II SA/LU 568/22

II SA/Lu 568/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bogusław Wiśniewski
Brygida Myszyńska-Guziur /sprawozdawca/
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17, art. 27, art. 24
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 291
art. 95, art. 96, art. 134
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy A. z dnia 3 grudnia 2021 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu na rzecz H. C. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
H. C. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 30 maja 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że 4 listopada 2021 r. strona zwróciła się do Wójta Gminy A. z wnioskiem
o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem – J. C..
Decyzją z dnia 3 grudnia 2021 r. Wójt Gminy A., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu I instancji, w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), ze względu na fakt, że strona nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, pobiera emeryturę od wielu lat, a do alimentacji niepełnosprawnego zobowiązana jest w pierwszej kolejności trójka jego dzieci. Ponadto w sprawie nie został spełniony warunek art. 17 ust. 1b u.ś.r. do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na przekroczenie przez męża strony kryterium wieku, określonego w wymienianym przepisie.
Po rozpatrzeniu odwołania strony od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia 30 maja 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że niezasadnie organ pierwszej instancji zinterpretował kolejność obowiązku alimentacyjnego, w tym obowiązku opieki, w kontekście prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na pierwszeństwo dzieci przez małżonką niepełnosprawnego i odwołując się do regulacji art. 17 ust. 1 u.ś.r., pominął natomiast przesłanki odmowy z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a, a także nieprawidłowo wskazał na przesłankę wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, wymienioną w art. 17 ust. 1b ustawy, jako uzasadniającą odmowę.
Kolegium wskazało, że strona ma ustalone prawo do emerytury, z którego nie zrezygnowała (w aktach sprawy znajduje się decyzja z dnia 1 marca 2014r. znak: [...]). Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Prawo do emerytury skarżąca uzyskała w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego, a z wywiadu środowiskowego oraz jej oświadczenia wynika, że po raz ostatni pracowała jeszcze w latach dziewięćdziesiątych. Rezygnacja z zatrudnienia, jak też przejście na emeryturę nie pozostawały w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, który jest niepełnosprawny od 2012 r. W świetle jednoznacznej treści tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie sprawującej opiekę, która ma ustalone prawo do emerytury.
Kolegium zwróciło uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że osoba, która chce otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, a pobiera emeryturę, może dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, zaś wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, co skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury. Wstrzymanie wypłaty, według tego poglądu niweluje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z tym poglądem, jest jednak zawieszenie prawa do emerytury - wstrzymanie jej wypłaty. Osoba występująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna więc legitymować się na dzień złożenia wniosku lub co najmniej na dzień wydania decyzji w kwestii świadczenia, decyzją o zawieszeniu prawa do emerytury - zawieszeniu jej wypłaty. Pełnomocnik strony nie przedłożył takiej decyzji. Sama strona również nie wyraziła woli zawieszenia prawa do emerytury, jak też nie podjęła żadnych czynności w celu wstrzymania wypłaty świadczenia emerytalnego. Wskazano także, że z prawem do emerytury wiążą się aktualnie uprawnienia do dodatkowych świadczeń emerytalnych, które nie występują w przypadku pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy wskazał także, że z zaświadczeń zawartych w aktach sprawy wynika, że strona jest współwłaścicielką gruntów rolnych (udział oraz współwłasność małżeńska), o łącznej powierzchni 3,74ha fiz. (2,28ha przelicz.), a więc stanowiących gospodarstwo rolne, przy czym w złożonym oświadczeniu stwierdziła, że nie jest rolnikiem. Niezależnie od zagadnienia prowadzenia gospodarstwa rolnego, posiadane grunty stanowią składnik jej osobistego majątku oraz wspólnego majątku małżonków, z którego może być uzyskiwany dochód rekompensujący koszty związane z opieką. Takiej możliwości nie mają inne osoby zatrudnione, które rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki oraz sprawujący opiekę emeryci. Zwrócono także uwagę, że skarżąca ma 74 lata, a więc jej możliwości w zakresie sprawowania opieki są ograniczone. Natomiast małżonkowie mają troje dzieci, u których nie występują obiektywne przeszkody w wykonywaniu obowiązku alimentacyjnego. Mają one określone obowiązki zarówno wobec ojca, jak i matki. Mogą więc współuczestniczyć w opiece lub ją współfinansować albo wesprzeć finansowo matkę, która sprawuje opiekę, bez konieczności finansowania takiej pomocy ze środków publicznych.
Kolegium odnosząc się do przesłanki odmowy przez organ I instancji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opartej na przepisie art. 17 ust.1b u.ś.r. wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13 i stanowisko sądów administracyjnych, które stwierdza, że oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji nie jest dopuszczalne. Podniesiono także, że strona należy do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, natomiast w związku z regulacją art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) oraz art. 27, 23 i 130 k.r.o. w orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że uprawnienie małżonka do świadczenia pielęgnacyjnego wyprzedza uprawnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją strona w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem J. C..
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Jednocześnie strona wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Zdaniem skarżącej organ II instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych celowe jest zastosowanie w odniesieniu do wskazanego przepisu dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej.
Strona powołując orzecznictwo sądów administracyjnych wskazała, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinien być interpretowany w taki sposób, że pozbawia przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. tylko do wysokości otrzymanej emerytury.
Jednocześnie w ocenie skarżącej bez znaczenia jest, że podopieczny niepełnosprawny ma dzieci, które również mogą się nim zająć. Zauważyć bowiem należy, że ich obowiązek alimentacyjny w stosunku do J. C. się nie zaktualizował, gdyż żyje żona niepełnosprawnego i to na niej spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny. Również bez znaczenia jest czy skarżąca posiada gospodarstwo rolne czy też nie. Okolicznością bezsporną jest, że nie prowadzi ona gospodarstwa rolnego i nie czerpie z niego korzyści.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie i wnosząc o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna
z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony zarówno przez skarżącą, jak i organ.
Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że przedmiotem skargi jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn.. akt K 38/13. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia, tak jak przyjął to organ pierwszej instancji.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną
w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W przedmiotowej sprawie organy nie kwestionują faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem, a także jej zakresu. Podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, przywołaną przez organ odwoławczy, był przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Zauważyć należy, że problematyka zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które mają ustalone prawo do emerytury stała się przedmiotem licznych orzeczeń sądów administracyjnych. Pierwotnie kwestia ta była
w judykaturze rozbieżnie oceniana, a w związku z tym pojawiały się orzeczenia zarówno wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których wyrażano pogląd, zgodnie z którym treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury. Obecnie jednak - w orzecznictwie sądów administracyjnych - w zasadzie jednolicie prezentowany jest pogląd, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury
w wysokości niższej niż to świadczenie. Prymat w tym przypadku winna mieć wykładnia systemowa, celowościowa i funkcjonalna, bowiem w obecnych realiach pozbawienie
w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe –
w rozpoznawanej sprawie emeryturę – nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; wyrok NSA z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; wyrok NSA z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1189/20; wyrok NSA z 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, wyrok NSA z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1727/21, dostępne w CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że sytuacja osób, których cechą wspólną jest rezygnacja
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. - pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody, niż wymienione w tych dwóch przepisach, co jest niedopuszczalne (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19,wyrok NSA z 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1160/21,). Wobec tego, nie można uznać, że fakt przyznania prawa do świadczenia emerytalnego a priori wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Podkreślić również należy, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane tak samo– a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od konstytucyjnej zasady równości (wyroki TK: z 9 marca 1988 r. sygn. akt U 7/87; z 6 maja 1998 r. sygn. akt K 37/97; z 4 stycznia 2000 r. sygn. akt K 18/99; z 28 maja 2002 r. sygn. akt P 10/01 oraz z 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12). Brak jest zatem przekonujących argumentów, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny
w wyroku z 19 maja 2022 r. (sygn. akt I OSK 1388/21) literalne odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nakazujące wyeliminowanie z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych
w tym przepisie, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości. Zwrócić uwagę należy także na to, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości, niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 1 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1179/21).
Mając powyższe na względzie, stwierdzić należy, że prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wskazać należy, że w powołanych wyrokach podkreśla się, że regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną
w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 291 ze zm., dalej jako: u.e.r.f.u.s.), zgodnie
z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych
w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 u.ś.r. czy art. 96 u.e.r.f.u.s.), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Wobec tego, należy dokonywać takiej wykładni art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a, która pozwoli na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Rezultatem takiej wykładni będzie umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Zatem osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację
z pobierania świadczenia niższego – w tym przypadku emerytury. Wybór taki może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zatem zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Sformułowanie "ustala się" można jednak utożsamiać
z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Zatem w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury świadczenie takie przysługuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło wstrzymanie wypłaty emerytury. Przy czym o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury
i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji
o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować.
W tym miejscu podkreślić należy, że informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas – o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury – możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. W odniesieniu do argumentacji Kolegium co do faktu reprezentowania strony przez profesjonalnego pełnomocnika wskazać należy, że przedłożenie decyzji o zawieszeniu emerytury w sytuacji kiedy organ uznałby istnienie innych negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pozbawiałoby stronę środków finansowych. Jak już wyżej wskazano, organ powinien informować wnioskodawcę o możliwości zawieszenia prawa do emerytury w sytuacji jeżeli jest to jedyna przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd nie uznał także za prawidłową argumentację organu dotyczącą faktu, że skarżąca jest współwłaścicielką gruntów rolnych, bowiem jak wynika z jej oświadczenia nie jest rolnikiem. W odniesieniu do kwestii posiadania trójki dzieci i ich obowiązku alimentacyjnego wskazać należy, że "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w bliższej kolejności wyprzedza obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności i dopóki jest on w stanie spełniać ten obowiązek, to obowiązek zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje" (A. Kawałko, H. Witczak [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Wolters Kluwer 2021, komentarz do art. 129), a zatem obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności (dzieci) nie powstaje, jeżeli skarżąca jest w stanie swój obowiązek wobec męża spełnić, co ma miejsce w niniejszej sprawie.
Dodatkowo wyjaśnić również należy, że organy administracji publicznej nie mają możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do renty lub emerytury w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury czy renty pozostawałaby bowiem w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA: z dnia 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19; z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 659/20; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20 – dostępne w CBOSA). W związku z powyższym argumentacja skargi w tym zakresie nie zasługiwała na aprobatę.
Mając zatem na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzając przede wszystkim, że organy na skutek błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wadliwie uznały, że okoliczność istnienia prawa do emerytury wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko Sądu wyrażone
w niniejszym uzasadnieniu.