I OSK 1266/23

I OSK 1266/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący/
Krzysztof Sobieralski
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2049/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-01-11
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 164
art. 33 ust. 1, art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2542
art. 2 ust. 2
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Wrocław od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2049/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 9 czerwca 2022 r. nr KKU-47/22 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Gminy Wrocław na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2049/22, wydanym w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 9 czerwca 2022 r. nr KKU-47/22 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 13 maja 2021 r. nr KKU-143/20 (pkt 1), a także zasądził od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła uczestniczka postępowania – Gmina Wrocław, zarzucając Sądowi pierwszej instancji:
I. naruszenie prawa materialnego:
1. art. 33 ust. 1, art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164, t.j.) poprzez ich niezastosowanie oraz uznanie, że prowadzenie archiwum PKP S.A. nie podlega przepisom powszechnie obowiązującym, lecz wyłącznie wewnętrznym zasadom PKP S.A., a ustalanie dokumentacji znajdującej się w archiwum PKP S.A. może nastąpić w sposób dowolny przyjęty przez PKP S.A., w tym na podstawie wiedzy i pamięci pracownika PKP S.A., podczas gdy: Spółka PKP S.A. jest państwową osobą prawną, tj. państwową jednostką organizacyjną w rozumieniu ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, w której to jednostce powstają materiały archiwalne wchodzące do państwowego zasobu archiwalnego. W związku z tym PKP S.A. jest zobowiązana do zapewnienia odpowiedniej ewidencji, przechowywania oraz ochrony przed uszkodzeniem, zniszczeniem bądź utratą powstającej, nadsyłanej i składanej u niej dokumentacji, a także do prowadzenia Archiwum Zakładowego, którego dokumentacja powinna być klasyfikowana i kwalifikowana w formie jednolitego rzeczowego wykazu akt. Wszelkie czynności kancelaryjne powinny zaś być wykonywane zgodnie z instrukcjami określonymi w porozumieniu z Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych. Spółka PKP S.A., jako państwowa jednostka organizacyjna, w której powstają i są nadsyłane, a następnie przechowywane materiały archiwalne wchodzące do państwowego zasobu archiwalnego, jest zobowiązana do przekazywania dokumentacji stanowiącej materiały archiwalne do właściwego archiwum państwowego:
a) w stanie prawnym od dnia 1.11.2015 r. – niezwłocznie po upływie 25 lat od jej wytworzenia,
b) w stanie prawnym przed dniem 1.11.2015 r. – po okresie ustalonym na podstawie upoważnienia wynikającego z Rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 16 września 2002 r. w sprawie postępowania z dokumentacją, zasad jej klasyfikowania i kwalifikowania oraz zasad i trybu przekazywania materiałów archiwalnych do archiwów państwowych (Dz. U. nr 167, poz. 1375).
2. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2022 r. poz. 2542, t.j.) poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że PKP S.A. nie przejęła od przedsiębiorstwa państwowego PKP (dalej: p.p. PKP) zasobów archiwalnych wraz z obowiązkiem właściwego prowadzenia archiwum, w związku z czym możliwe jest ustalenie czasu i okoliczności odnalezienia dokumentu w zasobach archiwalnych wyłącznie na podstawie wiedzy pracownika PKP S.A., podczas gdy PKP S.A. wstąpiła we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było p.p. PKP, w związku z czym przejęła również dokumentację powstałą i przechowywaną w p.p. PKP wraz z obowiązkiem zapewnienia odpowiedniej ewidencji, przechowywania oraz ochrony przed uszkodzeniem, zniszczeniem bądź utratą tej dokumentacji. W efekcie PKP S.A. nabyła wiedzę o przejmowanej dokumentacji z chwilą jej przejęcia, tj. z datą 27.10.2000 r.
II. naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023, poz. 259 – dalej jako: P.p.s.a.) poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie organ administracji publicznej w sposób nieuzasadniony nie uwzględnił wniosku o przesłuchanie świadka i tym samym nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia przesłanek dla wznowienia postępowania, podczas gdy bezprzedmiotowe było w postępowaniu przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka na okoliczność, na którą świadek był wnioskowany przez Uczestnika postępowania, tj. daty powzięcia przez PKP S.A. wiedzy o dokumencie w postaci decyzji Prezydium Rady Narodowej Miasta Wrocławia z dnia 23.04.1966 r. i okoliczności jej odnalezienia w Archiwum PKP S.A. przez pracownika archiwum PKP S.A. Skoro powyższy dokument znajdował się w zasobie Archiwum PKP S.A. (i tam został odnaleziony), to PKP S.A., jako następca prawny p.p. PKP, nabyła wiedzę o dokumentach stanowiących zasób archiwum zakładowego w chwili przejęcia tegoż archiwum, tj. z dniem 27.10.2000 r. Przeprowadzenie dowodu z przesłuchania ww. świadka stanowiłoby czynność contra legem, albowiem prowadziłoby do eliminacji regulacji ustawowych dotyczących zarówno komercjalizacji p.p. PKP (powstania PKP S.A.), jak i narodowego zasobu archiwalnego oraz archiwów. Regulacje ustawowe zostałyby w takim przypadku zastąpione pamięcią (lub jej brakiem) danego pracownika PKP S.A. co do istnienia dokumentu podlegającego archiwizacji.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy oraz wniósła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, a także o zasądzenie od skarżącego na jej rzecz kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023, poz. 1634; dalej jako: "p.p.s.a.") wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji oraz Sąd I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
Prawidłowo sporządzona skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które – w ocenie skarżącego – zostały naruszone przez Sąd I instancji, oraz precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego bądź wykazanie możliwego istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą kasacyjnie. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, należy stwierdzić, że została ona sformułowana w sposób wadliwy. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że przedmiotem skargi było postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 9 czerwca 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie własne z dnia 13 maja 2021 r. o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego. Tym samym kontrola Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczyła wyłącznie kwestii prawidłowości wydania przez organ zaskarżonego postanowienia. Tymczasem, skarżąca kasacyjnie w podstawach kasacyjnych nie zakwestionowała przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (w związku z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) dotyczących instytucji wznowienia postępowania. W szczególności autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował zastosowanych przez organy przepisów odnoszących się do pierwszego etapu wznowienia postępowania, tj. badania, czy podanie o wznowienie postępowania oparte zostało na ustawowych przesłankach wznowienia oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 148 § 1 k.p.a. Zasadnicze znaczenie dla sprawy ma również fakt, że zaskarżonym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ponownie uchylono postanowienia Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, wskazując, iż organ ten nie zastosował się do wytycznych zawartych we wcześniejszych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Głównym motywem zaskarżonego rozstrzygnięcia, zaprezentowanym przez Sąd I instancji, był brak zastosowania się do wytycznych wynikających z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 2019 r. sygn. I OSK 22019/17 oraz poprzedzającego go wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 maja 2017 r. sygn. akt I SA/WA 265/17. Podkreślono, że organ – stosownie do wytycznych – ma przeprowadzić wymagane postępowanie wyjaśniające, w tym uwzględnić złożone przez PKP S.A. wnioski dowodowe, i dopiero wówczas wydać rozstrzygnięcie, co do wznowienia (lub odmowy wznowienia) postępowania. W ocenie Sądu I instancji niedopuszczenie dowodu z przesłuchania świadka uniemożliwiło, w świetle wytycznych NSA, rozstrzygnięcie kwestii zachowania przez PKP S.A. miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.
Pomimo że wskazaną przez Sąd I instancji podstawę prawną uchylenia zaskarżonych postanowień stanowiły przepisy art. 148 § 1 k.p.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a., to skarga kasacyjna nie zarzuca naruszenia żadnego z tych przepisów.
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego pomijają fakt, że przepisy te obowiązywały i były znane sądom formułującym wytyczne w wiążących w niniejszej sprawie wyrokach. Z kolei, zastosowanie przez Sąd Wojewódzki przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało takie naruszenie przepisów postępowania, które uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej. Prawidłowo więc w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji, stwierdziwszy naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, orzekł o uchyleniu zaskarżonych postanowień.
W świetle powyższego zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły przynieść pożądanego rezultatu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego – na podstawie art. 184 p.p.s.a. – orzekł o jej oddaleniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.