I OSK 1265/23

I OSK 1265/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Karol Kiczka /przewodniczący/
Krzysztof Sobieralski
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 845/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-11-23
Skarżony organ
Minister Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1491
art. 2 ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2024 poz 572
art. 8 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 8 ust. 1 i ust. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2, art. 77 ust. 1 i ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 125 § 1, art. 191
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 845/22 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 25 stycznia 2022 r. nr 2/DP-WOPIV/2022 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. A. na rzecz Ministra Klimatu i Środowiska kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 845/22 oddalił skargę A. A. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z 25 stycznia 2022 r. nr 2/DP-WOPIV/2022 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Minister Leśnictwa orzeczeniem z 30 czerwca 1949 r. Nr 13 orzekł o przejęciu 10 przedsiębiorstw na własność Państwa, w tym przedsiębiorstwa [B], położonego w C. przy ul. [D] nr [...]. Natomiast orzeczeniem z 23 kwietnia 1951 r. znak: GM/Pr/up/561/51, Minister Leśnictwa orzekł w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego Przedsiębiorstwa.
A. A. w dniu 31 maja 2019 r. wniósł o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 30 czerwca 1949 r., w części dotyczącej wyżej opisanego Przedsiębiorstwa oraz o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 23 kwietnia 1951 r.
Minister Klimatu i Środowiska decyzją z 18 listopada 2021 r. nr 2/DP-WOPIV/2022, na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491), powoływanej dalej jako "ustawa nowelizująca", umorzył postępowanie administracyjne z mocy prawa. Organ wskazał, że ustawa nowelizująca weszła w życie z dniem 16 września 2021 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Minister ustalił, że ogłoszenie orzeczenia Ministra Leśnictwa z 30 czerwca 1949 r. nastąpiło w Monitorze Polskim w dniu [...] [...] 1949 r., nr [...], poz. [...]. Oznacza to, że ogłoszenie tego orzeczenia nastąpiło prawie 70 lat przed złożeniem wniosku o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Upływ 30 letniego terminu pomiędzy "doręczeniem lub ogłoszeniem decyzji" a złożeniem wniosku o stwierdzenie nieważności nastąpił również w przypadku drugiego orzeczenia Ministra Leśnictwa z 23 kwietnia 1951 r., gdyż zatwierdzony tym orzeczeniem protokół zdawczo-odbiorczy Przedsiębiorstwa stanowi integralną część orzeczenia o przejęciu z 1949 r. Jednocześnie, organ powołał się na pismo Ministerstwa Leśnictwa z 1952 r., z którego wynika, że "przedmiotowe postępowanie prowadzone w trybie przepisów ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej – zostało zakończone.".
Minister podniósł, że wniosek o stwierdzenie nieważności powyższych orzeczeń wpłynął do organu 3 czerwca 2019 r. i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania. Skoro wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń Ministra Leśnictwa nastąpiło po upływie 30 lat od ogłoszenia (doręczenia), to sprawa ta podpada pod przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej i postępowanie w omawianej sprawie stało się bezprzedmiotowe.
Minister Klimatu i Środowiska, po rozpatrzeniu wniosku A. A. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 25 stycznia 2022 r. nr 2/DP-WOPIV/2022 utrzymał w mocy własną decyzję z 18 listopada 2021 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił, jako niezasadną, skargę A. A. wniesioną na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska.
Sąd I instancji wskazał, że z uzasadnienia do omawianej ustawy nowelizującej wynika, że ma ona na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13, w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści powołanego orzeczenia wynika, że art. 156 § 2 K.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.
Jak wyjaśnił Sąd I instancji, Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Z tego powodu ustawodawca wprowadził "przeszkodę" czasową, uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze (art. 172 Kodeksu cywilnego).
Sąd I instancji przedstawił rozważania dotyczące ratio legis przepisów ustawy nowelizującej, i wskazał, że w tym zakresie zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnej przeważa nad zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa.
Jak wskazał Sąd I instancji, na gruncie regulacji stanowiącej obecnie przedmiot kontrowersji pomiędzy organem a stroną istniała jasna i potwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt P 46/13 pilna potrzeba uregulowania kwestii możliwości eliminacji z obrotu prawnego decyzji wydanych przed wieloma laty w konfrontacji z obowiązującą na gruncie K.p.a. zasadą trwałości decyzji administracyjnych.
