I OSK 1292/05

I OSK 1292/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-11-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak /przewodniczący/
Irena Kamińska
Janina Antosiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
II SA/Go 31/05 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2005-07-29
I OSK 1292/06 - Wyrok NSA z 2007-07-11
II SA/Ol 134/06 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2006-05-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie NSA: Janina Antosiewicz (spr.) Irena Kamińska Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlk. z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Go 31/05 w sprawie ze skargi E. M. i M. M. O. Spółka Jawna w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem ponadnormatywnym oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem 29 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Go 31/05 uwzględniając skargę E. M. i M. M. "O." spółka jawna w [...] uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z [...] i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z [...] w przedmiocie wymierzenia skarżącym kary za przejazd pojazdem ponadnormatywnym.
W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na ustalenie organów, z których wynikało, iż w pojeździe należącym do E. M. i M. M. (prowadzących Międzynarodowy Transport Drogowy i Spedycję "O." w [...]) i poruszającym się po drodze publicznej przekroczony został nacisk na drugą oś o 0,66 jednostek (kN) przy właściwym ciężarze masy pojazdu.
Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją z [...], wydaną na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z 21 marca1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 z poźn. zm.) w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z 20 kwietnia 1987 r. – Prawo o ruchu drogowym oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262) obciążył przedsiębiorców karą pieniężną w kwocie 720 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.
Strony odwołując się od tej decyzji zarzuciły, iż do całkowitego obciążenia pojazdu brakowała 1 tona ładunku, który był rozłożony równomiernie. Kierowca zażądał powtórnego ważenia, lecz odmówiono mu.
Dyrektor Izby Celnej w Rzepinie w dniu [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ([...]). Podał, że ciężar masy całkowitej był nieprzekroczony, a jedynie nacisk na oś nr 2, mimo pomniejszenia o ewentualny błąd wagi.
Waga spełniała wszystkie warunki, była legalizowana. Posiada ona taki program elektroniczny, iż w razie jakichkolwiek nieprawidłowości pomiar jest nie wykonywany, więc nie było potrzeby sprawdzenia ważenia wobec wydruku.
W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Sądu E. i M. M. podnieśli te same zarzuty co w odwołaniu a nadto, że przewoźnik nie miał wpływu na załadunek, kierowca nie może sam przemieszczać ładunku. Za wadliwości stąd wynikłe powinien odpowiadać nadawca towaru nie zaś przewoźnik.
W dodatkowych pismach strony podniosły, że rozporządzenie, na które powołuje się organ weszło w życie dopiero 13 marca 2004 r., a więc organ działał bez podstawy prawnej. Decyzję doręczono kierowcy a nie stronie postępowania, został więc naruszony art. 10 kpa. Strony domagały się uchylenia decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną. Za oczywiste przyjął Sąd, że wydanie decyzji w tej sprawie wymagało prawidłowego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, co uzależnione było od właściwego zebrania dowodów, następnie wszechstronnego ich rozważenia i oceny zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, 77 § 1 i 80 kpa.
W ocenie Sądu jedynym dowodem, jaki posłużył organowi do poczynienia ustalenia faktycznego w zakresie przejazdu po drodze publicznej pojazdu – o nacisku na oś przekraczającą wielkość określoną w odrębnych przepisach – był dowód z pomiaru wielkości fizycznej, a mianowicie obciążenie jakie wywierały osie tego pojazdu na pomost wagi.
Wynik tego pomiaru został uwidoczniony w dokumencie – wydruku komputerowym wykonanym w trakcie ważenia, który między innymi zawiera dane o dacie i numerze ważenia, numerze pojazdu i jego masie.
Pomiar obciążenia wykonany został przy użyciu wagi samochodowej elektronicznej klasy III posiadającej świadectwo legalizacji z 12 grudnia 2003 r.
Nie przesądza to jednak o prawidłowości przeprowadzenia dowodu z pomiaru obciążenia, jakie wywierały osie pojazdu na pomost wagi, bowiem ów pomiar musi spełniać jeszcze inne wymogi przewidziane prawem, poza oczywistym wymogiem posłużenia się wagą posiadającą świadectwo legalizacji.
Zdaniem Sądu chodziło tu o procedurę metrologiczną określoną w zarządzeniu nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z 22 października 2000 r. w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa 2000, nr 6, poz. 40), a od 13 marca 2004 r. w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 10 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. U. Nr 35, poz. 316).
Jako niebudzący wątpliwości Sąd uznał fakt, iż cytowane rozporządzenie nr 39 nie stanowiło źródła prawa powszechnie obowiązującego i miało charakter wewnętrzny a nadto, że wskutek zmian nowelizacyjnych ustawy – Prawo o miarach z dniem 30 czerwca 2002 r. utraciło swoją moc. Żądanie kierowcy ważonego pojazdu w niniejszej sprawie o powtórzenie ważenia należy w pełni uznać za zasadne.
Żądanie to należy rozpatrywać w kontekście zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego: zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8) oraz zasady wysłuchania stron (art. 10).
Wobec braku w czasie wydawania decyzji przepisów co do procedury ważenia pojazdów, powtórne ważenie uwiarygodniałoby pomiar i eliminowało wątpliwości zgłaszane przez kierującego.
W takim wypadku odmowa powtórnego ważenia stanowiła naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które miało wpływ na wynik postępowania.
Natomiast Sąd nie podzielił stanowiska skarżących co do okoliczności, iż nie oni powinni być stroną postępowania a nadawca towaru – a to w świetle art. 13 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125, poz. 1371) stanowiącym o zakazie odstępowania licencji osobom trzecim.
Za niezasadny Sąd uznał zarzut skarżących, iż decyzję organu I instancji otrzymał kierowca a nie oni jako strona i tym samym nie brali udziału w sprawie. O udziale w postępowaniu świadczy dowód doręczenia decyzji I instancji E. i M. M.
Z powyższych też względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd uchylił obie decyzje.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Celnej w Rzepinie, prawidłowo reprezentowany i zaskarżając wyrok w całości zarzucił: naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zw. dalej ustawą Ppsa) przez to, że Sąd uchylił decyzję organów celnych dopatrując się naruszenia przepisów art. 7, 8 i 10 kpa podczas gdy organy te rozpatrywały sprawę w oparciu o prawidłowo oceniony i pełny materiał dowodowy,
naruszenie prawa materialnego:
– art. 9 pkt 3 w zw. z art. 29 i 29a ustawy z 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz. U. z 2004 r. Nr 243, poz. 2441) przez ich pominięcie a w związku z tym także przepisów zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Miar z 22 października 2000 r. nr 39 w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu i rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Socjalnej z 10 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. U. Nr 35, poz. 316) przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że jako całość akty te określają procedury metrologiczne, rozumiane jako procedury czynności ważenia pojazdów samochodowych,
– art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych przez niewłaściwe zastosowanie (pominięcie) polegające na uznaniu, że powtórne ważenie pojazdu uwiarygodni pierwsze ważenie, a tym samym potwierdzi stan pojazdu poruszającego się po drodze publicznej.
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i zasądzenia na rzecz organu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, iż WSA nie wskazał konkretnych przepisów (zarządzenia Prezesa GUM i rozporządzenia MGPiPS), które musiałyby być przestrzegane podczas ważenia pojazdów. Powołał się tylko na pełne teksty obu aktów a z faktu, że żaden z nich nie obowiązywał wywiódł obowiązek organu do spełnienia żądania powtórnego ważenia. Stanowisko to jest błędne bowiem akty te nie zawierają żadnych unormowań dotyczących procedur ważenia rozumianych jako zespół czynności użytkownika wagi zmierzających do uzyskania pomiaru masy i nacisku osi na podłoże. Przepisy zgodnie z art. 9 pkt 3 ustawy – Prawo o miarach regulują wymagania metrologiczne w zakresie konstrukcji oraz charakterystyki metrologiczne wag. Normy te mają znaczenie tylko dla oceny czy dane urządzenie wagowe spełnia wymagania techniczne i metrologiczne stawiane im ustawą. Zgodność urządzenia wagowego z tymi wymaganiami potwierdzana jest w świadectwie legalizacji urządzenia. Dopóki urządzenie wagowe ma ważne świadectwo legalizacji to pomiary wykonywane są prawidłowo. Waga użyta do ważenia w tej sprawie posiadała świadectwo legalizacji i nie utraciło ono swej ważności tylko dlatego, że nie obowiązywało rozporządzenie MGPiPS. Wynika to z art. 29 i 29a ustawy – Prawo o miarach. Stanowisko Sądu, że w powodu nieobowiązywania przepisów organ celny miał obowiązek sprawdzenia już raz dokonanego pomiaru stanowi naruszenie tych przepisów.
Sądowi umknął fakt, iż organ sprawdził wagę całkowitą pojazdu na innej wadze (statycznej) i pomiar masy tego pojazdu różnił się o 520 kg, a dowód tego ważenia zawarty jest w aktach sprawy.
Zdaniem strony brzmienie art. 13 ust. 2a ustawy o drogach, który stanowi o pobieraniu podwyższonych opłat za przejazd po drogach publicznych pojazdów ponadnormatywnych nie pozwala na powtórne ważenie pojazdu.
Aby powtórnie wjechać na urządzenie wagowe pojazd musiałby przejechać przez plac manewrowo-parkingowy, a zatem powtórny pomiar nie odzwierciedlałyby stanu nacisku na podłoże drogi publicznej, gdyż dokonany byłby w innych okolicznościach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona, chociaż podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa materialnego przez Sąd pierwszej instancji należy uznać za trafny.
Zgodnie z art. 174 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie bądź też naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W skardze kasacyjnej powołano się na obie podstawy z art. 174 ustawy Ppsa. W ocenie Sądu odwoławczego zarzut naruszenia przez Sąd przepisów postępowania nie jest trafny.
W uzasadnieniu wyroku WSA trafnie przyjął, że organy nie wyjaśniły w dostateczny sposób stanu faktycznego. W sytuacji, gdy wykonany pomiar masy i nacisku wagą dynamiczną został zakwestionowany przez kierującego pojazdem, uczestniczącego w czynności ważenia, a pomiar wagą statyczną wykazywał ciężar całkowity pojazdu większy o 520 kg zachodziła poważna wątpliwość co do oparcia decyzji na pomiarze dokonanym wagą dynamiczną. Okoliczność tę podnosi również organ w skardze kasacyjnej wyprowadzając z tych różnic odmienne wnioski.
Jak wynika ze znajdującego się w aktach protokołu nr 5965/2003 podstawowe wartości, które posłużyły do ustaleń stanowiących podstawę wymierzenia kary ustalono wagą stacjonarną posiadającą legalizację nr 95/3602/2002. W wyniku ważenia określono masę pojazdu na 38.940 kg. Wskazanie uzyskane na innej wadze różniło się o 520 kg, przy czym organy nie wyjaśniły przyczyn tych rozbieżności nie udostępniając stronie powyższych dokumentów.
Prawidłowo więc Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, iż przy wydaniu zaskarżonych decyzji zostały naruszone przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, chociaż nie ze względu na brak w czasie prowadzenia postępowania wykonawczych przepisów metrologicznych. Ujawnienie rozbieżności we wskazaniach wagi i zastrzeżenia kierowcy czyniły zasadnym zarzut pominięcia przez organ żądania ponownego ważenia pojazdu, zaś ocena Sądu co do potrzeby uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy Ppsa była zasadna.
Skarga kasacyjna zasadnie natomiast zarzuca naruszenie prawa materialnego, a w szczególności błędne uznanie, że w dacie wydania decyzji przez organy obu instancji brak było szczegółowej regulacji prawnej w kwestii warunków przeprowadzania kontroli pojazdów w zakresie określenia wielkości dynamicznego obciążenia osi pojazdu, a w konsekwencji naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów.
W dacie przeprowadzania kontroli pojazdu obowiązywała ustawa z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636 z późn. zm.), która w art. 9 pkt 3 zawierała delegację upoważniającą do określenia w drodze rozporządzenia wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej. Delegacja ta została zrealizowana dopiero przez wydanie w dniu 10 lutego 2004 r. rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. U. Nr 35, poz. 316), obowiązujące od 13 marca 2004 r. Do czasu wydania tego aktu obowiązywało wydane na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach, zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych (Dz. Urz. Miar i Prób Nr 6, poz. 40).
Zarządzenie nr 39 jako nieposiadające waloru przepisu prawa powszechnie obowiązującego, stanowiło akt o charakterze wewnętrznym. Nie mogłoby zatem stanowić podstawy prawnej decyzji, jednakże w niniejszej sprawie nie stanowiło ono podstawy prawnej decyzji (którą prawidłowo określono powołując stosowne przepisy ustawy o drogach publicznych), gdyż zarządzenie to regulowało zasady prawnej kontroli metrologicznej, jakiej poddawane były przyrządy pomiarowe przez organy administracji w formie legalizacji, bądź zatwierdzenie typu, nie zaś zasady prowadzenia postępowania w tych sprawach.
Podkreślenia wymaga, że zarówno pod rządami ustawy z 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach, jak i obecnie obowiązującej ustawy z 2001 r., mogły być użytkowane tylko te przyrządy pomiarowe, które posiadały ważną legalizację. Ustawa z 11 maja 2001 r. w art. 4 pkt 8 określa wymagania metrologiczne jako wymagania zasadnicze i szczegółowe, którym musi odpowiadać przyrząd pomiarowy, zdefiniowane we właściwych przepisach, zaś w myśl art. 4 pkt 9 prawna kontrola metrologiczna to działanie zmierzające do wykazania, że przyrząd pomiarowy spełnia wymagania metrologiczne określone we właściwych przepisach.
Legalizacja zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy to sprawdzenie, stwierdzenie i poświadczenie dowodem legalizacji, że przyrząd pomiarowy spełnia wymagania metrologiczne określone w przepisach, przy czym pojęcie to obejmuje legalizację pierwotną (po raz pierwszy po wyprodukowaniu przyrządu) i legalizację ponowną (każdą kolejną).
Błędnie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż w czasie trwania postępowania brak było regulacji określającej szczegółowe wymagania dla wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu oraz warunków ich stosowania, a to wobec wewnętrznego charakteru zarządzenia i utraty jego mocy obowiązującej z dniem 30 czerwca 2002 r.
Rozumowanie Sądu mogłoby się ostać gdyby ustawodawca nie zamieścił szczególnych przepisów w rozdziale 8 ustawy z 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach.
Otóż stosownie do art. 27 tej ustawy, przyrządy pomiarowe zalegalizowane lub uwierzytelnione przed dniem wejścia w życie ustawy, niespełniające jej przepisów mogą być nadal legalizowane o ile spełniają wymagania dotychczasowych przepisów, lecz nie dłużej niż przez 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy.
Z powyższego przepisu wynika, iż pomimo wejścia w życie nowej ustawy z dniem 1 stycznia 2003 r., zachowały w zakresie legalizacji moc przepisy dotychczasowe, a więc wydane na podstawie ustawy z 3 kwietnia 1993 r.
W art. 29 przedłużono także moc obowiązującą dotychczasowych przepisów wykonawczych w zakresie prawnej kontroli metrologicznej (nie dłużej jednak niż przez rok od dnia wejścia w życie ustawy).
Tak więc do czasu wejścia w życie rozporządzenia z dnia 10 lutego 2004 r. obowiązywały w tym względzie przepisy dotychczasowe, które zawarte były w zarządzeniu nr 39.
Nadmienić należy, iż nowelą do ustawy – Prawo o miarach z 27 maja 2004 r. wprowadzony został przepis art. 29a, w którym przewidziano możliwość dalszej legalizacji ponownej (przyrządów pomiarowych zalegalizowanych do dnia 31 grudnia 2003 r.) wyznaczając granice czasowe do 21 grudnia 2013 r.
Z powyższych względów należy zaznaczyć, że skarga kasacyjna zasadnie podnosi konieczność uwzględnienia faktu, iż waga służąca do ważenia pojazdu posiadała ważne świadectwo legalizacji.
Uznając trafność zarzutu naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Ppsa oddalił skargę kasacyjną, a to z uwagi na zgodne z prawem orzeczenie Sądu pierwszej instancji uchylające zaskarżone decyzje z powodu naruszenia przepisów prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy.