I OSK 1265/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Ministra Klimatu i Środowiska o umorzeniu postępowania administracyjnego. Postępowanie to dotyczyło wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczeń Ministra Leśnictwa z lat 1949 i 1951, które przejęły na własność Państwa przedsiębiorstwo. Wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony w 2019 r., czyli ponad 70 lat po wydaniu orzeczeń. Minister Klimatu i Środowiska umorzył postępowanie na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego (KPA), który stanowi, że postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte po upływie 30 lat od ich wydania i niezakończone przed wejściem w życie ustawy, umarza się z mocy prawa. WSA oddalił skargę A. A., uznając, że ustawa nowelizująca, wprowadzająca 30-letni termin, jest zgodna z Konstytucją RP, a jej celem jest zapewnienie bezpieczeństwa prawnego i trwałości decyzji administracyjnych, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 2015 r. (sygn. akt P 46/13). NSA podzielił stanowisko WSA i oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że przepisy wprowadzające ograniczenia czasowe w dochodzeniu praw są zgodne z Konstytucją, a stabilizacja stosunków prawnych i ochrona praw nabytych mają pierwszeństwo przed możliwością kwestionowania starych decyzji. NSA odniósł się również do zarzutów dotyczących naruszenia Konstytucji RP i odmowy zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez TK sprawy o sygn. akt K 2/22, wskazując, że w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów, strona będzie mogła żądać wznowienia postępowania. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie przepisów P.p.s.a.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie zgodności z Konstytucją przepisów wprowadzających ograniczenia czasowe w stwierdzaniu nieważności decyzji administracyjnych, zwłaszcza w kontekście długiego upływu czasu od wydania decyzji.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nacjonalizacji i zastosowania konkretnej ustawy nowelizującej KPA. Interpretacja przepisów konstytucyjnych może być przedmiotem dalszych sporów.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego, wprowadzający 30-letni termin na wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadami państwa prawnego, równości, prawa do sądu, własności i wynagrodzenia szkody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA jest zgodny z Konstytucją RP. Wprowadzenie ograniczenia czasowego w dochodzeniu praw jest uzasadnione względami bezpieczeństwa prawnego, pewności prawa i stabilności stosunków prawnych, a także ochroną praw nabytych.
Uzasadnienie
NSA uznał, że wprowadzenie 30-letniego terminu na stwierdzenie nieważności decyzji jest zgodne z Konstytucją RP, ponieważ zapewnia stabilność prawną i ochronę praw nabytych, co jest zgodne z zasadą państwa prawnego. Sąd powołał się na orzecznictwo TK i SN wskazujące na potrzebę ograniczeń czasowych w dochodzeniu roszczeń oraz na potrzebę wygaszania stanu niepewności prawnej.
Czy sąd administracyjny może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego za niezgodny z Konstytucją RP, nawet jeśli nie został on wskazany w skardze kasacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd administracyjny może odmówić zastosowania przepisu ustawy tylko w sytuacji, gdy nie ma wątpliwości co do jego niezgodności z Konstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty. W tej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że przepisy Konstytucji RP mają prymat nad ustawami, ale bezpośrednie zastosowanie norm konstytucyjnych przez sąd jest możliwe tylko w przypadku oczywistej niekonstytucyjności przepisu. W analizowanej sprawie nie stwierdzono oczywistej sprzeczności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z Konstytucją RP.
Czy odmowa zawieszenia postępowania sądowego do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygn. akt K 2/22, dotyczącej zgodności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z Konstytucją, była zasadna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, odmowa zawieszenia postępowania była zasadna, ponieważ strony nie zostały pozbawione możliwości obrony swoich praw, a w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów, istnieje możliwość wznowienia postępowania.
Uzasadnienie
NSA powtórzył stanowisko z wcześniejszego postanowienia, że odmowa zawieszenia postępowania była uzasadniona brakiem zmiany sytuacji (TK nie wyznaczył terminu rozprawy) oraz istnieniem mechanizmu wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia TK o niekonstytucyjności przepisów.
Przepisy (25)
Główne
ustawa nowelizująca art. 2 § ust. 2
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Dz.U. 2021 poz 1491 art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Umorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa w przypadku wszczęcia po upływie 30 lat od doręczenia/ogłoszenia decyzji.
Dz.U. 2024 poz 935
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna postępowania przed sądami administracyjnymi.
Pomocnicze
k.p.a. art. 8 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
k.p.a. art. 156 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis przed nowelizacją, który nie wyłączał dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności.
Konstytucja RP art. 77 § ust. 1 i ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do wynagrodzenia szkody.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
P.p.s.a. art. 125 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zawieszenie postępowania.
P.p.s.a. art. 191
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Kontrola postanowień.
P.p.s.a. art. 145a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wznowienie postępowania administracyjnego po wyroku TK.
P.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a.
P.p.s.a. art. 204 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
P.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
P.p.s.a. art. 207 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
P.p.s.a. art. 272 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją.
k.p.a. art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek rozpoznania sprawy i wydania decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 156 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis przed nowelizacją, dotyczący ograniczeń czasowych w stwierdzaniu nieważności decyzji.
Dz.U. 2024 poz 935 art. 125 § § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Zasada państwa prawnego.
Dz.U. 2024 poz 935 art. 191
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Kontrola konstytucyjności prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, wprowadzający 30-letni termin na stwierdzenie nieważności decyzji, jest zgodny z Konstytucją RP. • Stabilizacja prawna i ochrona praw nabytych mają pierwszeństwo przed możliwością kwestionowania starych decyzji. • Odmowa zawieszenia postępowania była uzasadniona, a strony nie zostały pozbawione możliwości obrony praw.
Odrzucone argumenty
Art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA narusza zasady konstytucyjne (państwa prawnego, równości, prawa do sądu, własności, wynagrodzenia szkody). • Sąd I instancji naruszył art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej i art. 2 Konstytucji RP. • Sąd I instancji naruszył art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przez odmowę zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez TK sprawy K 2/22.
Godne uwagi sformułowania
Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. • Ustawodawca ma obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. • Zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnej przeważa nad zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa.
Skład orzekający
Karol Kiczka
przewodniczący
Krzysztof Sobieralski
członek
Agnieszka Miernik
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie zgodności z Konstytucją przepisów wprowadzających ograniczenia czasowe w stwierdzaniu nieważności decyzji administracyjnych, zwłaszcza w kontekście długiego upływu czasu od wydania decyzji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nacjonalizacji i zastosowania konkretnej ustawy nowelizującej KPA. Interpretacja przepisów konstytucyjnych może być przedmiotem dalszych sporów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznych decyzji nacjonalizacyjnych i ich kwestionowania po kilkudziesięciu latach, co budzi pytania o stabilność prawa i ochronę praw nabytych. Wyjaśnia też, jak przepisy KPA są dostosowywane do wyroków Trybunału Konstytucyjnego.
“Czy można unieważnić decyzję sprzed 70 lat? NSA wyjaśnia granice prawa i stabilności.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.