I OSK 1280/09

I OSK 1280/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-04-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-09-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grażyna Radzicka
Jan Paweł Tarno /przewodniczący/
Małgorzata Pocztarek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 547/08 - Wyrok WSA w Warszawie z 2009-05-12
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 61 § 4, 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia del. NSA Grażyna Radzicka Protokolant asystent sędziego Dorota Chromicka po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zakładu Robót Górniczych K. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 547/08 w sprawie ze skarg Polskiego Górnictwa [...] SA w W. - Oddział w S., W. W., M. W., J. W. i M. R. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz Zakładu Robót Górniczych K. Sp. z o.o. w K. 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 547/08 oddalający skargi Polskiego Górnictwa [...] S.A. w W. – Oddział w S., W. W., M. W., J. W. i M. R. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie zatwierdzenia projektu zdawczo-odbiorczego.
Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie sprawy:
Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku M. W., M. R., W. W. oraz J. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. znak: [...] i jednocześnie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art.157 § 1 i 2 K.p.a. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r., w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa firmy "[...]" – Towarzystwo Górnicze – Spółka z o.o. – K., w części dotyczącej nieruchomości zapisanej w Iwh 259 gm. kat. Turaszówka i oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 18354 m2 – stanowiącej współwłasność W. R. i S. R..
Organ podał, że orzeczeniem nr 10 z dnia 30 lipca 1947 r. Minister Przemysłu i Handlu na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 i art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz.17 ze zm.) stwierdził przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa, w tym przedsiębiorstwa pn. "[...]" – Towarzystwo Górnicze – Spółka z o.o. – K. Objęcie poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa, nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 8 lutego 1951 r. W wykazie nieruchomości, będących integralną częścią składową przedsiębiorstwa, które stanowiły własność osób trzecich, wskazano parcelę nr [...] o pow. 18354 m2, położoną w T. i objętą Iwh [...] ks. gr. T., stanowiącą własność W. R. i S. R..
Minister Gospodarki decyzją z dnia 27 lipca 2007 r., po rozpatrzeniu wniosków M. W., S. R., w miejsce którego wstąpili jako spadkobiercy M. R. oraz W. W., odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy w części dotyczącej wyżej opisanej nieruchomości, uznając, że nieruchomość ta ze względu na swój charakter była niezbędna do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa i wykorzystywana dla jego potrzeb związanych z eksploatacją i obsługą szybów naftowych, w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.
W. W, M. W., J. W. oraz M. R. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę, Minister Gospodarki powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. I OPS 2/07, w której stwierdzono, że "przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 i 3 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w związku z art.6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej".
Organ podkreślił, iż powyższa uchwała wyeliminowała rozbieżności w wykładni art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej oraz wydanego do niej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa ( Dz. U. RP Nr 17, poz. 114 ze zm.), opowiadając się za podmiotowym ujęciem przedsiębiorstwa.
Minister Gospodarki stwierdził, że oceniając całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie w kontekście cytowanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, należało na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. decyzję pierwszoinstancyjną uchylić i orzec co do istoty.
W kwestii braku wypłaty za upaństwowione mienie , organ podniósł, że powyższa kwestia nie może stanowić o wystąpieniu przesłanki rażącego naruszenia prawa przy podejmowaniu orzeczenia Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r. Według § 75 ust. 3 ww. rozporządzenia wykonawczego właściciele składników majątkowych włączonych do przedsiębiorstw przed dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej i stanowiących własność osób trzecich, wobec właścicielki przedsiębiorstwa mieli otrzymać odszkodowania na tych samych zasadach, co wierzyciel przedsiębiorstwa (art. 6 ust. 2 ustawy). Przepisy ustawy nacjonalizacyjnej nie uzależniały przejęcia mienia na własność Państwa od przyznania odszkodowania byłemu właścicielowi. Odszkodowanie to miało być wypłacone później w odrębnym postępowaniu w oparciu o przepisy rozporządzenia, które miała wydać Rada Ministrów. Do dnia dzisiejszego przepisy wykonawcze w sprawie zasad, trybu i wysokości wypłaty odszkodowań nie zostały wydane.
Minister Gospodarki ustalił, iż że nieruchomość oznaczona jako parcela nr [...] położona w gromadzie T., ujęta w protokole zdawczo-odbiorczym z przejęcia przedsiębiorstwa "[...]" Towarzystwo Górnicze – Sp. z o.o., którego część składową stanowiły Kopalnia Nafty "[...]" i [...] gr. T., pow. K., przez państwowe jednostki organizacyjne, stanowiła współwłasność w równych częściach S. R. oraz W. R., tj. osób trzecich wobec właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa – spółki "[...]".
Wobec okoliczności, że § 72 oraz § 75 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., oraz przepisy ustawy nacjonalizacyjnej nie dawały podstaw do nacjonalizacji wraz z przedsiębiorstwem mienia osób trzecich, organ stwierdził, iż orzeczenie Ministra Gospodarki z dnia 25 lutego 1952 r. zatwierdzające protokół zdawczo- odbiorczy przedsiębiorstwa "[...]" – Towarzystwo Górnicze – Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością – K. w części dotyczącej nieruchomości zapisanej w Iwh [...] gm. kat. T., oznaczonej jako działka [...] o pow. 18354 m2, zostało wydane bez podstawy prawnej, będącej podstawą nieważności decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Dodał, iż wobec wydania kontrolowanego w trybie nadzoru orzeczenia Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r. w części wskazanej wyżej nieruchomości, stanowiącej współwłasność S. R. oraz W. R., bez podstawy prawnej, należało ocenić jego skutki prawne stosownie do § 2 art. 156 K.p.a., według którego nie stwierdza się nieważności decyzji wtedy, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: Polskie Górnictwo [...] S.A. Oddział w S. oraz W. W., W. M., J. W. oraz M. R..
Skarżący zakwestionowali stanowisko Ministra Gospodarki, że kontrolowane orzeczenie Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r. w części dotyczącej działki 481/1 nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a.
Spółka wskazała, że zdarzenia prawne jakie miały miejsce po wydaniu kwestionowanego orzeczenia, wywołały skutki, których organ nie może usunąć mocą własnych orzeczeń, stąd nie można stwierdzić nieważności tego orzeczenia, a zatem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
Skarżący W. W., M. W., J. W. oraz M. R. w skardze z dnia 26 lutego 2008 r. uzupełnionej pismem z dnia 14 kwietnia 2008 r., podnieśli, że nie zgadzają się na takie załatwienie sprawy, gdyż domagają się odszkodowania za zagarniętą nieruchomość.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 maja 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 547/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi Polskiego Górnictwa [...] S.A. w W. – Oddział w S., W. W., M. W., J. W. i M. R. na wyżej opisaną decyzję Ministra Gospodarki wskazując, iż zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia prawa.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd podniósł, że trafnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, iż występujące w orzecznictwie istotne rozbieżności co do wykładni przepisu art. 6 ust.1 ustawy nacjonalizacyjnej i § 75 ust.2 i 3 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy z 1947 r. rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale sygn. akt I OPS 2/07 z dnia 5 listopada 2007 r. stwierdzając, iż "przejęcie przedsiębiorstwa, na podstawie art.2 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w zw. z art. 6 ust. 1 tej ustawy nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej".
Sąd pierwszej instancji podał, że orzeczenie Ministra Gospodarki z dnia 25 lutego 1952 r. wydane zostało na podstawie § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62, ze zm.), który stanowił, że osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokółu zdawczo-odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami; zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy, właściwy minister rozpatrzy zgłoszone uwagi i zarzuty i ustali w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, które składniki majątkowe objęte protokółem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego; zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego.
W ocenie Sądu, orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, określającego składniki majątkowe przejmowanego przedsiębiorstwa nie stanowiło samodzielnego orzeczenia o skutku przenoszącym własność lub potwierdzającym przeniesienie własności z mocy prawa składników majątkowych wykazanych w protokole zdawczo-odbiorczym, na rzecz Państwa. Takim orzeczeniem, stwierdzającym nabycie przedsiębiorstwa z mocy prawa przez Państwo, na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze zm.), jest orzeczenie właściwego, ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa, ministra, wydawane na podstawie art. 2 ust. 7 w zw. z art. 3 ust. 5 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. Orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy stanowi jedynie prawnie określoną formę oceny prawidłowości sporządzenia tego protokołu i zarazem oceny zasadności zgłoszonych wobec tego protokołu uwag i zarzutów.
Zdaniem Sądu, brak jest podstaw prawnych do przypisywania skutków przejęcia konkretnych składników majątkowych przedsiębiorstwa na rzecz Państwa, orzeczeniu o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, z racji, że składniki te konkretyzowane są dopiero w protokole zdawczo-odbiorczym, ponieważ źródłem mocy prawnej orzeczenia ministra w zakresie stwierdzenia przejścia własności przedsiębiorstwa na rzecz Państwa jest ustawa nacjonalizacyjna z dnia 3 stycznia 1946 r. w której wskazano jedynie na orzeczenie właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na rzecz Państwa (art. 2 ust. 7 w zw. z art. 3 ust. 5 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r.). Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego posiada jedynie prawnoprocesowy, a nie prawnomaterialny charakter. Orzeczenie to nie może zatem wywoływać skutków prawnomaterialnych w sferze rzeczowej, lecz pełni jedynie rolę procesowego uznania protokołu zdawczo-odbiorczego za odpowiadający normatywnym wymogom jego sporządzenia. Skutki prawnomaterialne w sferze rzeczowej wywołuje natomiast orzeczenie o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydawane na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu skutki prawne, jakie podnosi skarżąca Spółka, związane z nabyciem z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. działek o łącznej powierzchni 5,5542 ha na mocy decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] marca 2005 r oraz następne czynności zbycia lub przeniesienia praw do tego majątku na rzecz kolejnych osób, nie mogą być wiązane z orzeczeniem Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "[...]" – Towarzystwo Górnicze – Spółka z o.o. – K., lecz co najwyżej z orzeczeniem nr 10 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 30 lipca 1947 r. r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej wskazanego przedsiębiorstwa, pomijając ocenę wpływu tych czynności na dopuszczalność stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.
Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Ministra Gospodarki, dotyczące braku zaistnienia w sprawie nieodwracalnych skutków prawnych. Argumentacja ta jest trafna, i wynika z utrwalonego w tym względzie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Podkreślił, iż zatwierdzenie protokołu zdawczo-odbiorczego skutkowało jedynie wskazaniem, z jakich składników majątkowych składało się przejmowane przedsiębiorstwo. Samo jednak przejęcie tego przedsiębiorstwa, a więc także jego poszczególnych składników, nie było potwierdzane orzeczeniem o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, lecz uprzednim orzeczeniem o przejęciu przedsiębiorstwa.
Odnośnie zarzutu skargi W. W., M. W., J. W. oraz M. R. o braku przyznania odszkodowania za przejętą ww. nieruchomość na własność Skarbu Państwa, Sąd Wojewódzki podzielił argumentację organu, że kwestia ta nie może stanowić przesłanki do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia Ministra Gospodarki z dnia 25 lutego 1952 r., z tego względu, że ustawodawca przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa w trybie art. 3 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.), nie uzależnił od jednoczesnego zawarcia w orzeczeniu nacjonalizacyjnym rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania, a zwłaszcza w orzeczeniu o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.
Dodał, iż inny organ orzekał o przejęciu przedsiębiorstwa i zatwierdzeniu protokołu-zdawczo odbiorczego a inny w kwestii odszkodowania. Odszkodowanie miały ustalać specjalne komisje, których skład, sposób powoływania ich z członków, liczbę członków konieczną do ważności uchwał, tryb postępowania komisji oraz odwołania się od jej orzeczeń, określać miało rozporządzenie Rady Ministrów (art. 3 ust. 5 ustawy). Powyższe wskazuje jednoznacznie, iż orzeczenie w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa oraz orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego przejętego przedsiębiorstwa były orzeczeniami odrębnymi od orzeczenia odszkodowawczego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2009 r. wniósł pełnomocnik Zakładu Robót Górniczych K. Sp. z o.o., zaskarżając go w całości.
Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie prawa procesowego, a mianowicie:
– art. 145 § 1 pkt 1 lit b/ P.p.s.a. gdyż istniała przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., bowiem wnoszący skargę kasacyjną bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji,
– art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., bowiem Sąd błędnie ustalił stan faktyczny sprawy gdyż przyjął, że postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo odbiorczego było prowadzone na podstawie wniosku strony o stwierdzenie nieważności, gdy w istocie wnioskodawcy złożyli wniosek o odszkodowanie ewentualnie o zwrot nieruchomości, a okoliczność nadania treści wniosku przez organ na podstawie art. 7 K.p.a została przez Sąd pierwszej instancji zaakceptowana i w związku z tym Sąd naruszył art. 134 § 1 P.p.s.a., gdyż z urzędu winien wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (zasada oficjalności). Na podstawie tych okoliczności Sąd co najmniej winien był uwzględnić skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a wobec naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy w tym błędną wykładnię art. 7 K.p.a. i niezastosowanie art. 157 § 2 w zw. z art. 61 § 1 i § 2 K.p.a.
Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, ponadto zażądał zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca w skardze do WSA w Warszawie, która została odrzucona postanowieniem z dnia 19 marca 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 415/08 zarzuciła, że nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie, o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego, nie została jej doręczona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] w tak istotnej dla skarżącej sprawie, gdyż dotyczy nieruchomości, na której znajduje się kopalnia i teren wykorzystywany przez skarżącą dla funkcjonowania zakładu. Zatem skarżąca została pozbawiona prawa do instancyjnej kontroli postępowania poprzez wyłączenie jej z udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (bez wpływu pozostaje fakt, że sprawa prowadzona jest przez ten sam organ w obydwu instancjach), czym naruszono art. 15 K.p.a., a w konsekwencji art. 78 zd. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczenia i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Okoliczność ta została w ogóle pominięta przez Sąd, a przecież skarżący, pomimo odrzucenia jego skargi pozostał uczestnikiem postępowania sądowego i wniesione zarzuty winny być przez Sąd rozpoznane.
Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. obliguje Sąd do zwięzłego przedstawienia stanu sprawy w uzasadnieniu orzeczenia. WSA w Warszawie przestawiając stan faktyczny sprawy pomimo odrzucenia skargi ZRG K. Sp. z o.o. w K., nie zaprezentował stanowiska skarżącej zwartej w skardze, która pomimo odrzucenia nie utraciła waloru pisma procesowego uczestnika postępowania, a to stanowi o błędach w ustaleniach faktycznych sprawy poczynionych przez Sąd pierwszej instancji.
Wskazano również, że stosownie do art. 157 § 2 K.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest dokładne ustalenie treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, a organ związany jest tym żądaniem, zatem w przypadku braku wyszczególnienia we wniosku decyzji, której ma dotyczyć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności, do wszczęcia takiego postępowania nie powinno dojść. Za rażące naruszenie prawa należy uznać kreowanie treści wniosku na podstawie art. 7 K.p.a. przez organ orzekający w sprawie. Stosownie do art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć postępowanie z urzędu także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Organ obowiązany jest uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a w razie nie uzyskania zgody – postępowanie umorzyć (art. 61 § 2 K.p.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 61 § 4 K.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie.
Z przytoczonego przepisu wynika obowiązek organu administracji publicznej ustalenia z urzędu, które osoby będą stronami postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a., a następnie powiadomić te strony o wszczęciu postępowania.
Art. 61 § 4 K.p.a. stanowi formę realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym (art. 10 K.p.a.). Organ administracji państwowej zobowiązany jest z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, nie może tylko jej gwarantować udziału w postępowaniu lecz obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie mają prawnie chronione interesy inne jednostki (wyrok NSA z 26 czerwca 1998 r. I SA/Lu 684/97, Lex nr 34726).
Niezawiadomienie stron o wszczęciu postępowania stanowi przesłankę do podjęcia przez organ odwoławczy decyzji uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji – art. 138 § 2 K.p.a.
Organ ustala osoby będąc stronami w sprawie na podstawie żądania strony zawartego we wniosku.
W niniejszej sprawie wniosek dotyczył, jak trafnie podnosi to skarga kasacyjna, odszkodowania lub zwrotu nieruchomości przejętej orzeczeniem nr 10 z dnia 30 lipca 1947 r. Ministra Przemysłu i Handlu na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 i art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.).
W toku postępowania administracyjnego zainicjowanego takim wnioskiem organ zobowiązany był na podstawie art. 61 § 4 K.p.a. ustalić, czy Zakład Robót Górniczych K. Spółka z o.o. w Krośnie ma interes prawny w sprawie, a w przypadku pozytywnego ustalenia zawiadomić ww. Spółkę jako stronę postępowania o jego wszczęciu.
Jak wynika z akt sprawy Zakład Robót Górniczych K. Spółka z o.o. w Krośnie w dniu 16 maja 2007 r. nabył od Polskiego Górnictwa [...] S.A. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] wchodzącej częściowo w skład znacjonalizowanej parceli [...] gm. T.. Na k 349-352 akt postępowania administracyjnego złożony został akt notarialny na tę okoliczność.
Z powyższego wynika, że Zakład Robót Górniczych K. Spółka z o.o. w K. legitymuje się prawnorzeczowym tytułem do nieruchomości, której dotyczył wniosek o wszczęcie postępowania. ma więc interes prawny w sprawie. Okoliczność ta powinna zostać uwzględniona w toku prowadzonego postępowania, albowiem obowiązek zawiadomienia o wszczęciu postępowania obejmuje podmioty, które w dacie wszczęcia mają przymiot strony, jak i takie, które przymiot ten uzyskały w trakcie postępowania.
Pomimo tego organy administracji publicznej zupełnie pominęły powyższą okoliczność i nie zawiadomiły Zakładu Robót Górniczych K. Spółka z o.o. w K. o toczącym się postępowaniu, czym pozbawiły Spółkę możliwości uczestniczenia w nim. Okoliczność ta uszła też uwadze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który pomimo iż postanowieniem z dnia 19 marca 2008 r. sygn. IV SA/Wa 415/08 odrzucił skargę Zakładu Robót Górniczych K. Spółka z o.o. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia 30 stycznia 2008 r. nie zawiadomił ww. podmiotu o terminie rozprawy, czym pozbawił go możliwości obrony swych praw, co z kolei skutkuje nieważnością postępowania sądowego – art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Powyższe uzasadniało w myśl art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę ponowie oceni zaskarżoną decyzję z uwzględnieniem okoliczności, iż w postępowaniu nią zakończonym nie brał udziału Zakład Robót Górniczych K. Spółka z o.o. w K. (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ P.p.s.a.).
Sąd pierwszej instancji dokona także kontroli zaskarżonej decyzji w kontekście treści żądania spadkobierców byłych właścicieli znacjonalizowanej nieruchomości, które dotyczyło odszkodowania lub zwrotu nieruchomości, podczas gdy zaskarżoną decyzją po uchyleniu decyzji z 27 lipca 2007 r. Minister Gospodarki stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1052 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa firmy "[...]" – Towarzystwo Górnicze Spółka z o.o. w K. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] położonej w Gm. T.. Niezależnie od powyższego Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem stwierdza, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego posiada jedynie prawnoprocesowy, a nie prawnomaterialny charakter. Orzeczenie to nie może zatem wywołac skutków prawnomaterialnych w sferze rzeczowej. Jest ono jedynie sformalizowanym sposobem uznania w postępowaniu administracyjnym przez właściwy organ, że protokół odpowiada wymogom jego sporządzenia. Dlatego też w odniesieniu do tej decyzji organ nadzoru nie ma możliwości na podstawie art. 156 § 2 K.p.a. dokonania samodzielnych ustaleń (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2009 r. I OSK 1480/08).
Z tych wszystkich względów na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez Radce prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.