I OSK 1294/21

I OSK 1294/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-02-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1105/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2017-09-08
I OSK 1294/22 - Wyrok NSA z 2025-06-12
II SA/Lu 924/21 - Wyrok WSA w Lublinie z 2022-03-10
Skarżony organ
Minister Infrastruktury~Minister Rozwoju
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
art. 53
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Infrastruktury i Budownictwa oraz W. S., E. B. i M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 września 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1105/17 w sprawie ze skargi W. S., E. B. i M. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 września 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1105/17, po rozpoznaniu skargi W. S., E. B. i M. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję; w pkt 2. zasądził od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz skarżących solidarnie kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, co następuje:
Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] marca 1974 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa Wola z dnia [...] stycznia 1974 r. nr [...], odmawiającej przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...], ozn. nr hip. [...].
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. znak [...], Minister Infrastruktury i Budownictwa utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2016 r.
Minister Infrastruktury wskazał, że nieruchomość położona przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] o pow. 995 m2, stanowiąca własność S. S., objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Budynki znajdujące się na w/w nieruchomości warszawskiej zostały przejęte na własność Państwa z dniem upływu terminu na złożenie wniosku dekretowego, bowiem właściciel nieruchomości nie złożył w ustawowym terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 7 ww. dekretu.
Decyzją z dnia [...] listopada 1965 r. nr [...] Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa Praga – Północ odmówiło oddania w wieczyste użytkowanie gruntu nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. [...] ozn. nr hip. [...].
Decyzją z dnia [...] stycznia 1974 r. Naczelnik Dzielnicy Warszawa Wola odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...] wskazując, iż budynek mieszkalny posadowiony na gruncie przedmiotowej nieruchomości nie może być uznany za dom jednorodzinny w świetle obowiązujących przepisów. Następnie decyzją z dnia [...] marca 1974 r. nr [...] Prezydent m.st. Warszawy utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Dzielnicy Warszawa Wola z dnia [...] stycznia 1974 r.
Wskazano, że podstawą prawną wydania kwestionowanych decyzji z dnia [...] marca 1974 r. oraz z dnia [...] stycznia 1974 r. był art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. 1961 r. Nr 18, poz. 94, ze zm. – dalej: "ustawa wywłaszczeniowa").
Organ wyraził stanowisko, że dla przyznania odszkodowania w trybie powyższej ustawy, za nieruchomość objętą działaniem dekretu, konieczne było łączne zaistnienie dwóch przesłanek: 1) nieruchomość winna stanowić albo gospodarstwo rolne, warzywnicze, sadownicze albo działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, albo powinna być zabudowana domem jednorodzinnym oraz 2) poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania wymienionym gospodarstwem albo działką pod budowę domu jednorodzinnego po dniu 5 kwietnia 1958 r. lub po tej dacie dom jednorodzinny przeszedł na własność Państwa.
W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka dotycząca zabudowania przedmiotowej nieruchomości domem jednorodzinnym.
Wskazano, że dokumentacja, jaką dysponuje organ nadzoru, w postaci operatów szacunkowych oraz oświadczenia właściciela hipotecznego i jego następców prawnych, potwierdza w sposób niebudzący wątpliwości, że budynek posadowiony na gruncie przedmiotowej nieruchomości nie był domem jednorodzinnym.
Organ podał, ze stosownie do treści protokołu uzgodnienia opinii szacunkowych z dnia 6 czerwca 1973 r. oraz załączonego operatu szacunkowego zabudowań i urządzeń znajdujących się na nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. [...], na nieruchomości tej znajdował się jednopiętrowy murowany wielorodzinny budynek mieszkalny niepodpiwniczony o pow. 159,21 m2, wybudowany na podstawie zatwierdzonych projektów - w dniu 24 lutego 1927 r. nr [...]- jako podstawowego oraz z dnia 16 stycznia 1936 r. nr [...] i z dnia 28 sierpnia 1966 r. nr [...] w zakresie nadbudowy części zachodniej.
Zgodnie z treścią pisma S. S. z dnia 20 kwietnia 1965 r. (będącego wnioskiem o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w Warszawie przy ul. [...]), na terenie działki znajdował się budynek mieszkalny 14 izbowy 9 lokalowy. Z treści pisma J. S. z dnia 28 sierpnia 2002 r. wynika zaś, iż wśród 14 izb znajdowały się 4 kuchnie. Wskazana zabudowa istniała od okresu przedwojennego, bowiem została zrealizowana zgodnie z projektami z dnia 24 lutego 1927 r. nr [...] i z dnia 16 stycznia 1936 r. nr [...].
Zatem, w ocenie organu, z analizy wskazanej dokumentacji bezsprzecznie wynika, że już w okresie przedwojennym budynek posadowiony na gruncie przedmiotowej nieruchomości warszawskiej był domem wielorodzinnym, zbudowanym na potrzeby wynajmu dla lokatorów, z odrębnymi 4 kuchniami. I mimo, że z analizy pozostałej dokumentacji wynika, iż przesłanka utraty możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. została spełniona, to – zdaniem organu – okoliczność zabudowania nieruchomości budynkiem niebędącym domem jednorodzinnym powodowała, iż nie została spełniona jedna z wymaganych obligatoryjnie przesłanek do przyznania odszkodowania. Minister Infrastruktury i Budownictwa stwierdził zatem, że organ odszkodowawczy zasadnie odmówił przyznania odszkodowania.
Ponadto organ wskazał, że w toku postępowania nadzorczego nie była przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa rozpoznawana merytorycznie sprawa przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Organ nadzoru poczynił ustalenia niezbędne dla oceny istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności przedmiotowych rozstrzygnięć odszkodowawczych, tj. ustalenia, czy przeprowadzone postępowanie odszkodowawcze i dowody w nim zgromadzone dawały podstawę do wydania kwestionowanej decyzji z dnia [...] marca 1974 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] stycznia 1974 r.
W ocenie organu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżących, iż umieszczenie przepisów ust. 1 i 2 art. 53 ustawy wywłaszczeniowej w podstawie prawnej decyzji stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej.
Zaznaczono, że odmowę przyznania odszkodowania organ uzasadnił wskazując, że budynek mieszkalny posadowiony na gruncie przedmiotowej nieruchomości nie może być uznany za dom jednorodzinny w świetle obowiązujących przepisów. Argumentował, że skoro w uzasadnieniu decyzji organ odniósł się do kwestii domu jednorodzinnego, dysponując jednocześnie dokumentacją, to bezzasadny jest zarzut skarżących, że organ odszkodowawczy nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i nie ustalił charakteru budynku posadowionego na przedmiotowej nieruchomości.
Organ podkreślił, że dla oceny prawidłowości i zasadności decyzji odmawiających przyznania odszkodowania istotne jest głównie ustalenie, czy budynek zaspokajał potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny już w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Organ nadzoru ocenił na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, że zostało udowodnione, iż budynek posadowiony na gruncie nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], w dniu 21 listopada 1945 r., tj. dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., nie był domem jednorodzinnym (charakter domu wielorodzinnego miał już w okresie przedwojennym).
Ponadto Minister uznał, że organy odszkodowawcze prawidłowo zbadały przesłanki wynikające z art. 53 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej. Wskazał, że niespełnienie którejkolwiek z przesłanek, tj. niezabudowanie przedmiotowej nieruchomości przed dniem wejścia w życie dekretu domem jednorodzinnym, spowodowało, że Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia [...] marca 1974 r. oraz Naczelnik Dzielnicy Warszawa Wola decyzją z dnia [...] stycznia 1974 r. odmówili przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
Na w/w na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lutego 2017r., W. S., M. M. i E. B., złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 8 września 2017 r., w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję; w pkt 2. orzekł o kosztach postępowania.
Natomiast w uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że skarga jest niezasadna i na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Sąd, odnosząc się do materialnej podstawy decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa Wola z dnia [...] stycznia 1974 r. oraz Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] marca 1974 r. wskazał, że słusznie organ skonstatował, iż istotne dla oceny prawidłowości i zasadności decyzji odmawiających przyznania odszkodowania jest głównie ustalenie, czy budynek zaspakajał potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny już w dacie wejścia dekretu w życie. Podano, że przepisy obowiązujące przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. nie posługiwały się pojęciem "budownictwo jednorodzinne", ani pojęciem "dom jednorodzinny". Wyjaśnienia tego pojęcia nie zawierało również rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202, ze zm.).
Sąd, oceniając regulację prawną, zawartą w art. 53 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej w kontekście jednej z przesłanek do stwierdzenia nieważności jaką jest rażące naruszenie prawa, zwrócił uwagę na fakt, że przepisy te zawierały wprawdzie odesłanie do przepisów dotyczących odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, ale było to odesłanie tylko "odpowiednie". Skutkuje to więc tym, że przepis art. 53 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej jest przepisem konkretnym, ale tylko jeśli chodzi o przesłanki, warunkujące przyznanie odszkodowania. Natomiast w zakresie, w jakim odsyła do stosowania przepisów ogólnych, takiego charakteru już nie ma. W przepisie tym nie określono bowiem dokładnie, jakie przepisy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości będą w tym przypadku miały zastosowanie oraz w jakim zakresie. Kwestia ta została zatem pozostawiona do rozstrzygnięcia w danej, konkretnej sprawie.
Wskazano ponadto, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż pojęcie "domu jednorodzinnego", czy "budownictwa jednorodzinnego" nie zostało zdefiniowane w przepisach obowiązujących przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego. Próba definicji tych pojęć nastąpiła dopiero od lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. W orzecznictwie zaczęto wówczas wskazywać, że przez pojęcie domu jednorodzinnego należy rozumieć budynek zaspokajający potrzeby jednej rodziny, bez ograniczeń liczby pomieszczeń i powierzchni, jakie wprowadzono w późniejszych regulacjach prawnych.
Sąd uznał, że skoro do oceny legalności kwestionowanej decyzji miarodajny jest stan faktyczny i prawny istniejący w dniu jej wydania, to nie można postawić organowi zarzutu działania wbrew późniejszemu rozumieniu tego przepisu prawa. W ocenie Sądu organ prawidłowo w postępowaniu nadzorczym, badając wystąpienie tej przesłanki, nie wziął pod uwagę pojęcia, które zostało zdefiniowane w przepisach, obowiązujących w latach późniejszych. Swoje rozumienie tego pojęcia organ wydający decyzję odnosił bowiem do ilości izb oraz powierzchni budynku.
Zdaniem Sądu, dodatkowo za powyższym wnioskiem przemawia specyfika postępowania nadzorczego, w którym została wydana zaskarżona decyzja oraz decyzją ją poprzedzająca. Sąd wskazał bowiem, że o rażącym naruszeniu prawa nie można mówić w przypadku wybrania jednej z wykładni niejednoznacznego przepisu prawa, nawet jeśli później została ona uznana za nieprawidłową. Przy czym już sam fakt istnienia różnych wykładni przepisu prawa wskazuje, że nie występuje przesłanka rażącego naruszenia normy prawnej.
Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że w świetle obowiązującego wówczas przepisu art. 53, stanowiska organu nie można uznać za rażąco naruszającego prawo, co słusznie ocenił organ w postępowaniu nieważnościom. Sąd podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji nie znajduje zastosowania, jeżeli decyzja została wydana na podstawie przepisów prawa, których stosowanie wymaga złożonego procesu wykładni i której wynik jest sporny w judykaturze, a akta administracyjne niniejszej sprawy potwierdzają, że budynek, z uwagi na ilość pomieszczeń mieszkalnych i kuchni nie miał charakteru jednorodzinnego. Sąd podniósł także, iż skarżący ani we wniosku o wszczęcie postępowania nieważnościowego, ani w jego trakcie, podobnie jak w skardze, nie sformułowali wniosku przeciwnego w oparciu o kontrdowody, ani nie uprawdopodobnili wniosku przeciwnego.
Wobec tego Sąd uznał, że wniosek o stwierdzenie nieważności nie ma wystarczających podstaw, zarówno biorąc pod uwagę wykładnię prawa, jak i błąd polegający na niewłaściwej subsumpcji z uwagi na wadliwe ustalenie stanu faktycznego.
Sąd podkreślił, że zakres postępowania nieważnościowego jest ograniczony jedynie do weryfikacji kontrolowanej decyzji – a to w konsekwencji determinuje sposób gromadzenia materiału dowodowego, które to działanie ma inny cel niż w postępowaniu zwykłym. Wskazano, że w stosunku do przedmiotowej nieruchomości Minister podjął działania zmierzające do uzyskania materiału dowodowego, występując m.in. do: Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy, Urzędu Dzielnicy Targówek (pisma z dnia 14 czerwca 2016 r. oraz z dnia 31 marca 2016 r.), Archiwum Państwowego w Warszawie (pismo z dnia 25 września 2014 r.) - teczka 2/5 i 3/5 akt administracyjnych sprawy. Dlatego też poszukiwania archiwalnych dokumentów sprawy Sąd uznał za wyczerpujące.
W ocenie Sądu nie naruszono przepisów regulujących postępowanie dowodowe przed organem administracji publicznej i dochodzenie do ustaleń faktycznych, tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 79, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.). Sąd wskazał przy tym, że błędne powołanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem nie jest równoznaczne z brakiem podstawy prawnej do wydania decyzji.
Sąd stwierdził, że organ – wbrew twierdzeniom wyrażonym w skardze – nie rozstrzygał sprawy uprzednio już rozstrzygniętej w zwykłym postępowaniu jurysdykcyjnym. Dokonał jedynie kontroli aktu administracyjnego w zakresie podniesionych przez skarżących zarzutów, ukierunkowanej na zbadanie jej prawidłowości w kontekście art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., z wykorzystaniem dostępnych materiałów dowodowych, tj. z zachowaniem art. 7, art. 77 oraz art. 79 i art. 80 K.p.a., które to przepisy nie są wyłączone w postępowaniu w sprawie o stwierdzenie nieważności.
Z tych względów, uznając zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), oddalił skargę.
Od powyższego wyroku skargi kasacyjne złożyli Minister Infrastruktury i Budownictwa reprezentowany przez radcę prawnego oraz W. S., E. B. i M. M., reprezentowane także przez radcę prawnego.
W skardze kasacyjnej Ministra Infrastruktury i Budownictwa wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie jego sentencji, poprzez konsekwentne – za uzasadnieniem rozstrzygnięcia - wskazanie, że skarga podlega oddaleniu i sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania sądowego. Wniesiono także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zrzeczono się rozprawy i wniesiono o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ podkreślił, że zgodnie z art. 179a p.p.s.a., Sąd I instancji dokonuje autokontroli zaskarżonego orzeczenia. W razie uznania, iż podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście uzasadnione, uchyla zaskarżony wyrok rozstrzygając na wniosek strony o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i ponownie rozpoznaje sprawę. Wskazano, że takie działanie w niniejszej sprawie jest w pełni uzasadnione.
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.;
- art. 133 § 1 in principia p.p.s.a., poprzez podjęcie rozstrzygnięcia z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego,
- art. 145 § 1 pkt 1 w zw. z art. 138 p.p.s.a., poprzez wydanie rozstrzygnięcia uchylającego decyzję administracyjną co stoi w opozycji do podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia zawartych w uzasadnieniu wyroku, rozstrzygnięcia niedającego się wywieść ze stanu sprawy i oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku,
- art. 138 w zw. z art.141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w sentencji wyroku rozstrzygnięcia niedającego się wywieść ze stanu sprawy i oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że analiza zawartości uzasadnienia zaskarżonego wyroku ujawnia zasadniczą rozbieżność pomiędzy sformułowaną w nim oceną prawną i wspierającą ją argumentacją a treścią sentencji zapadłego orzeczenia. Zdaniem skarżącego organu można wywieść, że wolą Sądu I instancji nie było uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2017 r., lecz oddalenie skargi. Sąd I instancji jasno wyłożył bowiem swoje stanowisko w obszernym i przekonującym tak pod względem logicznym, jak i prawnym uzasadnieniu, zamieszczając w jego końcowej części oczywistą konkluzję prawną. Zatem, w ocenie skarżącego kasacyjnie, w niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo dokonał analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, na co wskazuje treść uzasadnienia, jednakże nie przeniósł wywiedzionej z powyższych ustaleń konkluzji do sentencji zaskarżonego wyroku.
Dodatkowo wskazano na błąd Sądu I instancji w sformułowaniu treści sentencji wyroku: Sąd I instancji uchyla zaskarżoną decyzję, natomiast skarga dotyczyła zarówno decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lutego 2017 r., jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2016 r., bowiem rozstrzygały one w sposób tożsamy o przedmiocie sprawy.
Skarżący kasacyjnie organ wskazał ponadto, że oczywista sprzeczność pomiędzy sentencją i oceną prawną Sądu I instancji wskazuje także na niemożność wykonania wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lutego 2017 r., podważa bowiem sens dokonanej przez Sąd I instancji kontroli zgodności z prawem zaskarżonych decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lutego 2017 r. i z dnia [...] września 2016 r. dezawuując funkcję konstrukcji ukształtowanej art. 153 p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej W. S., E. B. i M. M., wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Ewentualnie, gdyby Sąd uznał, że sprawa nie jest dostatecznie wyjaśniona, w oparciu o art. 176 § 1 pkt 3 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Równocześnie, w oparciu o art. 176 § 2 p.p.s.a., zrzeczono się rozprawy w niniejszej sprawie.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
1. art. 156 K.p.a. w zw. z art. 53 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że:
a) nie stanowi rażącego naruszenia prawa wydanie decyzji odmawiającej odszkodowania za dom jednorodzinny z powołaniem się na restrykcyjne przepisy lokalowe wprowadzające ograniczenia prawa jednostki, w tym prawa własności, które weszły w życie po dekrecie z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, w sytuacji, gdy organy odszkodowawcze nie badały charakteru domu na dzień wejścia dekretu w życie a odmowa wypłaty odszkodowania nastąpiła wyłącznie w oparciu o przepisy prawa lokalowego, które weszło w życie po dekrecie,
b) w świetle ówczesnego art. 53 ustawy wywłaszczeniowej stanowiska organów odszkodowawczych nie można uznać za rażąco naruszające prawo, bowiem przepis ten wymagał złożonego procesu wykładni, której wynik jest sporny w
judykaturze, a akta sprawy potwierdzają, że budynek, z uwagi na ilość pomieszczeń mieszkalnych i kuchni nie miał charakteru jednorodzinnego, podczas gdy z akt sprawy nie wynika w żaden sposób, jaki był charakter budynku na dzień wejścia dekretu w życie i czy wówczas pełnił funkcję domu jednorodzinnego, co było jednym z jasnych, nie wymagających skomplikowanej wykładni, kryteriów przyznania odszkodowania,
c) prawidłowo organ nadzorczy nie wziął pod uwagę pojęcia, które zostało zdefiniowane w przepisach obowiązujących w latach późniejszych i że nie można postawić organowi zarzutu, że działa wbrew późniejszemu rozumieniu przepisu prawa, a zatem prawidłowym było odniesienie rozumienia pojęcia domu jednorodzinnego do ilości izb oraz zajmowanej powierzchni, podczas gdy ugruntowane orzecznictwo wskazuje, że pojęcie domu jednorodzinnego wskazane w art. 53 ustawy wywłaszczeniowej nie może być definiowane przez ilość izb, czy powierzchnię domu (zgodnie z ówczesnym prawem lokalowym), skoro przed wejściem dekretu w życie nie było ograniczeń co do powierzchni lub liczby pomieszczeń w domu jednorodzinnym, a zatem powołanie się przez organ na definicję domu jednorodzinnego zawartą w przepisach, które weszły w życie po dekrecie stanowi rażące naruszenie prawa;
II. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez:
a) sprzeczność uzasadnienia wyroku z treścią jego sentencji, polegającą na tym, iż mimo że Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, to w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, co nie pozwala na instancyjną kontrolę orzeczenia, poprzez brak wskazania motywów wydanego w sprawie rozstrzygnięcia a wyjaśnienie wyłącznie rozstrzygnięcia, które nie zostało w sprawie wydane,
b) sprzeczność wewnętrzną wyroku i brak spójności uzasadnienia, bowiem w części uzasadnienia, gdzie Sąd wyjaśnia podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. po słowach "Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje", Sąd przywołuje stanowisko organu, nie zaś dokonuje oceny tego stanowiska, a zatem nie jest możliwe poznanie motywów rozstrzygnięcia, a zwłaszcza nie jest możliwe ustalenie, czy jest to ocena Sądu, czy organu, a jeżeli organu, to czy ocena ta została podzielona przez Sąd,
c) odniesienie się przez Sąd do przepisów prawa materialnego, których nie stosował ani organ odszkodowawczy, ani organ nadzorczy, bowiem przy odmowie przyznania odszkodowania przepisy te (art. 21 ust. 1 i art. 22 ustawy wywłaszczeniowej) w ogóle nie miały zastosowania, z uwagi na fakt, że nie dochodziło do ustalenia odszkodowania.
2. art. 141 § 4 w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez pominięcie obligatoryjnego elementu
uzasadnienia wyroku tj. poprzez niewskazanie i niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, bowiem przywołany przez Sąd w uzasadnieniu wyroku art. 151 p.p.s.a. jako podstawa prawna rozstrzygnięcia potwierdza sprzeczność sentencji wyroku z jego uzasadnieniem,
3. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nieodniesienie się przez Sąd do zarzutów i okoliczności podniesionych w skardze dotyczących:
a) naruszenia art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. poprzez:
- wyjście poza granice orzekania wyznaczone zakresem rozpoznania sprawy w postępowaniu nadzorczym, polegające na prowadzeniu postępowania merytorycznego zmierzającego do ustalenia przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa, czy zachodzą przesłanki do wypłacenia odszkodowania zgodnie z art. 53 ustawy wywłaszczeniowej, zamiast przeprowadzeniu analizy decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] marca 1974 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa - Wola z dnia [...] stycznia 1974 r. pod kątem rażącego naruszenia przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania w/w decyzji,
- przyjęcie, że oparcie decyzji przez organy odszkodowawcze na restrykcyjnych przepisach lokalowych wprowadzających ograniczenia prawa jednostki, w tym prawa własności, które weszły w życie po dekrecie nie stanowi rażącego naruszenia prawa;
- przyjęcie, że oparcie decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] marca 1974 r., utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Dzielnicy Warszawa Wola z dnia [...] stycznia 1974 r. na ust. 1 i 2 art. 53 ustawy wywłaszczeniowej, nie stanowi rażącego naruszenia prawa, podczas gdy oba powołane ustępy przedmiotowego artykułu nie mogły być równocześnie podstawą odmowy przyznania przez organy administracji odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu z uwagi na fakt, że ust. 1 dotyczył gospodarstwa rolnego a ust. 2 domu jednorodzinnego i działki przeznaczonej pod budownictwo jednorodzinne; a nadto już z treści obu decyzji wynika, że organy odszkodowawcze nie badały w ogóle przeznaczenia gruntu, a wyłącznie charakter domu, a zatem nie badały w ogóle spełnienia przesłanki z art. 53 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej, a tym samym nie mogły się powołać na ten ustęp;
b) naruszenia art. 7, 77 i 80 K.p.a., poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów i wyciągnięcie z materiału dowodowego wniosków z niego nie wypływających, a mianowicie, że dom posadowiony na gruncie nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] w dniu wejścia w życie dekretu nie stanowił domu jednorodzinnego i stan taki istniał w dacie wejścia dekretu w życie, pomimo, że:
- organy wydające decyzje odmawiające przyznania odszkodowania nie ustaliły ani jaki był charakter budynku w dniu wejścia ww. dekretu w życie, ani czy były w nim wynajmowane lokale,
- organy wydające decyzje odszkodowawcze nie ustaliły, czy budynek służył zaspokojeniu potrzeb jednej rodziny,
- oświadczenie znajdujące się w aktach, na które powołał się Minister Infrastruktury i Budownictwa zostało złożone - co sam wskazał - w roku 1965 r. i odnosiło się do charakteru nieruchomości i sposobu jej zagospodarowania właśnie na tę chwilę, nie zaś na dzień wejścia dekretu w życie;
c) naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji i lakoniczne odniesienie się do zarzutów skarżących dotyczących:
1. wyjścia przez organ nadzoru poza ramy postępowania nadzorczego,
2.nieustalenia charakteru nieruchomości przez organy odszkodowawcze, tym bardziej, że co przyznał Minister działający jako organ I instancji – nie zachowały się jakiekolwiek dokumenty dotyczące budynku mieszkalnego,
3. uznania przez Ministra, że decyzja powołująca się na restrykcyjne przepisy ograniczające prawa jednostki, ze względu na powierzchnię budynku lub ilość izb, nie stanowi rażącego naruszenia prawa.
W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej, rozwinięto w/w zarzuty.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Ministra Infrastruktury i Budownictwa, W. S., E. B. i M. M. reprezentowane przez radcę prawnego, wniosły o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wskazano, że przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną podniesiono, że sentencja wyroku zawiera wszelkie wymagane art. 138 p.p.s.a. elementy. Zawiera również przewidziane prawem rozstrzygnięcie. Natomiast fakt, że WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do podstawy rozstrzygnięcia zawartego w sentencji wyroku, nie może być zwalczany poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 w zw. z art. 138 p.p.s.a.
Skarżące nie zgodziły się z Ministrem Infrastruktury i Budownictwa, że uchylenie wyłącznie decyzji odwoławczej wskazuje na fakt, iż doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem rozstrzygnięcie takie mieści się w ramach powołanej podstawy prawnej. Błąd natomiast polegający na sporządzeniu uzasadnienia wyroku Sądu w sprzeczności z jego sentencją nie wskazuje na naruszenie przedmiotowego przepisu, bowiem uchylenie zaskarżonej decyzji nie tylko jest dopuszczalne w p.p.s.a., ale w niniejszej sprawie było wręcz konieczne.
Odnosząc się zaś do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazano, iż nawet błędne uzasadnienie nie zawsze musi prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Wiążący charakter ma bowiem rozstrzygnięcie wyroku, nie zaś jego uzasadnienie. Rolą bowiem uzasadnienia jest wskazanie motywów którymi kierował się Sąd wydając takie, a nie inne rozstrzygnięcie. Wobec tego skarżące stwierdziły, że skoro uzasadnienie nie wyjaśnia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, to należy przyjąć, że to właśnie uzasadnienie wyroku jest błędne i w żadnym razie nie może to prowadzić do wniosku, że błędne jest rozstrzygnięcie wyroku. Wskazano, że Sąd po zamknięciu rozprawy, co do zasady na tym samym posiedzeniu wydaje wyrok. Dopiero później Sąd przystępuje do uzasadnienia wyroku. Zatem, nie zgodzono się z Ministrem, że w niniejszej sprawie uzasadnienie wyroku uznać należy za prawidłowe, co winno skutkować zmianą jego sentencji.
W dniu 30 grudnia 2020 r. do biura podawczego Naczelnego Sądu Administracyjnego wypłynęło pismo pełnomocnika W. S., E. B. i M. M. informujące o tym, że uczestniczka W. S. zmarła, a spadek po niej na podstawie Aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w dniu 23 grudnia 2020 r., Repertorium A nr [...], nabyły jej córki E. B. i M. M. po ½ części każda z nich. Do w/w pisma załączono Akt poświadczenia dziedziczenia, o którym mowa.
Wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1105/17, na podstawie art. 179a p.p.s.a., po rozpoznaniu skargi kasacyjnej W. S., E. B. i M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 września 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1105/17 w sprawie ze skargi W. S., E. B. i M. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, w pkt I. uchylił zaskarżony wyrok, w pkt II. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2016 r. nr [...], w pkt III. zasądził od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz skarżących W. S., E. B. i M. M. solidarnie kwotę 697 zł oraz kwotę 340 zł, łącznie kwotę 1037 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3899/18, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Ministra Inwestycji i Rozwoju od w/w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2018r. sygn. akt IV SA/Wa 1105/17, w pkt 1. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; w pkt 2. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV WSA w Warszawie z dnia 25 czerwca 2021 r. skargi kasacyjne Ministra Infrastruktury i Budownictwa reprezentowany oraz W. S., E. B. i M. M. zostały przedstawione do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu
Odpowiedź na skargę kasacyjną W. S., E. B. i M. M. nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019, poz. 2325), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów, przytoczonych w skargach kasacyjnych.
Skarga kasacyjna Ministra Infrastruktury i Budownictwa zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżonemu wyrokowi, w skardze kasacyjnej opartej na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., Minister trafnie zarzucił naruszenie art. 141 § 4, a także art.138 p.p.s.a. W sentencji zaskarżonego wyroku z dnia 8 września 2017 r. Sąd I instancji w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję; w pkt 2. orzekł o kosztach postępowania sądowego. Natomiast analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd podzielił stanowisko organu i skargę oddalił. Treść uzasadnienia przemawia za tym, że intencją Sądu Wojewódzkiego było oddalenie skargi. W uzasadnieniu wyroku w sposób jednoznaczny Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i ją oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. Powstała zatem zasadnicza rozbieżność pomiędzy sformułowaną w uzasadnieniu oceną prawną i argumentacją, a treścią sentencji zapadłego orzeczenia.
W tych okolicznościach sprawy usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten w zdaniu pierwszym stanowi, że: "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie". W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie daje rękojmię, że sąd administracyjny dołożył należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Motywy wyroku mają przekonywać o słuszności rozstrzygnięcia i to zarówno jeśli chodzi o przyjętą podstawę prawną, jak i w zakresie ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji. Uzasadnienie wyroku stanowi integralną część rozstrzygnięcia sądowego, realizując istotne, przypisane mu funkcje, a mianowicie funkcję wyjaśniającą oraz funkcję kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia. Art.141 § 4 p.p.s.a. nakłada na wojewódzki sąd administracyjny obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli poprzez wniesienie skargi kasacyjnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia, określonych, przywołanym przepisem art.141 §4 p.p.s.a., warunków uznania go za prawidłowe, albowiem pozostaje ono w oczywistej sprzeczności z sentencją zapadłego w sprawie wyroku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzone rozbieżności stanowią bez żadnych wątpliwości o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i skutkować muszą przyjęciem, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wymyka się w istocie spod kontroli instancyjnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydając zaskarżony wyrok, Sąd I instancji dopuścił się także naruszenia art. 138 p.p.s.a. Przepis ten określa elementy sentencji wyroku, która powinna zawierać m.in. rozstrzygnięcie sądu. Nie sposób przyjąć, że sentencja obarczona wadą, o której mowa wcześniej, wykazuje cechy prawidłowego rozstrzygnięcia w rozumieniu przywołanego przepisu prawa ( por. wyrok NSA z 10 stycznia 2012, sygn. II FSK 1327/10). Należy też podzielić prezentowany w przytoczonym wyroku NSA pogląd, że oczywista sprzeczność pomiędzy sentencją i oceną prawną sądu wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia powoduje niemożność wykonania wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję i podważa sens dokonanej przez sąd administracyjny kontroli zgodności z prawem decyzji Ministra.
W odniesieniu natomiast do wskazanego w skardze kasacyjnej organu zarzutu naruszenia art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. został on sformułowany niedokładnie. Przepis ten ma kilka jednostek redakcyjnych i brak precyzyjnego oznaczenia, na którą z nich powołuje się organ w skardze kasacyjnej uniemożliwia odniesienie się do tak ogólnikowo postawionego zarzutu. Można jedynie odnieść się do stwierdzenia organu, który w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi I instancji, że uchylił jedynie zaskarżoną decyzję. W tej kwestii wydaje się prawnie oczywiste, że w świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. dopuszczalne jest uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również uchylenie decyzji organów obu instancji. Decyzja w tej kwestii należy wyłącznie do sądu administracyjnego orzekającego w sprawie.
Nie można uznać za uzasadniony zarzutu naruszenia art.133 § 1 p.p.s.a. Przepis ten wymaga, aby sąd wydał wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Naruszeniem obowiązku określonego w art. 133 § 1 p.p.s.a. będzie zatem takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego czy też działania organu, które doprowadzi do przedstawienia przez sąd pierwszej instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.
Również druga wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna jest uzasadniona, choć Naczelny Sąd Administracyjny nie może wyrazić swego stanowiska w odniesieniu do wszystkich podniesionych w niej zarzutów, w szczególności tych, które wiążą się z naruszeniem prawa materialnego.
Skarga kasacyjna W. S., E. B. i M. M. oparta została na obu podstawach określonych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy zatem odnieść się do wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania.
Na uwzględnienie zasługuje zarzut naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a. z powodów powyżej już opisanych a dotyczących sprzeczności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z treścią jego sentencji. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy wada uzasadnienia nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Z tych względów trafnie również zarzucono naruszenie art.141 § 4 w zw. z art.151 p.p.s.a. W tym też zakresie skarga kasacyjna W. S., E. B. i M. M. jest uzasadniona.
Uzasadniony jest również zarzut naruszenia art.141 §1 pkt 4 p.p.s.a. przez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skargi. Wprawdzie prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez sąd administracyjny do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, (w czym upatruje autor skargi kasacyjnej naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.), ale Sąd powinien odnieść się do zarzutów w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Zatem z samego faktu braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w swoich rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy nie można wywodzić, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. ( por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021, sygn. II OSK 3831/18). Jeśli jednak, jak w niniejszej sprawie Sąd I instancji stwierdził w sposób ogólnikowy, w końcowej części uzasadnienia, że uznaje zarzuty za nieuzasadnione, lecz bez wszechstronnego odniesienia się do zarzutów, które miały kluczowe znaczenie w sprawie i bez wyjaśnienia swego stanowiska w kontekście podniesionych zarzutów, to takie uchybienie art. 141 § 4 p.p.s.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej W. S., E. B. i M. M., że po słowach: "Sąd zważył", zostało ponownie obszernie przytoczone stanowisko organu wydającego zaskarżoną. W starannie sporządzonym uzasadnieniu sąd administracyjny nie powinien ponownie przytaczać stanowiska organu i wyrażonej przez ten organ oceny prawnej, gdyż nie sprzyja to czytelności tekstu i może powstać u stron uzasadniona wątpliwość, czy sąd wyraża własne stanowisko i własną ocenę, czy też jest to ocena dokonana przez organ administracji. W rozpoznawanej sprawie to uchybienie nie mogło mieć jednak wpływu na wynik sprawy, gdyż z uzasadnienia Sądu wynika, że podzielił stanowisko organu i skargę oddalił. Nie mogło mieć także wpływu na wynik sprawy zacytowanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów, które w sprawie nie miały znaczenia (art.21 i 22 ustawy wywłaszczeniowej z 12 marca 1958 r.), skoro w decyzji poddanej kontroli w trybie nadzwyczajnym odmówiono wypłaty odszkodowania. Słusznie więc podniesiono to w skardze kasacyjnej, lecz nie jest to uchybienie mające wpływ na wynik sprawy ( art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Część z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania ściśle wiąże się z zarzutami naruszenia prawa materialnego (naruszenie art.141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art.156 §1 pkt 2 K.p.a.) i dlatego z uwagi na sprzeczność sentencji wyroku i jego uzasadnienia przedwczesnym byłoby dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny tych zarzutów.
Jeśli zatem zważy się, że sentencja wyroku nie odpowiada uzasadnieniu, a dodatkowo w uzasadnieniu brak dokładnego odniesienia się do zarzutów skargi, to należy uznać, obie skargi kasacyjne za uzasadnione. W obu tych skargach kasacyjnych zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., a w tej sytuacji przedwczesne było wypowiadanie się przez Naczelny Sąd Administracyjny co do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku czyni przedwczesną ocenę pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej (zob. postanowienie NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 481/14 i wyrok NSA z 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GSK 465/15, CBOSA).
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art.182 § 2 i 3 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Na zasadzie art.207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia na rzecz obu skarżących kasacyjnie podmiotów kosztów postępowania kasacyjnego, a to z uwagi na fakt, że obie skargi kasacyjne, zarówno organu, jak i skarżących, zostały uwzględnione, a poniesione koszty postępowania kasacyjnego wzajemnie się znoszą.