Sąd I instancji zauważył, że w niniejszej sprawie kwestionowane orzeczenia zostały wydane: 30 czerwca 1949 r. oraz 23 kwietnia 1951 r. (ogłoszenie pierwszego - [...] [...] 1949 r., którego integralną część stanowi protokół zdawczo odbiorczy zatwierdzony orzeczeniem z 1951 r.). Wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczeń został złożony 3 czerwca 2019 r., a więc po ponad 60 latach.
Sąd I instancji podkreślił, że co najmniej od daty wydania wyroku P 46/13 przez Trybunał Konstytucyjny każdy powinien się liczyć z tym, że ustawodawca wykona ten wyrok przez stworzenie regulacji ograniczających możliwość wzruszania w trybie nadzwyczajnym decyzji. Na tym polega między innymi zasada zaufania do organów.
Zatem, w opinii Sądu I instancji, nie są trafne zarzuty skargi co do tego, że umorzenie postępowania w tej sprawie skutkuje naruszeniem art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 oraz art. 77 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP.
Zdaniem Sądu I instancji, przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej nie ogranicza ani prawa własności, ani prawa dziedziczenia. Ustawodawca miał prawo, i uczynił to ustawą, ograniczyć możliwość stwierdzania nieważności z uwagi na upływ czasu. Nie ma tu konfliktu pomiędzy Konstytucją a ustawą, a tylko w takiej sytuacji Sąd mógłby powołać się wprost na przepisy Konstytucji, która w systemie źródeł prawa stoi nad ustawami.
Jednocześnie, w ocenie Sądu I instancji, z uwagi na to, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. 2/22, o stwierdzenie, że art. 2 ustawy nowelizującej, w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, to w sytuacji stwierdzenia niekonstytucyjności, strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – art. 145a K.p.a. Sąd I instancji zauważył, że jak na razie, zgodnie z zasadą domniemania konstytucyjności aktu normatywnego, brak jest podstaw do podzielenia przez Sąd naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji.
Przed wydaniem orzeczenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, niezaskarżalnym postanowieniem z 10 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 845/22, odmówił zawieszenia postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 § 1 i § 2 (powinno być "art. 174 pkt 1 i pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." naruszenie:
1. art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w związku z art. 8 § 1 K.p.a. w związku z art. 2 Konstytucji, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2, art. 77 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez oddalenie skargi, pomimo że tego rodzaju rozstrzygnięcie narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 ust. 1 K.p.a.), a także wprost narusza konstytucyjne zasady: demokratycznego państwa prawnego (art. 2 ust. 1), równości (art. 32 ust. 1) oraz konstytucyjne prawa do: sądu (art. 45 ust. 1), własności (art. 64 ust. 2) i wynagrodzenia szkody (art. 77 ust. 2), które to przepisy Konstytucji RP, w razie wystąpienia sprzeczności, mają prymat nad prawem przyjętym w drodze ustawy i powinny zostać zastosowane przez organ i sąd administracyjny bezpośrednio (art. 8);
2. art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przez odmowę zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygn. akt K 2/22 z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, pomimo że od wyniku tego postępowania jest uzależnione rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy i jednocześnie, wniesiono o kontrolę w trybie art. 191 P.p.s.a., wydanego w tym przedmiocie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 czerwca 2022 r., które nie podlegało zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W skardze kasacyjnej sformułowano wniosek o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygn. akt K 2/22, wskazując, że od wyniku tego postępowania jest uzależnione rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy.
Wnoszący skargę kasacyjną szczegółowo uzasadnił podniesione zarzuty.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono w szczególności, że wnoszący skargę kasacyjną nie kwestionuje, że przedmiotowe decyzje nacjonalizacyjne zostały ogłoszone ponad 30 lat przed wszczęciem postępowania o stwierdzenie ich nieważności. Jednakże, w opinii wnoszącego skargę kasacyjną, sama ta okoliczność nie powoduje, że organ automatycznie i bezrefleksyjnie powinien sprawę umorzyć bez rozpoznania jej istoty, a Sąd I instancji powinien takie stanowisko zaaprobować.
Wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej rażąco wykracza poza zakres przywołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt P 46/13. W tym wyroku Trybunał kierował się troską o obywatela, przy czym rzeczywistym celem wydanego orzeczenia miało być zwiększenie ochrony jego interesów, w sytuacji gdy na mocy decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, nabył on prawo lub ekspektatywę, a od jej wydania upłynęła znaczna ilość czasu. Tymczasem, art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej niewątpliwie znacznie ogranicza konstytucyjne prawo obywatela, a więc jego wprowadzenie nie jest konsekwencją omawianego wyroku TK. Beneficjentem wprowadzonych zmian stał się przede wszystkim Skarb Państwa.
Jak podkreślił wnoszący skargę kasacyjną, zarówno organ, jak i sąd administracyjny, są uprawnieni do dokonania, na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, oceny zasadności wprowadzenia do porządku prawnego powołanego art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, ponieważ norma ta nie ogranicza kręgu podmiotów, do których jest skierowana.
Wnoszący skargę kasacyjną zaznaczył, że nie spodziewał się, że przy tym stanie faktycznym i na tym etapie, postępowanie może zostać umorzone z mocy samego prawa. Wyjaśnił, w jaki sposób w jego ocenie zostały naruszone: zasada zakazu retroakcji, zasada proporcjonalności, zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz stanowionego przez nie prawa (w tym zasada ochrony praw słusznie nabytych), wynikające z zasady demokratycznego państwa prawa. Ponadto, jego zdaniem, naruszono zasadę równości, a także prawo do sądu, prawo do własności i prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej wydaniem niezgodnego z prawem orzeczenia.
Chociaż Sąd I instancji nie widzi podstaw do zastosowania w sprawie wyżej wymienionych norm konstytucyjnych w sposób samoistny, powołując się na zasadę domniemania konstytucyjności aktu normatywnego, to jak podkreślił wnoszący skargę kasacyjną, takie podejście jest nieprawidłowe. Wskazane domniemanie nie jest warunkiem koniecznym ani wystarczającym do prawnego obowiązywania przepisów. Ponadto, jak każde domniemanie może być obalone w zależności od okoliczności sprawy. Przy czym, odmawiając bezpośredniego zastosowanie przepisów Konstytucji RP, Sąd I instancji odmówił zawieszenia postępowania w sprawie z uwagi na wniosek skierowany przez Rzecznika Prawo Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z przepisami Konstytucji RP.
W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, przeciwko stanowisku Sądu I instancji wskazującemu na możliwość zastosowania art. 145a K.p.a. po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, przemawiają względu ekonomiki procesowej. Ewentualne wznowienie postępowania w przyszłości wiązałoby się z koniecznością uruchamiania całej procedury od nowa.
Minister Klimatu i Środowiska w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz nie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Ponadto, Minister wniósł o zabezpieczenie kosztów procesu przez złożenie przez wnoszącego skargę kasacyjną na rachunek depozytowy Ministra Finansów lub w inny oznaczony przez Sąd sposób, kaucji aktorycznej w kwocie oznaczonej przez Sąd.
W opinii organu, wnoszący skargę kasacyjną nie stawia zarzutów Sądowi I instancji ale rozwiązaniom prawnym przyjętym przez ustawodawcę. Zdaniem Ministra, w skardze kasacyjnej nie wykazano, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia wskazanych w niej przepisów Konstytucji RP.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 6 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1265/23 odmówił zawieszenia postępowania kasacyjnego.
Z kolei, postanowieniem z 17 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1265/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek Ministra Klimatu i Środowiska o zobowiązanie A. A. do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona.
Przede wszystkim należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już wielokrotnie na temat problematyki związanej ze zgodnością z Konstytucją RP zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej (por. przykładowo wyroki z: 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1827/22, 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2052/22, 21 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2074/22, 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, 12 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2499/20, 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2298/22, 3 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, 7 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2475/22 i 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażone tam stanowisko.
Kolejno należy podkreślić, że w niniejszej sprawie skarżący nie kwestionuje zaaprobowanych przez Sąd I instancji ustaleń organów administracji dotyczących wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa z 30 czerwca 1949 r. Nr 13 o przejęciu 10 przedsiębiorstw na własność Państwa, w tym przedsiębiorstwa [B], położonego w C. przy ul. [D] nr [...], oraz orzeczenia Ministra Leśnictwa z 23 kwietnia 1951 r. znak: GM/Pr/up/561/51 w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego Przedsiębiorstwa, po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia tych orzeczeń. Ustalenia w tym zakresie wynikają z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, opisanej w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji, jak również w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i wynika z nich, że od daty doręczenia orzeczeń nacjonalizacyjnych do daty złożenia wniosku o stwierdzenie ich nieważności upłynęło blisko 70 lat. W konsekwencji powyższych ustaleń organ administracji zastosował w sprawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej.
Z treści podniesionych zarzutów i uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że istotą sporu w sprawie jest nie tyle prawidłowość zastosowania ww. przepisu, ile kwestia konstytucyjności przyjętych w ustawie nowelizującej rozwiązań. Zarzuty skargi koncentrują się bowiem na wykazywaniu sprzeczności norm prawnych ustanowionych w art. 2 ust. 2 tej ustawy oraz z aksjologią konstytucyjną, a w szczególności z art. 2, art. 8 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 oraz art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji. W rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte w 2019 r., czyli przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, a zmiana stanu prawnego nastąpiła w toku postępowania. Prawidłowo zatem Sąd I instancji wywiódł, że umorzenie postępowania administracyjnego było zasadne.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Oznacza to, że wobec upływu trzydziestu lat od doręczenia kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, do dnia złożenia wniosku inicjującego to postępowanie, zaistniała podstawa do jego obligatoryjnego umorzenia. Z chwilą wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli 16 września 2021 r., organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiej decyzji, a prowadzone w tym przedmiocie postępowania podlegały umorzeniu z mocy ustawy. Prawidłowo zatem, zgodnie z wyżej wskazanymi regulacjami prawnymi, Minister Klimatu umorzył postępowanie administracyjne z mocy prawa.
Jak jednak powyżej zaznaczono, w skardze kasacyjnej zakwestionowano zgodność regulacji prawnych wprowadzonych ustawą nowelizującą z przepisami Konstytucji. Prawidłowo zatem Sąd I instancji przypomniał przyczyny wprowadzenia omawianych zmian do Kodeksu postępowania administracyjnego. Mianowicie, przepis art. 156 § 2 K.p.a. przed nowelizacją stanowił, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jeżeli natomiast decyzja była dotknięta pozostałymi – niewymienionymi w tym przepisie wadami, a więc wadami z pkt 2, 5 i 6 przepisu art. 156 § 1 K.p.a. – nie istniała żadna granica czasowa uniemożliwiająca stwierdzenie nieważności decyzji. W tym stanie prawnym Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 zasygnalizował potrzebę stabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzjami ostatecznymi i utrwalenia praw nabytych z takich decyzji, podnosząc, że pozostaje to w interesie porządku publicznego. Nowelizacja K.p.a. dokonana przepisami ustawy, jak wynika z jej uzasadnienia, miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyżej powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 K.p.a. z Konstytucją RP. Z treści powołanego wyroku wynika, że art. 156 § 2 K.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Trybunał przypomniał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a., po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego. W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Wskazano przy tym, że trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem, z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji.
Zatem sama potrzeba wprowadzenia terminu przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji, od których wydania upłynęło kilkadziesiąt lat, nie powinna budzić wątpliwości z punktu widzenia zasad konstytucyjnych. Wprowadzenie tych zmian było też wynikiem orzecznictwa, w którym wskazywano na potrzebę wprowadzenia cezury czasowej (por. przykładowo: wyroki NSA z: 10 stycznia 2019 r. sygn. I OSK 1822/18, 15 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 2024/19, 28 kwietnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2099/15; 15 lipca 2020 r. sygn. I OSK 2825/19). Wskazywano w nich, że każdy system prawa przewiduje ograniczenia czasowe w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu. Takie ograniczenia czasowe przewiduje prawo cywilne. Można tu wymienić przykładowo zasiedzenie, następujące odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i 2 K.c.). Należy też przypomnieć, że Sąd Najwyższy w 2007 r. rozważał zagadnienie, którego istota sprowadzała się do pytania, czy możliwe jest uznanie za posiadanie samoistne takiego władania przez Skarb Państwa cudzą nieruchomością, które ma cechy posiadania samoistnego, ale wobec uzyskania go w ramach sprawowania władztwa publicznego powstają wątpliwości, czy ze względu na sposób uzyskania władania nieruchomością można to władanie uznać za posiadanie samoistne i czy okres jego trwania można zaliczyć do biegu ustawowych terminów zasiedzenia nieruchomości (art. 172 w związku z art. 336 K.c.). Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w pełnym składzie w dniu 26 października 2007 r., III CZP 30/07, OSNC 2008/5 poz. 43 stwierdził, że: "Władanie cudzą nieruchomością przez Skarb Państwa, uzyskane w ramach sprawowania władztwa publicznego, może być posiadaniem samoistnym prowadzącym do zasiedzenia. Zasiedzenie jednak nie biegło, jeżeli właściciel nie mógł skutecznie dochodzić wydania nieruchomości (art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 K.c.)". Zatem na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego Sąd Najwyższy dopuścił z uwagi na upływ czasu możliwość zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa w sytuacji uzyskania posiadania samoistnego w ramach sprawowania władztwa publicznego.
Również w prawie administracyjnym ustawodawca niejednokrotnie ograniczył dochodzenie roszczeń, a także stwierdzanie nieważności decyzji w czasie. Tytułem przykładu wskazać można obowiązujący od 1 stycznia 1992 r. przepis art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107 poz. 464 ze zm.). Zgodnie z art. 63 ust. 2 i ust. 3 tej ustawy do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Postępowania toczące się w tych sprawach podlegają umorzeniu. Przepis ten był przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 10 czerwca 2020 r. (publ. OTK-A 2020/21) orzekł o zgodności wymienionych wyżej przepisów z ustawą zasadniczą. Trybunał uznał, że jednym z przejawów bezpieczeństwa prawnego jest stabilizacja sytuacji prawnej jednostki, przekładająca się w efekcie na stabilizację sytuacji stosunków społecznych. Obowiązek ustawodawcy ukształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - z upływem czasu - stanu niepewności, został wywiedziony z klauzuli zawartej w art. 2 Konstytucji, a potrzeba ustanowienia przedawnienia - z zasady bezpieczeństwa prawnego (zob. wyrok z 19 czerwca 2012 r. sygn. P 41/10, OTK ZU nr 6/A/2012, poz. 65). Trybunał stwierdził również, że prawomocność jest sama w sobie wartością konstytucyjną, a ochrona prawomocności ma zakotwiczenie w art. 7 Konstytucji, tj. w zasadzie praworządności (zob. wyrok z 24 października 2007 r. sygn. SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108).
W świetle przywołanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego niezbędne jest ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę (zob. wyrok TK z 28 lutego 2012 r. sygn. K 5/11, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 16). W wyrokach dotyczących zgodności z Konstytucją art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw Trybunał Konstytucyjny wskazał, że nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych nie jest zasadą konstytucyjną, a ograniczenie terminów zaskarżenia prawomocnych decyzji administracyjnych jest uzasadnione względami bezpieczeństwa prawnego (zob. wyrok TK z 22 lutego 2000 r. sygn. SK 13/98). Trybunał wskazał też, że ograniczenia czasowe są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych, oraz ze względu na rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także z uwagi na potrzebę ochrony praw nabytych przez osoby trzecie (zob. wyrok TK z 15 maja 2000 r. sygn. SK 29/99).
W tę linię orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego, dotyczącą ograniczenia dochodzenia praw w czasie, wpisują się także wyroki dotyczące oceny zgodności z Konstytucją art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. poz.872). W wyrokach z 19 maja 2011 r. sygn. akt K 20/09 oraz z 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07, ale także we wcześniejszym wyroku z 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 11/02 Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że art. 73 ust. 4 ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją RP. W wyroku z 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 Trybunał przesądził, że art. 73 ust. 4 tej ustawy w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania została uznana za zgodną z Konstytucją w wyroku Trybunału z 20 lipca 2004 r. w sprawie o sygn. akt SK 11/02, zgodnie z którym art. 73 ust. 4 ustawy nie różnicuje pozycji prawnej byłych właścicieli, ponieważ wszystkie osoby zainteresowane uzyskaniem odszkodowania były uprawnione do złożenia wniosku w takim samym okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Skoro ustawodawca zdecydował, że wywłaszczenie nastąpiło 1 stycznia 1999 r., to każdy były właściciel nieruchomości miał możliwość zgłoszenia żądania odszkodowania w zakreślonym przez prawo terminie. Stan prawny wyraźnie bowiem wskazuje, że wystąpienie z żądaniem odszkodowania nie było uzależnione od uprzedniego wydania decyzji wojewody. Zgłoszenie wniosku w określonym przez art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. okresie było wystarczającą czynnością, by uzyskać prawo do odszkodowania za wywłaszczenie. Oznacza to, że z upływem ustawowego terminu strona traci możliwość dochodzenia przysługujących jej uprawnień do zgłoszenia żądania bez względu na okoliczności usprawiedliwiające spóźnienie zgłoszenia wniosku, nawet jeżeli są to zdarzenia niezależne od strony.
Z wyżej poczynionych rozważań wynika, że wprowadzenie przez ustawodawcę ograniczenia czasowego w dochodzeniu prawa nie nasuwa zastrzeżeń co do zgodności tej regulacji z Konstytucją. Odnośnie do spraw będących w toku niewątpliwie ustawodawca nie powinien "zaskakiwać" obywatela regulacjami, które są wprowadzane później aniżeli zdarzenia, które miały miejsce przed ich uchwaleniem i twierdzić, że regulacje te powinny być stosowane do stanów faktycznych i prawnych powstałych przed datą wejścia w życie nowych uregulowań prawnych. Jednakże zasady bezpieczeństwa prawnego, pewności prawa i stabilności stosunków prawnych, które wyprowadzane są z wyrażonej w art. 2 Konstytucji klauzuli państwa prawnego, nie mają charakteru bezwzględnego, dopuszczalne są bowiem od nich wyjątki (wyrok TK z 10 czerwca 2020 r. sygn. akt K 11/18; podobnie w odniesieniu do prawa unijnego wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 26 kwietnia 2005 r. sygn. akt C-376/02).
Ustawodawca również dopuszcza takie wyjątki stanowiąc w art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1461) o możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. Odstąpienie od ww. zasad przemawiające za retroaktywnością regulacji prawnych zawartych w ustawie może być uzasadnione koniecznością poszanowania innych wartości i zasad konstytucyjnych.
W uchwale z 11 stycznia 2024 r. sygn. I OPS 3/22, Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że jednostka musi w każdym czasie liczyć się ze zmianą regulacji prawnych i uwzględniać podczas planowania przyszłych działań ryzyko zmian prawodawczych, uzasadnionych zmianą warunków społecznych. Na gruncie obowiązującej Konstytucji nie można całkowicie wykluczyć stanowienia regulacji prawnych o charakterze retroaktywnym. Ustawodawca musi jednak wyważyć uzasadniony interes jednostki i interes publiczny, stanowiąc nowe regulacje (wyrok TK z 23 kwietnia 2013 r. sygn. P 44/10, OTK ZU nr 4/A/2013, poz. 39). W świetle dotychczasowego i utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (zob. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2009 r. sygn. akt P 66/07, OTK-A 2009/5/65 i z 22 lipca 2020 r. sygn. akt K 4/19, OTK-A 2020/33) przepisy działające wstecz można wyjątkowo uznać za zgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego. Cel ustanowienia określonej regulacji może uzasadniać jej zastosowanie z mocą wsteczną. Pod pojęciem "celu ustawy" należy rozumieć przede wszystkim przyczynę jej uchwalenia (zob. M. Kłoda, Prawo międzyczasowe prywatne. Podstawowe zasady, Warszawa 2007, s. 166; por. też uchwała SN z 27 kwietnia 1971 r. sygn. akt III CZP 8/71).
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, co wynika z wcześniej poczynionych wywodów, że wprowadzona regulacja ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z przywoływanego na wstępie wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 46/13. Doprowadziła także do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków tj. ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, służy ochronie interesu publicznego w tym interesu Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły ich prawa przy uwzględnieniu także i tego, że nabycie to z uwagi na upływ terminów zasiedzenia i tak by nastąpiło (por. uchwała SN 26 października 2007 r. sygn. akt III CZP 30/07, OSNC 2008/5 poz. 43 ) i nie stanowią nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez 30 lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności. Ten czas, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, był wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji, czy postanowienia z obrotu prawnego. Skoro w takim długim czasie jednostka nie korzystała z przysługujących jej praw, to musi się liczyć z tym, że w pewnym momencie takiej możliwości zostanie pozbawiona. W takim przypadku zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnej przeważa nad zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa.
Trafnie wskazał też Sąd I instancji, że w sytuacji uznania przez Trybunał Konstytucyjny, że regulacja zawarta w art.2 ust. 2 ustawy nowelizującej jest niezgodna z wzorcami konstytucyjnymi, strona będzie mogła żądać wznowienia postępowania w sprawie.
Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 8 Konstytucji RP, co do którego strona wskazała, że przepisy Konstytucji RP, w razie wystąpienia sprzeczności, mają prymat nad prawem przyjętym w drodze ustawy i powinny zostać zastosowane przez organ i sąd administracyjny bezpośrednio, należy wskazać, że normy Konstytucji RP są normami o charakterze ogólnym i stanowią wzorzec dla oceny wszystkich aktów prawnych obowiązujących w Polsce. Wśród przepisów tych wyróżniają się zwłaszcza przepisy, mające rangę zasad konstytucyjnych. Jedną z tych zasad jest zasada nadrzędności Konstytucji RP, która wyraża się w tym, że organy państwa są obowiązane do uszczegółowiania przepisów konstytucyjnych w aktach niższego rzędu oraz że akty te nie będą sprzeczne z Konstytucją. Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe - odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty, inaczej mówiąc, gdy zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności przepisu (por. postanowienie SN z 21 czerwca 2023 r. sygn. III USK 268/22, SIP LEX nr 3571906). Przyjmuje się, że sytuacja taka może zachodzić wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji RP dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną, jak norma objęta już wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, gdy Trybunał stwierdził niekonstytucyjność określonej normy prawnej zamieszczonej w przepisie tożsamym, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem, gdy sposób rozumienia przepisu ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 8 stycznia 2009 r. sygn. akt I CSK 482/08, LEX nr 491552; z 17 marca 2016 r. sygn. akt V CSK 377/15, OSNP 2016 Nr 12, poz. 148; Jurysta 2016 nr 12, s.18, z glosą J.G. Firlusa; Ars in vita. Ars in iure. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Jankowskiemu, pod red. A. Barańskiej i S. Cieślaka, Warszawa 2018, z glosą M. Białeckiego; uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 16 października 2006 r. sygn. akt I FSP 2/06, ONSAiWSA 2007 Nr 1, poz. 3 oraz wyroki tego Sądu z 24 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1369/07 oraz z 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I FSK 36/13). Żaden z tych przypadków nie ma jednak miejsca w badanej sprawie, co przesądziło o bezzasadności tego zarzutu skargi kasacyjnej.
Dodać też trzeba, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ nie ma żadnych uprawnień to badania prawidłowości uchwalenia określonych przepisów prawa. Jego zadaniem jest rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa (art. 6 K.p.a.), a nie ocena procesu legislacyjnego, w którym podstawa prawna decyzji została uchwalona.
Zasada powyższa dotyczy również sądów administracyjnych, a wyjątek ma miejsce wyłącznie w sytuacji, w której po wniesieniu skargi bądź skargi kasacyjnej przez stronę, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie, nawet jeżeli niekonstytucyjny przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych. Wówczas sądy administracyjne powinny zastosować bezpośrednio przepisy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a Naczelny Sąd Administracyjny nie pozostaje wówczas związany treścią art. 183 § 1 P.p.s.a.(uchwała składu 7 sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 9/09; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 183. https://sip.lex.pl, dostęp: 2024-06-20). Z taką sytuacją również nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Niesłusznie też skarga kasacyjna swej zasadności upatruje w braku zawieszenia postępowania sądowego. Odpowiedź na zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przez odmowę zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygn. akt K 2/22 z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, skarżący kasacyjnie uzyskał już w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1265/23 o odmowie zawieszenia postępowania kasacyjnego. Sytuacja w tym zakresie nie uległa zmianie od czasu wydania tego postanowienia, tzn. Trybunał Konstytucyjny nadal nie wyznaczył terminu rozprawy (od dnia wpływu ww. wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich do dnia wydania niniejszego wyroku).
Należy więc powielić stanowisko wyrażone we wskazanym postanowieniu, że strony niniejszego postanowienia nie zostaną pozbawione możliwości obrony swoich praw, gdyż w art. 272 § 1 P.p.s.a. przewidziano możliwość wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Odnosi się to również do wniosku skarżącego kasacyjnie o objęcie kontrolą, w trybie art. 191 P.p.s.a., wydanego w tym przedmiocie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 czerwca 2022 r., które nie podlegało zaskarżeniu w drodze zażalenia, a które – zdaniem skarżącego - miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W tym zakresie Sąd I instancji zasadnie podał, że w sytuacji uznania przez Trybunał Konstytucyjny, że regulacja z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, strona, której postępowanie nieważnościowe zostało zakończone umorzeniem postępowania, na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, będzie mogła żądać wznowienia postępowania, w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z art. 145a K.p.a.
Wobec powyższego, należało uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 207 § 1 P.p.s.a. (koszt za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną) w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), zasądzając od skarżącego na rzecz organu 360 zł.