I OSK 129/22

I OSK 129/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Łd 636/21 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-10-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art.5 ust.2a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 636/21 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 11 maja 2021 r. nr S K O 4118.84.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego 1. oddala skargę kasacyjną w całości; 2. zasadza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz A.S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wyrokiem z 7 października 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 636/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej wyrok II SA/Łd 636/21): 1. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 11 maja 2021 r. nr S K O 4118.84.2021 oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 26 marca 2021 r. nr SOCII.531.104897.2019.208061.000001.2021 w przedmiocie świadczenia wychowawczego; 2. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz A.S. (dalej skarżący) 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (k. 50, 52-66 akt sądowych).
Skargę kasacyjną wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej skarżący kasacyjnie lub Kolegium), reprezentowane przez r. pr. Z.D., zaskarżając wyrok II SA/Łd 636/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:
I. prawa materialnego:
1. art. 5 ust. 2a w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., uppwd lub ustawa o pomocy państwa) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a [ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej] ppsa przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że porozumienie mediacyjne co do kontaktów z jednym z rodziców zawarte w toku postępowania rozwodowego przed wydaniem wyroku rozwodowego między rodzicami dziecka i przed wprowadzeniem przepisów o opiece naprzemiennej ma moc orzeczenia sądu i tym samym każdemu z rodziców tego dziecka ustala się prawo do świadczenia wychowawczego na to dziecko w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc, w sytuacji gdy brak jest podstawy prawnej do przyjęcia, że to porozumienie mediacyjne co do kontaktów z jednym z rodziców zawarte w toku postępowania rozwodowego przed wydaniem wyroku rozwodowego między rodzicami dziecka ma moc orzeczenia sądu - przeciwnie wobec nieprzeniesienia jego treści do wyroku rozwodowego nie zastępuje ono żadnego orzeczenia sądu i rodzic, którego dotyczyło porozumienie co do kontaktów z dzieckiem był uprawniony, po wprowadzeniu przepisów o opiece naprzemiennej, do wystąpienia do sądu o ustalenie opieki naprzemiennej, tzn. zakresu kontaktów rodzica z dzieckiem, a tym samym nie każdemu z rodziców tego dziecka można było ustalić prawo do świadczenia wychowawczego na to dziecko, ale tylko temu, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje;
2. art. 5 ust. 2a w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 uppwd w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924, dalej ustawa zmieniająca) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, także wskutek błędnej wykładni ww. przepisów, że w tej sprawie skarżącemu przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego na córkę M.S. od 1 lipca 2019 r. w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc na podstawie pkt. 2 porozumienia mediacyjnego z 7 kwietnia 2010 r., zawartego między rodzicami dziecka w zakresie grafiku spotkań i pobytu córki u ojca przed wydaniem wyroku rozwodowego - wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi Wydziału XII Cywilnego Rodzinnego z 12 maja 2010 r. XII C 1761/09, w sytuacji gdy - zgodnie z prawidłową wykładnią ww. przepisów - pkt 2 porozumienia mediacyjnego z 7 kwietnia 2010 r., zawartego między rodzicami dziecka w zakresie grafiku spotkań i pobytu córki u ojca, nie ustanawiał opieki naprzemiennej jako zakresu kontaktów ojca z dzieckiem, gdyż nie został on przeniesiony do treści tego wyroku rozwodowego, a poza tym z pkt. 2 wyroku rozwodowego wynikało jedynie, [że] miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania matki – E.S. i wobec braku odmiennych ustaleń faktycznych w podanym zakresie skarżącemu nie przysługiwało w ogóle prawo do świadczenia wychowawczego na córkę – M.S. w okresie od 1 lipca 2019 r.;
II. przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej kpa) polegające na uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę M.S. od 1 lipca 2019 r. z tego powodu, że organy nie dokonały wszechstronnej i przekonującej analizy wyroku rozwodowego z 12 maja 2010 r. i porozumienia mediacyjnego z 7 kwietnia 2010 r., czy w sprawie można mówić o wykonywaniu opieki naprzemiennej nad małoletnią M.S. oraz uchyliły się od zweryfikowania twierdzeń skarżącego o sprawowaniu przez niego opieki, w tym naprzemiennej nad córką M.S., w sytuacji gdy brak było uzasadnionych podstaw do przyjęcia naruszenia: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, ponieważ z załączonego do akt sprawy wyroku rozwodowego, w szczególności pkt. 2 wynikało, że miejscem zamieszkania dziecka było miejsce zamieszkania matki i tym samym - zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów - organy były uprawnione do przyjęcia, że nie zamieszkując z córką, skarżący nie sprawuje nad nią osobistej opieki, szczególnie że nie przedstawił on żadnych dowodów przeciwnych w toku postępowania, przez co jego twierdzenie o sprawowaniu opieki naprzemiennej nad córką było niewiarygodne i tym samym nie musiało być jeszcze dodatkowo weryfikowane, a porozumienie mediacyjne z 7 kwietnia 2010 r., w szczególności jego pkt. 2 w zakresie grafiku spotkań i pobytu córki u ojca dotyczył sytuacji, w której chodziła ona jeszcze do przedszkola, a po 9 latach od [zawarcia] tego porozumienia nie można było dalej twierdzić, że chodzi nadal do przedszkola; skarżący nie przedstawił też dowodów na to, jak zostały uregulowane później jego kontakty z córką i na jakiej podstawie faktycznej i prawnej.
Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi; zasądzenie od skarżącego na rzecz Kolegium [zwrotu] niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych; rozpoznanie sprawy na rozprawie (k. 77-88 akt sądowych).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie na jego rzecz [zwrotu] kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (k. 109-112v akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji. Sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny tych aspektów prawnych, które świadczą o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać.
Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa). Skarżący kasacyjnie postawił zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji zarówno przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i prawa materialnego. Biorąc pod uwagę uregulowany granicami skargi kasacyjnej zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna, oparta na obydwu podstawach kasacyjnych, nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W niniejszej sprawie istotą skargi kasacyjnej, ujętą w każdym z postawionych zarzutów, zarówno odnoszącym się do naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jest zanegowanie oceny dokonanej przez Sąd I instancji co do uznania przez organy administracji, że skarżącemu świadczenie wychowawcze na córkę od 1 lipca 2019 r. w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc nie przysługiwało. Sąd I instancji uznał, że organy oceniły materiał dowodowy wbrew zasadzie swobodnej oceny dowodów, błędnie nie kwalifikując skarżącego jako jednego rodziców dziecka, któremu należy przyznać świadczenie wychowawcze. Wskazał w tym zakresie punkt 2 porozumienia mediacyjnego z 7 kwietnia 2010 r. (dalej porozumienie mediacyjne), zawartego między rodzicami dziecka w zakresie grafiku spotkań i pobytu córki u ojca przed wydaniem wyroku rozwodowego - wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 12 maja 2010 r. XII C 1761/09 (dalej wyrok XII C 1761/09). W ocenie skarżącego kasacyjnie, ocena Sądu I instancji była wadliwa, ponieważ brak było podstawy prawnej do przyjęcia, że porozumienie mediacyjne co do kontaktów z jednym z rodziców zawarte w toku postępowania rozwodowego przed wydaniem wyroku rozwodowego między rodzicami dziecka miało moc orzeczenia sądu. Zdaniem Kolegium, organy nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa) w tym zakresie i podęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa), w sposób wyczerpujący zebrawszy i rozpatrzywszy cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Istota sporu zawisłego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy porozumienie mediacyjne z 7 kwietnia 2010 r. miało moc prawną uprawniającą do uznania, że rodzice dziecka sprawują opiekę naprzemienną, co pozwalałoby przyznać skarżącemu świadczenie wychowawcze na córkę od 1 lipca 2019 r. w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela analizę i ocenę dokonaną w tym zakresie przez Sąd I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd trafnie wskazał na art. 5 ust. 2a uppwd, zgodnie z którym w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, [...] sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Słusznie Sąd zwrócił uwagę, że sformułowania "zgodnie z orzeczeniem sądu" nie można odczytywać w prosty sposób, bez analizy okoliczności faktycznych, jako konieczność zawarcia w rozstrzygnięciu sądowym sformułowania "opieki naprzemiennej", powołując się w tym zakresie na pogląd wyrażony w wyroku NSA z 14.12.2017 r. I OSK 1378/17 - błędne jest stanowisko, że tylko wówczas dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, zgodnie z orzeczeniem sądu, jeżeli zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Gdy nie zachodzi taka potrzeba, sąd w wyroku rozwodowym nie wkracza w sferę dokładnego regulowania relacji między rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących sprawowania opieki na dzieckiem, poza orzeczeniem o pozostawieniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, co w żadnym razie nie oznacza, że w takim przypadku nie dochodzi faktycznie do wykonywania opieki naprzemiennej pomiędzy rodzicami, którzy w taki sposób układają wzajemne stosunki związane z opieką nad dzieckiem, że dziecko naprzemiennie pozostaje pod ich wyłączną pieczą. Oceny w zakresie sprawowania opieki naprzemiennej dokonać winny samodzielnie organy orzekające w sprawie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Ocena ta, dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego (nie zaś jedynie wyroku rozwodowego), odpowiadać winna na pytanie, czy zgodne ustalenia rozwiedzionych rodziców w zakresie wychowania dzieci stanowią wystarczającą podstawę do stwierdzenia istnienia opieki naprzemiennej przez ustalenie faktycznego zakresu tej opieki wykonywanej przez rodziców w czasie przebywania dzieci u każdego z rodziców. Jeżeli władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom, a rzeczywista opieka nad dziećmi jest sprawowana w taki sposób, że w powtarzających się okresach rodzic sprawuje wyłączną opiekę nad nimi, to będą podstawy do uznania, że w sprawie mamy do czynienia z opieką naprzemienną (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 22.3.2017 r. II SA/Łd 958/16, Legalis 1600102).
W doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że wyrok sądowy jest oświadczeniem woli i wiedzy sądu (K. Knoppek, Dokument w procesie cywilnym, Poznań 1993, s. 90-91), a wykładni sentencji wyroku z 12 maja 2010 r. sygn. akt XII C 1761/09 Sądu Okręgowego w Łodzi , jako dokumentu urzędowego (art. 244 § 1 kpc; T. Ereciński w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, T. II, Wolters Kluwer 2016, s. 342, uw. 23 i 24, i aprobowane przez Komentatora orzecznictwo, i art. 76 § 1 kpa; B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2022 s. 547, 549-550 nb 2, 6) należy dokonywać z uwzględnieniem całości sentencji wyroku, dokumentów istotnych dla orzekania wyrokiem rozwodowym i w kontekście regulacji prawnych, w jakich doszło do ich wydania.
W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, z wyroku XII C 1761/10 Sądu Okręgowego w Łodzi wynika, że Sąd powszechny wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką stron M.S., urodzoną dnia 21 sierpnia 2005 r. powierzył obojgu rodzicom, z ustaleniem że miejscem zamieszkania dziecka będzie miejsce zamieszkania matki E.S.; nie orzekł o sposobie kontaktów ojca z dzieckiem (punkt 2 i 4 wyroku XII C 1761/09).
Sąd Okręgowy w Łodzi w wyroku rozwodowym XII C 1761/09 nie orzekł o kontaktach skarżącego z dzieckiem (punkt 4 sentencji wyroku), ponieważ kwestia ta została uregulowana przez samych rodziców dziecka w porozumieniu mediacyjnym z 7 kwietnia 2010 r., a więc nieco ponad miesiąc przed orzeczeniem rozwodu. O ile w pkt. 2 porozumienia mediacyjnego wskazano, że córka M.[S.] będzie mieszkała z mamą od czasu, gdy E.S. wyprowadzi się z ówczesnego mieszkania, co miało nastąpić w ciągu roku od dnia zawarcia niniejszego porozumienia, o tyle w pkt. 3 ustalono dwutygodniowy grafik spotkań i pobytu córki M. u ojca w ten sposób, że I tydzień - w poniedziałek ojciec miał odprowadzać córkę do przedszkola, w czwartek odbierać ją z przedszkola o [godz.] 16 i zaprowadzać w piątek rano do przedszkola; II tydzień - w poniedziałek ojciec miał odbierać córkę z przedszkola o [godz.] 16 i przyprowadzać do domu mamy o [godz.] 20:30, w czwartek odbierać ją z przedszkola o [godz.] 16 i córka miała mieszkać 4 dni u niego, a w poniedziałek miał odprowadzać ją do przedszkola (odpisy obu dokumentów w błędnie nieponumerowanych aktach Prezydenta). Porozumienie mediacyjne w pkt. 3 niewątpliwie ustanawiało opiekę naprzemienną rodziców nad małoletnią M. Z treści porozumienia mediacyjnego wynika, że opieka ta miała być sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach, co odpowiada dyspozycji art. 5 ust. 2a uppwd (jeszcze wówczas nieobowiązującego).
Przeszkodą dla uznania, że córka skarżącego pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie jest brak użycia przez właściwy Sąd rozwodowy w wyroku XII C 1761/09 "dziecko [...] jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców" (verba legis - art. 5 ust. 2a ppwd), bowiem ustawodawstwo obowiązujące w dniu wydania wyroku XII C 1761/09 (12 maja 2010 r.) nie znało takiego pojęcia. Zarówno ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (w brzmieniu obowiązującym dnia 12 maja 2010 r. - Dz.U. z 1964 r. nr 9 poz. 59 ze zm.), jak i Kodeks postępowania cywilnego (w brzmieniu Dz.U. z 1964 r. nr 43 poz. 296 ze zm., dalej kpc), nie zawierały w dacie wydania wyroku XII C 1761/09 przepisów dotyczących opieki naprzemiennej.
W dotychczasowym dorobku doktryny wskazywano, że na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, dziecko może być zaliczone do dwu odrębnych rodzin. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Warunkiem jest tu orzeczenie opieki naprzemiennej obojga rodziców przez sąd. Rodzice muszą legitymować się orzeczeniem sądu ustalającego sposób wykonywania władzy rodzicielskiej (P. Daniel (red.), P. Ławrynowicz, A. Skomra, Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Komentarz, PRESSCOM Sp. z o.o. 2016, s. 63). Przedmiotowa ustawa weszła w życie dnia 1 kwietnia 2016 r. (art. 58 uppwd). Po opublikowaniu Komentarza, w praktyce organów administracji i w orzecznictwie Sądów administracyjnych ujawniło się szereg zagadnień, które wymagały rozstrzygania ad casum.
Przed wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ustawodawca nie posługiwał się pojęciem "opieki naprzemiennej". Przy wykładni prawa nie sposób przejść do porządku dziennego nad faktem, że przed dniem 1 kwietnia 2016 r. brak było podstaw prawnych, by Sąd powszechny użył sformułowania "opieka naprzemienna" w sentencji wyroku rozwodowego (art. 58 § 1 i 1a kro) bądź w sentencji wyroku orzekającego o separacji (art. 613 § 1 kro) czy w orzeczeniu bądź ugodzie zawartej przed Sądem rodzinnym (argum. ex art. 59815 § 1 i 2 kpc) regulującymi sposób wykonywania władzy rodzicielskiej bądź ustalającymi kontakty rodziców z małoletnimi dziećmi. Pojęcia tego nie znała bowiem ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (w brzmieniu obowiązującym dnia 12 maja 2010 r.) ani Kodeks postępowania cywilnego, choć sporadycznie dochodziło do faktycznego regulowania wykonywania władzy rodzicielskiej w sposób odpowiadający tej instytucji (J. Pawliczak w: red. K. Osajda, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 743-744, uw. 98, 99.3; M. Andrzejewski, Piecza naprzemienna - między formalną dopuszczalnością a zasadnością jej orzekania, w: red. A. Czerederecka, Rodzina w sytuacji okołorozwodowej, Wyd. Instytutu Ekspertyz Sądowych 2018, s. 101). Taka właśnie sytuacja zaistniała w sprawie, w której zapadł wyrok XII C 1761/09.
Dopiero ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2015 r. poz. 1062; dalej nowelizacja czerwcowa), ustawodawca art. 2 pkt 2 w art. 5821 kpc dodał § 4 w brzmieniu: "§ 4. Przepis § 3 stosuje się odpowiednio do orzeczenia, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach."; art. 2 pkt 3 w księdze drugiej w tytule II w dziale II w rozdziale 2 w oddziale 6 po art. 59821 dodał art. 59822 kpc w brzmieniu: "Art. 59822. Przepisy niniejszego oddziału stosuje się odpowiednio do orzeczenia, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach."; art. 2 pkt 4 nadał art. 7562 kpc brzmienie: "Art. 7562 § 1. Uwzględniając wniosek o zabezpieczenie przez uregulowanie: 1) stosunków na czas trwania postępowania, 2) sposobów kontaktów z dzieckiem, 3) sposobu roztoczenia pieczy nad małoletnim dzieckiem w ten sposób, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach...".
W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie wskazano, że błędne jest stanowisko, zgodnie z którym tylko wówczas dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, jeżeli zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu powszechnego. Racjonalny prawodawca, kierujący się w specjalny sposób swą wiedzą i ocenami, wyznaczającymi pewne wartości (M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Wolters Kluwer 2017, dalej M. Zieliński, Wykładnia..., s. 259, nb 537), ma świadomość, że orzekanie o władzy rodzicielskiej, w tym w zakresie opieki naprzemiennej, może odbywać się nie tylko w drodze orzeczeń sądu (wyroki, postanowienia), ale może znaleźć uregulowanie w ugodzie, zawartej przez strony przed sądem i przez sąd aprobowanej (wyroki NSA z: 14.12.2017 r. I OSK 1378/17, Lex 2461331; 12.4.2018 r. I OSK 2423/17, Lex 2522271; 20.9.2019 r. I OSK 61/18, Lex 2751282; 29.4.2020 r. I OSK 4397/18, cbosa), a także w drodze porozumienia między obojgiem rodziców, z których żadne z nich nie zostało w trybie ustawowym pozbawione władzy rodzicielskiej, jeśli oboje rodziców osiągnęło porozumienie w drodze pozasądowej, zgodnie z którym "dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach" (verba legis - art. 5821 § 4; art. 59822, art. 7562 § 1 pkt 3 kpc).
Trafnie w literaturze przedmiotu zauważono, że [...] powyższe uwarunkowania prawne zdają się wskazywać, że dla stwierdzenia istnienia opieki naprzemiennej musi, w pierwszej kolejności, istnieć sądowe orzeczenie przyznające matce i ojcu opiekę naprzemienną nad dziećmi oraz ustalenie, że opieka ta jest sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach. Pomijając w tym miejscu drugi warunek, związany z koniecznością wystąpienia pewnej częstotliwości zajmowania się dziećmi, należy wskazać, że w świetle art. 2 pkt 16 uppwd [obowiązującego w początkowym okresie po wejściu w życie ustawy o pomocy państwa - uw. NSA] ustawodawca przyjmuje założenie, że istnienie opieki naprzemiennej jest możliwe tylko wtedy, gdy wprost orzekł tak sąd. Należy jednak zauważyć, że tego typu założenie jest, po pierwsze, nieracjonalne, a po drugie - niesprawiedliwe wobec rodziców, którzy samodzielnie ustalili formę opieki nad dzieckiem w postaci planu wychowawczego przedłożonego sądowi i który to plan musiał zostać przez ten sąd zaakceptowany (P. Daniel, Opieka naprzemienna nad dzieckiem. Glosa do wyroku WSA z dnia 7 listopada 2017 r. IV SA/Wr 224/17, OwSS 2018/2/104 akapit 2 - dalej P. Daniel, Glosa). Zasadnie Glosator wskazuje, że skoro obowiązujące przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewidują możliwość wydania orzeczenia rozwodowego bez orzekania [o kontaktach rodziców z dzieckiem po rozwodzie; art. 58 § 1b kro dodany przez art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2015 r. poz. 1062) zmieniającej kro z dniem 29 sierpnia 2015 r.], za wadliwą należy uznać wykładnię art. 2 pkt 16 uppwd, która nakazywałaby rodzicom każdorazowe uzyskanie orzeczenia o "opiece naprzemiennej", a więc występowanie do sądu rodzinnego w każdym przypadku realizowania pieczy nad dziećmi przez oboje rozwiedzionych rodziców. Zasadnie wskazał WSA w Łodzi w wyroku z 19.1.2017 r. II SA/Łd 918/16, Lex 2201891, racjonalność ustawodawcy, jak również cel ustawy oraz regulacje związane z potrzebą szybkiego otrzymania wskazanej pomocy przemawiają przeciwko takiej wykładni art. 2 pkt 16 ppwd, która nakazywałaby dla stwierdzenia istnienia "opieki naprzemiennej" uprzedniego orzeczenia przez sąd rozwodowy. Konieczność przedstawienia takiego orzeczenia sądu oznaczałaby każdorazowo wystąpienie o takie rozstrzygnięcie - mimo braku podstawy do wyrokowania w tym zakresie, co mogłoby doprowadzić do zarzucenia sądu rodzinnego takimi żądaniami oraz koniecznością znacznego upływu czasu niezbędnego dla ich rozpoznania. Konsekwencją powyższego stanowiska jest przyjęcie, że oceny, czy w danej sprawie faktycznie dochodzi do istnienia "opieki naprzemiennej", muszą każdorazowo dokonywać samodzielnie organy orzekające w sprawie. Ich zadaniem winna być przede wszystkim ocena, czy sprawowana opieka nad dziećmi w wyniku wyroku sądu orzekającego rozwód oraz ustalającego wzajemne relacje w zakresie wychowania dzieci przez rozwiedzionych rodziców stanowi wystarczającą podstawę do stwierdzenia istnienia opieki naprzemiennej, przez ustalenie faktycznego zakresu tej opieki wykonywanej przez rodziców w czasie przebywania dzieci u każdego z rodziców. Jedynie w powyższym zakresie za pomocne mogą być uznane kryteria, o których mowa w art. 2 pkt 16 uppwd, do których ustawodawca zaliczył "porównywalne i powtarzające się okresy", przy czym konieczne jest zachowanie w powyższym zakresie pewnej ostrożności i za niedopuszczalne należałoby uznać, że opieka naprzemienna może mieć miejsce tylko w przypadku równego dzielenia się obowiązkami rodzicielskimi. Niewątpliwie w każdej sytuacji, gdy władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom, a rzeczywista opieka nad dziećmi jest sprawowana w taki sposób, że w powtarzających się okresach rodzic sprawuje wyłączną opiekę nad dziećmi, będą istniały podstawy do uznania, że w sprawie mamy do czynienia z opieką naprzemienną (P. Daniel, Glosa, s. 104-105, punkt 4 i 5). Poglądy te, mimo uchylenia art. 2 pkt 16 uppwd, pozostają w pełni aktualne pod rządem art. 5 ust. 2a uppwd.
Taka właśnie sytuacja istnieje w sprawie kontrolowanej wyrokiem II SA/Łd 636/21.
W doktrynie trafnie wskazuje się, że o pieczy naprzemiennej mowa jest wtedy, gdy owe okresy są równe, jak i wówczas, gdy są zbliżone i wynoszą np. 60% do 40% czy nawet 75% do 25% (M. Andrzejewski - op. cit., s. 87 i przywołani przez Autora: B. M. Smyth, Special issue on shared-time parenting after separation, Family Court Review, 2017, 55(4), 494-499; D. R. Meyer, M. Cancian, S. T. Cook, The growth in shared custody in the United States: Patterns and impications, Family Court Review, 2017, 55(4), 500-512; A. R. Poortman, R. van Gaalen, 2017; Shared residence after separation: A review andnew findings from the Nethrlands, Family Court Review, 2017, 55(4), 531-544).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku II SA/Łd 918/16 zasadnie wskazał, że "1. Gdy nie zachodzi taka potrzeba, sąd w wyroku rozwodowym nie wkracza w sferę dokładnego regulowania relacji pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem (dziećmi), poza orzeczeniem o pozostawieniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, co w żadnym razie nie oznacza, że w takim przypadku nie dochodzi faktycznie do wykonywania opieki naprzemiennej pomiędzy rodzicami, którzy w taki sposób układają wzajemne stosunki związane z opieką nad dzieckiem (dziećmi), że dzieci naprzemiennie pozostają pod ich wyłączną pieczą. 2. Uznanie za trafne stanowiska, że z opieką naprzemienną mamy do czynienia tylko wówczas, gdy expressis verbis takie orzeczenie znajdzie się w treści wyroku sądowego jest nieracjonalne i niesprawiedliwe wobec tych rodziców, którzy sami ustalili zasady opieki bez uprzedniej ingerencji sądu. 3. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. 4. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, [...] drugi rodzic, [...] złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego". Pogląd zaprezentowany w wyroku II SA/Łd 918/16 aprobuje doktryna (J. Pawliczak - op. cit., s. 745, uw. 100.1; J. Gajda w: red. K. Pietrzykowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, C.H. Beck 2018, s. 506, nb 22; J. Gajda - op. cit., C.H. Beck 2021, s. 531, nb 22).
Celem wprowadzenia art. 58 § 1b kro było wyłączenie kognicji sądu rozwodowego w zakresie rozstrzygania o kontaktach, gdy rozwodzący się małżonkowie pozostają w zgodzie co do sposobu ich utrzymywania (uzasadnienie projektu nowelizacji czerwcowej, druk sejmowy nr 3104/VII, s. 1-3). Zgodny wniosek nie wyklucza wydania przez sąd rozwodowy rozstrzygnięcia o ograniczeniu lub zakazaniu rozwodzącym się rodzicom kontaktów z dzieckiem po rozwiązaniu małżeństwa (art. 1132 lub 1133 w zw. z art. 58 § 1 zd. 1 kro; J. Pawliczak - op. cit., s. 721-722, uw. 16), co w sprawie kontrolowanej wyrokiem II SA/Łd 636/21 nie miało miejsca.
W obowiązującym stanie prawnym, z uwagi na wyraźną dyspozycję art. 58 § 1b kro, jeżeli strony złożyły przewidziany w tym przepisie zgodny wniosek o zaniechanie orzekania o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem, a sąd rozwodowy nie znajduje podstaw do ograniczenia lub zakazania ich utrzymywania, to nie wydaje się żadnego orzeczenia w sprawie kontaktów (J. Pawliczak, Orzekanie w wyroku rozwodowym o kontaktach z dzieckiem, Przegląd Sądowy 2017/10/49; P. Daniel, Glosa, s. 104-105). Taka sytuacja zaistniała w sprawie kontrolowanej wyrokiem II SA/Łd 636/21 (pkt 2 i 4 sentencji wyroku XII C 1761/09 i treść porozumienia mediacyjnego - w błędnie nieponumerowanych aktach Prezydenta).
Rodzice mogą zawrzeć ustne porozumienie (nie jest konieczny nawet pisemny dokument zwany planem wychowawczym), w którym ustalą sposób sprawowania opieki nad dzieckiem i ustalą sposób kontaktów z dzieckiem, i zgodnie wniosą o zaniechanie orzekania o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem, a sąd rozwodowy, nie znajdując podstaw do ograniczenia lub zakazania ich utrzymywania, nie wyda żadnego orzeczenia w sprawie kontaktów rodziców z dzieckiem (art. 58 § 1b kro). Rodzice mogą zgodnie, także ustnie, zmienić postanowienia porozumienia mediacyjnego, adekwatnie do wieku dziecka i okoliczności życia.
Nietrafnie organy obu instancji, naruszając zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) i zasad swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), nie przeprowadziły z dowodu z rodzinnego wywiadu środowiskowego co do sprawowania opieki nad córką i z informacji okolicznościach sprawowania opieki nad córką (art. 15 ust. 1 i 2 uppwd) i ani nie ustaliły, czy doszło do zbiegu prawa obojga rodziców do świadczenia wychowawczego (art. 22 ppwd), bowiem okoliczności te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 78 § 1 kpa; B. Adamiak - op. cit., s. 562 nb 2).
Ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym w szczególności ustalenie, czy oboje rozwiedzeni małżonkowie rzeczywiście sprawują opiekę naprzemienną, w porównywalnych i powtarzających się okresach, nad córką, jest obowiązkiem organów administracji publicznej obu instancji, w postępowaniu o przyznanie świadczenia wychowawczego na dany okres (art. 7 i 77§ 1 kpa). Czym innym jest bowiem ustanowienie opieki naprzemiennej wyrokiem Sądu powszechnego w sprawie rozwodowej (co należy do kompetencji Sądu powszechnego), a czym innym ustalenie faktów, istotnych dla rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej co do faktycznego sprawowania opieki naprzemiennej w okresie za który strona dochodzi świadczenia wychowawczego.
Współczesny ustawodawca aprobuje stan, gdy oboje rodzice uzgodnili sposób wykonywania opieki nad małoletnim dzieckiem, a Sąd powszechny (Sąd rozwodowy lub Sąd opiekuńczy) nie znalazł podstaw prawnych, by w to uzgodnienie władczo ingerować, kierując się dobrem dziecka. Sąd powszechny ma bowiem narzędzia prawne, z których może uczynić użytek, gdy uzna, że wzgląd na dobro dziecka wymaga odpowiedniego orzeczenia. W zależności od sytuacji, Sąd powszechny może: pozbawić władzy rodzicielskiej jedno z rodziców (a nawet oboje); zawiesić władzę rodzicielską jednego lub obojga rodziców (J. Gajda - op. cit. 2021, s. 528, nb 13 pkt 3 i 4 do art. 58 kro); rozstrzygnąć o ograniczeniu lub zakazaniu rozwodzącym się rodzicom kontaktów z dzieckiem po rozwiązaniu małżeństwa (art. 1132 lub 1133 w zw. z art. 58 § 1 zd. 1 kro). Każde z takich prawomocnych orzeczeń, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej (art. 365 § 1 kpc), należycie chroniąc dobro dziecka. W sprawie kontrolowanej wyrokiem II SA/Łd 636/21 żadnego takiego orzeczenia Sąd powszechny nie wydał.
Skoro w dacie wyrokowania Sądu rozwodowego ustawodawstwo nie używało pojęcia "opieka naprzemienna", to nie sposób oczekiwać, że wyrok rozwodowy będzie operować takim zwrotem. Pogląd, że "fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu", nie zasługuje na aprobatę, skoro wyrokiem XII C 1761/09 Sąd Okręgowy wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką stron powierzył obojgu rodzicom; ustalił miejsce zamieszkania córki przy matce; nie orzekł o sposobie kontaktów ojca dzieckiem. W doktrynie trafnie wskazuje się, że umieszczenie w wyroku tzw. orzeczenia negatywnego - "sąd nie orzeka o kontaktach", w istocie miało podobny skutek do orzeczeń o kontaktach nieograniczonych (J. Pawliczak, Orzekanie..., s. 44).
Skarżący kasacyjnie zarzucił, że pkt 2 porozumienia mediacyjnego w zakresie grafiku spotkań i pobytu córki u jej ojca dotyczył sytuacji, w której córka chodziła jeszcze do przedszkola, a po 9 latach od tego porozumienia nie można było dalej twierdzić, że nadal chodzi do przedszkola i skarżący nie przedstawił dowodów na to, jak zostały uregulowane później jego kontakty z córką, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej. W tym aspekcie wskazać należy, że pkt 2 porozumienia nie regulował kontaktów ojca z córką, lecz odnosił się do miejsca zamieszkania dziecka. Kontakty zostały uregulowane w pkt. 3 porozumienia. Tę nieścisłość uznać należy za omyłkę skarżącego kasacyjnie, uznając, że miał on na myśli kontakty ustalone w pkt. 3 porozumienia. Nie sposób podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie, że ustalone w punkcie 3 porozumienia kontakty dotyczyły jedynie okresu, kiedy córka skarżącego chodziła do przedszkola. Kwestia odprowadzania i odbioru dziecka z przedszkola stanowiła jedynie techniczny aspekt ustalonych kontaktów. Przedszkole, jako dogodny ówcześnie dla obojga rodziców i córki punkt "przekazywania" sobie dziecka przez rodziców przed kolejnymi lub po kolejnych kontaktach z ojcem, było jedynie miejscem, w którym czynności te były dokonywane. Sprecyzowanie miejsca przekazania dziecka przez rodziców miało na celu stworzenie klarownej sytuacji, dogodnej dla obojga rodziców, którzy zgodzili się na takie rozwiązanie; w punkcie 3, dla II tygodnia, rodzice uzgodnili: "[...] w poniedziałek tata odbiera córkę z przedszkola o 16 i przyprowadza do domu mamy o 20.30 [...]", co - zgodnie z doświadczeniem życiowym - było dogodne dla obojga rodziców i sprzyjało realizacji wieczornego rytuału zasypiania wówczas mającej 4 lata i 7 miesięcy córki. Po zakończeniu przez dziecko edukacji przedszkolnej, wskazana byłaby zmiana postanowienia zawartego w pkt. 3 porozumienia mediacyjnego z 7 kwietnia 2010 r., chociażby przez zastąpienie przedszkola szkołą. Brak takiej aktualizacji porozumienia mediacyjnego nie oznaczał jednak, że kontakty nie były w dalszym ciągu wykonywane analogicznie, odpowiednio do dotychczasowego - ustalonego - planu kontaktów, i że rodzice nie zawarli skutecznie nowego porozumienia - także ustnie - co do pieczy naprzemiennej. Zasadnicze znaczenie w pkt. 3 porozumienia mediacyjnego miał aspekt czasowy kontaktów, a nie miejscowy w znaczeniu przekazania dziecka przez jedno z rodziców drugiemu z rodziców po kontaktach .
Ustalenie w pkt. 2 wyroku rozwodowego XII C 1761/09 miejsca zamieszkania małoletniego dziecka skarżącego w [każdorazowym] miejscu zamieszkania jego matki i brak orzeczenia o kontaktach skarżącego z córką w tym wyroku nie miały wpływu zarówno na jego prawo do kontaktowania się z dzieckiem, jak i prawo do świadczenia wychowawczego w wymiarze 50%. Ustalenie przez Sąd rozwodowy miejsca zamieszkania małoletniego dziecka przy jednym z rodziców wynikało z art. 26 § 2 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, dalej kc. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc). Można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania (art. 28 kc). Sąd rozwodowy, działając w tym zakresie jako Sąd opiekuńczy, był więc zobligowany ustawą do ustalenia jednego miejsca zamieszkania małoletniego dziecka skarżącego, co uczynił w pkt. 2 wyroku rozwodowego. Ustalenie miejsca zamieszkania dziecka w każdorazowym miejscu zamieszkania matki nie oznacza jednak, że rodzice nie sprawowali nad dzieckiem opieki naprzemiennej. Nie świadczy o tym również brak orzeczenia o kontaktach ojca z dzieckiem, skoro kwestię tę ustalono w postępowaniu mediacyjnym zakończonym porozumieniem mediacyjnym z 7 kwietnia 2010 r., z którego treści bezsprzecznie wynika sprawowanie przez rodziców dziecka opieki naprzemiennej w porównywalnych i powtarzających się okresach.
Sąd I instancji prawidłowo zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie wykazano istnienie zarówno orzeczenia Sądu rozwodowego, jak i zatwierdzonej przez ów Sąd ugody zawartej w postępowaniu mediacyjnym, które regulowały materię opieki nad dzieckiem, którego dotyczył wniosek wszczynający postępowanie. Jak wskazuje w swym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny, należy uwzględniać wyłącznie orzeczenia czy ugody, które określają reguły sprawowania opieki nad dziećmi przez rodziców żyjących w rozłączeniu, bo generalnie one tylko stanowią o opiece naprzemiennej (wyrok NSA z 22.8.2017 r. I OSK 947/17, cbosa). Pogląd ten nie sprzeciwia się konkluzji, zgodnie z którą gdy są one wydane wcześniej, czyli przed wprowadzeniem do obrotu prawnego pojęcia opieki naprzemiennej (nie precyzują tej instytucji wprost), odczytywać można ich treść zgodnie z aktualną wolą ustawodawcy. Racjonalny prawodawca, kierujący się w specjalny sposób swą wiedzą i ocenami, wyznaczającymi pewne wartości (M. Zieliński, Wykładnia..., s. 259, nb 537), ma świadomość, że orzekanie o władzy rodzicielskiej, w tym w zakresie opieki naprzemiennej, może odbywać się nie tylko w drodze orzeczeń sądu (wyroki, postanowienia), ale może znaleźć uregulowanie w ugodzie, zawartej przez strony przed sądem i przez sąd aprobowanej, jak i ugody zawartej w postępowaniu mediacyjnym, która po jej zatwierdzeniu ma moc ugody sądowej (art. 18315 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. z 2020 r. poz. 1575 ze zm., dalej kpc). Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela ten pogląd.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ I instancji nie dokonał oceny wyroku XII C 1761/09 i porozumienia mediacyjnego w ogóle, a organ odwoławczy dokonał analizy porozumienia mediacyjnego w sposób co najmniej niepełny, z pominięciem [ich] istotnych elementów. Nietrafnie organy uznały, że skarżący wraz z matką dziecka nie sprawują opieki naprzemiennej nad córką. Wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji nie przyjął, że w tej sprawie skarżącemu przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego na córkę od 1 lipca 2019 r. w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc na podstawie pkt. 2 porozumienia mediacyjnego z 7 kwietnia 2010 r. zawartego między rodzicami tego dziecka w zakresie grafiku spotkań i pobytu córki u jej ojca przed wydaniem wyroku rozwodowego z 12 maja 2010 r. XII C 1761/09.
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, wskazując, że organy nie potraktowały porozumienia mediacyjnego z 7 kwietnia 2010 r. jako integralnej części materiału dowodowego, który winien był decydować o prawie skarżącego do świadczenia wychowawczego. W istocie bowiem nie wzięły pod uwagę treści pkt. 3 porozumienia mediacyjnego. Tym samym, zasadnie Sąd I instancji uznał, że organy w tej sprawie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), nie podjąwszy wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa), nie zebrawszy i nie rozpatrzywszy w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), niezbędnego dla rozstrzygnięcia. W konsekwencji, błędnie zastosowały one normę prawa materialnego, odmawiając skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego w odpowiedniej części (art. 5 ust. 2a w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 uppwd).
Podobne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o odmowie przyznania A.S. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.S. na okres świadczeniowy 2021/2022 w wyroku z 7 grudnia 2022 r. I OSK 279/22 (cbosa).
Skoro żaden z zarzutów okazał się niezasadny, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną całości. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 ppsa.