I OSK 1287/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2024-03-21
NSAAdministracyjneWysokawsa
samorząd terytorialnyzarządzenieplacówka opiekuńczo-wychowawczadyrektorkwalifikacjekonkursnaruszenie prawastwierdzenie nieważności

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność zarządzenia Prezydenta Miasta Skierniewice w sprawie powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej z powodu istotnego naruszenia prawa, w tym braku wymaganych kwalifikacji i stażu osoby powierzonej funkcji oraz braku procedury konkursowej.

Wojewoda Łódzki zaskarżył zarządzenie Prezydenta Miasta Skierniewice dotyczące powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej J.S. z powodu braku wymaganych kwalifikacji, stażu pracy oraz naruszenia procedury konkursowej. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną, stwierdzając nieważność zarządzenia. Sąd podkreślił, że ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie przewiduje instytucji 'powierzenia pełnienia obowiązków' dyrektora bez przeprowadzenia konkursu, a osoba powierzona funkcji nie spełniała wymogów kwalifikacyjnych i stażowych.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody Łódzkiego na zarządzenie Prezydenta Miasta Skierniewice z dnia 20 lutego 2023 r. nr 39.2023, którym powierzono J.S. pełnienie obowiązków dyrektora Placówki A. w S. do czasu zatrudnienia dyrektora wyłonionego w drodze konkursu. Wojewoda zarzucił istotne naruszenie prawa, w tym art. 97 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wskazując na brak wymaganego wykształcenia i stażu pracy u J.S., a także naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie gminnym, kwestionując kompetencje Prezydenta do 'powierzania pełnienia obowiązków' bez konkursu. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, uznał ją za zasadną. Stwierdził, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane z istotnym naruszeniem prawa, ponieważ ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie przewiduje instytucji 'powierzenia pełnienia obowiązków' dyrektora bez przeprowadzenia konkursu. Ponadto, osoba, której powierzono te obowiązki, nie spełniała wymogów kwalifikacyjnych (wykształcenie, staż pracy) określonych w art. 97 ust. 3 tej ustawy. Sąd podkreślił, że powierzenie pełnienia obowiązków kierownika jednostki organizacyjnej musi wynikać wprost z przepisów prawa, a w tym przypadku procedura konkursowa została pominięta, co stanowiło istotne naruszenie prawa. W związku z tym, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, powierzenie pełnienia obowiązków dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej osobie, która nie spełnia wymogów kwalifikacyjnych i stażowych określonych w art. 97 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, stanowi istotne naruszenie prawa.

Uzasadnienie

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie przewiduje instytucji 'powierzenia pełnienia obowiązków' dyrektora bez konkursu. Osoba powierzona funkcji nie spełniała wymogów kwalifikacyjnych i stażowych, co jest sprzeczne z przepisami prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (13)

Główne

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.g. art. 30 § 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Przepis ten ma charakter generalny i określa kompetencje organu wykonawczego gminy w zakresie zatrudniania i zwalniania kierowników gminnych jednostek organizacyjnych, ale nie daje podstaw do powierzania pełnienia obowiązków dyrektora bez konkursu w sytuacji, gdy ustawa szczególna tego wymaga.

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Zarządzenie sprzeczne z prawem jest nieważne.

u.w.s.p. art. 97 § 1

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Placówką opiekuńczo-wychowawczą kieruje dyrektor.

u.w.s.p. art. 97 § 3

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Określa wymogi kwalifikacyjne (wykształcenie, staż pracy) dla dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej. Osoba powierzona funkcji nie spełniała tych wymogów.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.g. art. 94 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Nie stwierdza się nieważności zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia jego podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia zarządzenia w terminie siedmiu dni od dnia jego podjęcia, a jednocześnie istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności. W tej sprawie zarządzenie nie zostało przedstawione w terminie.

u.w.s.p. art. 93 § 1

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

u.w.s.p. art. 190

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

u.s.p. art. 92 § 1

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

u.s.p. art. 92 § 3

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

u.p.s. art. 21

Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych

Przepis ten reguluje możliwość powierzenia pracownikowi samorządowemu wykonywania innej pracy na okres do 3 miesięcy, ale nie dotyczy powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora jednostki organizacyjnej bez konkursu, zwłaszcza osobie spoza jednostki.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zarzut istotnego naruszenia prawa przez powierzenie J.S. pełnienia obowiązków dyrektora mimo braku wymaganego wykształcenia. Zarzut istotnego naruszenia prawa przez powierzenie J.S. pełnienia obowiązków dyrektora mimo braku wymaganego stażu pracy. Zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 5 u.s.g. przez przyjęcie, że Prezydent Miasta posiada kompetencje do 'powierzania pełnienia obowiązków' dyrektora bez konkursu.

Godne uwagi sformułowania

ustawa nie przewiduje instytucji 'powierzenia pełnienia obowiązków' powierzenie pełnienia obowiązków dyrektora placówki opiekuńczo – wychowawczej osobie, bez przewidzianej prawem procedury konkursowej, której kwalifikacje nie odpowiadają wskazanym przepisom brak podstaw do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § pkt 3 p.p.s.a.

Skład orzekający

Paweł Dańczak

przewodniczący

Ewa Alberciak

sprawozdawca

Joanna Wyporska-Frankiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących powierzania stanowisk kierowniczych w jednostkach samorządowych, wymogów kwalifikacyjnych dla dyrektorów placówek opiekuńczo-wychowawczych oraz procedury konkursowej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji powierzania obowiązków dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, ale zasady dotyczące naruszenia prawa i procedur są szersze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak istotne jest przestrzeganie procedur i wymogów formalnych w administracji publicznej, nawet w przypadku tymczasowego powierzenia obowiązków. Podkreśla znaczenie kwalifikacji i konkursów w obsadzaniu stanowisk kierowniczych.

Nieważne zarządzenie: Sąd ukarał miasto za powierzenie stanowiska dyrektora bez konkursu i kwalifikacji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Łd 768/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /sprawozdawca/
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Paweł Dańczak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego zarządzenia
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 147 par. 1, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 40
art. 30 ust. 2 pkt 5
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Sentencja
Dnia 21 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sekretarz sądowy Marta Duda, Protokolant, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2024 roku sprawy ze skargi Wojewody Łódzkiego na zarządzenie Prezydenta Miasta Skierniewice z dnia 20 lutego 2023 r. nr 39.2023 w przedmiocie powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej "D" w S. 1. stwierdza nieważność zaskarżonego zarządzenia; 2. zasądza od Gminy Skierniewice na rzecz Wojewody Łódzkiego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 20 lutego 2023 r. Prezydent Miasta Skierniewice wydał zarządzenie Nr 39.2023 w sprawie powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora Placówki A. w S.. Podstawę prawną zarządzenia stanowił art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 40- dalej u.s.g.).
Zgodnie z § 1 zarządzenia Prezydent Miasta Skierniewice z dniem 21 lutego 2023 r. powierzył J.S. pełnieni obowiązków dyrektora Placówki A. w S.. W § 2 zarządzenia wskazano, że powierzenie J. S. pełnienia obowiązków, o których mowa w § 1 następuje na czas określony, tj. do czasu zatrudnienia dyrektora Placówki A. w S., wyłonionego drodze konkursu.
Wojewoda Łódzki wniósł skargę na powyższe zarządzenie, zarzucając ww. aktowi istotne naruszenie prawa, tj.:
1) art. 97 ust. 3 pkt 1 lit a i lit b ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1426 ze zm.), polegające na powierzeniu J. S. pełnienia obowiązków dyrektora Placówki A. w S., mimo braku wymaganego wykształcenia, o którym mowa w powołanym przepisie, co oznacza niewykonanie delegacji ustawowej,
2) art. 97 ust. 3 pkt 2 ustawy polegające na powierzeniu J. S. pełnienia obowiązków dyrektora Placówki A. w S., mimo braku wymaganego przez ww. przepis co najmniej 3-letniego stażu pracy w instytucji zajmującej się pracą z dziećmi lub rodziną albo udokumentowane doświadczenie pracy z dziećmi lub rodziną, co oznacza niewykonanie delegacji ustawowej,
3) art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym przez przyjęcie, że Prezydent Miasta Skierniewice posiada kompetencje do "powierzania pełnienia obowiązków" dyrektora Placówki A. w S., w sytuacji gdy przepis ten przyznaje Prezydentowi prawo do zatrudniania i zwalniania kierowników gminnych jednostek organizacyjnych.
Wojewoda Łódzki wniósł o stwierdzenie nieważności w całości zarządzenia Nr 39.2023. Prezydenta Miasta Skierniewice oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Organ wskazał, że określona w art. 30 ust. 2 pkt 5 u.s.g. kompetencja organu wykonawczego gminy w zakresie zatrudniania i zwalniania kierowników gminnych jednostek organizacyjnych ma charakter generalny. Biorąc pod uwagę, że niniejsze zarządzenie dotyczy dyrektora placówki opiekuńczo - wychowawczej zastosowanie będą miały szczegółowe uregulowania, a mianowicie przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Organ odwołał się do treści art. 97 ust. 3 ustawy. Odnosząc się do wymogów wskazanych w tym przepisie, w ocenie organu nadzoru J. S. nie spełnia przesłanki określonej w art. 97 ust. 3 pkt 1 lit. a ustawy, bowiem uzyskał stopień naukowy doktora nauk medycznych, tytuł magistra farmacji oraz ukończył studia podyplomowe w zakresie zarządzania organizacjami ochrony zdrowia. Wykształcenie posiadane przez J. S. nie odpowiada wymaganiom, o których mowa w ww. przepisie ustawy.
Organ wskazał, że J. S. w dniu wydania zarządzenia nie spełniał również wymogu określonego w art. 97 ust. 3 pkt 1 lit. b ustawy. Ustawodawca bowiem wobec braku wykształcenia na kierunkach określonych w art. 97 ust. 3 pkt 1 lit.a ustawy dopuścił możliwość uzupełnienia wykształcenia studiami podyplomowymi w zakresie psychologii, pedagogiki, nauk o rodzinie lub resocjalizacji, natomiast J. S. nie legitymował się takim wykształceniem, co wynika z pisma Prezydenta Miasta Skierniewice z 8 maja 2023 r., w którym poinformował, że J. S. uzupełnia swoje wykształcenie na studiach podyplomowych na kierunku pedagogika na Akademii [...], które ukończy w sierpniu 2023 r.
Wojewoda uznał także, że J. S. nie spełnia kryterium wymaganego w art. 97 ust. 3 pkt 2 ustawy, tj. posiadania co najmniej 3-letniego stażu pracy w instytucji zajmującej się pracą z dziećmi lub rodziną albo udokumentowanie pracy z dziećmi lub rodziną. Z przedłożonego świadectwa pracy wynika, że J. S. był zatrudniony na stanowisku Dyrektora w [...] od 17 października 2017 r. do 26 czerwca 2019 r. Jednostka ta w rozumieniu Statutu [...] nadanego zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 23 marca 2012 r. jest podmiotem leczniczym w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej, będącym zakładem opiekuńczo-leczniczym. Zakres zadań wykonywanych przez ten Dom wskazuje, że nie można jej traktować jako instytucji zajmującej się pracą z dziećmi lub rodziną. W tej sytuacji, zdaniem organu nadzoru, J. S. nie spełnia również warunku wymaganego stażu pracy.
Organ nadzoru podkreślił, że mocą zarządzenia z dnia 20 lutego 2023 r. Prezydent Miasta Skierniewice nie powierzył stanowiska dyrektora Placówki A., lecz pełnienie obowiązków dyrektora. W administracji państwowej występuje praktyka "powierzania pełnienia obowiązków", jednakże instytucja ta nie znajduje oparcia na gruncie ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej ani ustawy o samorządzie gminnym, szczególnie, że nie przewiduje takiej możliwości (instytucji) przepis art. 30 ust. 2 pkt 5 u.s.g. wskazany jako podstawa prawna wydanego zarządzenia. Regulacja ta stanowi jedynie o generalnej kompetencji organu wykonawczego gminy w zakresie zatrudniania i zwalniania kierowników gminnych jednostek organizacyjnych. Zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy placówką opiekuńczo-wychowawczą kieruje dyrektor, w związku z tym określenie "powierzenie pełnienia obowiązków" dyrektora oznacza przekazanie wszystkich jego kompetencji, uprawnień i obowiązków, które są przypisane stanowisku dyrektora. Brak zastrzeżenia przez ustawodawcę możliwości zastosowania w ustawie instytucji "powierzenia" należy interpretować jako kategoryczny brak możliwości stosowania tej instytucji. Zatem Prezydent Miasta Skierniewice dokonując czynności powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora Placówki A. przyjął domniemanie swoich kompetencji, które nie wynikają wprost z obowiązujących przepisów, tj. art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie gminnym oraz z art. 97 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, co należy uznać za istotne naruszenie prawa.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Skierniewice wniósł o:
umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
odstąpienie od obciążania zaskarżonego organu kosztami postępowania;
przeprowadzenie rozprawy także pod nieobecność przedstawiciela zaskarżonego organu lub jego pełnomocnika. W uzasadnieniu wskazał, że w jego ocenie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż argumenty skarżącego są słuszne i zasadne. W związku z powyższym, Prezydent Miasta Skierniewice w zakresie posiadanych kompetencji samoczynnie 17 listopada 2023 r. dokonał uchylenia zaskarżonego zarządzenia. Wcześniej też ogłoszony został konkurs na dyrektora Placówki A. w S., w zakresie zgodnym z przepisami aktualnie obowiązującego prawa i w obecnym stanie prawnym oraz zgodnie z uwagami Wojewody. Wobec powyższego, postępowanie w tym stanie rzeczy staje się bezprzedmiotowe, a wniosek złożony w petitum odpowiedzi na skargę należy uznać za słuszny i uzasadniony.
W piśmie procesowym z dnia 5 grudnia 2023 r. pełnomocnik Wojewody stwierdził, że nie wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, podtrzymując stanowisko zawarte w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zakres kontroli działalności administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej oraz akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a.).
Zgodnie zaś z art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Podstawy stwierdzenia nieważności uchwały lub aktu organu gminy unormowane są przez przepisy ustawy o samorządzie gminnym. Zgodnie z art. 91 ust. 1 zdanie 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że sprzeczność uchwały (zarządzenia) z prawem zachodzi w sytuacji, kiedy takiemu aktowi można postawić zarzut "istotnego naruszenia prawa". Termin "sprzeczność" jest pojęciem nieostrym. Przez sprzeczność należy rozumieć niezgodność z aktami prawa powszechnie obowiązującego, a więc Konstytucją, ustawami, aktami wykonawczymi oraz powszechnie obowiązującymi aktami prawa miejscowego (por. wyrok NSA z 29 listopada 2006 r., I OSK 1287/06, LEX nr 320891). Sprzeczność z prawem uchwały (zarządzenia) organu samorządu terytorialnego zachodzi w sytuacji, gdy doszło do wydania aktu z naruszeniem przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał (zarządzeń), podstawy prawnej podejmowania uchwał (zarządzeń), przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego - przez wadliwą ich wykładnię - oraz naruszenia przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (zarządzeń) (por. m.in. wyrok NSA z 11 lutego 1998 r., II SA/Wr 1459/97, LEX nr 33805). Sprzeczność uchwały (zarządzenia) z prawem musi być oczywista i bezpośrednia.
Wymaga przy tym podkreślenia - co wynika także pośrednio z porównania treści art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g. oraz znajduje potwierdzenie w poglądach doktryny oraz orzecznictwie sądów administracyjnych - że orzeczenie o nieważności uchwały (zarządzenia) organu gminy zapada w razie ustalenia, iż jest ona dotknięta wadą kwalifikowaną, polegającą na tego rodzaju sprzeczności przedmiotowej uchwały z prawem, która jest "czymś więcej" niż tylko nieistotnym naruszeniem prawa (M. Stahl, Z. Kmieciak: "Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny" w: Samorząd Terytorialny 2001 r., z. 1-2, s. 101-102).
Stwierdzenie nieważności uchwały (zarządzenia) przez sąd administracyjny wywołuje skutki od chwili jej podjęcia, tj. uchwalenia przez organ jednostki samorządu terytorialnego (ex tunc). W tej sytuacji uchwałę należy potraktować tak, jakby nigdy nie została podjęta. Innymi słowy - stwierdzenie nieważności oznacza uznanie braku skuteczności stosowania aktu od chwili jego wydania.
W niniejszej sprawie kontroli Sądu poddano zarządzenie Prezydenta Miasta Skierniewice z dnia 20 lutego 2023 r., zgodnie z którym pełnienie obowiązków dyrektora Placówki A. w S. powierzono J.S. na czas określony, tj. do czasu zatrudnienia dyrektora Placówki A. w S., wyłonionego w drodze konkursu.
Przedmiotowe zarządzenie wydano na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 5 u.s.g. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 5 tej ustawy do zadań wójta (prezydenta miasta) należy w szczególności zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych. Wskazana wyżej norma art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie gminnym ma charakter przepisu ustrojowego, określającego wykonawczy charakter zadań i kompetencji wójta oraz wskazującego formy ich realizacji, m.in. poprzez zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych.
Stosownie do treści art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 447 ze zm.) placówkę opiekuńczo - wychowawczą prowadzi powiat lub podmiot, któremu powiat zlecił realizację tego zadania na podstawie art. 190.
Miasto Skierniewice jest miastem na prawach powiatu. Zgodnie zatem z postanowieniami art. 92 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1526 - dalej u.s.p.) miasto na prawach powiatu jest gminą wykonującą zadania powiatu na zasadach określonych w tej ustawie. W myśl art. 92 ust. 1 u.s.p. funkcje organów powiatu w miastach na prawach powiatu sprawuje: 1) rada miasta; 2) prezydent miasta. Ustrój i działanie organów miasta na prawach powiatu, w tym nazwę, skład, liczebność oraz ich powoływanie i odwoływanie, a także zasady sprawowania nadzoru określa ustawa o samorządzie gminnym (art. 92 ust. 3 u.s.p.). Oznacza to, że w przypadku wykonywania zadań przypisanych przez ustawę o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej miasto na prawach powiatu, które jest gminą, wykonuje zadania na podstawie i w oparciu o przepisy ustawy o samorządzie gminnym.
Stosownie do treści art. 97 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej placówką opiekuńczo-wychowawczą kieruje dyrektor. Rację ma Wojewoda, że ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie przewiduje instytucji "powierzenia pełnienia obowiązków" dyrektora placówki opiekuńczo - wychowawczej. W treści ww. ustawy nie ma też odesłania do przepisów ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych - w wersji obowiązującej na dzień podjęcia zaskarżonej uchwały (Dz.U. z 2019 r. poz. 1282 ze zm.), dalej u.p.s., zwanej też pragmatyką samorządową, w której przewidziana została instytucja powierzenia wykonywania innej pracy. Zgodnie bowiem z art. 21 u.p.s., jeżeli wymagają tego potrzeby jednostki, pracownikowi samorządowemu można powierzyć, na okres do 3 miesięcy w roku kalendarzowym, wykonywanie innej pracy niż określona w umowie o pracę, zgodnej z jego kwalifikacjami. W okresie tym przysługuje pracownikowi wynagrodzenie stosowne do wykonywanej pracy, lecz nie niższe od dotychczasowego. Jednocześnie podkreślić należy, że z powyższego wynika, że czasowe powierzenie innej pracy pracownikowi samorządowemu, niż przewidziana w umowie o pracę danego pracownika, uzależnione jest od jednoczesnego spełnienia szeregu przesłanek. Przede wszystkim powierzenie innej pracy musi być uzasadnione potrzebami jednostki, w której zatrudniony jest pracownik (potrzebami pracodawcy). Po drugie, okres wykonywania pracy innej niż przewidziana w umowie o pracę nie może przekroczyć 3 miesięcy w roku kalendarzowym. Ponadto, fakt powierzenia innej pracy nie może skutkować obniżeniem wynagrodzenia pracownika. W końcu, powierzona praca musi być zgodna z kwalifikacjami pracownika. Sytuacja ta może mieć zatem zastosowanie jedynie do powierzenia pełnienia obowiązków na rzecz osoby będącej pracownikiem danej jednostki organizacyjnej.
Dodać też należy, że z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, że J. S., któremu powierzono pełnienie obowiązków dyrektora Placówki A. w S. był przed powierzeniem mu ww. obowiązków pracownikiem samorządowym. Powierzenie pełnienia obowiązków na rzecz osoby nie będącej pracownikiem określonej jednostki nie znajduje oparcia w żadnym z przepisów prawa.
Reasumując uznać należy, że powierzenie J. S. przez Prezydenta Miasta Skierniewice pełnienia obowiązków dyrektora Placówki A. w S. było niedopuszczalne. Powierzenie pełnienia obowiązków kierownika jednostki organizacyjnej musi bowiem wynikać wprost z przepisów powszechnie obowiązujących. Mimo występującej praktyki w administracji publicznej "powierzania pełnienia obowiązków", instytucja ta nie znajduje oparcia w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Nie przewiduje jej również wskazany jako podstawa podjętego zarządzenia przepis art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie gminnym oraz inne przepisy powszechnie obowiązujące, w tym ustawa o pracownikach samorządowych.
Obowiązek przeprowadzenia naboru na stanowisko dyrektora placówki opiekuńczo - wychowawczej ma zatem charakter bezwzględny i ustawa w tym zakresie nie przewiduje żadnych wyjątków, które uzasadniałyby jakiekolwiek odstępstwa. W świetle powyższego, Prezydent Miasta Skierniewice nie był uprawniony do powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora ww. placówki bez ogłoszenia konkursu. A zatem prawidłowo organ nadzoru uznał, ze doszło do istotnego naruszenia prawa.
Za prawidłowe należy także uznać stanowisko organu, że wydając zaskarżony zarządzenie Prezydent Miasta Skierniewice nie wziął pod uwagę art. 97 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z powyższym przepisem dyrektorem placówki opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego, interwencyjnego lub specjalistyczno-terapeutycznego może być osoba, która:
1) posiada tytuł zawodowy magistra lub tytuł równorzędny:
a) na kierunku pedagogika, pedagogika specjalna, psychologia, nauki o rodzinie lub na innym kierunku, którego program obejmuje resocjalizację, pracę socjalną, pedagogikę opiekuńczo-wychowawczą, albo
b) na dowolnym kierunku, uzupełniony studiami podyplomowymi w zakresie psychologii, pedagogiki, nauk o rodzinie lub resocjalizacji;
2) posiada co najmniej 3-letni staż pracy w instytucji zajmującej się pracą z dziećmi lub rodziną albo udokumentowane doświadczenie pracy z dziećmi lub rodziną.
Prezydent Miasta Skierniewice zaskarżonym zarządzeniem powierzył pełnienie obowiązków dyrektora Placówki A. w S. osobie, która tych przesłanek nie spełniała. Wskazany w zarządzeniu z dnia 20 lutego 2023 r. dyrektor nie spełniał przesłanki określonej w art. 97 ust. 3 pkt 1 lit. a ustawy, gdyż posiadał stopień naukowy doktora nauk medycznych, tytuł magistra farmacji oraz ukończył studia podyplomowe w zakresie zarządzania organizacjami ochrony zdrowia. A zatem prawidłowo organ nadzoru wskazał, że ww. wykształcenie nie odpowiadało wymaganiom, o których mowa w ww. przepisie ustawy.
