I OSK 129/23

I OSK 129/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 481/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-09-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 615
art. 5 ust. 8
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2020 poz 333
art.18
Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant: starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 481/22 w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 12 kwietnia 2022 r. znak: SKO.ZR.4111.246.970.2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 września 2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 481/22, oddalił skargę B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 12 kwietnia 2022 r. znak SKO.ZR.4111.246.970.2022 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia 18 lutego 2022 r. nr GOPS.5220.1.1/18.2022 o odmowie przyznania na okres od 1 października 2021 r. do 31 października 2021 r. świadczenia w formie: zasiłku rodzinnego na synów J.K., K.K. i P.K., dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajdują się szkoły synów J. i K. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na syna P.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył skarżący B.K. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania sądowego, a także rozpoznanie skargi na rozprawie.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – dalej: "u.ś.r.") poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą niepoprawnym przyjęciem, że w przedmiotowej sprawie do dochodu rodziny należy doliczyć dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego, w sytuacji gdy żaden z członków rodziny nie pracuje w tymże gospodarstwie;
2) art. 5 ust. 8 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji rozumienia przepisu w ten sposób, że dochód z gospodarstwa rolnego uzyskuje się według hektarów przeliczeniowych niezależnie od tego, czy pracuje się w tym gospodarstwie, czy np. zostało ono oddane w posiadanie zależne, podczas gdy właściwe jego pojmowanie powinno uwzględnić fakt rzeczywistego zajmowania się gospodarstwem przynoszącym dochód;
3) art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 333 ze zm. – dalej: "u.p.r.") w zw. z art. 5 ust. 8 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zastosowania ww. przepisów.
Na podstawie zaś art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit a) oraz art. 141 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. polegające na niedokładnym zbadaniu sprawy oraz niepełnym i błędnym ustaleniu stanu faktycznego będącego przedmiotem skargi, przy równoczesnym bezkrytycznym przyjęciu ustaleń organów administracyjnych jako prawidłowych oraz nieprawidłowym uzasadnieniu wyroku;
2) art. 145 § 1 lit. a) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez Sąd I instancji skargi, mimo że powinien był ją uwzględnić i zgodnie z żądaniem skargi uchylić decyzje organów obu instancji, gdyż doszło do naruszenia przez te organy przepisów postępowania, w szczególności poprzez niezebranie i nierozważenie pełnego materiału dowodowego potrzebnego do wydania orzeczenia bazującego na ustaleniach faktycznych, a nie na niepotwierdzonych dowodach i tezach zaprezentowanych w decyzjach.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów.
Skarżący kasacyjnie wniósł również o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, czy art. 5 ust. 8 u.ś.r. i art. 18 u.p.r. jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, czy na podstawie samego obwieszczenia można wydać decyzję, czy art. 5 ust. 8 u.ś.r. należy stosować całościowo, czy art. 5 ust. 8 u.ś.r. nakazuje obowiązkowe zastosowanie zawartego w nim art. 18 u.ś.r.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a zobligowany jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach naruszenia prawa, jednakże zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania zostały częściowo skonstruowane wadliwie. Skarżący kasacyjnie zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oparł wyłącznie na art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a., art. 141 § 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a., art. 3 § 1 p.p.s.a., a także art. 134 § 1 p.p.s.a.
Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten można naruszyć wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd a limine pominięte, względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien ich akceptować, a także wtedy gdy Sąd I instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy. Brak jest podstaw do stwierdzenia tego rodzaju naruszeń w tej sprawie, a zarzutem naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Ponadto na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten jest przepisem proceduralnym o charakterze instrukcyjnym, regulującym kwestię terminu, w jakim powinno zostać sporządzone uzasadnienie wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie wyrok z 7 września 2022 r. został wydany po rozpoznaniu sprawy na rozprawie – co oznacza, że art. 141 § 1 p.p.s.a. nie miał zastosowania.
Również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. został błędnie sformułowany. Powołane przepisy mają również charakter procesowy i mogą być powołane wyłącznie w związku z konkretnymi przepisami administracyjnego prawa materialnego lub procesowego, które w ocenie strony zostały błędnie zastosowane lub błędnie zinterpretowane przez właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Ponadto, przepisy te nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ są przepisami o charakterze wynikowym i określają wyłącznie sposób rozstrzygnięcia danej sprawy przez Sąd I instancji. Skuteczne zakwestionowanie tego rodzaju przepisu w ramach zarzutów kasacyjnych wymaga zatem powiązania z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego, których nie dostrzegł lub też nieprawidłowo dostrzegł Sąd I instancji wydając wyrok o określonej treści. Nie jest więc możliwe skuteczne podważenie wyroku Sądu I instancji wyłącznie w oparciu o zarzut naruszenia przepisu o charakterze wynikowym. W szczególności zarzut naruszenia tego przepisu, nie może służyć podważeniu oceny Sądu I instancji wyrażonej w zaskarżonym wyroku. Skoro skarżący kasacyjnie zarzutu naruszania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. nie powiązał z przepisami prawa materialnego czy procedery administracyjnej, nie tylko w części zarzutów skargi kasacyjnej, ale również w jej uzasadnieniu, to ich merytoryczna ocena przez Naczelny Sąd Administracyjnym nie była możliwa.
Art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Jest to przepis o charakterze ustrojowym i kompetencyjnym, a zatem mógłby być naruszony jedynie wówczas, gdyby sąd administracyjny nie rozpoznał w ogóle skargi lub dokonał jej oceny według innych kryteriów niż kryterium legalności. Bezsprzecznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie poddał kontroli zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z 12 kwietnia 2022 r., o czym zaświadcza uzasadnienie zaskarżonego wyroku, w którym Sąd rozważył sprawę w świetle mających w niej zastosowanie przepisów prawa, poddał ocenie prawidłowość dokonanej przez organ subsumcji, wyraził własne stanowisko (ocenę). Okoliczność, że skarżący kasacyjnie nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, czemu daje wyraz w skardze kasacyjnej, nie oznacza naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a.
Przechodząc natomiast do oceny zarzutów naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisów prawa materialnego, zauważyć należy, że koncentrują się one na ustaleniu prawidłowej wykładni art. 5 ust. 8 u.ś.r. Zdaniem bowiem skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji dokonał nieprawidłowej wykładni ww. przepisu na gruncie kontrolowanej sprawy. Stanowiska tego jednak podzielić nie można, bowiem dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 5 ust. 8 u.ś.r. jest prawidłowa i uwzględnia aktualną linię orzeczniczą prezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z 12 kwietnia 2022 r., mocą której, organ odwoławczy podzielił w pełni pogląd prawny wyrażony w decyzji Wójta Gminy J. z 18 lutego 2022 r., a sprowadzający się do stwierdzenia braku podstaw do uwzględnienia wniosku B.K. o przyznanie świadczeń rodzinnych na troje dzieci i dodatków do tych świadczeń. W ustalonym przez organy stanie faktycznym sprawy istotne bowiem było, że skarżący nie spełniała wymogu związanego z kryterium dochodowym rodziny. Dochodzone przez niego świadczenia dotyczyły okresu zasiłkowego 2020/2021 a zatem dochód rodziny skarżącego kasacyjnie należało obliczać w oparciu o dane z 2019 r. jako roku bazowego. Z ustaleń faktycznych wynikało zaś, że dochód rodziny B.K. w przeliczeniu na osobę, wyniósł w tym okresie 791,15 zł a zatem przekroczył dopuszczalne kryterium dochodowe, wynoszące w tym przypadku 674,00 zł (art. 5 ust. 2 u.ś.r.). W skład dochodu zaliczony został przy tym dochód uzyskany przez skarżącego kasacyjnie z gospodarstwa rolnego, mimo twierdzenia, że dochodu z tego tytułu realnie nie uzyskuje. Na tę okoliczność wnioskodawca przedłożył wprawdzie organowi umowę dzierżawy gruntów rolnych, zawartą 2 stycznia 2019 (zmienioną aneksem z 10 stycznia 2019 r.) na okres 10 lat, ale umowa ta nie została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników a w związku z tym nie miał w tym przypadku również zastosowania przepis art. 5 ust. 8a pkt 1 u.ś.r.
