II SA/Gl 1319/22

II SA/Gl 1319/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik /sprawozdawca/
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 779/23 - Wyrok NSA z 2024-04-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, 77 par.1, 80, 107 par.1 i 3, 138 par.1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Asesor WSA Tomasz Dziuk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J.M.(M.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1793/2022/9242 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta P. decyzją z dnia 6 czerwca 2022 r., nr [...], wydaną m. in. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej - k.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 4, 32 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – dalej u.ś.r.), orzekając wobec J. M. (dalej: strona, skarżący): uchylił w całości ostateczną decyzję Burmistrza Miasta P. nr [...] z dnia 2 lutego 2021 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem S. M., zmienioną decyzją z dnia 24 stycznia 2022 r. dotyczącą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu wskazano m. in., że na wniosek strony Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w R. , Inspektorat w W. decyzją z dnia 28 grudnia 2020 r. wstrzymał mu wypłatę z dniem 1 stycznia 2021 r. renty z tytułu niezdolności do pracy. W związku z tym należało przyznać wnioskodawcy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dot. opieki nad niepełnosprawnym synem, począwszy od dnia 1 stycznia 2021 r. na stałe. Organ powziął informację, że ww. odwiesił prawo do renty, pomimo tego, iż ostateczna decyzja Burmistrza Miasta P. , na podstawie której jest przyznane i wypłacane świadczenie pielęgnacyjne, jasno przedstawia kwestię przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z otrzymanej odpowiedzi ZUS jasno wynika, że strona od 1 stycznia 2021 r. odwiesiła rentę i wypłacono wyrównanie za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Renta jest nadal wypłacana. W związku z powyższym należało uchylić ostateczną decyzję Burmistrza przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Od decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie, uznając ją za niezasadną. Nie przedstawiono żadnego szczegółowego uzasadnienia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO), decyzją z dnia 18 lipca 2022 r., znak SKO.PSŚ/41.5/1793/2022/9242, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził m. in., że organ I instancji był uprawniony do uchylenia decyzji jw., a to na podstawie art. 32 u.ś.r. Skarżący był wielokrotnie informowany przez organy o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i o uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. W dniu 14 grudnia 2020 r. złożył on w ZUS pismo z wnioskiem o zawieszenie świadczeń rentowych z powodu ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Decyzją z dnia 28 grudnia 2020 r. ZUS wstrzymał wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy. Z pisma ZUS z dnia 16 maja 2022 r. wynika, że od 1 stycznia 2021 r. rentę odwieszono i wypłacono stronie wyrównanie za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Renta jest nadal wypłacana. Zatem pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest negatywną przesłanką wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i skutkującą uchyleniem tego prawa.
Od powyższej decyzji strona wniosła skargę, zaskarżając ją w całości. Zarzucono:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a) art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r., przez ich zastosowanie pomimo, że w dniu 26 czerwca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny w wyroku (sygn. akt: SK 2/17) uznał ten przepis za częściowo niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP z dniem 9 stycznia 2020 r.;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, co doprowadziło organ II instancji do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych;
b) art. 8 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, a więc postępowanie organu I instancji w sposób, który nie budzi zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej;
c) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez przyjęcie, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe, zarówno z punktu widzenia zgodności z prawem, jak i celowości, podczas gdy organ II instancji winien był uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W uzasadnieniu podano m. in., że Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. za częściowo niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP z dniem 9 stycznia 2020 r. Z orzecznictwa wynika, że można pobierać jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenie pielęgnacyjne.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń (art. 32 ust. 1 u.ś.r.).
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zauważono tam, że "(...) wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (...)". Orzeczenie to zwraca więc uwagę na konieczność zapewnienia równych praw opiekunom osób niepełnosprawnych.
Problem konstytucyjny dotyczył jednak sytuacji, kiedy niższe świadczenie rentowe eliminowało możliwość pobierania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego. Takie rozwiązanie ustawowe zostało zakwestionowane przez Trybunał. Nie oznacza to, że można pobierać w pełnym zakresie oba świadczenia. TK w przywołanym orzeczeniu pisał: "Jednocześnie Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego (...). W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia."
Zatem, za prawidłową zatem przyjdzie uznać tezę, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury, bądź renty, w wysokości niższej niż to świadczenie. Zgodnie z tą zasadą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości.
Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. np. wyrok TK z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09, OTK-A 2011/3/25). Nadto, odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, OTK-A 2014/9/104, wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie opiekunów.
W tym kontekście orzecznictwo sądowoadministracyjne różnie widziało kwestie sposobu rozwiązania ww. problemów. Ostatnia linia orzecznicza wskazuje, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, bądź rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, bądź renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 504, dalej u.e.r.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie takiego świadczenia społecznego eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.
W niniejszej sprawie organy informowały o możliwości zawieszenia renty, co skarżący uczynił. Decyzją z dnia 28 grudnia 2020 r. ZUS wstrzymał wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy. Z pisma ZUS z dnia 16 maja 2022 r. wynika jednak, że od 1 stycznia 2021 r. rentę "odwieszono" i wypłacono stronie wyrównanie za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Była ona nadal, w dacie kontrolowanej tu decyzji, wypłacana.
Zatem pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest negatywną przesłanką wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i skutkującą uchyleniem tego prawa.
Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.