I OSK 1276/24

I OSK 1276/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1231/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-11-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1231/23 w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 11 maja 2023 r. nr SKO-NP-4115-22/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 14 grudnia 2022 r., nr OPS-SRFA-5222-28/22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz A. T. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1231/23 oddalił skargę A. T. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 11 maja 2023 r. nr SKO-NP-4115-22/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy.
Wnioskiem z dnia 19 października 2022 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – W. M. Do wniosku dołączono m.in.: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 19 września 2018 r., z którego wynika, że matka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 16 sierpnia 2010 r., załącznik dotyczący osób zobowiązanych do alimentacji oraz wykaz czynności wykonywanych w ramach opieki. Dołączono również oświadczenie skarżącej zawierające informację o sytuacji rodzinnej oraz zakresie obowiązków sprawowanych przez skarżącą.
Decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r. Wójt Gminy [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia powołując się na przesłankę wieku powstania niepełnosprawności u matki skarżącej, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz fakt, że oprócz skarżącej, istnieją jeszcze inne osoby zobowiązane w równym stopniu do alimentacji względem matki (rodzeństwo skarżącej).
Decyzją z dnia 11 maja 2023 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zakwestionowało powołanie się przez organ I instancji na przesłankę negatywną związaną z wiekiem powstania niepełnosprawności osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w którym uznano art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W dalszej części uzasadnienia Kolegium zwróciło uwagę na okoliczność, że z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzanego w dniu 26 października 2022 r., jak i orzeczenia o niepełnosprawności oraz z oświadczeń sporządzonych przez skarżącą wynika, że jej matka jest wdową, w wieku obecnie 65 lat, mieszka razem ze skarżącą, zięciem i synem. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 19 września 2018 r. wydanym na stałe, z którego wynika, że ustalony stopień występuje u niej od 16 sierpnia 2010 r. z przyczyn niepełnosprawności odznaczonym symbolem 10-N (choroby neurologiczne). Jest osobą leżącą, pampersowaną i nie mówi. Ze względu na stan zdrowia wymaga wsparcia i pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pomocy tej i opieki udziela jej skarżąca, która przygotowuje i podaje posiłki, lekarstwa, zmienia pampersy, myje, kąpie, wykonuje czynności związane prowadzeniem gospodarstwa domowego. Ponadto organizuje wizyty lekarskie, realizuje recepty, podaje leki, robi zakupy. Ze względu na tę opiekę nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ostatnie zatrudnienie skarżącej trwało od 1 czerwca 2022 r. do 23 września 2022 r. z tytułu umowy zlecenia. Natomiast skarżąca w załączonym do wniosku oświadczeniu podała, że jej opieka nad matką polega na: pomocy w siadaniu na łóżku i przesiadaniu się na wózek, zakładaniu pieluchomajtek, ubieraniu, rozbieraniu, porannej i wieczornej toalecie, przygotowaniu i podaniu posiłków, leków, przesiadaniu się z wózka na łóżko, paleniu w piecu, smarowaniu preparatami na odleżyny.
W ocenie organu odwoławczego niewątpliwie matka skarżącej wymaga pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu, a skarżąca jej tej pomocy udziela, jednakże nie jest ona jedyną osobą zobligowaną do zapewniania tej pomocy, bowiem z materiału dowodowego wynika, że jest jeszcze siedem osób w równym stopniu co ona zobowiązanych do alimentacji matki - w tym jedna z nich mieszka razem z nią, a materiał dowodowy wskazuje, że nie ma obiektywnych okoliczności uniemożliwiających im udział w tej opiece w sposób bezpośredni lub pośredni. Zatem, istnieje możliwość zorganizowania opieki i pomocy z udziałem pozostałych dzieci niepełnosprawnej tak, aby skarżąca nie była zmuszona do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ podniósł, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna), powodujące iż rodzeństwo skarżącej nie jest w stanie wspomóc siostrę w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni.
Z ustaleń organów wynika ponadto, że skarżąca pracowała jedynie w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 23 września 2022 r. na umowę zlecenia, zatem, trudno uznać, iż występuje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
W ocenie organu, przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach osoby wymagającej opieki.
W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Sąd podzielił pogląd Kolegium, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Zdaniem Sądu, skarżąca nie spełnia natomiast przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Wskazany przez skarżącą zakres opieki nie wymusza bowiem na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Sąd podkreślił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna. Przeciwnie, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 16 sierpnia 2010 r., natomiast skarżąca jeszcze od czerwca do września 2022 r. była w stanie godzić opiekę nad matką z pracą zarobkową. Skarżąca nie przedłożyła żadnej dokumentacji medycznej, z której mogłoby wynikać, iż we wrześniu 2022 r. nastąpiła taka zmiana stanu zdrowia podopiecznej, która miałaby uniemożliwiać opiekunowi podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Dodatkowo Sąd podkreślił, że stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w powołanych w uzasadnieniu wyrokach, wskazano, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Sąd wskazał ponadto, że w sytuacji, gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód, aby takie zatrudnienie podjął.
Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;
2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na rzecz skrzącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Złożono również oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 P.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, na wstępie zauważenia wymaga, że nie podniesiono zarzutów proceduralnych wytykających błędy w ustaleniach faktycznych. A skoro tak, to Naczelny Sąd Administracyjny zobligowany jest przyjąć, że stan faktyczny sprawy przedstawia się w taki sposób, jak wynika to z ustaleń zaakceptowanych przez Sąd I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Istota sporu w sprawie dotyczy oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą kasacyjnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Rozstrzygnięcia wymagała ponadto kwestia, czy podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być okoliczność, że rodzeństwo strony - w równym stopniu zobowiązane do alimentacji matki - opieki takiej nie podejmuje.
Przypomnienia wymaga, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis ten formułuje więc warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę dokonując oceny spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. formy wsparcia z u.ś.r. W świetle powyższego, osoba ubiegająca się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy.
Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem.
Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem orzekających w sprawie organów administracji jak i Sądu I instancji, o braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem/rezygnacją przez skarżącą z pracy a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką. Z niekwestionowanych ustaleń organu I instancji wynika, że W. M. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 19 września 2018 r., z którego wynika, że została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 16 sierpnia 2010 r. Ponadto z przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego jednoznacznie wynika, że stan zdrowia niepełnosprawnej wymaga stałej i bezpośredniej opieki osoby trzeciej. Niewątpliwie przyczyną niepełnosprawności matki skarżącej określone w orzeczeniu są choroby neurologiczne, oznaczone symbolem 10-N. Jest osobą leżącą, pampersowaną, nie mówi. Skarżąca pomaga matce we wszystkich czynnościach dnia codziennego – przygotowuje i podaje posiłki, lekarstwa, zmienia pampersy, myje, kąpie, robi pranie, zakupy, wykupuje lekarstwa, dba o porządek w domu. Skarżąca, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką musiała zrezygnować z zatrudnienia i nie może jej podjąć. Powyższe w oczywisty sposób uzasadnia nieodzowność wsparcia osoby opiekuna. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i z powodu ograniczeń ruchowych niepełnosprawnej wywodzić należy, że córka jest koniecznym wsparciem dla matki w każdym aspekcie życia. Trudno w tych okolicznościach uznać, że zakres niepełnosprawności podopiecznej w odniesieniu do świadczonej przez córkę pomocy nie wymaga szczególnej i stałej opieki i to w wymiarze, uniemożliwiającym kontynuowanie pracy w gospodarstwie rolnym należącym do syna.
Analizując i poddając ocenie stan sprawy, należy każdorazowo brać pod uwagę indywidualną sytuację podopiecznego, determinowaną jego stanem zdrowia i warunkami bytowymi. Istotnym jest tu nie tylko związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia (pracy w gospodarstwie rolnym), ale przede wszystkim potencjalna możliwość świadczenia, czy jej kontynuowania – bezpośrednio związana z potrzebami osoby niepełnosprawnej, podlegającej opiece, a określona ramami jej możliwości samodzielnego funkcjonowania, również w aspekcie radzenia sobie z czynnościami dnia codziennego. Ponownego podkreślenia wymaga, że pod pojęciem opieki stałej rozumie się stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, gotowość do udzielenia pomocy w sytuacji, gdy taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Powyższe zaś w konsekwencji prowadzi do wyłączenia możliwości podjęcia/kontynuacji zatrudnienia przez osobę zainteresowaną przyznaniem świadczenia. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie bowiem opieka sprawowana przez skarżącą nad matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej.
Sąd kasacyjny nie podziela również – powszechnego w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – stanowiska, że skarżąca przed wystąpieniem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miała obowiązek rozważyć scenariusze opieki nad matką z uwzględnieniem, w tym samym stopniu zobowiązanego do alimentacji, rodzeństwa. Pogląd taki jest oczywiście błędny. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. jasno wylicza przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tej sytuacji wprowadzanie przez organy administracyjne, czy Sąd Wojewódzki dodatkowych, negatywnych przesłanek przyznania tego rodzaju pomocy. Przyczyną odmowy ustalenia prawa nie może więc posiadanie przez wnioskodawczynię rodzeństwa, zobowiązanego alimentacyjnie – w tym samym stopniu co skarżąca – wobec niepełnosprawnej matki. Jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, świadczenie można przyznać jednej z nich, pod warunkiem, że spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 9 sierpnia 2023 r., akt I OSK 1661/22; 12 grudnia 2023 r., I OSK 2057/22; 6 lutego 2024 r., I OSK 157/23). Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje tym samym obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa skarżącej wobec matki, jednak wskazuje na konieczność rozróżnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy obok wnioskującej – spełniającej warunki do jego przyznania – są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z niepełnosprawną, od sytuacji złożenia wniosku o przyznanie świadczenia przez osobę potencjalnie uprawnioną, a zobowiązaną w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione. Podkreślenia wymaga, że u.ś.r. w sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Skoro zatem skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz ocenę okoliczności rezygnacji przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym syna, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej matce. Wezmą również pod uwagę zmianę stanu prawnego, związaną z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Korzenna.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.