I OSK 1259/05

I OSK 1259/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-11-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak
Joanna Runge - Lissowska
Zbigniew Rausz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Komunalizacja mienia
Sygn. powiązane
I SA/Wa 950/05 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-06-30
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Rausz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 14 września 2006r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej PKP SA Warszawa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 950/05 w sprawie ze skargi PKP SA Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami we Wrocławiu na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 29 września 2003 r. nr KKU-169/03 w przedmiocie nabycia mienia Skarbu Państwa oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia 29 września 2003 r. nr KKU 169/03 po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta miasta Wrocławia od decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia 10 lipca 2003 r. nr RR.V.K.7723/G/155/9-1/03 o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę miejską Wrocław prawa własności zabudowanej nieruchomości położonej we Wrocławiu przy ul. Ignacego Mościckiego 48-51, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie Bieńkowice jako działka nr 2 AM-6 o powierzchni 1,0860 ha, uchyliła zaskarżoną decyzję w całości i stwierdziła nabycie z mocy prawa przez gminę miejską Wrocław prawa własności zabudowanej nieruchomości położonej we Wrocławiu przy ul. Ignacego Mościckiego 48-51, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie Bieńkowice jako działka nr 2 AM-6.
W uzasadnieniu Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podała, że Wojewoda Dolnośląski na podstawie art. 105 § 1 kpa w związku z art. 5 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948 z późn. zm.) decyzją z dnia 10 lipca 2003 r. umorzył postępowanie komunalizacyjne w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę miejską Wrocław prawa własności zabudowanej nieruchomości położonej we Wrocławiu przy ul. Ignacego Mościckiego 48-51, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie Bieńkowice jako działka nr 2 AM-6 o powierzchni 1,0860 ha.
Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły Polskie Koleje Państwowe - Spółka Akcyjna - Centrala - Zakład Gospodarowania Nieruchomościami we Wrocławiu i zarzuciły naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (...) oraz art. 1 pkt 19 i art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 80, poz. 720), w związku z art. 10 kpa, art. 127 §1 w związku z art. 28 kpa i domagały się uchylenia decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej oraz umorzenia postępowania komunalizacyjnego twierdząc, że przedmiotowa nieruchomość, na którą PKP posiadała tytuł prawny użytkowania zarządu nie należała na dzień 5 grudnia 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej, i z tego to względu mieniem samorządowym stać by się nie mogła.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę zważył, iż postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte wskutek wniosku Prezydenta miasta Wrocławia o stwierdzenie nabycia nieodpłatnie z mocy prawa przez Gminę Wrocław prawa własności nieruchomości położonej we Wrocławiu przy ul. Ignacego Mościckiego 48-51, oznaczonej w operacie ewidencji gruntów obrębu Bieńkowice jako działka nr 2 AM-6 o pow. 10860 m2, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr 00098 i toczyło się w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 171 z późn. zm.).
Prawidłowo organ uznał, że komunalizacja mienia ogólnonarodowego (państwowego) na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (...) nastąpiła z mocy prawa, z dniem wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r., a decyzja komunalizacyjna, która potwierdza jedynie przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę, ma charakter deklaratoryjny.
Zdaniem Sądu, należy równocześnie zaznaczyć, że ani ustawa z dnia 10 maja 1990 r. -Przepisy wprowadzające (...) ani żadna inna ustawa obowiązująca w dniu wydania zaskarżonej decyzji komunalizacyjnej nie ograniczała w czasie możliwości wystąpienia osoby uprawnionej z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (...) mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu jej wejścia w życie z mocy prawa mieniem właściwych gmin, jeżeli dalsze przepisy ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd podzielił stanowisko Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, że w niniejszej sprawie dla PKP prawnorzeczowy tytuł do spornej nieruchomości nie wynika ani z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", ani ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Urzędu Miejskiego we Wrocławiu z dnia 15 sierpnia 1988 r. o ustaleniu PKP wysokości opłaty rocznej z tytułu zarządu (użytkowania) spornej działki.
Z obowiązującego w dniu 27 maja 1990 r. art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz.. 99 z późn. zm.) wynika, że państwowe jednostki organizacyjne, w tym przedsiębiorstwa państwowe, grunty państwowe uzyskiwały w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź na podstawie umowy o nabyciu nieruchomości, a wcześniej w użytkowanie, na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1961 r. Nr 32, poz. 159), które przeszło potem w zarząd. Z przepisów tych wynika, że zarząd nieruchomości był ustanawiany nie w sposób ogólny, lecz tylko dla ściśle określonych składników mienia.
Sąd podziela stanowisko Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, że skoro postępowanie w niniejszej sprawie toczy się w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (...), to przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP, w tym między innymi jej art. 34a, które weszły w życie po dniu 27 maja 1990 r., mogą dotyczyć wyłącznie mienia stanowiącego aktualnie własność ogólnonarodową (państwową), komunalizowanego w trybie art. 5 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., czyli decyzjami konstytutywnymi, a nie mogą odnosić się do mienia już skomunalizowanego z mocy art. 5 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, gdyż mienie to już w dniu 27 maja 1990 r. stało się mieniem komunalnym i od tej daty nie jest już mieniem państwowym.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt K 30/03 (Dz. U. Nr 69, poz. 625) stwierdził, że art. 1 pkt 19 ("po art. 34 dodaje się art. 34a w brzmieniu: "Art. 34a. Grunty, o których mowa w art. 34, z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę p pracownikach samorządowych ...") i art. 5 ("Sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 19, wszczęte, a niezakończone prawomocną decyzją, umarza się.") ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 80, poz. 720) nie dotyczą mienia (gruntów), o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 171 z późn. zm.). Interpretacja wyżej przywołanych przepisów dokonana przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową w zaskarżonej decyzji jest zgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2005 r.
Skoro nie mogą mieć zastosowania przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" i brak jest przesłanek do umorzenia postępowania, a jednocześnie z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym, wypisu z rejestru gruntów według stanu na dzień 27 maja 1990 r. oraz karty inwentaryzacyjnej nr 98 wynika, że przedmiotowa działka nr 2 AM-6 stanowiła bezpośrednio przed dniem 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa, należała wtedy do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i była położona na terenie gminy miejskiej Wrocław, to - przy braku przesłanek wyłączeniowych, stała się z tym dniem z mocy prawa, mieniem tej Gminy i utraciła charakter mienia ogólnonarodowego (państwowego).
Sąd równocześnie zauważył, że art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (...), który brzmi: "Grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP.", wyraźnie wskazuje, że ustawodawca w ten sposób zarówno potwierdza, że PKP korzystały z nieruchomości bez tytułu prawnego i reguluje stan prawny na przyszłość, z dniem wejścia w życie ustawy, jednakże pod warunkiem, że nabycie praw własności budynku czy prawa użytkowania wieczystego gruntu - nie może naruszać praw osób trzecich.
Strona skarżąca wywodzi prawnorzeczowy tytuł do spornej nieruchomości z powszechnie obowiązujących aktów normatywnych, lecz nie wskazała konkretnego przepisu prawa, z którego ten tytuł miałby wynikać.
Przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" utworzone zostało rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. Art. 6 stanowił, że "Cały majątek oddany w myśl art. 4 przedsiębiorstwu "Polskie Koleje Państwowe" w użytkowanie i powierniczy zarząd lub na własność przedsiębiorstwa, wyodrębnia się z ogólnego majątku Skarbu Państwa", natomiast z art. 4 wynika, że "Przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" prowadzi eksploatację wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji, i w tym celu obejmuje w zarząd powierniczy i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy." W dniu wejścia w życie rozporządzenia z dnia 24 września 1926 r., zabudowana nieruchomość położona we Wrocławiu w obrębie Bieńkowice przy ul. Ignacego Mościckiego 48-51, stanowiąca działkę objętą skargą - nie pozostawała w dyspozycji PKP, nie była oddana ani w użytkowanie i powierniczy zarząd ani na własność przedsiębiorstwa PKP.
Przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" zostało utworzone rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312 z późn. zm.), w sposób szczególny, bo aktem prawa powszechnie obowiązującego i w sposób odmienny od reguł tworzenia pozostałych przedsiębiorstw, jednakże nie stało poza prawem. Zgodnie z art. 3 tego rozporządzenia, podlegało wpisowi do rejestru handlowego a ponadto poddane zostało jeszcze innym, szczególnym aktom normatywnym. Przedsiębiorstwa tego dotyczyło rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 września 1932 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości państwowych, będących w zarządzie przedsiębiorstwa PKP (Dz. U. Nr 81, poz. 714), o czym strona skarżąca nie wspomina. Stosownie do art. 2 i 3 tego rozporządzenia, wpisanie prawa własności do księgi hipotecznej następuje na podstawie deklaracji Dyrektora Kolei Państwowych tej Dyrekcji Okręgowej, w której granicach nieruchomość się znajduje; deklaracja powinna zawierać stwierdzenie, że nieruchomość jest w zarządzie powierniczym i użytkowaniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" na podstawie art. 4 i 6 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (...). Organy pomiarowe przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" dokonujące pomiarów na mocy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 września 1932 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości państwowych, będących w zarządzie przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 81, poz. 714), są obecnie uprawnione do sporządzania dokumentów mogących stanowić podstawę do ustalenia przebiegu granic nieruchomości, z dokumentów nie znajdujących się w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym, stosownie do § 6 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. Nr 45, poz. 453). Uprawnienie powyższe dla organów pomiarowych przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" wprowadzone zostało § 3 lit. d rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 10 listopada 1948 r. wydanym w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości o mocy dowodowej planów i dokumentów przy ustalaniu granic nieruchomości, na podstawie art. 6 ust. 3 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. R.P. Nr 53, poz. 298) i było aktualizowane przez kolejne akty wykonawcze dotyczące rozgraniczania nieruchomości.
Przywołany przez stronę skarżącą w skardze art. 16 ust.1 i 2 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, dla wykazania, że mienie PKP stanowiło wydzieloną część mienia ogólnopaństwowego, w jego skład wchodziło mienie będące w dyspozycji przedsiębiorstwa w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki PKP nabyte w toku dalszej działalności, nie odnosi się do tych kwestii, lecz dotyczy składania oświadczeń w imieniu przedsiębiorstwa PKP.
Mając na uwadze znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty dotyczące nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją, brak tytułu prawnego dla Polskich Kolei Państwowych do władania tą nieruchomością w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), przy istnieniu specjalnych możliwości ustanowionych aktami prawa powszechnie obowiązującego oraz przepisami szczególnymi, należy uznać, że stronie skarżącej nie przysługiwał żaden prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości objętej skargą i nie miał zastosowania art. 11 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), a zatem zaskarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej jest zgodna z prawem.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005 r. złożyły Polskie Koleje Państwowe S.A., wnosząc o jego zmianę i uchylenie decyzji KKU 169/03 z dnia 29 września 2003 r.
Pełnomocnik PKP S.A. zarzuciła wyrokowi naruszenie przepisów art. 15 kpa w związku z art. 138 §1 pkt 2 ustawy kpa oraz art. 1.19. i art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 80, poz. 720), w związku z art. 18.2 oraz art. 5.1, art. 11 pkt 1.2 ustawy z 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) w związku z art. 200 ustawy z dnia 21
sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.).
Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, strona zarzuca naruszenie jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady dwuinstancyjności postępowania z której wynika, że strona od każdej decyzji może odwołać się do wyższej instancji.
Stwierdzając komunalizację organ II instancji pozbawił stronę możliwości obrony swoich praw w toku postępowania administracyjnego, gdyż ustawowo właściwym organem do wydawania decyzji deklaratoryjnej w przedmiocie nabywania praw przez Gminy na dzień 27 maja 1990 r. jest Wojewoda, a PKP S.A. jako strona, mająca interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu komunalizacyjnym jako, że broni swych praw nabytych przez pp PKP na dzień 5 grudnia 1990 r. i w związku z powyższym jako stronie PKP S.A. powinno służyć odwołanie od decyzji stwierdzającej komunalizację, do organu II stopnia.
Powyższe naruszenie prawa dyskwalifikowało skarżoną decyzję KKU i było wystarczającym do jej uchylenia którego to naruszenia prawa Sąd orzekający w I instancji nie zauważył.
Ponadto strona wskazuje również naruszenie wyrokiem Sądu I instancji materialnych przepisów prawa.
Przedmiotowa nieruchomość zabudowana nie może podlegać komunalizacji ponieważ nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wg których następuje stwierdzenie nabycia z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa własności na rzecz właściwych gmin (art. 5.1 ustawy z 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych), gdyż przedmiotem skarżonej decyzji na dzień 27 maj 1990 r. były składniki mienia ogólnonarodowego państwowego, które nie stały się mieniem komunalnym, gdyż należały do przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym.
W stosunku do takiego mienia istniała możliwość uzyskania komunalizacji na zasadach określonych w art. 14, z której to możliwości Gmina nie skorzystała, a wskazany termin upłynął.
W uzasadnieniu organ II instancji przedstawia argumentację sprzeczną z obowiązującym porządkiem prawa w przedmiocie stwierdzania nabycia z mocy prawa praw wieczystego użytkowania gruntów oraz własności budynków i urządzeń na nich posadowionych pozostających w zarządzie pp PKP na dzień 5 grudnia 1990 r.
Strona nadal twierdzi, że przedmiotowa nieruchomość podlega wyłączeniu z komunalizacji z mocy prawa ponieważ tak stanowi przepis art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz.U. Nr 32 poz.191 ze zm) jako nie należąca do toap na dzień 27 maja 1990 r. Nieruchomość ta bezsprzecznie służyła pp "Polskie Koleje Państwowe", ponieważ stanowiła obszar linii kolejowej (linie kolejowe i pas przyległy do linii kolejowej).
Ponad wyżej przedstawione argumenty strona podnosi, że Sąd I instancji wybiórczo przedstawia treści uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2005 r. K3O/O3, a pomija w sposób nieuzasadniony treści, które przemawiają wprost za potwierdzeniem, iż Trybunał Konstytucyjny ocenia stan prawny nieruchomości pozostających w posiadaniu PKP na dzień 27 października 2000 r. jako nieruchomości pozostających w zasobie Skarbu Państwa, a nie jako nieruchomości zasobu Gmin (data stwierdzania praw do nieruchomości posiadanych przez PKP na dzień 5 grudnia 1990 r. wskazana art. 34 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe") (str 10,11 uzasadnienia Trybunału).
Strona nie podziela również argumentacji zawartej na stronie 11 do 13 uzasadnienia pozostając przy swoich racjach przedstawionych w skardze na decyzję KKU uzupełnionej pismem procesowym z dnia 29 czerwca 2005 r. ponieważ nie jest ona zgodna z zakresami użytych pojęć. Faktycznie zaś "Infrastrukturę kolejową" tworzą linie kolejowe oraz inne budynki i urządzenia wraz z zajętymi pod nie gruntami, usytuowane na obszarze kolejowym, przeznaczone do zarządzania, usługi osób i rzeczy a także utrzymania niezbędnego majątku zarządcy infrastruktury. "Linię kolejową" stanowią tory kolejowe wraz z zajętymi pod nie gruntami oraz przyległy pas gruntu a także budynki i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego wraz z zajętymi pod nie gruntami. "Przyległy pas gruntu" tworzą grunty wzdłuż linii kolejowych, usytuowane po obu stronach, przeznaczone do zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego. "Sieć kolejowa" jest to układ połączonych linii kolejowych...
PKP zawsze posiadało na przestrzeni lat bezspornie własną, odrębną regulację prawną: od 1926r. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej o utworzeniu przedsiębiorstwa PKP, kolejno od 1960 r. ustawa o kolejach, od 1989r. ustawa o przedsiębiorstwie państwowym PKP, ustawa o transporcie kolejowym (ostatnio obowiązująca z 28 marca 2003 r.), ustawa z dnia 8 września 2000 roku o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948), ustawa nowelizująca z 28 marca 2003 r.
W dniu wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym obowiązywała ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 26, poz. 138), której art. 16 ust. 1 przesądzał, że mienie PKP stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego. W ust. 2 przesądzono, że mienie PKP stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez PKP w toku jego działalności. PKP gospodarując wydzielonym i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę i racjonalne wykorzystywanie. PKP wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych.
Sąd I instancji pominął, że art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) stanowił, że grunty państwowe, będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodziły w zarząd tych jednostek. Sąd pominął, że strona w procesie dołączyła materiał dowodowy, którego nie oceniała KKU orzekając w sprawie, a którym wykazała strona posiadanie tytułu do przedmiotowej nieruchomości poprzez przekazanie w sposób prawem przewidzianym przed rokiem 1961 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Polskie Koleje Państwowe S.A. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 czerwca 2005 r., o którym wyżej mowa Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wskazuje podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną stanowiąc w punkcie 1), że podstawą taką może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a w punkcie 2), że podstawę kasacyjną może stanowić naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie składająca ją strona postawiła zaskarżonemu wyrokowi zbiorczy zarzut, w którym przedstawiła zarówno naruszenie norm postępowania jak i przepisów prawa materialnego nie wskazując przy tym, w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, czy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w stosunku do zarzutu naruszenia prawa materialnego na czym to naruszenia miało polegać – czy na błędnej wykładni wskazanych przepisów czy też ich niewłaściwym zastosowaniu.
Za chybiony uznać należy postawiony w podstawie kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 15 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonego doń aktu administracyjnego czyni to w ramach zakreślonych przepisami ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W podstawie kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 omawianej ustawy chodzi bowiem o przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne, tj. przepisy ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jeżeli więc strona zamierzała – jak w tym przypadku – postawić w podstawie kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd przepisów postępowania to winna wskazać konkretny przepis – przepisy – powołanej wyżej ustawy z 30 sierpnia 2002 r. (ewentualnie w powiązaniu z odpowiednimi przepisami regulującymi postępowanie administracyjne, które miały zastosowanie w sprawie rozpoznawanej przez organ administracji publicznej), który w jej ocenie został naruszony w zaskarżonym skargą kasacyjną orzeczeniu.
Podkreślić należy, że Sąd Administracyjny dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem jego zgodności z prawem wprawdzie ocenia czy jest on zgodny z przepisami obowiązującego prawa w tym i przepisami normującymi postępowanie, w którym akt ten został wydany ale przepisów tych (kpa) w postępowaniu sądowoadministracyjnym bezpośrednio do oceny legalności zaskarżonego aktu nie stosuje. Kontroli tej Sąd dokonuje, jak zaznaczono, w ramach zakreślonych przepisami o postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Za niezasadne uznać trzeba także sformułowane pod adresem zaskarżonego wyroku w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego. Wbrew twierdzeniom skarżącego w rozpoznawanej sprawie nie miały zastosowania art. 1 pkt 19 i art. 5 ustawy z 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 80 poz. 720). Jak wynika z dokumentacji sprawy postępowanie komunalizacyjne dotyczące nieruchomości położonej we Wrocławiu przy ul. Ignacego Mościckiego nr 48-51 oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr 2 AM-6 o powierzchni 1,0860 ha prowadzone było na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), a więc w trybie przepisów regulujących przejście z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie tej ustawy (27 maja 1990 r.) własności mienia ogólnonarodowego (państwowego) należącego do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej na rzecz właściwych gmin.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt K 30/03, OTK-A 2005/4/35 stwierdził jednoznacznie, że art. 1 pkt 19 i art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami – nie dotyczy komunalizacji z mocy prawa, o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej (bo ta z woli ustawodawcy nastąpiła z dniem 27 maja 1990 r.).
Artykułem 1 pkt 19 ww. ustawy z 28 marca 2003 r. został wprowadzony do ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84 poz. 948 z późn. zm.) przepis art. 34a w brzmieniu "Grunty, o których mowa w art. 34, z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracowniach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.)". Powołany przepis art. 34a ustawy o komercjalizacji PKP dotyczy gruntów, o których jest mowa w art. 34 tej ustawy, tj. gruntów będących nadal własnością Skarbu Państwa (a więc tych, które na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej z 10 maja 1990 r. nie stały się mieniem właściwych gmin) znajdujących się 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP (co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych). Grunty te stały się z dniem wejścia w życie ustawy z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Chodzi tu więc o grunty państwowe, co do których gminy nie uzyskały prawa własności ani innych praw majątkowych na podstawie decyzji administracyjnej wydanej w oparciu o art. 5 ust. 3 i 4 ustawy komunalizacyjnej. Wyrażone zatem w art. 5 ustawy nowelizującej z 28 marca 2003 r. postanowienie ustawodawcy o umorzenie postępowań komunalizacyjnych niezakończonych prawomocną decyzją odnosi się do postępowań prowadzonych na podstawie art. 5 ust. 3 i 4 ustawy komunalizacyjnej z 10 maja 1990 r.
Nie dotyczy natomiast niezakończonych postępowań komunalizacyjnych, które zostały wszczęte przed wejściem w życie tej ustawy na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej, tj. w przypadkach komunalizacji z mocy prawa, której fakt nastąpienia – zgodnie z art. 17a ust. 3 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych wojewoda jedynie potwierdza decyzją o charakterze deklaratoryjnym, bo w tym przypadku źródłem komunalizacji był przepis prawa. Materiał dokumentacyjny sprawy wskazuje, że PKP nie wylegitymowało się na dzień 27 maja 1990 r. (moment, w którym ustawa komunalizacyjna wiąże przejście prawa do mienia ogólnonarodowego spełniającego przesłanki określone w art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy na właściwe gminy) tytułem prawnym do spornego gruntu. Podzielić tu należy stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w niniejszej sprawie dla PKP prawnorzeczowy tytuł do przedmiotowej nieruchomości nie wynika ani z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", ani ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego we Wrocławiu z 15 sierpnia 1988 r. o ustaleniu PKP wysokości opłaty rocznej z tytułu zarządu (użytkowania) wzmiankowaną nieruchomością.
Opłaty bowiem związane z prawnym korzystaniem z gruntu stanowiącego wówczas (w dacie wymierzania opłaty) własność Skarbu Państwa w stanie prawnym regulującym tą kwestię powinny być pochodną od ustalonego w sposób prawem przewidziany tytułu prawnego do gruntu. Natomiast samo ustalenie przedsiębiorstwu państwowemu opłat za korzystanie z gruntu państwowego ani pod rządami ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, ani ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarcze gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie tworzyło po stronie podmiotu zobowiązanego do ich ponoszenia automatycznie tytułu prawnego w postaci użytkowania czy zarządu.
Podnieść tu należy niekonsekwencję wnoszącego skargę kasacyjną w omawianej kwestii. Z jednej strony bowiem zarzuca on Sądowi I instancji naruszenie zaskarżonym wyrokiem art. 1 pkt 19 i art. 5 ustawy z 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", które to przepisy w powiązaniu z art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP najogólniej mówiąc miały zastosowanie wówczas, gdy PKP było posiadaczem gruntów Skarbu Państwa nielegitymującym się tytułem prawnym do nich (czyli niejako potwierdza brak tytułu prawnego przedsiębiorstwa), a z drugiej strony twierdzi, że taki tytuł prawny posiada tyle tylko, że twierdzenie to poza ogólnikowymi stwierdzeniami nie zostało poparte konkretnymi dowodami. Brak po stronie PKP tytułu prawnorzeczowego do spornego gruntu powoduje, że odpowiada on przesłance określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej z 10 maja 1990 r. i tym samym podlega komunalizacji z mocy prawa. Błędny jest przy tym pogląd wyrażony w skardze kasacyjnej, że w sprawie tej miał zastosowanie art. 11 pkt 1 i 2 (winno być art. 1 ust. 1 pkt 2) ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające... wyłączający spod komunalizacji mienie należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowy. Otóż po pierwsze, określenie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało należenie mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym to jest posiadanie określonego tytułu prawnego (którego PKP do nieruchomości przy ul. Mościckiego 48-51 we Wrocławiu nie posiadało), a po drugie przedsiębiorstwo takie winno być umieszczone w wykazie określonym przez Radę Ministrów zgodnie z art. 11 ust. 2 ww. ustawy.
W wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz.U. Nr 15, poz. 301) nie zostało ujęte przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe". Nie został też naruszony zaskarżonym wyrokiem art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ponieważ komunalizacja spornego mienia nie ma wpływu na ewentualne uwłaszczenie przedsiębiorstwa w trybie omawianego przepisu, jeżeli spełnia ono przesłanki uwłaszczenia.
Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyroku nie narusza prawa i z tego względu uznając skargę kasacyjną za niezasadną należało ją, na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalić.