I OSK 1302/21

I OSK 1302/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Zygmunt Zgierski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Ol 777/20 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2021-04-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1507
art. 61 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant asystent sędziego Marek Szwed-Lipiński po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 777/20 w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 7 sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sygn. akt II SA/Ol 777/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej. "p.p.s.a") – oddalił skargę E. Ko. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 7 sierpnia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 4 maja 2020 r. nr [...], mocą której, w:
pkt 1. ustalono E.K. opłatę za pobyt jej matki – M.S. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia 9 maja 2019 r. w następujący sposób:
a) opłatę za okres od 9 maja 2019 r. (tj. od dnia umieszczenia) do 31 maja 2019 r. w wysokości 754,69 zł,
b) opłatę za okres od 1 czerwca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. w wysokości po 1.017,19 zł/mies.,
c) opłatę od 1 lutego 2020 r.- w wysokości po 1.158,69 zł/mies.
pkt 2. odmówiono zwolnienia E. K. z ponoszenia w/w odpłatności;
pkt 3. określono sposób i termin wnoszenia w/w opłat.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, E.K.zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie naruszenie:
1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - poprzez przyjęcie przez Sąd stanu faktycznego niezgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy, a który to stan faktyczny został oparty na ustaleniach Samorządowego Kolegium Administracyjnego w Olsztynie dokonanych z naruszeniem obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego,
2) prawa materialnego, to jest: art. 8 ust. 9 w zw. z art. 8 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507) - polegające na jego błędnej wykładni, przejawiającej się w nieuprawnionym przyjęciu, że bycie właścicielem gospodarstwa rolnego, wydzierżawionego innej osobie, przesądza o konieczności ustalenia zryczałtowanego dochodu z tegoż gospodarstwa, a nie dochodu z czynszu dzierżawnego, na potrzeby przepisów ustawy o pomocy społecznej,
3) prawa materialnego, w postaci art. 64 cyt. ustawy o pomocy społecznej - poprzez odmówienie zwolnienia E. K. z ponoszenia odpłatności za umieszczenie M.S. w Domu Pomocy Społecznej w [...].
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.
Ponadto skarżąca wnosiła także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze.
Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni: art. 8 ust. 9 w zw. z art. 8 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 2 pkt. 2 lit. b oraz art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej a także na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Zarzuty te okazały się nieusprawiedliwione.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że w/w przepis może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, po drugie, gdy uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (vide: wyrok NSA z 28 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1773/18). Taka sytuacja nie występowała zaś w niniejszej sprawie.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełniało bowiem wszystkie wymagania proceduralne a okoliczność że Sąd Wojewódzki nie w pełni odniósł się do wszystkich treści zawartych w skardze, nie mogła oznaczać, iż powyższy przepis został w tym przypadku naruszony i to jeszcze w sposób istotny. Wbrew stanowisku strony skarżącej, Sąd I instancji wystarczająco bowiem uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.
Nie można też było twierdzić, że zaskarżony wyrok naruszał art. 145 § 1 pkt 1lit. c) p.p.s.a.
Jak wynikało z ustaleń faktycznych, przyjętych przez Sąd Wojewódzki, M.S. – matka skarżącej została na swój wniosek skierowana w dniu 9 maja 2010 r. przez MOPS w [...] do Domu Pomocy Społecznej w [...]. Beneficjentka była wdową i uzyskiwała dochód własny w postaci świadczeń z ZUS, z którego winna wnosić opłatę za pobyt w w/w placówce w wysokości 70% (opłata wnoszona przez mieszkankę nie pokrywa w pełni miesięcznego kosztu utrzymania w placówce). Posiadała przy tym trzy pełnoletnie córki, z których D. S. i E. K. uzyskiwały dochód powyżej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (a wobec czego osoby te winny ponosić opłatę za pobyt ich matki w DPS-ie) trzecia natomiast córka – L. S. uzyskiwała dochód na poziomie poniżej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nie wyraziła też zgody na dobrowolne ponoszenie opłaty za pobyt matki w DPS-ie.
Jak podał także Sąd Wojewódzki, średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS-ie w [...] - na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji - wynosił 3.582 zł (taka kwota obowiązywała od 1 lutego 2020 r.), zaś w okresie od 1 lutego 2019 r. do 31 stycznia 2020 r., koszt ten wynosił 3.299 zł miesięcznie. W związku z tym organ ustalił opłaty za pobyt beneficjentki w DPS-ie w ten sposób, że:
1) dla mieszkanki DPS-u - w wysokości 70% jej dochodów (1.806,61 zł do 31 marca 2020 r. i 1.888,21 zł od 1 kwietnia 2020 r.); 938,27 zł za okres od 9 maja 2019 r. do 31 maja 2019 r., po 1.264,63 zł miesięcznie, począwszy od 1 czerwca 2019 r.; a od 1 kwietnia 2020 r. - 1.321,75 zł;
2) dla D. S., zgodnie z umową z dnia 9 grudnia 2019 r., zawartą przez nią z MOPS-em w kwocie 1.017,18 zł miesięcznie, a następnie, zgodnie z aneksem do umowy z dnia 17 lutego 2020 r. po 1.158,68 zł miesięcznie (tj. 1/2 różnicy pomiędzy miesięcznym kosztem utrzymania, a opłatą wnoszoną przez mieszkankę DPS w [...].)
W związku zaś z tym, że E. K. nie wyraziła zgody na zawarcie stosownej umowy - w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - została wydana przez Burmistrza [...] decyzja z dnia 4 maja 2020 r.(o treści przedstawionej na wstępie), która nałożyła na skarżącą obowiązek ponoszenia opłat za pobyt jej matki (M.S.) w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia 9 maja 2019 r. Decyzję tę utrzymała następnie w mocy zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 7 sierpnia 2020 r.
Z treści obu w/w decyzji wynikało, iż w miesiącu kwietniu 2019 r. dochód rodziny skarżącej (2 wynagrodzenia oraz dochód z tytułu posiadania użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowego), wynosił łącznie 6.136,32 zł netto (po potrąceniu bieżących alimentów), wskutek czego różnica pomiędzy 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1.584 zł (528 zł x 300%), a dochodem na osobę w rodzinie tj. 3.068.16 zł (6136,32 zł /2 osoby) wynosiła 1.484,16 zł (3068.16 zł - 1584 zł).
Aktualnie dochód w rodzinie strony (po pomniejszeniu o bieżące alimenty), wynosił 6.242,88 zł netto (tj. 2 wynagrodzenia oraz dochód z tytułu posiadania użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowego), wskutek czego różnica pomiędzy 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. 1.584 zł (528 zł x 300%), a dochodem na osobę w rodzinie tj. 3.121,44 zł. (6.242,88 zł /2 osoby), wynosiła 1.537,44 zł (3.121,44 zł - 1.584 zł).
Z uwagi zatem, że zarówno w kwietniu 2019 r., jak i aktualnie, dochód na osobę w rodzinie strony przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, to zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej, uznano, że skarżąca była osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS-ie w [...], maksymalnie w kwocie 1.537,44 zł.
Ostatecznie więc do ponoszenia przedmiotowych opłat, oprócz beneficjentki, były zobowiązane jej dwie córki: D. S. i E. K. a tym samym odpłatność strony ustalono na poziomie kwoty 1.017,19 zł w okresie od 1 czerwca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r., tj. połowy różnicy pomiędzy miesięcznym kosztem utrzymania w DPS-ie w [...] a kwotą uiszczaną przez mieszkankę DPS, zaś za część miesiąca maja 2019 r. opłatę ustalono proporcjonalnie do ilości dni tego miesiąca, w których beneficjentka przebywała w DPS-ie. Natomiast, z uwagi na zmianę średniego miesięcznego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia 1 lutego 2020 r., wysokość odpłatności wynosiła 1.158,69 zł. miesięcznie.
Jak wynika z treści skargi kasacyjnej, powyższe informacje oraz wyliczenia nie były przez skarżącą kwestionowane. Istota sporu, jaki w tej sprawie zaistniał sprowadzała się natomiast do kwestii materialnoprawnych, jaki stanowiło zagadnienie dochodu pochodzącego z gospodarstwa rolnego. Skarżąca podnosiła bowiem, że jej mąż – D.K. nie prowadził faktycznie gospodarstwa rolnego, a jego posiadaczem zależnym był dzierżawca – K. G.. W związku z tym – jej zdaniem - w takim przypadku nie powinien mieć (jak przyjęły to organy obu instancji i Sąd Wojewódzki) zastosowania art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej. Uzasadniając w tym zakresie swoje stanowisko, skarżąca odwoływała się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazano, że wydzierżawienie osobie trzeciej gospodarstwa rolnego pozwala na niezastosowanie w takim przypadku normy zawartej w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społeczne (wyroki NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 724/09, z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 1292/09 i z dnia 24 listopada 2011 r. sygn.. akt I OSK 1154/11).
W związku z powyższym skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, dalej: "u.p.s."), obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Po myśli zaś art. 61 ust. 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Jednocześnie, na zasadzie art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Stosownie zaś do treści art. 8 ust. 9 u.p.s., przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 288 zł.
Jak z powyższego zatem wynika, wyliczenie przypadków, które uzasadniają pomniejszenie dochodu (art. 8 ust. 3 u.p.s.) stanowi katalog zamknięty. W szczególności zaś nie zostały w nim wymienione dochody pochodzące z posiadanego gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta przesądza – co do zasady - zatem, że takie dochody powinny zostać uwzględnione przy obliczaniu dochodu. W orzecznictwie sądowoadministarcyjnym jednolicie przyjmuje się bowiem, że art. 8 ust. 9 u.p.s. zakłada swego rodzaju fikcję prawną, polegającą na obligatoryjnym nakazie przyjmowania ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego. Przeliczenia takiego dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. Z punktu widzenia powołanego przepisu, bez znaczenia pozostaje więc okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody.
Wydaje się zresztą, że poglądów tych skarżąca nie kwestionuje. Jednakże – jak wyżej to nadmieniono – twierdząc, że jej mąż nie prowadził gospodarstwa rolnego, gdyż je wydzierżawił, zwracała uwagę, że w związku z tym dochód uzyskiwany w tym przypadku z gospodarstwa rolnego powinien być wyliczony na podstawie czynszu dzierżawnego.
W ocenie składu orzekającego, w realiach rozpoznawanej sprawy, nie można było jednak zgodzić się ze skarżącą, iż w niniejszym przypadku wysokość opłaty, którą była ona zobowiązana ponosić z tytułu pobytu jej matki w Domu Pomocy Społecznej w [...], została wadliwie wyliczona, gdyż nie uwzględniono faktu wydzierżawienia gospodarstwa rolnego przez jej męża.
Zgodzić się wprawdzie trzeba z autorem skargi kasacyjnej, że w wyżej przywołanych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny, sugerując w określonych sytuacjach możliwość sprzedaży lub wydzierżawienia gospodarstwa rolnego, w ten sposób jednocześnie uznawał, iż dokonanie tych czynności prawnych przez osobę zobowiązaną do ponoszenia opłaty, pozwoliłoby na uniknięcie zastosowania w danym przypadku unormowania, zawartego w art. 8 ust. 9 u.p.s., ale taka jednak sytuacja - wbrew stanowisku skarżącej - w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała.
W aktach administracyjnych znajdują się dwa prywatne dokumenty, sporządzone pismem ręcznym o jednakowej treści. Jeden jest oznaczony datą: 16 lutego 2018 r. a drugi: 19 lutego 2019 r. Oba zatytułowane zostały jako: "umowa dzierżawy", po czym zanotowano ich następującą treść: " Właściciel działki nr [...],[...] w obrębie [...] D.K. nr pesel [...] przekazuje w dzierżawę działki nr [...],[...], które zostaną wykorzystane do celów rolniczych na rzecz K. G.nr pesel [...]", którą kończą dwa podpisy: K.G. i D.K. Ponadto dodać też trzeba, że analogicznej treści dokument został także złożony przez skarżącą do akt sądowych, z tym, że ten dokument był opatrzony datą: 20 luty 2017 r.
Biorąc zatem pod uwagę treść wspomnianych wyżej dokumentów, należy uznać, że wprawdzie zostały w nich spisane trzy (jednakowe) umowy, ale - nie można było przyjąć, iż były to umowy, których przedmiotem stanowiło wydzierżawienia gruntów rolnych. O fakcie tym oczywiście nie mógł bowiem przesądzać sam fakt, że umowy te tak zostały przez strony nazwane, gdyż o rodzaju umowy świadczy tylko jej treść (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2010 r. sygn. akt I CSK 703/09, LEX nr 724984). W przypadku umowy dzierżawy jej essentialia negotii obejmują zaś m. in. określenie wysokości czynszu dzierżawnego oraz określenie okresu trwania dzierżawy względnie wskazania, że umowa ta jest zawierana na czas nieoznaczony. Zgodnie bowiem z treścią art. 693 § 1 kodeksu cywilnego, przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Tych elementów nie zawierały natomiast wspomniane wyżej umowy, które – generalnie już rzecz ujmując - w ogóle w sposób bardzo lapidarny traktowały zakres praw i obowiązków umawiających się stron a przecież w przypadku umowy dzierżawy nieruchomości rolnej były to z reguły zagadnienia bardzo złożone.
Dodać też trzeba, że umowa dzierżawy gruntów rolnych, do wejścia w życie ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 782) a więc w czasie zawierania powyższych umów, podlegała wpisaniu do ewidencji gruntów i budynków a nie wynikało z żadnych dokumentów, które strona przedstawiła w toku postępowania, by taki fakt miał w tym przypadku miejsce.
W zaistniałej zatem sytuacji, zdaniem składu orzekającego, nie można było więc przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie twierdzenie skarżącej, iż mąż jej wydzierżawił osobie trzeciej posiadane gospodarstwo rolne, a co powinno skutkować przyjęciem, że nie miał w tym przypadku zastosowania art. 8 ust. 9 u.p.s., było uprawnione. Tym samym mimo, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że skoro w ustawie o pomocy społecznej przyjęto fikcję prawną w zakresie ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, to nie miał znaczenia fakt zawarcia umowy dzierżawy gruntu, to jednak należy zgodzić się z Sądem Wojewódzkim, iż (cyt.): "w przedmiotowej sprawie nie ma (...) znaczenia fakt, że mąż skarżącej zawarł " w/w umowy. Umowy te – jak wyżej to bowiem wyjaśniono – nie były w rzeczywistości -umowami dzierżawy a jedynie tak zostały zatytułowane.
Jako nieskuteczny należało także uznać zarzut kasacyjny oparty na art. 64 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.
Jak z powyższego unormowania zatem wynika, zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej opiera się na orzekaniu w ramach uznania administracyjnego ("można zwolnić"). Kwestionując zatem brak zastosowania w niniejszej sprawie tego przepisu należało wykazać, że orzekający organ w sposób nienależyty uzasadnił w tym zakresie swoje rozstrzygnięcie a Sąd Wojewódzki uchybienia tego nie dostrzegł. Tego rodzaju argumentacji skarga kasacyjna jednak nie zawierała.
Na marginesie niejako sprawy zatem jedynie wypada zauważyć, że słuszne było stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż w świetle regulacji z art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą żądać zwolnienia od tej opłaty w całości lub w części, jeżeli w ich sytuacji życiowej występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza takie jak: długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. W przypadku wystąpienia tych szczególnych okoliczności, właściwy organ dokonuje ich oceny - zgodnie z wymaganiami art. 7 k.p.a. – to jest mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny.
W związku z tym, odnosząc powyższe do stanu sprawy, zasadnie Sąd Wojewódzki przyjął, że w tym przypadku organy prawidłowo oceniły sytuację rodzinną i majątkową skarżącej, podnosząc, że opłata za dom pomocy społecznej jest należnością publicznoprawną i nie jest dopuszczalne przenoszenie ciężaru wydatków z budżetu gminy na pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy osoba zobowiązana posiada wystarczające środki na partycypowanie w tym obowiązku, co ma miejsce w niniejszej sprawie.
Z tych zatem powodów, pomimo częściowo nieprawidłowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wyrok ten odpowiadał prawu a to prowadziło do uznania skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwioną i wydania orzeczenia - na zasadzie art. 184 p.p.s.a.