I OSK 1748/12

I OSK 1748/12 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2012-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-07-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
III SA/Po 301/12 - Postanowienie WSA w Poznaniu z 2012-04-12
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art.52, art.3 § 2 pkt 4, art.58§ 1 pkt 6, art.184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 28 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. i W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. akt III SA/Po 301/12 odrzucające skargę M. K. i W. K. na decyzję Starosty Nowotomyskiego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu opłaty za kartę pojazdu postanawia: oddalić skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 301/12 odrzucił skargę M. K. i W. K. na decyzję Starosty Nowotomyskiego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu opłaty za kartę pojazdu .
W uzasadnieniu WSA w Poznaniu stwierdził, że M. K. i W. K. zaskarżyli decyzję Starosty Nowotomyskiego z dnia [...] listopada 2011 r. Od tej decyzji organu I instancji, mimo prawidłowego pouczenia, strona nie złożyła odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu. Oznacza to, że przed wniesieniem skargi nie wyczerpali oni przysługujących im środków zaskarżenia, jak tego wymaga art. 52 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.). Dlatego skarga M. K. i W. K. jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.
W skardze kasacyjnej M. K. i W. K., reprezentowani przez radcę prawnego, zaskarżyli powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na rzecz skarżących kosztów postępowania przed Sądem drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucili naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie:
1/ art. 52 § 1 – 3 P.p.s.a. polegające na uznaniu przez Sąd I instancji, że w postępowaniu administracyjnym stronie służyły przed organem właściwym w sprawie środki zaskarżenia, których strona w opinii Sądu nie wyczerpała;
2/ art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy stan faktyczny wskazywał na uchybienia, o jakich mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., które to uchybienie – polegające na wydaniu przez Starostę Nowotomyskiego decyzji w sprawie, w której czynności powinny być dokonane w formie innej niż decyzja czy postanowienie - nakazywały Sądowi I instancji zastosowanie wobec kontrolowanego aktu właściwego środka określonego w ustawie i stwierdzenie nieważności decyzji Starosty Nowotomyskiego w trybie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., mając na uwadze treść art. 134 § 1 P.p.s.a.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej wskazał, że zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi zostało wydane wbrew wiążącej mocy uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I OPS 3/07. W uzasadnieniu wymienionej uchwały NSA wskazano, że w przypadku żądania przez stronę zwrotu opłaty za kartę pojazdu w całości lub w części, bez względu na motywy żądania, przedmiotem sprawy jest to, czy strona miała prawny obowiązek uiszczenia określonej opłaty. Nieuprawnione i niezasadne pominięcie uchwały NSA skutkowało odrzuceniem skargi przez Sąd I instancji, mimo wskazania w tej uchwale, że właściwą drogą do wzruszenia aktu w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty jest skarga do sądu administracyjnego, co wyklucza dopuszczalność wniesienia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W tej sytuacji, w ocenie skarżących kasacyjnie, Sąd I instancji winien, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, stwierdzić nieważność kwestionowanej decyzji Starosty Nowotomyskiego. Organ administracyjny na skutek żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu wydał bowiem decyzję, mimo że przedmiotowa sprawa jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W myśl obowiązujących przepisów, orzecznictwa oraz zgodnie z poglądami wyrażanymi w literaturze przedmiotu Starosta Nowotomyski winien ustosunkować się do żądania strony pismem, stanowiącym inną prawną formę działania administracji, które nie byłoby postanowieniem ani decyzją, a więc nie byłoby stricte indywidualnym aktem administracyjnym zewnętrznym. Właściwe w takich sprawach są jedynie inne prawne formy działania administracji, ponieważ w przeciwnym wypadku dochodzi do wydania decyzji lub postanowienia bez podstawy prawnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu nieważność postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 P.p.s.a. W tej sprawie żadna z przesłanek nieważności postępowania nie występuje.
Rozpoznając sprawę w granicach podniesionych zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że są one niezasadne, zaś zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Przypomnieć przede wszystkim należy, że każdy wojewódzki sąd administracyjny przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniesionej doń skargi, bada w pierwszej kolejności jej dopuszczalność, w tym zachowanie wymogów przewidzianych w art. 52 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Stosownie do § 2 art. 52 P.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Ponadto skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 P.p.s.a.). Powołane przepisy jednoznacznie wskazują, że ustawodawca uzależnił dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego – w zależności od rodzaju skarżonego działania organu administracji publicznej - od wyczerpania przysługujących stronie środków zaskarżenia, bądź wezwania właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa.
Przepis art. 52 § 1 P.p.s.a. określa związek między postępowaniami administracyjnymi, w których podejmowane są decyzje administracyjne i określone postanowienia, które mogą być zaskarżone do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a postępowaniem sądowoadministracyjnym. Wyraża on zasadę, że postępowanie sądowoadministracyjne nie może zostać uruchomione, jeżeli przed wniesieniem skargi w postępowaniu administracyjnym nie zostały wykorzystane określone środki weryfikacji kwestionowanych indywidualnych aktów administracyjnych. Taka intencja ustawodawcy znajduje potwierdzenie w postanowieniach art. 52 § 2 P.p.s.a. w którym zostało wyjaśnione, że przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Samo wniesienie środka zaskarżenia nie jest przy tym równoznaczne ze spełnieniem omawianego warunku. O wyczerpaniu dyspozycji przewidzianej w art. 52 § 1 P.p.s.a. można mówić dopiero po rozpoznaniu przez organ administracji publicznej wniesionego środka zaskarżenia. Zatem niezachowanie przewidzianego tam trybu ma miejsce zarówno wówczas, gdy strona w ogóle nie wniosła przysługujących jej w postępowaniu administracyjnym środków zaskarżenia, jak też w przypadku złożenia do sądu administracyjnego skargi po uprzednim wniesieniu środka zaskarżenia, ale przed jego rozpoznaniem przez właściwy organ. Innymi słowy nie wystarczy samo złożenie środka zaskarżenia od kwestionowanych decyzji czy postanowienia organu I instancji, lecz wymagane jest, aby skarga została wniesiona na stosowne działanie organu podjęte po rozpatrzeniu takiego środka prawnego. Dopiero akt administracyjny wydany po rozpatrzeniu złożonego przez stronę środka zaskarżenia, przysługującego jej w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w danej sprawie, otwiera tej stronie drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
Przepisy art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a. nie mają zastosowania do skarg wnoszonych między innymi na akty i czynności, przewidziane w art. 3 § 2 pkt.4 P.p.s.a. Dopuszczalność takich skarg zależy bowiem od zachowania innego trybu, a mianowicie uprzedniego wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa, co jednoznacznie wynika z art. 52 § 3 P.p.s.a.
Zarzut złamania zaskarżonym postanowieniem ostatnio powołanego przepisu jest całkowicie chybiony. Tryb przewidziany w art. 52 § 3 P.p.s.a. dotyczy sytuacji, gdy dana ustawa nie przewiduje w ogóle środków zaskarżenia, tzn. gdy administracja może podejmować czynności lub akty poza procedurami uregulowanymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, Ordynacji podatkowej czy też ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jest to więc sytuacja odmienna od przewidzianej w art. 52 § 2 P.p.s.a., w której stronie wprawdzie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, ale która ma miejsce w postępowaniu jurysdykcyjnym, przewidującym co do zasady omawiane środki zaskarżenia.
Przedmiotem skargi wniesionej do WSA w Poznaniu- czego zdaje się nie dostrzegł autor rozpoznawanej skargi kasacyjnej – była decyzja z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], wydana na podstawie art. 104 ustawy k.p.a., a dotycząca umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie nadpłaty części opłaty za kartę pojazdu, nie zaś akt lub czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt.4 P.p.s.a. Oczywistym zatem jest, że w sprawie tej przepis art. 52 § 3 P.p.s.a. nie miał i nie mógł mieć w ogóle zastosowania.
Zaskarżona decyzja z dnia [...] listopada 2011 r. została wydana przez Starostę Nowotomyskiego, a zatem przez organ działający w I instancji. Od takiej decyzji stronie, zgodnie z art. 127 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 1 i § 2 k.p.a., przysługuje odwołanie. Kwestionowana decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o prawie, terminie i trybie złożenia od niej odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu. Nie może zatem budzić wątpliwości, że strona zamierzając zwalczać stanowisko Starosty Nowotomyskiego w przedmiocie umorzenia w jej sprawie postępowania administracyjnego powinna skorzystać z takich uprawnień i dopiero po właściwym wyczerpaniu toku instancji w postępowaniu administracyjnym mogła wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu słusznie zatem stwierdził, że skoro strona nie wyczerpała przysługującego jej przed właściwym organem administracji publicznej środka zaskarżenia, to jej skarga wniesiona na postanowienie organu I instancji podlega odrzuceniu z przyczyn procesowych, bez badania sformułowanych przez nią zarzutów merytorycznych. Stosownie do art. 58 § 1 pkt. 6 P.p.s.a. Sąd odrzuca bowiem skargę, jeżeli jest ona niedopuszczalna z przyczyn innych niż określone w pkt 1-5 P.p.s.a., czyli także gdy została ona złożona bez zachowania między innymi wymogu określonego w art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a.
Z uwagi na wskazane okoliczności za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia nie tylko art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a, ale też art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Strona powinna w pierwszej kolejności realizować uprawnienia przysługujące jej na gruncie postępowania administracyjnego. Jeżeli zaniechała takich czynności procesowych, to zgłaszane przez nią zastrzeżenia co do legalności zaskarżonego działania organu I instancji nie mają najmniejszego znaczenia i są nieskuteczne. Omówione przepisy wykluczają możliwość badania takich zarzutów, ponieważ jednoznacznie wynika z nich, że przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego należy wyczerpać środki zaskarżenia, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka, a taka sytuacja bezspornie w niniejszej sprawie nie miała miejsca.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że Sąd I instancji nie zajmował się merytorycznym badaniem sprawy, nie orzekał o trybie i formie jaką powinno przyjąć rozstrzygnięcie organu administracji, odrzucił skargę jedynie z powodu niewypełnienia przez stronę przesłanek formalnych.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.