I OSK 1273/24

I OSK 1273/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1083/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-12-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, 77, 80 oraz 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1083/23 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/200/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia 17 stycznia 2023 r. nr ŚRiA.5212.50.2022.MS7; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz M. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 8 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1083/23 oddalił skargę M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/200/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że choć art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie może być podstawą odmowy świadczenia wyłącznie z powodu wieku powstania niepełnosprawności, to w niniejszej sprawie kluczową kwestią był brak spełnienia głównej przesłanki do jego przyznania. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest rekompensatą za samą opiekę, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z niego z uwagi na konieczność sprawowania stałej, ciągłej opieki. Sąd uznał, że zakres opieki świadczonej przez skarżącą nad matką, ustalony na podstawie wywiadu środowiskowego (pomoc w czynnościach codziennych, załatwianie spraw urzędowych, leczenie, higiena, zakupy, doraźne przygotowywanie posiłków), nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, bez szkody dla podopiecznej. Dodatkowo, fakt, że skarżąca nie mieszka z matką, również wpłynął na ocenę możliwości pogodzenia opieki z pracą.
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że organy mają prawo oceniać stan zdrowia osoby wymagającej opieki i zakres wymaganej pomocy w celu stwierdzenia istnienia związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką, nie wkraczając w kompetencje lekarzy orzeczników. Ponadto, Sąd pierwszej instancji wskazał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W kontekście art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd pierwszej instancji podkreślił również, że pomoc państwa powinna być subsydiarna, a więc uwzględniać fakt, że brat skarżącej również jest zobowiązany do alimentacji matki. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślono, że kontrola legalności opiera się na stanie faktycznym i prawnym istniejącym w momencie jej wydania, a nowe okoliczności mogą stanowić podstawę do złożenia nowego wniosku o świadczenie. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od wyroku wywiodła M.W. na podstawie art. 173 § 1, art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), zaskarżając w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Sądowi pierwszej instancji zarzucono:
Na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucam:
1. w oparciu o 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:
1.1. naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit, c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77, 80 oraz 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 1960 Nr 30, poz. 168, ze zm.; dalej: "k.p.a.") poprzez błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organy administracyjne I i II instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, mimo tego że organy nie dokonały wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego jego wyjaśnienia oraz dokonały oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, a nie swobodny, m.in.:
a. organy dokonały nieprawidłowych ustaleń stanu faktycznego, w szczególności co do zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą, pomijając pogarszający się stan psychiczny matki skarżącej, który uległ degradacji jeszcze przed wydaniem decyzji organu II instancji;
b. organy pominęły fragmenty wywiadu środowiskowego oraz innych dowodów, wskazujących na szerszy zakres sprawowanej opieki;
c. organy pomimo powoływania się w uzasadnieniu decyzji na brak wspólnego zamieszkania, nie poczyniły jakichkolwiek ustaleń faktycznych i nie przeprowadziły dowodów na okoliczność wpływu braku wspólnego zamieszkana na zakres opieki nad matką skarżącej;
d. organy pomimo ustalenia na podstawie wywiadu środowiskowego, że matka skarżącej boryka się z poważnymi problemami neurologicznymi, przebytym udarem, problemami z pamięcią, które się pogłębiają - nie uwzględniły tej okoliczności w jakikolwiek sposób podczas ustalania zakresu koniecznej opieki, co było przyczynkiem do późniejszej błędnej subsumpcji;
e. pominięcia przez organ II instancji, że organ I instancji wprost stwierdził, że analiza całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że skarżąca jest osobą, która nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad matką;
- co miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności poczynione ustalenia co do stanu faktycznego w zakresie zakresu opieki oraz stanu zdrowia matki Skarżącej;
1.2. naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 79a § 1 oraz art. 9 i 10 § 1 k.p.a., poprzez wadliwe wykonanie przez Sąd swego ustrojowego obowiązku zweryfikowania zaskarżonej decyzji organu II instancji pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego i oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy obu instancji ww. przepisu, a mianowicie:
a. organ I instancji informując wnioskodawczynię, zgodnie z art. 10 w zw. z art. 79a KPA, o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału nie wskazał prawidłowych przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane i nie pouczył strony, że może to skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony;
b. organ II instancji w żaden sposób nie wskazał prawidłowych przesłanek zależnych od skarżącej, które nie zostały spełnione lub wykazane i nie pouczył strony, że może to skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony
- co miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności uniemożliwiło skarżącej zgromadzenie dodatkowego materiału dowodowego, który w sposób pełniejszy obrazowałby zakres opieki sprawowanej nad matką skarżącej oraz stan jej zdrowia;
1.3. naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1, art. 81, art. 8 oraz art. 140 k.p.a.. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd, iż organ II instancji nie dokonał w ogóle wymaganego przepisami prawa zawiadomienia, mającego umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przed wydaniem decyzji, co było wyjątkowo istotne z uwagi na nieprawidłowe zawiadomienie organu I instancji (zawierające błędnie wskazane przesłanki oddalenia wniosku) - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności uniemożliwiło skarżącej zgromadzenie dodatkowego materiału dowodowego, który w sposób pełniejszy obrazowałby zakres opieki sprawowanej nad matką skarżącej oraz stan jej zdrowia;
1.4. naruszenie art. 106 § 3 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez nie przeprowadzenie dowodu z dokumentów, tj.: (i) orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej z dnia 12 lipca 2023 r., (ii) zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia matki skarżącej z dnia 21 czerwca 2023 r. wydanego dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności oraz (iii) konsultacji psychologicznej z dnia 9 listopada 2023 r. pomimo tego, że dotyczyły one stanu H.M. (matki Skarżącej) sprzed wydania decyzji organu II instancji, były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości (co do stanu zdrowia matki Skarżącej oraz zakresu opieki), a ich przeprowadzenie nie mogło spowodować nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie na błędne przyjęcie, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny w procedurze administracyjnej, w sposób wąski ustalając faktyczny zakres koniecznej opieki nad matką skarżącej;
2. w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:
2.1. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. la ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2003 Nr 228, poz. 2255, ze zm.; dalej: "u.ś.r."), poprzez jego niewłaściwą wykładnię, tj.:
a. przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż brat skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia, natomiast posiadanie rodzeństwa nie stanowi zgodnie z przepisami przesłanki negatywnej jego uzyskania;
b. przyjęcie, że faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ma ona dwójkę dzieci, a samo istnienie po stronie brata potencjalnego obowiązku alimentacyjnego względem matki uprawnia organ administracji do wkraczania w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego poprzez ocenę możliwości sprawowania przez brata strony opieki nad matką w kontekście realizacji nieskonkretyzowanego obowiązku alimentacyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionej konstatacji, że kwestia realizacji potencjalnego obowiązku alimentacyjnego przez brata może stanowić kryterium negatywne do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego,
c. przyjęcie, że w sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką ubiega się jedno z dzieci, to brak po stronie pozostałych dzieci obiektywnych przeszkód do wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego względem matki, może stanowić okoliczność przesądzającą o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec niespełnienia wynikającego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymogu istnienia związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki;
2.2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, tj. przyjęcie, że wspólne zamieszkiwanie osoby niepełnosprawnej i jej opiekuna, jest warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, bez względu na okoliczności takie jak odległość pomiędzy miejscem zamieszkania opiekuna, a miejscem sprawowania opieki, pomimo tego że prawnie doniosła jest okoliczność czy opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.
2.3. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, tj. przyjęcie, że stan zdrowia matki skarżącej oraz zakres opieki nad nią sprawowany, nie jest tego rodzaju, aby uzasadniał rezygnację z zatrudnienia, pomimo tego że matka Skarżącej jest i była w czasie wydawania decyzji organu II instancji osobą wymagającą stałej opieki, co uniemożliwia podjęcie przez Skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz decyzji organu I instancji w oparciu o art. 188 p.p.s.a. Ewentualnie, w przypadku uznania, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Wniesiono o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, znajdujących się już w aktach sprawy, tj.: orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej z dnia 12 lipca 2023 r. (karta 17 akt sprawy), zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia matki skarżącej z dnia 21 czerwca 2023 r. wydanego dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (karta 18); oraz konsultacji psychologicznej z dnia 9 listopada 2023 r. (karta 31). Skarżąca kasacyjnie wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Pismem z dnia 8 listopada 2024 r. M.W. zrzekła się rozprawy i wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Analiza przywołanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna w zasadniczej mierze jest trafna.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do sformułowanego w skardze kasacyjnej wniosku o przeprowadzenie dowodu z załączonych do akt dokumentów należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 106 § 5 p.p.s.a., do postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 243² k.p.c., dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia, pomijając dowód z takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie. W związku tym dokumenty wymienione w skardze kasacyjnej, znajdujące się na k. 17, 18 i 31 akt sądowych, stały się materiałem sprawy bez potrzeby wydawania w tym zakresie odrębnego postanowienia. Z tej też przyczyny zarzut naruszenia przepisu art. 106 § 3 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentów (orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej z dnia 12 lipca 2023 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 czerwca 2023 r. oraz konsultacji psychologicznej z dnia 9 listopada 2023 r.) nie jest zasadny.
Zasadnie skarga kasacyjna zarzuciła natomiast naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77, 80 oraz 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.), poprzez błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Zdaniem skarżącej, organy nie dokonały wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonały oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób dowolny, a nie swobodny.
Jak wynika z przedstawionego w skardze kasacyjnej stanu faktycznego, matka skarżącej po przebytym udarze ma problemy z pamięcią, które się pogłębiają. W uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji wskazano jedynie ogólnie, że "matka skarżącej ma problemy z pamięcią, jest jednakże zorientowana w swojej sytuacji, może być zostawiona sama w domu". Tego rodzaju konstatacja, w zestawieniu z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności H.M. oraz z faktem, że nie jest kwestionowane, iż wyłączną opiekę sprawuje skarżąca dowodzi nieadekwatnej oceny materiału dowodowego. Organy administracji, a w konsekwencji Sąd pierwszej instancji, pominęły fakt pogarszającego się stanu psychicznego matki skarżącej, który ulegał pogłębieniu jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Skarga kasacyjna szczegółowo wskazuje na problemy neurologiczne, przebyty udar, pogłębiające się problemy z pamięcią, a także na głęboką depresję matki skarżącej po śmierci jej męża, co miało wpływ na jej stan psychiczny i fizyczny. Ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że problemy z pamięcią matki skarżącej mają charakter co raz bardziej zaawansowany, a rokowania co do jej sytuacji zdrowotnej są niepomyślne. W odwołaniu sporządzonym 31 stycznia 2023 r. skarżąca podawała, że stan jej matki aktualnie jest "zatrważający", nie pamięta ona co jadła, ile ma lat, cierpi na niedowłady kończyn, ma demencję starczą oraz depresję.
Pomimo, że skarżąca w odwołaniu zgłaszała, że stan zdrowia jej mamy jest dynamiczny Kolegium nie podjęło żadnych samodzielnych działań w celu ustalenia aktualnego stanu faktycznego. Z tej też przyczyny zgodzić trzeba się ze skargą kasacyjną, co do tego, że w sprawie doszło do naruszenia art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 79a § 1 oraz art. 9 i 10 § 1 k.p.a., a także art. 10 § 1, art. 81, art. 8 oraz art. 140 k.p.a.
Analiza akt sprawy wskazuje, że zasadnie skarżąca podnosi, że organy administracji nie zapewniły jej realnego udziału w postępowaniu dowodowym. Organ I instancji, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, błędnie wskazał przesłanki mogące skutkować odmową przyznania świadczenia, koncentrując się na niekonstytucyjnej przesłance wieku powstania niepełnosprawności. Pominął przy tym inne, faktycznie decydujące o odmowie przyznania świadczenia, kwestie, takie jak np. zakres opieki. Organ II instancji natomiast, w ogóle nie doręczył Skarżącej informacji wymaganej przez art. 10 k.p.a. oraz art. 79a k.p.a., opierając swoje rozstrzygnięcie na zupełnie innych ustaleniach faktycznych i przesłankach prawnych, o których skarżąca dowiedziała się dopiero z uzasadnienia decyzji. Ta wada proceduralna miała istotny wpływ na wynik sprawy, uniemożliwiając skarżącej przedstawienie dodatkowego materiału dowodowego, który w pełni obrazowałby rzeczywisty zakres opieki i stan zdrowia matki.
Wobec powyższego zasadnie skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej: u.ś.r.), poprzez ich niewłaściwą wykładnię.
Sąd pierwszej instancji, podobnie jak organy administracji, błędnie przyjął, że obowiązek alimentacyjny brata skarżącej względem matki może stanowić przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, która wykluczałaby pozytywne rozpatrzenie wniosku w przypadku gdy osoba wymagająca opieki ma więcej nie jedno dziecko. Jeśli kilka osób jest zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli spełnia przewidziane prawem warunki. Ani organ, ani sąd nie są upoważnieni do decydowania, w jaki sposób osoba uprawniona wypełni swój obowiązek alimentacyjny wobec bliskiej osoby. Zobowiązanie brata do alimentacji matki pozostaje bez wpływu na uprawnienie skarżącej do świadczenia, zwłaszcza że, jak wskazano w skardze kasacyjnej, brat skarżącej mieszka za granicą i nie jest faktycznie w stanie partycypować w opiece nad matką.
Zasadnie skarżąca kasacyjnie podnosi również, że sam brak wspólnego zamieszkiwania nie może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczową okolicznością jest to, czy opiekun pozostaje do ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, tj. czy wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, w ramach opieki stałej lub długoterminowej. W niniejszej sprawie, bezspornym jest, że skarżąca mieszka około 1 kilometra od matki, co pozwala jej na szybkie dotarcie do niej w razie potrzeby. Skarżąca spędza praktycznie cały dzień u matki, często u niej nocując i jest dla niej dyspozycyjna. Zatem, brak wspólnego zamieszkiwania nie stanowi w tym przypadku przeszkody w sprawowaniu opieki w rozumieniu art. 17 u.ś.r.
Zasadny jest również zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez błędne przyjęcie, że stan zdrowia matki skarżącej oraz zakres opieki nad nią sprawowany nie jest tego rodzaju, aby uzasadniał rezygnację z zatrudnienia. Jak już podkreślono, matka skarżącej jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki z powodu chorób neurologicznych, pogłębiających się problemów z pamięcią po przebytym udarze, a także z powodu głębokiej depresji. Organ odwoławczy, a w ślad za nim Sąd pierwszej instancji, zdeprecjonował znaczenie czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą, kwalifikując część z nich jako "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", pomijając przy tym, że czynności te stają się elementem opieki w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna nie jest w stanie ich samodzielnie wykonać ze względu na stan zdrowia (demencja, depresja, niedowład). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji, akceptując ustalenia organów, nieprawidłowo ocenił, że zakres opieki sprawowanej przez skarżąca kasacyjnie jest do pogodzenia z podjęciem zatrudnienia, co doprowadziło do odmownego załatwienia wniosku skarżącej kasacyjnie.
Podsumowując, Sąd pierwszej instancji, podobnie jak organy administracji, dokonał błędnej i wybiórczej oceny zebranego materiału dowodowego, pomijając kluczowe fakty dotyczące rzeczywistego stanu zdrowia matki skarżącej i zakresu sprawowanej opieki. Ponadto, dokonał niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego, wprowadzając nieprzewidziane ustawą przesłanki negatywne dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i - uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a., rozpoznając skargę. Wobec tego, wydane w sprawie decyzje organu I i II instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę wykładnię przepisów prawa materialnego przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).