.s.).
Z przytoczonych przepisów wynika, że w razie zmiany dochodu pensjonariusza domu pomocy społecznej, która to zmiana przekracza 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, obowiązkiem organu administracji jest orzec o zmianie decyzji ostatecznej ustalającej wysokość opłaty za pobyt w tej placówce.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że podstawą ustalenia skarżącemu opłaty z za jego pobyt w dps był dochód z jego emerytury (70% dochodu). Organy ustaliły, że dochód skarżącego wzięty pod uwagę przy wydawaniu decyzji z dnia 4 lutego 2022 r. ustalającej pierwotną opłatę za pobyt w dps wynosił 3568,49 zł, natomiast po waloryzacji emerytury - 3863,24 zł. Zatem zmiana dochodu skarżącego wynosząca 294,75 zł przekraczała 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (na dzień wydawania decyzji była to kwota 776 zł). Emerytura niewątpliwie stanowi dochód, który powinien mieć bezpośredni wpływ na wysokość opłaty za pobyt skarżącego w dps, a uzyskanie przez organ informacji o tym dochodzie strony, obligowało organ do wydania opisanej na wstępie decyzji, w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. Tym samym, po waloryzacji emerytury, która od miesiąca marca 2022 r. wynosiła 3606,8 zł, do której organ zasadnie doliczył dodatek pielęgnacyjny w wysokości 256,44 zł, dochód skarżącego wynosił 3863,24 zł, zatem odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustalono na kwotę 2704,27 zł. Zauważenia wymaga również, że na mocy zarządzenia Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 7 marca 2022 r. nr 586/2022 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w 2022 r. w domach pomocy społecznej działających na terenie Gminy Miejskiej Kraków, w Domu Pomocy Społecznej [...] w [...], ul. [...] w 2022 r. opłata wynosiła 6900 zł.
Wbrew twierdzeniom podnoszonym w skardze kasacyjnej, przy ustalaniu opłaty za pobyt skarżącego w dps organy zobligowane są do ustalenia jej wysokości jedynie na podstawie uzyskiwanego przez niego dochodu. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Ustawodawca nie definiuje przychodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód. Przykładowo można wymienić zwrot nadpłaconego podatku, przyznanie kredytu czy odszkodowanie z tytułu wypadku (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, LEX 2014). Z powyższego przepisu wynikają zatem dwie zasady. Po pierwsze, przychodem w rozumieniu ustawy jest każdy rodzaj dochodu. Każda suma uzyskana przez beneficjenta, bez względu na źródło uzyskania. Po drugie, odliczeniu od dochodu podlegają jedynie te rodzaje przychodów, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 u.p.s. W świetle powyższego organy ustalając opłatę za pobyt skarżącego w dps nie mogą uwzględniać innych okoliczności takich jak niepełnosprawność, zły stan zdrowia, czy też zwiększone potrzeby finansowe skarżącego związane z jego sytuacją życiową.
Niewątpliwie podstawę prawną decyzji organów obu instancji stanowił przepis art. 106 ust. 5 u.p.s., który pozwala na zmianę decyzji ostatecznej w trakcie jej obowiązywania, zaś decyzja wydana na podstawie tego przepisu odnosi swoje skutki na przyszłość, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie.
Zaskarżona decyzja, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, poza rozstrzygnięciem w przedmiocie zmiany odpłatności za pobyt w dps, zawiera również rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia skarżącego z tejże opłaty na podstawie art. 64 pkt 2 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Podkreślenia wymaga, że "(...) uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Toteż rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny (zob. I. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 64). Zatem art. 64 pkt 2 u.p.s. wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat jeżeli wystąpią "uzasadnione okoliczności". Pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniających zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie ich zakresem okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego.
Okoliczności, wymienione w art. 64 pkt 2 u.p.s., powinny mieć również charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny, ale przede wszystkim odnosić się do osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty. W przypadku podnoszenia przez osobę zobowiązaną argumentacji wyłącznie natury finansowej, niedopuszczalne jest przerzucenie na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli kosztów pobytu w dps osób, które obiektywnie mogą pokrywać te koszty samodzielnie. Z konstrukcji cytowanego przepisu wynika także, iż decyzja podejmowana na podstawie art. 64 u.p.s., jest decyzją uznaniową, zatem organ nie jest ustawowo zobowiązany do przyznania wnioskowanego zwolnienia. Natomiast w przypadku wystąpienia "uzasadnionych" okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, właściwy organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 k.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Jest oczywistym, iż uznaniowy charakter decyzji nie oznacza pełnej swobody w jej podjęciu. W przypadku decyzji uznaniowych, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sąd kontroluje przede wszystkim przestrzeganie przez organ wymogów proceduralnych, bada prawidłowość ustaleń faktycznych, a także ocenia, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu luzu decyzyjnego, wyznaczanych wskazanymi determinantami.
W wypadku postępowań prowadzonych w oparciu o art. 64 u.p.s., wydanie rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy, w szczególności zaś przesłanek wymienionych w pkt 2 tego przepisu oraz analizą zebranego materiału z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w procedurze administracyjnej. Organ powinien zatem szczegółowo rozważyć kwestię istnienia bądź nie istnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniających zakres jej ewentualnego zastosowania, a co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji
Tymczasem skarżący kasacyjnie, wnosząc o zwolnienie z opłat, odwołuje się do kwestii pozostawania mu do dyspozycji, po opłaceniu pobytu w dps oraz kosztów komorniczych, kwoty 84,02 zł. Twierdzenia dotyczące możliwości potraktowania podnoszonych przez skarżącego kasacyjnie okoliczności związanych z jego trudną sytuacją życiową (kwotą pozostałą po odliczeniu zobowiązań) jako wniosku o zmniejszenie odpłatności za pobyt w dps nie mogą mieć wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w ramach przebywania w dps mieszkaniec domu ma zapewnione całodobowe utrzymanie i wyżywienie, a także zapewnienie niezbędnego ubrania, czy leków, których potrzebuje. Wydatki związane z kosztami utrzymania w dps nie czynią sytuacji skarżącego szczególnie trudnej na tle innych osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w dps. Ośrodki pomocy społecznej dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, które powinny być wydatkowane zgodnie z ideą pomocy społecznej, na pomoc osobom najuboższym. Koszt pobytu w domu pomocy społecznej jest znacznie wyższy niż opłata jaką wnosi skarżący i ta pozostała część opłaty jest wnoszona przez gminę, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Wbrew twierdzeniom podniesionym w skardze kasacyjnej, również faktury, które skarżący przedstawił celem wykazania kwot niezbędnych na opłacenie dodatkowych leków (za luty-marzec 2022 r.) nie mogły stanowić kwot, które mogłyby zostać uwzględnione przez organy w całości. Zauważenia bowiem wymaga, że część pozycji z faktur nie było zgodne z wykazem leków zleconych skarżącemu przez lekarza dps, a prawdopodobnie leków kupowanych przez skarżącego "na własną rękę".
Istotnym argumentem przemawiającym za trafnością orzeczenia o niezastosowaniu w przedmiotowej sprawie art. 64 u.p.s. ma również fakt, że skarżący za miesiąc luty i marzec 2022 r. nie regulował opłat za pobyt w dps, stwierdzając jednocześnie, że opłaty będzie regulował sam, czego jednakże nie czynił. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżący, przez kilka lat wcześniej przebywał w Rodzinnym Domu Pomocy Społecznej w [...], za pobyt w którym również nie regulował należności, pomimo częściowego zwolnienia go z ustalonej opłaty. Na dzień 28 kwietnia 2022 r. była to kwota 35 659,99 zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że brak jest możliwości zwolnienia skarżącego z konieczności uiszczania opłaty za pobyt w dps w sytuacji, w której osoba w nim przebywająca, pomimo posiadania świadczenia emerytalnego (na gruncie ustawy o pomocy społecznej, dosyć wysokiego), nie pokrywała w ogóle wydatków związanych ze swoim pobytem w takiej placówce. Zadaniem pomocy społecznej jest bowiem jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna nie może "wyręczać" osób znajdujących się w trudnej sytuacji ani też być traktowana jako zastępcze źródło dochodu.
Biorąc pod uwagę powyższe, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 64 pkt 2 u.p.s.
Nie mógł odnieść zamierzonego skutku również zarzut naruszenia art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z ust. 2d u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Zauważenia przede wszystkim wymaga, że zaskarżona i kontrolowana przez Sąd I instancji decyzja wydana została na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. a nie na podstawie wskazanych przez skarżącego przepisów. Z tego też powodu uznać należy, że skoro ani organ, ani Sąd I instancji nie stosowały tych przepisów, jak również nie stanowiły one podstawy prawnej kontrolowanej decyzji, to nie mogły one zostać naruszone. Powołane przepisy normują bowiem zobowiązanie małżonka i zstępnych do uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a nie, jak w niniejszej sprawie, ustalonej wobec skarżącego odpłatności.
Nie jest zasadny również zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 141 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 z późn. zm.). Wbrew zarzutom skarżącego kasacyjnie, problematyka ustalania dochodu, dla potrzeb obliczania wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, została regulowana w całości w przepisach ustawy o pomocy społecznej, stąd też nie zachodziła potrzeba, by organy stosowały przepisy, a w konsekwencji odnosiły się do podnoszonej przez skarżącego kwestii kwoty pozostającej skarżącemu po odliczeniu jego zobowiązań (dps, alimenty).
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie materiału dowodowego oraz jego wybiórczą oraz rażąco niekorzystną dla skarżącego interpretację. Sąd I instancji dokonał właściwej analizy materiału dowodowego, uwzględnił w stanie faktycznym wszystkie okoliczności sprawy, a swoją ocenę uzasadnił nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., czy art. 77 k.p.a. byłby skuteczny jedynie wówczas, gdyby skarżący kasacyjnie wykazał pominięcie dowodów znajdujących się w posiadaniu organu. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. WSA właściwie rozpatrzył przedmiotową sprawę wydając orzeczenie mające oparcie w ustalonym stanie faktycznym. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, faktury, a na nich zakreślone konkretne pozycje lekarstw zakupionych przez skarżącego, nie zostały wydane w oparciu o opinię pracownika socjalnego, a Kierownika Zespołu pielęgnacyjno-opiekuńczego – E. S. Na fakturach umieszczono odręczną adnotację – "Tylko podkreślone lekarstwa zostały zlecone przez lekarza POZ dyżurującego w DPS". Brak jest zatem podstaw do kwestionowania, jak wskazuje skarżący kasacyjnie, prawdziwości takiego dokumentu i wniosków z niego płynących.
Nie może odnieść zamierzonego skutku również zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 9 i art. 11 k.p.a. Nie ulega wątpliwości, że organy poinformowały skarżącego o braku możliwości zastosowania wobec niego dyspozycji wynikającej z art. 64 pkt 2 u.p.s., tj. o częściowym i czasowym zwolnieniu z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w dps. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wyraźnie wynika, jakie okoliczności organ wziął pod uwagę odmawiając skarżącemu wsparcia w postaci częściowego zwolnienia go z powyższego obowiązku, a co zostało słusznie zaakceptowane zarówno przez organ odwoławczy jak i Sąd I instancji.
Za nietrafny uznać należy także zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku posiada bowiem wszystkie wymagane przepisem ustawy elementy, wobec czego możliwa była jego kontrola instancyjna i prześledzenie toku rozumowania Sądu I instancji, w tym poznanie przesłanek, które stały się podstawą oddalenia skargi z uwagi na zgodność z prawem zakwestionowanego aktu administracyjnego.
W konsekwencji, nie są zasadne również zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 oraz art. 8 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez nieludzkie i poniżające traktowanie skarżącego. Przepisy te stanowią odpowiednio, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu oraz każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji. Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika bowiem, żeby skarżący był traktowany w sposób poniżający, ani także, że prawo poszanowania jego życia zostało naruszone. Nie ulega wątpliwości, że skarżący, przebywając w domu pomocy społecznej, ma zapewnione wszelkie niezbędne potrzeby. Dom pomocy społecznej świadczy bowiem usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb osób w nim przebywających. Dom pomocy społecznej umożliwia i organizuje mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych, a także pokrywa wydatki ponoszone na niezbędne usługi pielęgnacyjne. Organizacja domu pomocy społecznej, zakres i poziom usług świadczonych przez dom uwzględnia w szczególności wolność, intymność, godność i poczucie bezpieczeństwa mieszkańców domu oraz stopień ich fizycznej i psychicznej sprawności. Dom pomocy społecznej może również świadczyć usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób w nim niezamieszkujących.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu w ramach przyznanego mu prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącego za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 P.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 P.p.s.a.