Zasadnie organ nadzoru stwierdził też, że w dniu wydania zarządzenia osoba, której powierzono pełnienie obowiązków dyrektora Placówki A. w S. nie spełniała również wymogu określonego w art. 97 ust. 3 pkt 1 lit. b ustawy. Ustawodawca, w sytuacji braku wykształcenia na kierunkach określonych w art. 97 ust. 3 pkt 1 lit. a ustawy dopuścił możliwość uzupełnienia wykształcenia studiami podyplomowymi w zakresie psychologii, pedagogiki, nauk o rodzinie lub resocjalizacji, jednakże osoba, której powierzono pełnienie obowiązków dyrektora nie legitymowała się takim wykształceniem. Powyższe potwierdza pismo Prezydenta Miasta Skierniewice z dnia 8 maja 2023 r., w którym poinformowano organ nadzoru, że J. S. uzupełnia swoje wykształcenie na studiach podyplomowych na kierunku pedagogika na Akademii [...], które ukończy w sierpniu 2023 r.
Jednocześnie osoba, której powierzono pełnienie obowiązków dyrektora Placówki A. w S. nie spełniała kryterium wymaganego w art. 97 ust. 3 pkt 2 ustawy, tj. posiadania co najmniej 3-letniego stażu pracy w instytucji zajmującej się pracą z dziećmi lub rodziną albo udokumentowanie pracy z dziećmi lub rodziną. Z przedłożonego świadectwa pracy wynika, że J. S. był zatrudniony na stanowisku Dyrektora w [...] w W. od 17 października 2017 r. do 26 czerwca 2019 r. Jednostka ta w rozumieniu Statutu [...] nadanego zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 23 marca 2012 r. jest podmiotem leczniczym w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej, będącym zakładem opiekuńczo-leczniczym. Zakres zadań wykonywanych przez ww. jednostkę wskazuje, że nie można jej traktować jako instytucji zajmującej się pracą z dziećmi lub rodziną. W tej sytuacji, J. S. nie spełniał również warunku wymaganego stażu pracy.
W ocenie Sądu, zaskarżone zarządzenie pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisem art. 97 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Powierzenie pełnienia obowiązków dyrektora w niniejszej sprawie nastąpiło z pominięciem obowiązujących przepisów prawa, co stanowiło istotne ich naruszenie. Prezydent Miasta Skierniewice powierzył bowiem pełnienie obowiązków dyrektora placówki opiekuńczo – wychowawczej osobie, bez przewidzianej prawem procedury konkursowej, której kwalifikacje nie odpowiadają wskazanym powyżej przepisom. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby w istocie do obejścia przepisów prawa, mających na celu powierzanie stanowiska osobom dającym rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków dyrektora placówki opiekuńczo - wychowawczej.
Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, zarządzenie sprzeczne z prawem jest nieważne. Jak wcześniej wskazano zaskarżone zarządzenie zostało wydane z istotnym naruszeniem art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 97 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodziły podstawy wyłączające stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia, określone w art. 94 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Zgodnie z art. 94 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, nie stwierdza się nieważności zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia jego podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia zarządzenia w terminie siedmiu dni od dnia jego podjęcia, a jednocześnie istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności. Zaskarżone zarządzenie nie zostało przedstawione Wojewodzie jako organowi nadzoru w terminie 7 dni od jego podjęcia. Zostało przekazana organowi nadzoru dopiero w dniu 16 marca 2023 r. Upływ ponad roku od dnia podjęcia zarządzenia nie stał zatem na przeszkodzie stwierdzeniu jego nieważności przez sąd.
Należy również wyjaśnić, że podjęte przez Prezydenta Miasta Skierniewice zarządzenie Nr 39.2023 z dnia 20 lutego 2023 r. weszło w życie z dniem podpisania i zostało uchylone zarządzeniem z dnia 17 listopada 2023 r. Nr 289.23, które weszło w życie z dniem podpisania. Wobec powyższego, zaskarżone zarządzenie z dnia 20 lutego 2023 r. obowiązywało do 17 listopada 2023 r. i wywoływało skutki prawne. A zatem brak jest podstaw do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § pkt 3 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).
e.o.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI