I OSK 1289/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy wznowienia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, uznając, że podatek VAT nie stanowi ustawowej składowej odszkodowania i że skarżący nie dochował terminu do złożenia wniosku.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej W. D. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego. Skarżący domagał się wznowienia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, argumentując, że pierwotne odszkodowanie nie uwzględniało podatku VAT, co stanowiło nową okoliczność. Organy administracji oraz Sąd I instancji uznały, że podatek VAT nie jest częścią odszkodowania za wywłaszczenie, a skarżący nie dochował miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną W. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego. Sprawa dotyczyła odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość pod budowę drogi. Skarżący domagał się wznowienia postępowania, twierdząc, że pierwotne odszkodowanie było zaniżone, ponieważ nie uwzględniało podatku VAT, co stanowiło nową okoliczność faktyczną. Organy administracji oraz Sąd I instancji uznały, że podatek VAT nie jest ustawową składową odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, a ponadto skarżący nie dochował miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, który powinien był być wniesiony najpóźniej w lipcu 2010 r., a został złożony w lutym 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, nie dopatrzył się nieważności postępowania. Sąd podkreślił, że wznowienie postępowania jest instytucją nadzwyczajną, wymagającą spełnienia ściśle określonych przesłanek, w tym wykazania nowych okoliczności faktycznych lub dowodów. Sąd podzielił stanowisko sądów niższych instancji, że podatek VAT nie stanowi ustawowo określonej składowej wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a jego ewentualna zapłata jest odrębną kwestią podatkową. Ponadto, sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż dowiedział się o rzekomej nowej okoliczności (konieczności zapłaty VAT) w terminie umożliwiającym złożenie wniosku o wznowienie postępowania. W konsekwencji, skarga kasacyjna została oddalona.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, podatek VAT nie stanowi ustawowo określonej składowej wysokości odszkodowania należnego na podstawie ustawy drogowej.
Uzasadnienie
Przepisy ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują możliwości powiększenia należnego odszkodowania o podatek VAT. Określenie wartości rynkowej nieruchomości nie obejmuje podatku VAT, który jest odrębną instytucją prawną.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (10)
Główne
Ustawa o gospodarce nieruchomościami art. 134 § ust. 1
Podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości.
Pomocnicze
k.p.a. art. 145 § § 1 pkt. 5
Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłanka wznowienia postępowania wymaga wskazania nowych dowodów lub istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, nieznanych organowi wydającemu decyzję.
k.p.a. art. 148 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Wniosek o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia.
k.p.a. art. 149 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ wydaje postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, m.in. w przypadku uchybienia terminowi do złożenia wniosku.
Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych art. 12 § ust. 5
Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami.
Ustawa o gospodarce nieruchomościami art. 134 § ust. 2
Przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości uwzględnia się jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stan oraz aktualnie kształtujące się ceny.
u.p.t.u.
Ustawa o podatku od towarów i usług
Reguluje kwestie opodatkowania podatkiem VAT, ale nie stanowi podstawy do wliczania VAT do odszkodowania za wywłaszczenie.
P.p.s.a. art. 174
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania).
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd oddala skargę kasacyjną, jeśli nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podatek VAT nie stanowi ustawowej składowej odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżący nie dochował miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.
Odrzucone argumenty
Nieuwzględnienie podatku VAT w odszkodowaniu stanowi nową okoliczność faktyczną uzasadniającą wznowienie postępowania. Sąd I instancji naruszył art. 133 § 1 P.p.s.a. przez nierozważenie całości materiału sprawy.
Godne uwagi sformułowania
Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, ale tylko w przypadku, gdy postępowanie w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach administracyjnego prawa procesowego, a ponadto strona dochowała wymogów proceduralnych związanych z samym uruchomieniem tego trybu rektyfikacji decyzji ostatecznych. Błędna ocena stanu faktycznego pod względem prawnym nie stanowi podstawy wznowienia postępowania. Podobnie odmienna wykładnia przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę prawną decyzji orzekającej co do istoty sprawy, nie jest ani nową okolicznością, ani nowym dowodem uzasadniającym wznowienie postępowania administracyjnego. Podatek VAT nie stanowi zatem ustawowo określonej składowej wysokości odszkodowania należnego na podstawie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w związku z art. 134 ust. 1 oraz art. 151 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie jest także czynnikiem wpływającym na wycenę nieruchomości.
Skład orzekający
Iwona Bogucka
sędzia
Jerzy Krupiński
sędzia sprawozdawca
Wiesław Morys
sędzia przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że podatek VAT nie wchodzi w skład odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości oraz że kwestie podatkowe nie mogą stanowić podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania, jeśli nie zostały dochowane terminy proceduralne."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia pod drogi publiczne i procedury wznowienia postępowania administracyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla właścicieli nieruchomości – uwzględnienia VAT w odszkodowaniu za wywłaszczenie. Choć rozstrzygnięcie jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem, pokazuje złożoność procedur administracyjnych i podatkowych.
“Czy odszkodowanie za wywłaszczoną działkę powinno obejmować VAT? NSA wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 1289/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-05-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka
Jerzy Krupiński /sprawozdawca/
Wiesław Morys /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2810/15 - Wyrok WSA w Warszawie z 2015-12-17
Skarżony organ
Minister Infrastruktury
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 23
art. 145 § 1 pkt. 5, art. 148 § 1, art. 143 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2810/15 w sprawie ze skargi W. D. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2810/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.D. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego.
Wyrok wydany został w następujących, ustalonych przez Sąd I instancji, okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. Wojewoda [...] odmówił skarżącemu wznowienia postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Województwa [...] w celu budowy obwodnicy miasta [...] w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] – [...] – [...], oznaczoną geodezyjnie: gmina [...], obręb – [...] arkusz mapy 2, działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...], o pow. [...] ha, zapisaną w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu. Odszkodowanie w kwocie [...] zł zostało przyznane skarżącemu decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], która stała się ostateczna w dniu 1 czerwca 2010 r. Organ nie uwzględnił zawartego we wniosku o wznowienie postępowania zarzutu, że ustalona wysokość odszkodowania nie obejmowała podatku VAT, co spowodowało po jego stronie szkodę w postaci ustalenia odszkodowania w wysokości nieodpowiadającej rzeczywistej wartości wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie organu sporna decyzja jest prawidłowa merytorycznie, a podnoszone we wniosku okoliczności nie są "nowymi" w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.
W zażaleniu na to postanowienie, skarżący zarzucił organowi, m. in., że brak regulacji dotyczącej doliczania kwoty podatku VAT do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie oznacza, że taka możliwość jest wykluczona, a obywatel ma ponosić wynikające z tego negatywne skutki. Skarżący wskazał, że taka interpretacja sprawiła, że otrzymał odszkodowanie w wysokości, która nie odpowiadała wartości rynkowej nieruchomości oraz, że podniesiona przez niego kwestia stanowiła nową okoliczność w sprawie.
Minister Infrastruktury i Rozwoju, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie, podnosząc, że kwestia dotycząca zawarcia w kwocie odszkodowania kwoty podatku VAT była już rozpatrywana przez organ i nie jest nową okolicznością w sprawie. Podkreślił, że wniosek o wznowienie postępowania wnosi się do organu, który wydał w sprawie decyzję w I instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności będącej podstawą do wznowienia postępowania. Skarżący nie zachował terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, gdyż o podnoszonej okoliczności mógł się najpóźniej dowiedzieć w dniu otrzymania odszkodowania, tj. w dniu [...] czerwca 2010 r. Ostatnim dniem na złożenie tego wniosku był [...] lipca 2010 r., a wniosek o wznowienie postępowania skarżący nadał w dniu [...] lutego 2015 r.
W.D., w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucił:
a) naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zaszły nowe okoliczności, uzasadniające wznowienie postępowania;
b) naruszenie art. 148 § 1 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że skarżący nie zachował terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania;
c) naruszenie art. 7 K.p.a. przez jego niezastosowanie i wydanie postanowienia godzącego w słuszny interes skarżącego jako obywatela.
Sąd oddalił skargę i podniósł, że instytucja wznowienia postępowania, z której skarżący chciał w niniejszej sprawie skorzystać, ma charakter nadzwyczajny – dotyczy kontroli prawidłowości ostatecznego rozstrzygnięcia (decyzji, postanowienia). Stąd przesłanki wznowienia postępowania zostały określone w ustawie w sposób enumeratywny i mają charakter obligatoryjny. Ponadto organ na wstępie bada wyłącznie czy we wniosku o wznowienie powołano ustawowe przesłanki wznowienia, enumeratywnie wymienione w art. 145 § 1, art. 145a i art. 145b K.p.a. oraz czy wniosek o wznowienie został wniesiony z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 K.p.a. Brak pozytywnych ustaleń w tym zakresie zobowiązuje organ do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 K.p.a. Sąd podzielił stanowisko organów, że skarżący dowiedział się o przyczynie będącej, w jego ocenie, podstawą do wznowienia postępowania, najpóźniej w dniu [...] czerwca 2010 r., tj. w chwili otrzymania odszkodowania, przyznanego mu decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. W związku z tym, termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania upłynął bezskutecznie w dniu [...] lipca 2010 r. i termin ten nie został przez skarżącego dotrzymany. Sąd uznał też, że dalsze rozważania organu, związane ze wskazaną przez skarżącego podstawą wznowienia postępowania, nie mają znaczenia dla sprawy.
W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego zarzucił uchybienia procesowe w postaci:
- błędu w ustaleniach faktycznych sprawy na skutek przyjęcia, że w sprawie nie pojawiły się nowe okoliczności oraz, że o wskazywanych przez niego okolicznościach wiedział już w dacie otrzymania odszkodowania;
- naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zaszły nowe okoliczności nakazujące zastosowanie tego przepisu i wznowienie postępowania administracyjnego;
- naruszenia art. 148 § 1 K.p.a. na skutek wadliwego ustalenia, że skarżący nie zachował terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania;
- naruszenia art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej P.p.s.a., na skutek nierozważenia całości materiału znajdującego się w aktach sprawy.
W oparciu o powyższe wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ustalona przez Sąd data powzięcia przez skarżącego wiadomości o obowiązku zapłaty podatku VAT nie jest prawidłowa, gdyż w dacie wypłaty odszkodowania nie został o nim poinformowany. Również obowiązujące wówczas interpretacje indywidualne, w tym interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 10 października 2007 r., nr IPPP1-443/277/07-2/AB, stały na stanowisku, że od tego typu odszkodowania nie ma obowiązku zapłaty spornego podatku. Interpretacja ta została zmieniona dopiero w dniu 19 lipca 2013 r. przez Ministra Finansów. Powołano się też na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I FSK 1702/2010, w którym przyjęto, że w przypadku odszkodowania, od którego należy zapłacić podatek od towarów i usług, winno ono uwzględniać ten podatek w kwocie przyznanego odszkodowania. W ocenie autora skargi kasacyjnej stanowi to nową okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji o odszkodowaniu nie uwzględniającym tego podatku. O okoliczności tej dowiedział się dopiero w 2014 r., po zakończeniu postępowania podatkowego, w którym ustalono obowiązek zapłaty podatku VAT od odszkodowania przyznanego decyzją z 2010 r. Wcześniej organy nie żądały zapłaty tego podatku. Ponadto zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami podstawę odszkodowania stanowi wartość rynkowa gruntu, a w jej cenie należało uwzględnić wszelkie należne do zapłaty podatki. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, słuszne odszkodowanie, o którym mowa w art. 21 Konstytucji RP, winno mieć charakter ekwiwalentny do wartości wywłaszczonego dobra, co oznacza, że jest to odszkodowanie "brutto", a nie jak przyznano skarżącemu "netto". Sąd I instancji tych okoliczności nie rozważył, przyjmując jedynie argumentację organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 174 P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 P.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt l OPS 10/09, opubl. w ONSAiwsa z 2010 r., nr 1, poz. 1).
W rozpoznawanej sprawie nie można dopatrzeć się okoliczności wskazujących na nieważność postępowania sądowoadministracyjnego.
Kontrolowane przez Sąd I instancji postępowanie administracyjne dotyczyło wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, ale tylko w przypadku, gdy postępowanie w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach administracyjnego prawa procesowego, a ponadto strona dochowała wymogów proceduralnych związanych z samym uruchomieniem tego trybu rektyfikacji decyzji ostatecznych.
W wypadku, gdy strona – tak jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie – powołuje się na przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. ("wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję"), to zobligowana jest ona do wskazania takich dowodów lub okoliczności w celu ustalenia m. in. dochowania przez nią jednomiesięcznego terminu z art. 148 § 1 K.p.a.
W piśmiennictwie jednolicie przyjmuje się, że błędna ocena stanu faktycznego pod względem prawnym nie stanowi podstawy wznowienia postępowania. Podobnie odmienna wykładnia przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę prawną decyzji orzekającej co do istoty sprawy, nie jest ani nową okolicznością, ani nowym dowodem uzasadniającym wznowienie postępowania administracyjnego (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" 12 wydanie, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2012, str. 560 – 561).
Jak wynika z akt sprawy, nieruchomości (działki gruntu) skarżącego zostały przejęte na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację drogowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (obecnie: Dz. U. z 2015 r. poz. 2031). W takiej sytuacji organ, który wydał decyzję o zezwoleniu, był zobowiązany do wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Zgodnie z art. 12 ust. 5 tej ustawy, do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w ust. 4a, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18. Oznacza to odniesienie się do przepisów Rozdziału 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie: Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.). Zasadniczy wpływ na rozumienie zespołu norm regulujących ustalenie wysokości odszkodowania za nieruchomości przejęte pod realizację dróg publicznych ma przepis art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym, wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. W myśl art. 134 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135, wartość rynkowa nieruchomości. Od razu zauważyć należy, że zastrzeżenie z art. 135 w niniejszej sprawie nie wchodzi w grę. Natomiast istotna jest regulacja art. 134 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którą, przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości uwzględnia się w szczególności jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stan nieruchomości oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami.
Z przepisów tych wynika, że odszkodowanie powinno odpowiadać wartości rynkowej nieruchomości oraz ma za zadanie zrekompensowanie wartości utraconego przez właściciela prawa, a nie zrekompensowanie całości szkody powstałej na skutek wywłaszczenia nieruchomości. Wskazane wyżej przepisy ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują możliwości powiększenia należnego odszkodowania o składniki nie przewidziane w ustawie, w tym o podatek VAT.
Określenie wartości rynkowej nieruchomości jest dokonywane w trybie uregulowanym w art. 150-159 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Także z tych przepisów, jak i przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. nr 207, poz. 2109 ze zm.), nie wynika możliwość zwiększenia wartości nieruchomości o podatek od towarów i usług. Podatek VAT nie stanowi zatem ustawowo określonej składowej wysokości odszkodowania należnego na podstawie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w związku z art. 134 ust. 1 oraz art. 151 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie jest także czynnikiem wpływającym na wycenę nieruchomości. Analizowane odszkodowanie oraz podatek VAT z tytułu przeniesienia z nakazu organu władzy publicznej prawa własności nieruchomosci w zamian za odszkodowanie, są odrębnymi instytucjami prawa materialnego, między którymi jest tylko taki związek, że w razie spełnienia przesłanek określonych w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (obecnie: Dz. U. z 2016 r., poz. 710 ze zm.), następuje opodatkowanie wywłaszczonego podatkiem od tego przeniesienia. Podatek VAT jest więc zdarzeniem następczym w stosunku do ustalenia, na podstawie decyzji właściwego organu, odszkodowania za nieruchomość, w stosunku do której została wydana decyzja o zezwoleniu na realizację dróg publicznych (por. wyroki NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 170/11 i sygn. akt I OSK 990/11, wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1449/11; wyrok NSA , z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 289/14; wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2859/12 ;wyrok NSA z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt I OSK 587/13, wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 766/13, niepublikowany, treść [w:] Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Powyższy pogląd wyrażono także w wyroku NSA z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 3246/15 (publ. j.w.).
W tym miejscu należy przypomnieć, że przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. odróżnia przesłankę nowych dowodów od nowych okoliczności faktycznych.
Skarżący nie podał w swoim wniosku o wznowienie postępowania oraz w trakcie postępowania administracyjnego nowych dowodów i nowych istotnych dla sprawy okolicznosci, natomiast powołał się wyłącznie na to, że w chwili ustalenia wysokości odszkodowania decyzją ostateczną Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. był przekonany, że od kwoty odszkodowania nie będzie musiał zapłacić podatku VAT, czyli że jest to kwota "netto", to okoliczność, że w okresie późniejszym wszczęto postępowanie podatkowe w sprawie ustalenia kwoty tego podatku do zapłaty, jest okolicznością obojętną z punktu widzenia przesłanek faktycznych, jakie legły u podstaw wydanej decyzji.
Odszkodowanie ustalane i wypłacane na podstawie ustawy drogowej wywodzi się ze środków publicznych, dlatego kształtowanie jego wysokości - poza treścią art. 18 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, art. 134 ust. 1 i art. 154 ustawy o gospodarce nieruchomościami - w drodze wykładni, opartej na normatywnej konstrukcji podatku od towarów i usług, nie jest dopuszczalne. Należy odróżnić ustawowo określone reguły ustalania wysokości odszkodowania od ustawowych reguł ustalania należności obciążających to odszkodowanie. Są to dwa postępowania administracyjne, prowadzone przy tym przez różne organy o odmiennych kompetencjach.
Konkludując, podatek od towarów i usług nie stanowi ustawowo określonej składowej wysokości odszkodowania należnego na podstawie ustawy drogowej. Brak jest zatem podstaw prawnych do ustalenia i wypłaty na rzecz skarżącego kasacyjnie kwoty podatku od towarów i usług, ponad kwotę należnego odszkodowania (zob. wyrok NSA z 7 maja 2013 r., I OSK 2027/11, Lex 1343868). Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 1904/11, publ. j.w., nie podzielił poglądu, zgodnie z którym przepisy prawa czyniłyby możliwym uwzględnienie VAT z tytułu otrzymanego odszkodowania na etapie wydawania decyzji o odszkodowaniu, rozumianym jako wartość brutto. Organy administracji publicznej, zgodnie z zasadą legalności, obowiązane są orzekać na podstawie prawidłowo dekodowanych norm, wyinterpretowanych z należycie opublikowanych przepisów prawa (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 Kpa). Takiej normy prawnej, wbrew zarzutowi skarżącego kasacyjnie, w szczególności nie sposób wywieść z art. 21 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.
To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania w jakiej dacie dowiedział się o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia, przy czym przesłanka wznowienia będzie zachodziła tylko wówczas, gdy ujawnione nowe okoliczności faktyczne lub dowody nieznane organowi wydającemu decyzję są istotne dla sprawy, to znaczy dotyczą przedmiotu sprawy oraz mają znaczenie prawne, mające w konsekwencji wpływ na treść rozstrzygnięcia zawartego w decyzji. Zachowanie terminu musi być przez stronę udowodnione. Trafnie zatem Sąd I instancji w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku wywiódł, że o wszystkich istotnych okolicznościach sprawy, a w szczególności o wysokości odszkodowania, skarżący dowiedział się z decyzji ustalającej to odszkodowanie, natomiast wniosek o wznowienie postępowania złożył dopiero w dniu [...] lutego 2015 r. (data nadania korespondencji do organu), czyli z naruszeniem przepisu art. 148 § 1 K.p.a., powołując się przy tym na okoliczności dla wyniku sprawy obojętne, bez przydawanego im znaczenia prawnego. Na marginesie, nawet gdyby przyjąć koncepcję skarżącego kasacyjnie, że nową okolicznością było powzięcie wiadomości o konieczności zapłaty podatku od towarów i usług, to w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosi on, że o okoliczności obowiązku zapłaty podatku VAT dowiedział się w 2014 r., a wobec tego wystąpienie z wnioskiem wznowieniowym w lutym 2015 r. bezsprzecznie naruszało jednomiesięczny termin z art. 148 § 1 K.p.a., w którym strona zobligowana była złożyć podanie o wznowienie postępowania.
Skutkiem powyższego było prawidłowe zastosowanie przez organy administracyjne przepisu art. 149 § 3 K.p.a. Przepis ten ma zastosowanie m. in. w przypadku gdy strona złożyła żądanie wznowienia postępowania z uchybieniem ustawowego terminu określonego w art. 148 § 1 i 2 K.p.a.
Stanowisko Sądu I instancji, aczkolwiek tylko pobieżnie dotykające istoty zagadnienia, okazało się jednak w efekcie prawidłowe i nie naruszało przepisów wskazanych w osnowie skargi kasacyjnej.
Nie są wobec tego usprawiedliwione wywiedzione przez skarżącego zarzuty kasacyjne naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 5, 148 § 1 K.p.a. i art. 133 § 1 P.p.s.a., co powoduje, że skargę kasacyjną na mocy art. 184 P.p.s.a., należało oddalić.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI