I OSK 1254/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-02-21
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie wychowawczedodatek dyferencyjnykoordynacja systemów zabezpieczenia społecznegorozporządzenie 883/2004zatrudnienie za granicąDaniaprawo UENSA

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania dodatku dyferencyjnego do świadczenia wychowawczego, uznając pierwszeństwo prawa Danii ze względu na zatrudnienie ojca dziecka.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania dodatku dyferencyjnego do świadczenia wychowawczego dla dziecka, którego ojciec był zatrudniony w Danii, a matka mieszkała w Polsce. WSA uchylił decyzję organów, uznając potrzebę zbadania duńskiego ustawodawstwa. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że zgodnie z rozporządzeniem 883/2004, pierwszeństwo w przyznawaniu świadczeń rodzinnych ma państwo, w którym osoba uprawniona jest zatrudniona (Dania), nawet jeśli świadczenia są z różnych tytułów. W związku z tym, świadczenia duńskie były wyższe, co wykluczało przyznanie dodatku dyferencyjnego w Polsce.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Rodziny i Polityki Społecznej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję odmawiającą przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w postaci dodatku dyferencyjnego. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której ojciec dziecka był zatrudniony w Danii, a matka z dzieckiem mieszkała w Polsce. WSA uznał, że organy nie zbadały wystarczająco duńskiego ustawodawstwa i mogły arbitralnie przyjąć, że świadczenia polskie i duńskie są z różnych tytułów. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. Sąd podkreślił, że celem przepisów unijnych o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest zapobieganie kumulacji świadczeń i ustalenie właściwego ustawodawstwa. Zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia 883/2004, w przypadku świadczeń z różnych tytułów, pierwszeństwo ma ustawodawstwo państwa zatrudnienia. W tej sprawie ojciec dziecka podlegał ustawodawstwu Danii ze względu na zatrudnienie, co dawało pierwszeństwo temu państwu w przyznawaniu świadczeń rodzinnych. Analiza wysokości świadczeń wykazała, że świadczenia duńskie były wyższe, co wykluczało przyznanie dodatku dyferencyjnego w Polsce. NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Pierwszeństwo ma ustawodawstwo państwa, w którym osoba uprawniona jest zatrudniona, zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia 883/2004, nawet jeśli świadczenia są z różnych tytułów.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy unijne o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają na celu ustalenie właściwego ustawodawstwa i zapobieganie kumulacji świadczeń. W przypadku zatrudnienia jednego z rodziców w innym państwie UE, to państwo ma pierwszeństwo w przyznawaniu świadczeń rodzinnych, niezależnie od tego, czy świadczenia są z tego samego czy różnych tytułów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

Rozporządzenie 883/2004 art. 68 § 1 lit. a i b

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

W przypadku świadczeń wypłacanych z różnych tytułów, pierwszeństwo ma ustawodawstwo państwa zatrudnienia. W przypadku świadczeń z tego samego tytułu, pierwszeństwo ma ustawodawstwo państwa zamieszkania.

Pomocnicze

Rozporządzenie 987/2009

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004

u.p.p. art. 16 § ust. 1, 7, 8

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

k.p.a.

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 183 § § 1, § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pierwszeństwo w przyznawaniu świadczeń rodzinnych ma państwo zatrudnienia ojca dziecka (Dania) zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia 883/2004. Świadczenia duńskie były wyższe od świadczenia polskiego, co wykluczało przyznanie dodatku dyferencyjnego. Przepisy unijne nie pozwalają na porównywanie rodzajów świadczeń rodzinnych, a jedynie ich wysokości.

Odrzucone argumenty

Argumenty WSA dotyczące potrzeby zbadania duńskiego ustawodawstwa i arbitralności przyjętych przez organy założeń. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 68 ust. 1 rozporządzenia 883/2004.

Godne uwagi sformułowania

przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii świadczenia udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo nie można wykluczyć, że prawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające doprowadziłoby do odmiennych konkluzji istotą tego dodatku jest wyrównanie różnicy między świadczenie przewidzianym w konkurencyjnym ustawodawstwie, a świadczeniem jakie przysługuje w tym samym czasie danej osobie w kraju, w którym zamieszkują jego dzieci, a nie jego zastąpienia nie ma podstaw do porównania poszczególnych rodzajów świadczeń rodzinnych lecz jedynie wysokości tych świadczeń

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

sprawozdawca

Joanna Skiba

członek

Monika Nowicka

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w kontekście świadczeń rodzinnych dla dzieci, gdy rodzice pracują w różnych państwach UE."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu świadczeń z różnych tytułów (zatrudnienie vs. zamieszkanie) i pierwszeństwa prawa Danii.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy praktycznego zastosowania prawa UE w codziennych sytuacjach rodzin, gdzie jeden z rodziców pracuje za granicą, co jest częstym problemem dla wielu obywateli.

Praca w Danii, dziecko w Polsce – kto płaci świadczenie wychowawcze? NSA rozstrzyga.

Sektor

administracyjne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1254/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Joanna Skiba
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1242/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-11-25
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U.UE.L 2010 nr 331 poz 12 art. 68 ust. 1 lit. a i b oraz art. 68 ust. 2
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010 z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu  Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego), zmiany decyzji nr 716/2009/WE oraz uchylenia decyzji Komisji 2009/78/WE.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1242/21 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 24 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w postaci dodatku dyferencyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od A. K. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1242/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. K., uchylił decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 24 marca 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 20 listopada 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w postaci dodatku dyferencyjnego.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Na wniosek skarżącej Wójt Gminy P. decyzją z dnia 5 czerwca 2019 r. przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko (D. J.) na okres od 1 czerwca 2019 r. do 30 września 2019 r.
Wobec stwierdzenia, że ojciec dziecka – P. J. był zatrudniony w czasie pobierania świadczenia na terytorium Królestwa Danii - co powodowało, że w sprawie znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie ostateczną decyzją z dnia 15 czerwca 2020 r. uchyliło ww. decyzję Wójta Gminy P. za okres od 1 września 2019 r. do 30 września 2019 r.
Z tych względów sprawa przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego za wrzesień 2019 r. przekazana została do rozpoznania Wojewodzie Śląskiemu jako organowi właściwemu, stosownie do art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), zwanej dalej "u.p.p.".
W następstwie rozpoznania podania Wojewoda Śląski decyzją z dnia 20 listopada 2020 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 24 maja 2021 r. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 września 2019 r. do 30 września 2019 r. w formie dodatku dyferencyjnego.
Na decyzję z dnia 24 maja 2021 r. skarżąca wniosła skargę, zarzucając naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 1 i ust. 8 w zw. z art. 4 i 5 ust. 1 u.p.p. Ewentualnie, w przypadku uznania, że w jej sytuacji znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zarzucała decyzji naruszenie: 1) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 7 w zw. z art. 4 i 5 ust. 1 u.p.p. w zw. z art. 68 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; 2) art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę w pierwszej kolejności stwierdził, że brak jest usprawiedliwionych podstaw do podważania samej zasadności zastosowania w niniejszej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W ocenie Sądu kluczowe natomiast jest to, czy prawem właściwym w zakresie świadczeń rodzinnych (świadczenia wychowawczego), przyznawanych na miesiąc wrzesień 2019 r. na dziecko skarżącej i zatrudnionego w Danii P. J., jest ustawodawstwo duńskie, a w Polsce może być na nie ewentualnie przyznany wyłącznie dodatek dyferencyjny (gdyby świadczenia duńskie były niższe od przewidzianego w prawie krajowym świadczenia wychowawczego).
Odnosząc się do ww. zagadnienia wskazano, że organy nie przeprowadziły postępowania mającego na celu ustalenie tytułu świadczeń rodzinnych w Danii, a przynajmniej nie dały temu wyrazu w motywach podjętych decyzji. Zdaniem Sądu, uzasadnia to ocenę, że przyjęte przez organy założenie, że w świadczenia duńskie i polskie wypłacane są z różnych tytułów, ma charakter arbitralny. Nie można zaś wykluczyć, że prawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające doprowadziłby do odmiennych konkluzji. Mogłoby bowiem się okazać, że wedle ustawodawstwa duńskiego uzyskanie prawa do świadczenia rodzinnego na dziecko nie pozostaje (analogicznie jak ma to miejsce w przypadku świadczenia wychowawczego przewidzianego ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r.) w związku z zatrudnieniem. Wówczas zatem, zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. b pkt iii rozporządzenia nr 883/2004, pierwszeństwo przy ustalaniu prawa do świadczenia miałoby ustawodawstwo polskie, jako właściwe ze względu na miejsce zamieszkania dziecka.
Odnosząc się do podnoszonej w skardze możliwości ustalenia dodatku dyferencyjnego w wymiarze odpowiadającym wysokości świadczenia wychowawczego w Polsce - a to wobec niepobierania przez ojca dzieci w Dani żadnych świadczeń rodzinnych – i formułowanych na tym tle zarzutów wyjaśniono, że istotą tego dodatku jest wyrównanie różnicy między świadczenie przewidzianym w konkurencyjnym ustawodawstwie, a świadczeniem jakie przysługuje w tym samym czasie danej osobie w kraju, w którym zamieszkują jego dzieci, a nie jego zastąpienia. Ustalanie i wypłata dodatku dyferencyjnego ma wyłącznie na celu unikniecie sytuacji pogorszenia pod względem poziomu zabezpieczenia społecznego sytuacji członków rodziny przemieszczającego się wewnątrz wspólnoty pracownika. Dla jego uzyskania nie jest również konieczne rzeczywiste pobieranie świadczenia rodzinnego w kraju, którego ustawodawstwo wyznaczone jest jako mające pierwszeństwo. Jak bowiem wynika wprost z art. 68 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004 - stanowiącego o zawieszeniu uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu kolidujących ustawodawstw oraz możliwości ustalaniu w związku z tym dodatku dyferencyjnego - owo zawieszenie następuje "do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo", a nie kwoty "wypłaconej". Dodatek zaś dyferencyjny w myśl tego przepisu jest określany "dla sumy, która przekracza tę kwotę". Stąd oczekiwanie jego wypłaty w wysokości odpowiadającej pełnemu wymiarowi świadczenia wychowawczego przysługującego w Polsce, nie znajduje oparcia w obowiązujących w tej materii przepisach prawa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Rodziny i Polityki Społecznej, zarzucając naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. art. 267 zdanie pierwsze lit. b Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z art. 9 oraz art. 91 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP, a także art. 91 § 1 Regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości z dnia 25 września 2012 r. poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie, polegające na dokonaniu wykładni przepisu prawa pochodnego Unii Europejskiej z pominięciem wykładni tego przepisu dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej;
2) przepisów prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. art. 68 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na bezpodstawnym uznaniu, że dla zastosowania tego przepisu konieczna jest analiza ustawodawstwa innego państwa członkowskiego pod kątem tytułu przyznawania konkretnych świadczeń rodzinnych, podczas gdy właściwa wykładnia tego przepisu powinna prowadzić do wniosku, że dla ustalenia pierwszeństwa do przyznania świadczeń rodzinnych wystarczające jest ustalenie tytułu, na podstawie którego osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych na dane dziecko (najczęściej rodzic dziecka) podlega ustawodawstwu danego państwa członkowskiego;
3) przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy faktycznym powodem uchylenia decyzji organów obu instancji było przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny odmiennej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 68 ust. 1 rozporządzenia 883/2004;
4) przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz art. 60 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 (...), a także w związku z art. 68 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 883/2004 poprzez ich bezpodstawne zastosowanie z uwagi na uprzednie błędne uznanie przez Sąd, iż do zastosowania przepisów rozporządzenia nr 883/2004 konieczna jest analiza ustawodawstwa innego państwa członkowskiego pod kątem tytułu przyznawania konkretnych świadczeń rodzinnych podczas gdy właściwa wykładnia przepisów rozporządzenia powinna prowadzić do wniosku, że dla ustalenia pierwszeństwa do przyznania świadczeń rodzinnych wystarczające jest ustalenie tytułu, na podstawie którego osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych na dane dziecko (najczęściej rodzic dziecka) podlega ustawodawstwu danego państwa członkowskiego, co w efekcie doprowadziło do błędnego uznania, że organ nie dokonał wyczerpującego rozpatrzenia i prawidłowej oceny zabranego w sprawie materiału dowodowego, a tym samym naruszył treść ww. przepisów.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a., albo ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;
2) rozpoznanie sprawy na rozprawie;
3) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a. ", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania - określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. - jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest zasadna.
W skardze kasacyjnej sformułowane zostały zarzuty dotyczące zarówno naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania, mając jednak na uwadze, że istota sporu dotyczy wykładni przepisów materialnoprawnych, w pierwszej kolejności należy się odnieść do tych zarzutów, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania mogą okazać się zasadne tylko w przypadku uznania zasadności zarzutu materialnoprawnego.
Na wstępie należy zwrócić uwagę, że celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L 166, 30 kwietnia 2004 r.), a także przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L 284, 30 października 2009 r.), jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie zaś pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Akty te zawierają reguły pozwalające na unikanie negatywnych następstw podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w sytuacji, gdy osoby uprawnione do świadczeń objętych przepisami o koordynacji podejmują pracę w jednym lub w kilku państwach członkowskich Unii. Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą. Należy podkreślić, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego oraz stosownie do art. 68 rozporządzenia nr 883/04, świadczenia udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo. Zasady pierwszeństwa uregulowane zostały w art. 68 ust.1 lit. a i b rozporządzenia. Skarżąca jest osobą bezrobotną, a tytuł do świadczenia rodzicielskiego wywodzi z zamieszkiwania w Polsce. Z kolei ojciec dziecka w spornym okresie był uprawniony do świadczenia z tytułu wykonywania pracy zarobkowej na własny rachunek na terenie Danii. Zachodzi tym samym w rozpoznawanej sprawie przypadek świadczeń wypłacanych z różnych tytułów. Z tych przyczyn winien znaleźć zastosowanie przepis art. 68 ust.1 lit. a rozporządzenia, który dla takich okoliczność faktycznych przyjmuje następującą kolejność pierwszeństwa: w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania. Przepisy te nie wiążą prawnych konsekwencji z uzyskiwaniem dochodów z określonych tytułów. Tak więc fakt zamieszkiwania dziecka uprawnionego do świadczenia rodzinnego na terenie państwa polskiego nie stanowił przyczyny odmowy jego przyznania ojcu, który zamieszkuje w Danii w związku z zatrudnieniem na terenie tego państwa, gdyż osoby wykonujące pracę w Państwie Członkowskim podlegają ustawodawstwu tego państwa i są uprawnione w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego Państwa Członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. Dania była więc krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych ze względu na wykonywanie pracy w tym państwie przez ojca dziecka, przy równoczesnym braku aktywności zawodowej samej skarżącej w Polsce. Powyższe niesporne okoliczności przesądzają o stwierdzeniu, że w przedmiotowej sprawie świadczenia rodzinne w Danii i w Polsce są przyznawane z różnych tytułów, tj. w Danii – z tytułu wykonywania pracy przez męża skarżącej i ojca dziecka, a w Polsce wyłącznie z tytułu zamieszkiwania skarżącej i dziecka. Tak więc skarżąca nie miała możliwości wyboru z jakiego systemu prawnego będzie pobierała świadczenie, gdyż decydowały o tym zasady unijne. W sprawie niniejszej, zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia Dania była krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych ze względu na wykonywanie pracy w tym państwie przez ojca dziecka.
Należy również wyraźnie zaznaczyć, że odmienne zasady, w różnych państwach unijnych, przyznawania poszczególnych rodzajów świadczeń w ramach świadczeń rodzinnych nie dają podstaw do ich porównywania na etapie ustalania pierwszeństwa kraju. Przepisy rozporządzenia nr 883/2004 oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie przewidują możliwości porównania rodzajów świadczeń rodzinnych i w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1. Uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę (art. 68 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004). Wobec tego, iż ustawodawca unijny nie przewidział możliwości analizy, czy dany rodzaj świadczenia występuje na terytorium danego państwa lecz zastosował ogólne zasady porównywania całych grup świadczeń bez możliwości porównywania warunków nabywania konkretnego świadczenia i jego celu, to nie ma podstaw do porównania poszczególnych rodzajów świadczeń rodzinnych lecz jedynie wysokości tych świadczeń, czyli kwoty które można uzyskać w ramach świadczeń rodzinnych w poszczególnych państwach. Ponieważ ojciec dziecka wykonując działalność zawodową na terytorium Danii podlegał ustawodawstwu tego państwa i był uprawniony, w odniesieniu do członków swojej rodziny, do świadczeń przewidzianych przez ustawodawstwo tego państwa, które nie mogły zostać przyznane na gruncie ustawodawstwa polskiego, bowiem pierwszeństwo miało ustawodawstwo miejsca pracy ojca dziecka. Słusznie więc przyjęto pierwszeństwo prawa Danii, które rozpoznając wniosek obowiązane jest kierować się warunkami przewidzianymi przez własne ustawodawstwo. W następnej kolejności należało porównać ogólną kwotę świadczeń rodzinnych i w przypadku różnicy winien być wypłacony dodatek dyferencyjny przez drugie państwo. Dlatego analiza wysokości otrzymywanych świadczeń rodzinnych dokonana przez organy była zasadna. Jednak świadczenia rodzinne przysługujące na podstawie ustawodawstwa duńskiego były wyższe od świadczenia przysługujące w Polsce, dlatego stronie nie przyznano prawa do dodatku dyferencyjnego w postaci świadczenia wychowawczego na syna w okresie od 1 września 2019 r. do 30 września 2019 r. Natomiast brak podstaw do przyznania świadczenia powoduje odmowę jego przyznania, nie ma znaczenia dla odmowy przyznania świadczenia wyrównawczego w oparciu o przepisy prawa krajowego, czy w konkretnym przypadku wniosek o przyznanie tego świadczenia został złożony. Żaden z przepisów obowiązującego prawa nie uzależnia istnienia uprawnienia od tego rodzaju okoliczności.
W konsekwencji w sprawie bezsprzecznie znajdował zastosowanie art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 883/2004. Przepis ten bowiem dotyczy świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno państwo członkowskie z różnych tytułów. Natomiast pod pojęciem tytułu w rozumieniu analizowanej regulacji unijnej należy rozumieć każdą formę aktywności zawodowej bądź okoliczność faktyczną powodującą podleganie rozporządzeniu oraz przyznanie świadczenia rodzinnego. Jak podkreśla się w literaturze chodzi o pracę najemną, wykonywanie pracy na własny rachunek bądź zamieszkanie, jeśli w danym państwie nabycie i realizacja prawa do świadczeń nie wymaga aktywności zawodowej (por. K. Ślebzak, art. 68. w: Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Komentarz. Wolters Kluwer Polska, 2012 r.). Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca uprawniona jest do świadczenia wychowawczego w Polsce z tytułu zamieszkania, natomiast ojciec dziecka uprawniony był w Danii do otrzymania odpowiednika świadczenia wychowawczego z tytułu zatrudnienia w tym kraju. Zatem w grę wchodzi zasada pierwszeństwa przewidziana dla świadczeń wypłacanych z różnych tytułów, tj. art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 883/2004, która stanowi, że w pierwszej kolejności decydują prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. W Polsce podstawą przyznania świadczenia stronie skarżącej nie jest zatrudnienie czy wykonywanie pracy na własny rachunek, tylko urodzenie dziecka i miejsce zamieszkania. Zatem organy właściwie zinterpretowały i zastosowały art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 883/2004, nie znajdując jednocześnie podstaw do przyjęcia reguł pierwszeństwa płynących choćby z art. 68 ust. 1 lit. b, wyżej wymienionego aktu dla zbiegu świadczeń wypłacanych z tego samego tytułu.
W takich okolicznościach zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego są zasadne, a mając na uwadze, że istota sporu dotyczyła kwestii materialnoprawnych, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok. i uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając, że w sprawie zachodzi przypadek szczególny o którym mowa w tym przepisie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI