I OSK 1307/22

I OSK 1307/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Kremer
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1017/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-01-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 16 ust. 7-8, art. 30 ust. 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Dnia 25 maja 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1017/21 w sprawie ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 listopada 2020 r. nr KOC/4429/Sr/20 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zadłużenia uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 10 sierpnia 2020r. nr ŚR-8251/001105/ZZ/08/2020
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 stycznia 2022 r. oddalił skargę Rzecznika Praw Obywatelskich na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 listopada 2020 r. nr KOC/4429/Sr/20 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zadłużenia.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Pismem z 6 lipca 2019 r. M. W. wniosła o umorzenie kwoty podlegającej zwrotowi z tytułu wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 30 czerwca 2019 r. Wniosek swój uzasadniła trudną sytuacją materialną oraz brakiem świadomości otrzymywania dwóch świadczeń.
Prezydent W. postanowieniem z 10 sierpnia 2020 r. odmówił wszczęcia postępowania.
Postanowieniem z 26 listopada 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej SKO lub Kolegium) utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Kolegium stwierdziło, że w analizowanej sprawie zachodziła przeszkoda do wszczęcia postępowania zgodnie z art. 61a §1 K.p.a. SKO, odwołując się do treści art. 16 ust. 7-8 i art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), stwierdziło, że organ I instancji nie był uprawniony do wydania w sprawie decyzji o umorzeniu pobranego przez M. W. zasiłku pielęgnacyjnego. Aktualnie na gruncie przepisów art. 16 ust. 6-8 u.ś.r. wyłączona jest możliwość wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych i ich zwrotu. W konsekwencji organ nie był uprawniony do zastosowania w sprawie przepisów art. 30 ust. 9 u.ś.r., które to przepisy pozwalają na rozpatrzenie żądania strony o umorzenie kwot świadczeń nienależnie pobranych co do istoty. Przepis art. 16 ust. 7 ustawy obliguje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dokonania potrącenia. Organ, który wypłacił zasiłek pielęgnacyjny za ten okres, nie posiada w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej od obowiązku zwrotu takiego zasiłku. Przepis art. 16 ust. 7 ustawy przekazuje rozliczenie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres równoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego przez stosowne pomniejszenie świadczeń emerytalno-rentowych i przekazanie tej kwoty na rachunek organu właściwego, do kompetencji organów emerytalno-rentowych.
Jak dalej podniósł organ, przepisy art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. zostały wprowadzone ustawą nowelizacyjną z dnia 24 lipca 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302) i weszły w życie 4 marca 2016 r. W świetle nowelizacji brak jest podstaw prawnych do wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązania do ich zwrotu, bowiem potrącenie pobranych tytułem zasiłku pielęgnacyjnego kwot za okres, za który przyznano dodatek pielęgnacyjny, następuje z mocy prawa. Wyjęcie tego rodzaju sytuacji z reżimu ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji i ulg w tym zakresie, było więc świadomym zabiegiem ustawodawczym. Podobne rozwiązanie funkcjonuje na gruncie art. 99 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508) i w jego zakresie istnieje bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, które wskazuje, że zaistnienie sytuacji opisanej w art. 99 ust. 1 ustawy wyłącza możliwość zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy odnoszącego się do umorzenia lub odstąpienia od żądania zwrotu określonych należności.
Skargę na powyższą decyzję SKO złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej P.p.s.a.). Sąd I instancji wskazał, że żądanie skarżącej dotyczyło umorzenia kwoty podlegającej zwrotowi z tytułu wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 30 czerwca 2019 r. Od 4 marca 2016 r. obowiązują przepisy upraszczające tryb dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych zasiłków pielęgnacyjnych (ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. z 2015 r. poz. 1302). Z uzasadnienie ustawy nowelizującej wynika, że zgodnie z art. 16 ust. 6 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Takie rozwiązanie wynika z faktu, że oba świadczenia, zarówno zasiłek pielęgnacyjny, jak i dodatek pielęgnacyjny, spełniają podobny cel. Nie została jednak przewidziana specjalna procedura dochodzenia kwot nadpłaconych świadczeń, w przypadku gdy przyznany zostanie, za ten sam okres, dodatek pielęgnacyjny, co często ma miejsce w sytuacji, gdy organ rentowy z mocą wsteczną przyznaje rentę lub emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. W powyższym zakresie, zastosowanie mają obecnie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, które przewidują egzekucję administracyjną nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, obecny stan prawny wymaga uzupełnienia o procedurę zwrotu, przez organ wypłacający dodatek pielęgnacyjny, kwoty odpowiadającej nadpłaconemu zasiłkowi pielęgnacyjnemu w przypadku, gdy organ rentowy przyzna za ten sam okres dodatek pielęgnacyjny. W celu uproszczenia procedury dochodzenia ww. kwoty proponuje się wprowadzenie rozwiązania na wzór obecnie funkcjonującego w art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn.zm.). Przepis ten stanowi, że osobie, której przyznano emeryturę i rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę i rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Wprowadzenie zaproponowanego rozwiązania pozwoli w efektywny sposób wyegzekwować kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, przede wszystkim z uwagi na możliwość pominięcia procedur związanych z ewentualną egzekucją administracyjną. Po wprowadzeniu proponowanych zmian organy emerytalno-rentowe, które przyznały dodatek pielęgnacyjny do emerytury lub renty, dokonywać będą pomniejszenia emerytury lub renty o kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, i w konsekwencji zwrotem zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za ten sam okres, za który przyznano dodatek (na rachunek bankowy właściwego organu).
Sąd I instancji uznał, że aktualnie na gruncie przepisów art. 16 ust. 6- 8 u.ś.r. wyłączona jest możliwość wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych i ich zwrotu. Jak z powyższego wynika, wyjęcie tego rodzaju sytuacji z reżimu ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji i ulg w tym zakresie, było świadomym zabiegiem ustawodawczym, znajdującym racjonalne umotywowanie. Oczywisty jest bowiem brak uprawnień do równoczesnego pobierania obu tych świadczeń, a potrącenie nadpłaty z bieżących świadczeń emerytalno-rentowych następuje z zachowaniem kwot wolnych od potrąceń zgodnie z art. 140 i 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm.), co wystarczająco chroni interesy osób pobierających te świadczenia.
W konsekwencji Sąd I instancji przyjął, że organ nie był uprawniony do zastosowania w sprawie przepisów art. 30 ust. 9 u.ś.r., które to przepisy pozwalają na rozpatrzenie żądania strony o umorzenie kwot świadczeń nienależnie pobranych co do istoty. Przepis art. 16 ust. 7 ustawy mając bezwzględnie obowiązujący charakter, obliguje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dokonania potrącenia. Organ, który wypłacił zasiłek pielęgnacyjny za ten okres, nie posiada w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej od obowiązku zwrotu takiego zasiłku. Przepis art. 16 ust. 7 ustawy przekazuje rozliczenie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres równoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego przez stosowne pomniejszenie świadczeń emerytalno-rentowych i przekazanie tej kwoty na rachunek organu właściwego do kompetencji organów emerytalno-rentowych. Tak więc sprawa zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w związku z nabyciem prawa do dodatku pielęgnacyjnego, została wyłączona z kognicji organów administracji. Od decyzji ZUS dokonujących pomniejszenia świadczeń emerytalno-rentowych na skutek nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Przekazanie przez ZUS organowi kwoty pieniężnej w trybie art. 16 ust. 8 cyt. ustawy oznacza zwrot świadczeń nienależnie pobranych i kończy sprawę związaną z jednoczesnym pobieraniem dodatku i zasiłku pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich wnosząc o jego uchylenie w całości i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu Rzecznik zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - dalej K.p.a. poprzez oddalenie skargi i dokonanie błędnej wykładni art. 61a § 1 K.p.a. polegającej na:
- przyjęciu, że w sytuacji dochodzenia, w trybie określonym w art. 16 ust. 7-8 u.ś.r. zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego w okresie pobierania dodatku pielęgnacyjnego dopuszczalne jest zastosowanie art. 61a § 1 K.p.a., z uwagi na brak podstaw prawnych do wszczęcia postępowania o umorzenie nienależnego zasiłku pielęgnacyjnego,
- uznaniu, iż ze względu na okoliczność dokonywania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych - dalej ZUS potrąceń ze świadczenia emerytalnego, od których służy odwołanie do sądu powszechnego, określony w art. 16 ust. 7 - 8 u.ś.r. mechanizm zwrotu nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego przesądza o braku możliwości rozpoznania przez organ administracji wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie,
- uznaniu, że niewydanie przez organ administracji decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia uniemożliwia organowi administracji wszczęcie postępowania o umorzenie kwoty nienależnego zasiłku pielęgnacyjnego pobranego w zbiegu z dodatkiem pielęgnacyjnym.
b) art. 151 P.p.s.a. w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przyjmując wadliwie, iż samo zastosowanie w sprawie mechanizmu zwrotu nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego w oparciu o art. 16 ust. 7 - 8 u.ś.r. pozbawia organ administracji kompetencji do wszczęcia postępowania w sprawie umorzenie nienależnego zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r., co w konsekwencji doprowadziło do sytuacji, w której strona została pozbawiona prawa do sądu, tj. rozpoznania jej sprawy i merytorycznej oceny złożonego wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.,), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Okolicznością bezsporną w sprawie jest istnienie i kwota należności objętych wnioskiem o umorzenie. Niesporne jest, że należność powstała na skutek jednoczesnego pobierania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.
Na mocy art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1302), dalej jako "ustawa zmieniająca", w art. 16 u.ś.r. dodano ust. 7 i 8. Zgodnie z ust. 7 osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Ust. 8 art. 16 stanowi zaś, że przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.
Problem prawny jaki zarysował się na gruncie niniejszej sprawy dotyczy tego, czy w sytuacji, do której odnoszą się przytoczone przepisy art. 16 ust. 6-8 u.ś.r. może znaleźć zastosowanie dyspozycja art. 30 ust. 9 u.ś.r., zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
W powyższej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela stanowisko zajęte przez NSA w wyroku z 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 918/21, gdzie wskazano, że zgodnie z art. 138 ust. 6 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 291, ze zm.) organ rentowy może odstąpić od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, zmniejszyć wysokość potrąceń, ustaloną zgodnie z art. 140 ust. 4 pkt 1, lub zawiesić dokonywanie tych potrąceń na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Z cytowanego przepisu wynika uprawnienie organu rentowego do uwolnienia od zapłaty kwoty z tytułu nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego. Kompetencja organu rentowego określona w cytowanym art. 138 ust. 6 nie obejmuje umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, zasiłek ten nie stanowi bowiem świadczenia emerytalno-rentowego.
Zastosowany przez organ rentowy art. 16 ust. 7 u.ś.r. normuje jedynie sposób potrącania przez ten organ z wypłaconego uprawnionej osobie należnego świadczenia emerytalnego wraz z należnymi dodatkami kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego ustalonego i wypłaconego w niniejszej sprawie przez Prezydenta W. Rozwiązanie przyjęte w art. 16 ust. 7 u.ś.r. rzeczywiście nawiązuje do już wcześniej istniejącego na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), dalej jako "u.p.s.". Zgodnie z art. 99 ust. 1 tej ustawy osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie przyjęto, że zaistnienie sytuacji opisanej w art. 99 ust. 1 u.p.s. wyłącza możliwość zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. (który dotyczy możliwości m.in. umorzenia nienależnie pobranych świadczeń; por. m.in. wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2019 r., sygn. I OSK 756/16). Jak podniósł NSA w powyższym wyroku, zasiłek stały pobierany w okresie, za który przyznana została emerytura nie jest nienależnie pobranym świadczeniem. I rzeczywiście, na gruncie u.p.s. brak jest przepisu, który uznawałby, jak czyni to art. 16 ust. 8 u.ś.r., "potrącaną" kwotę za świadczenie nienależnie pobrane. Jak zaś wynika z art. 98 u.p.s. tylko do takich świadczeń ma zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s. Odmienna sytuacja ma jednak miejsce na gruncie u.ś.r., a to w związku z treścią przepisu art. 16 ust. 8 tej ustawy.
W konsekwencji należy przyjąć, że w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej zastosowanie znajduje tryb określony w art. 30 ust. 9 u.ś.r., ponieważ organem wyłącznie właściwym do rozstrzygania kwestii związanych z zasiłkiem pielęgnacyjnym, jako nienależnie pobranym, jest w niniejszej sprawie Prezydent W. Tylko bowiem ten organ jest władny rozstrzygać o zasiłku pielęgnacyjnym. Zakres kompetencji organu emerytalno-rentowego, w tym określony w art. 138 ust. 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczący jedynie świadczeń emerytalno-rentowych, nie uprawnia do podejmowania jakichkolwiek rozstrzygnięć wobec zasiłku pielęgnacyjnego, jako świadczenia rodzinnego. O ile więc formalna właściwość do rozstrzygania o umorzeniu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego została w art. 30 ust. 9 u.ś.r. powiązana z uprzednim wydaniem przez organ administracji decyzji o uznaniu świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane, o tyle w niniejszej sprawie niewydanie takiej decyzji nie ma znaczenia dla ustalenia jego właściwości do rozstrzygania w sprawie m.in. o umorzeniu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało bowiem przesądzone przez samego ustawodawcę w cytowanym wyżej art. 16 ust. 6 i 8 u.ś.r.
W niniejszej sprawie niewydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie pozbawia organu administracji właściwości do rozstrzygania w sprawie np. umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy braku takiej kompetencji organu emerytalno-rentowego i w konsekwencji tego także sądu powszechnego, osoba, która pobierała nienależne świadczenie rodzinne nie może bowiem być pozbawiona uprawnienia do ubiegania się o rozpatrzenie jej wniosku w trybie określonym w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Nie ma podstaw do uznania w tym zakresie właściwości sądu powszechnego, skoro przedmiotowa sprawa nie dotyczy nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego lub należnych do tego świadczenia dodatków, lecz dotyczy świadczenia rodzinnego, a tryb potrącenia określony w art. 16 ust. 7 u.ś.r., nie zmienia przedmiotu nienależnie pobranego świadczenia.
Nie można również pominąć, że jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej wprowadzenie rozwiązania zawartego w dodawanych art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. ma pozwolić w efektywny sposób wyegzekwować kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, przede wszystkim z uwagi na możliwość pominięcia procedur związanych z ewentualną egzekucją administracyjną. Wprowadzenie tej regulacji miało zatem na celu uproszczenie dochodzenia zwrotu należności wynikających z równoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego. Na realizację tego celu nie wpływa możliwość orzekania przez organ w przedmiocie ulg przewidzianych w art. 30 ust. 9 u.ś.r., jeśli bowiem okaże się, że brak jest podstaw do umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, dojdzie do zastosowania uproszczonej procedury przewidzianej w art. 16 ust. 7 u.ś.r.
Z przedstawionych powyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny za błędne uznał stanowisko tak organów administracji, jak i Sądu I instancji, co do braku możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. i związanej z tym konieczności odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., uznając tym samym za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej.
Mając na względzie, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona zachodziły podstawy do zastosowania przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 188 P.p.s.a. i rozpoznania skargi. Z wyłożonych powodów skarga ta zasługiwała na uwzględnienie, co skutkowało uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. zarówno zaskarżonego postanowienia, jak i poprzedzającego postanowienia organu pierwszej instancji.