Z tym stanowiskiem nie zgodził się skarżący kasacyjnie, który twierdzi, że wykładnia, mającego w tym przypadku zastosowanie art. 5 ust. 8 u.ś.r. winna być dokonywana w ten sposób, że do dochodu rodziny nie należy wliczać dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, w sytuacji gdy żaden z członków rodziny nie pracuje w tymże gospodarstwie rolnym. Zdaniem skarżącego kasacyjnie wliczenie dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego do dochodu rodziny na potrzeby ustalenia świadczeń rodzinnych powinno uwzględniać fakt rzeczywistego zajmowania się tym gospodarstwem przynoszącym dochód. W jego ocenie oddanie gospodarstwa rolnego w posiadanie zależne (dzierżawę) oznacza, że nie uzyskuje się z tego tytułu dochodów i nie mogą one być wliczone do dochodu rodziny na podstawie art. 5 ust. 8 u.ś.r. Ponadto skarżący kasacyjnie podał, że dla doliczenia do dochodu ustalanego na potrzeby ustalania świadczeń rodzinnych dochodu z gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 5 ust. 8 u.ś.r., niezbędne jest ustalenie, że świadczeniobiorca prowadzi gospodarstwo rolne. Nie jest zatem wystarczające dla przyjęcia takiego stanu rzeczy ustalenie, że osoba uprawniona do zasiłku rodzinnego jest podatnikiem podatku rolnego na podstawie zapisów w ewidencjach podatkowych, niezbędne jest bowiem dowiedzenie, że faktycznie zajmuje się działalnością w sektorze rolnym, z wykorzystaniem odpowiedniego zaplecza, w tym m.in. gruntu, utrzymuje się z rolnictwa, jest ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Samo posiadanie gruntów rolnych – w jego ocenie – nie świadczy od posiadaniu gospodarstwa rolnego, a tym bardziej o uzyskiwaniu z jego dochodów.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że warunki przyznania zasiłku rodzinnego generalnie reguluje art. 5 ust. 1 u.ś.r. Jednym z warunków przyznania tego świadczenia jest zaś to by osoba ubiegająca się o tego rodzaju zasiłek spełniała tzw. kryterium dochodowe. Dodać też trzeba, że sposób obliczenia dochodu wnioskodawcy (jego rodziny) jest również w ustawie dokładnie określony. Powyższe w szczególności dotyczy zaś sytuacji, w której wnioskodawca lub członkowie jego rodziny posiadają gospodarstwo rolne. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 8 u.ś.r. w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. W myśl natomiast art. 5 ust. 8a pkt 1 u.ś.r. ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Natomiast w art. 5 ust. 8b u.ś.r. ustawodawca określił, że ustalając dochód rodziny uzyskany przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę na zasadach, o których mowa w ust. 8a, dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy.
Powyższe przepisy jednoznacznie określają, w jaki sposób należy wyliczyć dochód rodziny, w sytuacji prowadzenia przez jednego z członków rodziny gospodarstwa rolnego. Nie ma tu bowiem jakichkolwiek wątpliwości, że zgodnie ze wskazanym art. 5 ust. 8 u.ś.r. dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego wylicza się na podstawie ustalonego przez ustawodawcę domniemania. Nie mają w tym przypadku żadnego znaczenia realnie uzyskiwane dochody z tego tytułu. Przepis art. 5 ust. 8 u.ś.r. nie mówi zatem o dochodzie rzeczywistym, faktycznie osiągniętym z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, lecz zawiera założenie, że określona kwota jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do świadczenia, podlegającym - w razie zaistnienia do tego podstaw - zsumowaniu z innymi dochodami pozarolniczymi (art. 5 ust. 9 ustawy). Ustawodawca na potrzeby stosowania przepisów ustawy przyjął więc domniemanie, że z gospodarstwa rolnego jego właściciel uzyskuje ściśle określony dochód. Oznacza to w istocie, że w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymującym się z gospodarstwa rolnego jest zatem także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego. Nie ma więc racji skarżący kasacyjnie, że okoliczność realnej pracy w gospodarstwie rolnym przez któregokolwiek członka rodziny ma jakikolwiek wpływ na ustalenie dochodu z tego gospodarstwa domowego.
W powyższym aspekcie wymaga również rozważenia kwestia definicji gospodarstwa rolnego. Skarżący kasacyjnie twierdzi bowiem, że takiego gospodarstwa nie prowadzi, a posiada jedynie odziedziczone grunty rolne, które zostały oddane w dzierżawę.
Zauważyć należy, że w art. 3 pkt 6 u.ś.r. wyjaśniono, że pojęcie "gospodarstwo rolne" oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.r. za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Z regulacji tej wynika zatem, że gospodarstwem rolnym w rozumieniu ustawy o podatku rolnym jest powierzchnia przekraczająca 1 ha (fizyczny lub przeliczeniowy) użytków rolnych oraz gruntów zadrzewionych i zakrzewionych na użytkach rolnych. Oznacza to w szczególności, że gospodarstwem rolnym może być też łączna powierzchnia kilku działek ewidencyjnych gruntów, o których mowa w art. 1 ustawy, jeżeli "łączy" je podmiot podatku rolnego. Władanie działkami ewidencyjnymi ww. gruntów na podstawie różnych tytułów prawnych (np. własność i dzierżawa) pozwala na sumowanie ich powierzchni dla potrzeb stwierdzenia istnienia gospodarstwa rolnego. Rozstrzygający jest tu bowiem element podmiotowy – za gospodarstwo rolne uważa się bowiem obszar gruntów o określonej, łącznej powierzchni, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej (zob. W. Modzelewski, J. Bielawny, M. Unisk (red.), Ustawa o podatku rolnym. Komentarz. Wyd. 12, Warszawa 2025, Legalis, art. 2). Tak też należy definiować pojęcie gospodarstwa rolnego na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych. Posiadanie zatem przez wnioskodawcę gruntów rolnych o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha fizyczny lub przeliczeniowy oznacza jednocześnie, że wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego, co również obliguje organ do zastosowania art. 5 ust. 8 u.ś.r. Z uwagi zatem na odesłanie zawarte w art. 3 pkt 6 u.ś.r. – przy ocenie, czy skarżący kasacyjnie posiada gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.ś.r. wystarczające jest stwierdzenie, że grunty rolne miały powierzchnię przekraczającą 1 ha (lub 1 ha przeliczeniowego), co przesądzało o uznaniu tego areału za gospodarstwo rolne w rozumieniu ustawy o podatku rolnym, a tym samym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji, skoro do skarżącego kasacyjnie należą grunty rolne składające się z kilku działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 6,9396 ha fizycznych, tj. 2,4907 ha przeliczeniowych – zasadnie ryczałtowy dochód z tego gospodarstwa rolnego doliczono do dochodu rodziny skarżącego. Nie miało zatem dla sprawy znaczenia badanie rzeczywistych przesłanek prowadzenia gospodarstwa rolnego, jako źródła dochodu, którą to potrzebę postulował skarżący kasacyjnie.
W sprawie nie miał zastosowanie art. 5 ust. 8a u.ś.r. Przepis ten wyłącza bowiem z dochodów te uzyskiwane z gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę, ale nie wszystkie, lecz tylko te, w których umowy dzierżawy spełniają wymogi przewidziane w ustawie z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten ma charakter wyjątku od reguły, a więc powinien być wykładany ściśle. Oznacza to konieczność poddania przedstawionej przez skarżącego umowy dzierżawy gruntów przez pryzmat przepisów wskazanej ustawy regulującej kwestię ubezpieczenia społecznego rolników.
Zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 266 ze zm. – dalej: "u.u.s.r.") uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: a) małżonkiem emeryta lub rencisty, b) jego zstępnym lub pasierbem, c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c. Przepis ten, obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji, określał zatem przesłanki domniemania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przesłankami tymi było nie tylko zawarcie stosownej umowy dzierżawy na okres 10 lat, ale także zgłoszenie jej do ewidencji gruntów i budynków. Niespełnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek wyklucza domniemanie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Stanowisko takie zajął również Sąd Najwyższy w wyroku z 19 lipca 2001 r., sygn. akt II UKN 492/00 (OSNP 2003/9/233), wskazując, że niezgłoszenie do ewidencji gruntów zawartej co najmniej na 10 lat umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego wyklucza uznanie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, choćby ubezpieczony oddał dzierżawcy faktycznie swoje gospodarstwo.
Wobec powyższego Sąd I instancji prawidłowo przyjął w sprawie, że przedłożona przez skarżącego kasacyjnie umowa dzierżawy gruntów rolnych z 2 stycznia 2019 r. wraz z aneksem z 10 stycznia 2019 r. nie spełnia wymogów przewidzianych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, a to oznacza, że świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżący kasacyjnie prowadzi gospodarstwo rolne. Obliczając zatem dochód w rodzinie skarżącego kasacyjnie w 2019 r. uwzględniony musiał być także dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości ustalonej w sposób określony w art. 5 ust. 8 u.ś.r. i przy zastosowaniu ryczałtowej wysokości dochodu z 1 ha przeliczeniowego według obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 u.p.r.
Z tych względów zarzuty kasacyjne oparte na art. 5 ust. 8 u.ś.r. oraz art. 18 u.p.r. należało uznać za nieuzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił również wniosku skarżącego kasacyjnie o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, gdyż wskazane przepisy prawa nie budzą wątpliwości, a ich wykładnia jest klarowna. Niemniej na marginesie zauważyć należy, że chociaż do tej pory Trybunał Konstytucyjny miał możliwość wyrazić, czy też zasugerować wątpliwości co do konstytucyjności art. 5 ust. 8 u.ś.r. przy okazji rozpatrywaniu innych spraw (wyroki: z dnia 15 listopada 2005 r. sygn. akt P 3/05, OTK-A 2005/10/115, Dz.U. nr 233 z 2005 r. poz. 1994 – dotyczący art. 5 ust. 10 u.ś.r. oraz z dnia 6 maja 2008 r. sygn. akt K 18/05 , OTK-A 2008/4/56, Dz.U. nr 82 z 2008 r., poz. 503 – dotyczący art. 18 u.p.r. oraz art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej), to jednak tego nie uczynił.
W rezultacie zatem należało uznać, że skoro skarżący kasacyjnie nie spełniał wszystkich wymogów przewidzianych prawem dla otrzymania dochodzonych przez niego świadczeń, to zaskarżony wyrok, którym Sąd I instancji oddalił jego skargę wniesioną na odmowną decyzje organu, nie narusza prawa.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.