I OSK 125/17

Naczelny Sąd Administracyjny2017-04-05
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościsprzedażgminaprzetargbezprzetargowoprawo administracyjnegospodarka nieruchomościamiinteres prawnyuchwała rady gminy

NSA uchylił postanowienie WSA odrzucające skargę na uchwałę o sprzedaży nieruchomości, wskazując na potrzebę ponownego zbadania przesłanek sprzedaży bezprzetargowej.

Sprawa dotyczyła skargi na uchwałę Rady Gminy Mielec w sprawie sprzedaży nieruchomości komunalnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę, uznając, że nie zaszły przesłanki do sprzedaży bezprzetargowej. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to postanowienie, wskazując na potrzebę ponownego zbadania charakteru nieruchomości, możliwości jej zagospodarowania oraz zgody sąsiadów na nabycie przez skarżącego. Po ponownym rozpoznaniu, WSA ponownie odrzucił skargę, opierając się m.in. na fakcie późniejszej sprzedaży nieruchomości. NSA uznał to za naruszenie przepisów i uchylił postanowienie WSA, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.

Sprawa dotyczyła skargi K. K. na uchwałę Rady Gminy Mielec z dnia 28 marca 2013 r. w przedmiocie sprzedaży nieruchomości stanowiącej mienie komunalne. Skarżący domagał się sprzedaży działki nr [...] w trybie bezprzetargowym, argumentując, że stanowi ona dojazd do jego działki i może poprawić warunki jej zagospodarowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie początkowo odrzucił skargi innych współwłaścicieli, a następnie wyrokiem z 22 kwietnia 2015 r. oddalił skargę K. K., uznając, że sprzedaż nieruchomości w trybie przetargu jest obowiązkowa, gdy możliwość poprawy warunków zagospodarowania dotyczy większej liczby nieruchomości przyległych. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 stycznia 2016 r. uchylił wyrok WSA, wskazując na potrzebę wnikliwego zbadania przesłanek zastosowania art. 37 ust. 2 pkt 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.), dotyczącego sprzedaży bezprzetargowej, w tym charakteru nieruchomości, możliwości jej samodzielnego zagospodarowania oraz zgody sąsiadów. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, WSA w Rzeszowie postanowieniem z 30 września 2016 r. odrzucił skargę, opierając się m.in. na fakcie późniejszej sprzedaży działki w drodze przetargu nieograniczonego. NSA w postanowieniu z 5 kwietnia 2017 r. uchylił postanowienie WSA, uznając, że sąd I instancji naruszył przepisy procesowe (art. 190, 153, 133 P.p.s.a.) i prawo materialne (art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n.), błędnie interpretując pojęcie 'zagospodarowania' i opierając się na okolicznościach powstałych po wydaniu zaskarżonej uchwały. NSA podkreślił, że sąd powinien ocenić legalność uchwały na podstawie stanu faktycznego z daty jej podjęcia i ponownie nakazał WSA zbadanie przesłanek sprzedaży bezprzetargowej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, możliwe jest zastosowanie trybu bezprzetargowego w takiej sytuacji, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., w tym braku możliwości samodzielnego zagospodarowania nieruchomości.

Uzasadnienie

NSA uznał, że interpretacja art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. ograniczająca się do jednej nieruchomości przyległej jest zbyt wąska. Kluczowe jest zbadanie charakteru nieruchomości, możliwości jej zagospodarowania oraz zgody sąsiadów, a także ratio legis przepisu, które obejmuje także ułatwienie dla gminy i zgodne uregulowanie kwestii.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

u.g.n. art. 37 § ust. 2 pkt 6

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Dopuszcza zbycie nieruchomości w drodze bezprzetargowej, jeżeli przedmiotem zbycia jest nieruchomość lub jej część, która może poprawić warunki zagospodarowania nieruchomości przyległej, stanowiącej własność lub oddanej w użytkowanie wieczyste osobie, która zamierza tę nieruchomość lub jej część nabyć, jeżeli nie mogą być zagospodarowane jako odrębne nieruchomości. NSA rozszerzył interpretację, dopuszczając możliwość zastosowania tego przepisu, gdy zainteresowany jest tylko jeden właściciel nieruchomości przyległej, a pozostali wyrażają zgodę, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek.

u.s.g. art. 101 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Określa przesłanki wniesienia skargi na uchwałę lub zarządzenie organu gminy, w tym wymóg naruszenia interesu prawnego skarżącego.

Pomocnicze

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 9 lit. a

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

P.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd administracyjny rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego z dnia wydania zaskarżonego aktu.

P.p.s.a. art. 190

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd związany jest wykładnią prawa dokonaną przez NSA w poprzednim orzeczeniu w tej sprawie.

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu wyższej instancji.

k.c. art. 58

Kodeks cywilny

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez WSA przepisów procesowych (art. 190, 153, 133 P.p.s.a.) poprzez niezwiązanie wykładnią NSA, niepełne wykonanie wskazań sądu kasacyjnego oraz oparcie się na okolicznościach powstałych po dacie uchwały. Błędna wykładnia prawa materialnego (art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n.) przez WSA, polegająca na wadliwym rozumieniu pojęcia 'zagospodarowania' i niesłusznym niezastosowaniu przepisu. Potrzeba ponownego zbadania przesłanek sprzedaży bezprzetargowej zgodnie z wytycznymi NSA.

Odrzucone argumenty

Argumenty WSA o braku możliwości zastosowania art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. z powodu poprawy warunków zagospodarowania większej liczby nieruchomości przyległych. Argument WSA o braku interesu prawnego skarżącego z powodu późniejszej sprzedaży nieruchomości w trybie przetargu.

Godne uwagi sformułowania

rozumienie normy z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. jako ograniczającej zasięg oddziaływania do jednej tylko działki jawi się jako zbyt wąskie sąd administracyjny rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego z dnia wydania zaskarżonego aktu w pojęciu 'zagospodarowania' nieruchomości nie mieści się także jej sprzedaż

Skład orzekający

Roman Ciąglewicz

przewodniczący

Jolanta Sikorska

sprawozdawca

Jerzy Bortkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. w kontekście sprzedaży nieruchomości gminnych, zasady postępowania sądowoadministracyjnego dotyczące oceny aktów administracyjnych w czasie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sprzedaży nieruchomości gminnej, gdzie istnieje potencjalny zainteresowany nabyciem w trybie bezprzetargowym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje zawiłości prawne związane ze sprzedażą nieruchomości komunalnych i interpretacją przepisów wyłączających obowiązek przetargu. Pokazuje też, jak ważne jest przestrzeganie zasad postępowania sądowoadministracyjnego.

Kiedy gmina może sprzedać działkę bez przetargu? NSA wyjaśnia kluczowe zasady.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 125/17 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2017-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-01-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Bortkiewicz
Jolanta Sikorska /sprawozdawca/
Roman Ciąglewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Rz 225/16 - Postanowienie WSA w Rzeszowie z 2016-09-30
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
art. 37 ust. 2 pkt 6
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
Dz.U. 2016 poz 718
art. 133 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz, Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), Sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz, Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel, po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 września 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 225/16 w sprawie ze skargi K. K. na uchwałę Rady Gminy Mielec z dnia [...] w przedmiocie sprzedaży nieruchomości stanowiącej mienie komunalne postanawia: 1. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 września 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 225/16 w ten sposób, że w wierszu szóstym od dołu w miejsce daty "28 marca 2014 r." wpisać datę "28 marca 2013 r.", 2. uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 września 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 225/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi K. K. na uchwałę Rady Gminy Mielec z dnia 28 marca "2014 r." nr XXIX/224/2013 w przedmiocie sprzedaży nieruchomości stanowiącej mienie komunalne, odrzucił skargę (pkt 1 postanowienia); zwrócił na rzecz skarżącego K. K. kwotę 300 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi (pkt 2 postanowienia).
W uzasadnieniu postanowienia podano, że przedmiotem skargi jest uchwała Rady Gminy Mielec z dnia 28 marca 2013 r. nr XXIX/224/2013 podjęta na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r., poz. 594 ze zm., w dacie orzekania przez ten Sąd tekst jedn. Dz.U. 2016 r., poz. 446), dalej u.s.g., oraz art. 13 ust. 1, art. 37 ust. 1, art. 67 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., w dacie orzekania przez ten Sąd tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1774), dalej u.g.n. w przedmiocie sprzedaży nieruchomości stanowiącej mienie komunalne.
Rada Gminy Mielec przeznaczyła do sprzedaży w formie przetargu ustnego ograniczonego nieruchomość położoną w R., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 0,07 ha. W § 2 uchwały wskazano, że jej wykonanie powierza się Wójtowi Gminy Mielec, natomiast nadzór nad jej wykonaniem Komisji Rolnictwa i Spraw Gospodarczych Rady Gminy Mielec (§ 3). Wskazano także (§ 4), że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Gminy Mielec.
Pismem z dnia 22 lutego 2014 r. K. K. i D. K. oraz G. T., W. T. i K. Z. – reprezentowani przez D. K., skierowali do Rady Gminy w Mielcu wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez uchylenie ww. uchwały i rozpatrzenie wniosku o sprzedaż działki w trybie bezprzetargowym. W ich ocenie działania Rady Gminy pozostają w sprzeczności z uchwałą, która podjęta została z naruszeniem zasad techniki prawotwórczej, co winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Wyjaśnili, że małżonkowie K. pismem z dnia 29 sierpnia 2012 r. zwrócili się do Wójta Gminy Mielec, a w dniu 8 października 2012 r. do Rady Gminy w Mielcu, o bezprzetargowe nabycie działki nr [...], położonej w R.. Wnioski te nie zostały rozpoznane, a organ podjął przedmiotową uchwałę o przeznaczeniu nieruchomości do sprzedaży w trybie przetargu ustnego ograniczonego. Zwrócili także uwagę, że Wojewoda w piśmie z dnia 23 kwietnia 2013 r., skierowanym do Rady, nie stwierdzając nieważności powyższej uchwały, zawarł uwagę, że określenie formy przetargu wykracza poza kompetencje organu uchwałodawczego gminy. Ich zdaniem Rada winna ponownie przeanalizować uchwałę i dokonać jej wykładni. Tymczasem organ wykonawczy – Wójt wydał sprzeczne z treścią ww. uchwały zarządzenia (o ogłoszeniu przetargu ustnego nieograniczonego).
Wobec braku udzielenia przez organ odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z dnia 24 kwietnia 2014 r. D. K., K. K., G. T., W. T. i K. Z. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na uchwałę Rady Gminy w Mielcu z dnia 28 marca 2013 r., wnosząc o stwierdzenie jej nieważności, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o wstrzymanie czynności prowadzących do sprzedaży działki "nr [...]" w drodze przetargu nieograniczonego. Skarżący podtrzymali zarzuty wskazane w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa. Podnieśli, że działania Rady Gminy pozostają w sprzeczności z uchwałą, która podjęta została z naruszeniem zasad techniki prawotwórczej oraz przepisów: art. 60, art. 65 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.), art. 40 ust. 3 u.g.n., art. 7, art. 8, art. 9, art. 12 K.p.a., art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., art. 12, art. 24, art. 50 u.s.g. Wyjaśnili, że posiadają interes prawny w zaskarżeniu uchwały, gdyż podjęte przez Radę działania godzą w ich uprawnienia do skutecznego dochodzenia przysługujących im praw (ochrona posiadania służebności), co uniemożliwi im prawidłowe zagospodarowanie działek. Sporna nieruchomość od roku 1990 do chwili obecnej służy jako dojazd do działek bezpośrednio do niej przyległych, w tym do działki, z której ją wydzielono ustanawiając służebność.
W odpowiedzi na skargę Gmina Mielec wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie, jako nieuzasadnionej. Motywując to stanowisko wskazano m.in., że podjęta w dniu 28 marca 2013 r. uchwała w sprawie sprzedaży nieruchomości położonej w R. stanowiącej mienie komunalne spotkała się jedynie z uwagą Wojewody Podkarpackiego zwróconą w trybie nadzorczym, że rada gminy w ramach swych kompetencji wyraża zgodę na sprzedaż mienia gminnego w drodze przetargu, zaś o formie przetargu, zgodnie z art. 40 ust. 3 u.g.n., decyduje jego organizator. W tej sytuacji Wójt Gminy Mielec zarządzeniem nr 364/2013 z dnia 10 września 2013 r. zarządził sprzedaż nieruchomości w trybie przetargu nieograniczonego. Nie zastosowano trybu z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., bowiem zbycie działki mogło zmierzać do poprawy warunków nie jednej, a większej ilości działek. Działka posiada dostęp do drogi publicznej. Podkreślono, że skarżący wielokrotnie byli informowani o zastosowanej formie przetargu, i pomimo zgłaszanej chęci nabycia działki nr [...], nie przystąpili do przetargu na jej zbycie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniami z dnia: 5 września 2014 r. odrzucił skargę K. Z. i G. T., 14 października 2014 r. - skargę W. T., 24 lutego 2015 r. - skargę D. K., z powodu nieuzupełnienia przez ww. skarżących braków formalnych bądź fiskalnych skargi.
Wyrokiem zaś z dnia 22 kwietnia 2015 r. Sąd I instancji oddalił skargę K. K.. W uzasadnieniu wskazał, że skarga została złożona w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. uprawniającego do jej wniesienia osobę, której interes prawny został naruszony. Sąd ten wyjaśnił, że w sytuacji gdy możliwość poprawienia warunków odnosi się nie do jednej nieruchomości przyległej, lecz większej ich liczby, musi być przeprowadzony przetarg. Zawarcie umowy zbycia nieruchomości bez przetargu, czego domagał się skarżący, byłoby bezwzględnie nieważne (art. 58 K.c. w zw. z art. 37 ust. 1 u.g.n.). Tymczasem jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wyrysu z mapy ewidencyjnej obr. R. w skali 1:2000 przedstawiającego położenie przedmiotowej działki i działek do niej przyległych, powodem niezastosowania bezprzetargowego trybu zbycia działki nr [...], położonej w R. była możliwość poprawienia warunków zagospodarowania większej liczby nieruchomości.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił naruszenie: a) przepisu art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż zbycie nieruchomości w trybie bezprzetargowym jest wykluczone, a co za tym idzie przeprowadzenie przetargu w przedmiocie zbycia nieruchomości jest obowiązkowe zawsze, gdy możliwość poprawienia warunków zagospodarowania nieruchomości przyległej odnosi się nie do jednej nieruchomości przyległej, lecz większej ich liczby, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu (oparta także na literalnym jego brzmieniu) prowadzi do konkluzji, że o zastosowaniu przepisu art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. decyduje nie tylko to, do ilu przylegających nieruchomości odnosi się potencjalna możliwość poprawy warunków ich zagospodarowania, lecz również to, czy właściciele bądź użytkownicy wieczyści tych nieruchomości przylegających zamierzają nabyć zbywaną nieruchomość; b) przepisu art. 40 ust. 3 u.g.n. w związku z przepisem art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a u.s.g. oraz art. 7 Konstytucji polegające na jego niezastosowaniu, w sytuacji gdy przyznaje on kompetencję dla określenia formy przetargu jego organizatorowi (wójtowi), wyłączając ją tym samym z zakresu kompetencji rady gminy.
Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 ust. (winno być §) 4 P.p.s.a. oraz art. 77 k.p.a. przez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, w szczególności co do możliwości poprawienia warunków zagospodarowania dla więcej niż jednej nieruchomości przyległej do nieruchomości zbywanej oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. z powodu wadliwości uzasadnienia orzeczenia, która przynajmniej w części uniemożliwia ocenę prawidłowości działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 2843/15 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie wadliwości interpretacji przepisu art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. Wskazał, że zasadą sformułowaną w art. 28 ust. 1 i art. 37 ust. 1 u.g.n. jest sprzedaż nieruchomości gminnych w drodze przetargu. Wyjątki regulują przepisy szczególne, w tym cytowany przepis art. 37 ust. 2 pkt 6. W orzecznictwie dominuje pogląd, wedle którego tylko wówczas, gdy przedmiotem zbycia jest nieruchomość lub jej część, mogące poprawić warunki zagospodarowania jednej tylko nieruchomości przyległej, stanowiącej własność lub oddanej w użytkowanie wieczyste osobie, która zamierza tę nieruchomość lub jej część nabyć, a nie mogą one być zagospodarowane jako odrębne nieruchomości, dopuszczalne jest jej zbycie w drodze bezprzetargowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt IV CSK 98/06, LEX nr 459229, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1252/14, LEX nr 1635004). Dowodzi to braku podstaw dla przeprowadzania przetargu, gdy zainteresowana nabyciem nieruchomości jest tylko jedna osoba, a ratio legis przetargu sprowadza się do stworzenia równych szans wszystkim chętnym, gdy jest ich wielu.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z okoliczności sprawy wynika, że skarżący dowodzi zamiaru nabycia całej zbywanej nieruchomości dotąd wykorzystywanej jako droga do kilku działek i do nich przylegającej. Zgodę na to wyrazili właściciele pozostałych nieruchomości przyległych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność tę należało wnikliwie zbadać i rozważyć, czego Sąd I instancji nie uczynił. Jak podkreślił, wyjaśnienia wymagało, jaki jest charakter zbywanej nieruchomości, czy w wyniku jej zbycia mogą poprawić się warunki zagospodarowania jednej czy większej ilości nieruchomości przyległych, czy zbywana nieruchomość nie może być zagospodarowana jako odrębna nieruchomość. W razie pozytywnej odpowiedzi na drugą i negatywnej na trzecią część pytania, ustalenie czy pozostali właściciele wyrazili zgodę na nabycie przedmiotowej nieruchomości przez skarżącego, jaki ma ona charakter, zwłaszcza czy może wykluczyć zasadę przetargowego zbycia. W tym zakresie Sąd II instancji nakazał uwzględnienie ratio legis przepisu, bo jak wskazał, wówczas zainteresowaną byłaby tylko jedna osoba.
Pod rozwagę Sądu I instancji poddał więc zagadnienie, czy omawiany przepis można odczytać jako możliwość zastosowania trybu bezprzetargowego wówczas, gdy przedmiotem zbycia jest nieruchomość lub jej część, która może poprawić warunki zagospodarowania nieruchomości przyległych, gdy tylko jedna osoba spośród ich właścicieli albo użytkowników wieczystych jest zainteresowana nabyciem całej nieruchomości, a pozostali wyrażają na to zgodę (na marginesie podobnie można byłoby oceniać zamiar nabycia zbywanej nieruchomości na współwłasność wszystkich zainteresowanych właścicieli nieruchomości spełniających przesłanki z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n.). Wskazał na cel normy zawartej w tym przepisie - umożliwienie wszystkim właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości przyległych nabycie nieruchomości zbywanej, o ile poprawi to warunki zagospodarowania ich nieruchomości. Zgodny sposób uregulowania tej kwestii może zwolnić gminę z działań i kosztów związanych z przeprowadzeniem przetargu, co stanowi, w ocenie Sądu II instancji, kolejne ratio legis omawianego przepisu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozumienie normy z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., jako ograniczającej zasięg oddziaływania do jednej tylko działki jawi się jako zbyt wąskie zwłaszcza, gdy zainteresowana nabyciem jest tylko jedna osoba, nawet wówczas gdy działek, których warunki zagospodarowania mogą ulec poprawie, jest więcej, w szczególności gdyby zbycie miało dotyczyć nieruchomości stanowiącej drogę, do której przylega kilka nieruchomości. Gdyby chętnym był tylko jeden z właścicieli przyległych nieruchomości, zbycia bezprzetargowego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niepodobna a priori wykluczyć.
Wykładnia tego przepisu może kłaść, zdaniem tego Sądu, akcent zarówno na stronę podmiotową, jak i przedmiotową. Wymagało to jednak wnikliwego rozważenia, czego Sąd I instancji nie dokonał.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji nie wyjaśnił tego, koncentrując się na zagadnieniu poprawy warunków zagospodarowania większej ilości działek, które przesądziło konkluzję o zgodności zaskarżonej uchwały z prawem. Sąd wyraźnie nie wskazał, czy z tego powodu skarżącemu przysługuje uprawnienie do zaskarżenia uchwały, czy też nie.
Skutkiem tego był brak zbadania czy rzeczywiście może dojść do poprawy warunków zagospodarowania działek sąsiednich, a więc czy spełnione są przesłanki omawianego przepisu, czy pozostali współwłaściciele są zgodni co do nabycia albo podmiotu, który ma ją nabyć. Sąd II instancji zaznaczył, że powołanie się tylko na wyjaśnienia zawarte w odpowiedzi na skargę nie jest wystarczające dla dokonania wiążących ustaleń w tej materii.
W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nakazał w toku ponownego rozpoznania sprawy ustalenie przez Sąd I instancji powyższych przesłanek i stosownie do wyniku tych ustaleń dokonanie oceny legalności zaskarżonej uchwały z uwzględnieniem powyższych wywodów.
Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 58 § 1 pkt 5a P.p.s.a. odrzucił skargę.
Sąd ten podał, że związany jest wykładnią prawa dokonaną w niniejszej sprawie przez NSA wyrokiem z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 2843/15.
Sąd I instancji wskazał, że legitymacja do wniesienia skargi na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. na uchwałę lub zarządzenie organu gminy oparta została na kryterium naruszenia interesu prawnego. Oznacza to, że do uwzględnienia skargi konieczne jest stwierdzenie naruszenia przez zaskarżony akt interesu prawnego strony, który to interes powinien być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego. Nie może w oparciu o przepis art. 101 ust. 1 u.s.g. poszukiwać ochrony przed sądem osoba, która nie wykaże naruszenia dokonanego czynnością lub aktem organu administracji publicznej, a dotyczącego jej własnego interesu prawnego. Naruszenie interesu prawnego musi mieć przy tym charakter bezpośredni, zindywidualizowany, obiektywny i realny. Uchwała, czy też konkretne jej postanowienia, musi więc naruszać rzeczywiście istniejący w dacie podejmowania uchwały interes prawny skarżącego (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 159/07, wyrok NSA z dnia 15 czerwca 20120 r., sygn. akt I OSK 455/10, CBOSA).
Źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 101 u.s.g. jest przepis prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 1984 r. I SA 1748/83, nie publikowany). Przy czym, w przypadku przesłanki z art. 101 u.s.g., interes prawny skarżącego powinien być dodatkowo naruszony w postaci ograniczenia lub pozbawienia konkretnych uprawnień albo nałożenia obowiązków i naruszenie to musi występować w momencie zaskarżenia uchwały, a nie dopiero w przyszłości (por. wyrok NSA z 4 września 2001 r., II SA 1410/01, Lex nr 53376, wyrok NSA z 14 marca 2002 r., II SA 2530/01, Lex nr 81964) – tak słusznie NSA w wyroku z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt I OSK 1262/14.
W uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku z dnia 14 stycznia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na konieczność zbadania zaistnienia przesłanek z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. po stronie skarżącego w kontekście ewentualnego naruszenia interesu prawnego skarżącego.
Sąd I instancji, wykonując wytyczne NSA, na podstawie nadesłanych z Gminy Mielec dokumentów i kompletnych akt administracyjnych ustalił, że działka nr [...] o pow. 7a, położona jest w R. gmina Mielec. Działka nie posiada aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego. Nieruchomość położona jest w terenach z możliwością zabudowy, ponieważ sąsiednie działki są zabudowane. Możliwość jej zabudowy dotyczy tylko przypadku, jeżeli zostanie nabyta przez właściciela działki sąsiedniej, ponieważ jest za wąska do samodzielnej zabudowy. Ze względu na swoją powierzchnię oraz istniejącą nań sieć przyłączy kanalizacyjnego i wodnego możliwość zabudowania działki jest znacznie ograniczona. Popyt na działkę będzie minimalny i dotyczyć może właścicieli działek sąsiednich (operat szacunkowy dla działki nr [...] rzeczoznawcy majątkowego A. P. z dnia 26 października 2012 r.). Z pozostałych dokumentów, a zwłaszcza odpisów z ksiąg wieczystych [...] i [...] wynika, że działka nr [...] nie jest obciążona służebnością gruntową na rzecz działki skarżącego o numerze [...]. Działka nr [...] - według oświadczenia skarżącego – m.in. z dnia 11 lipca 2012 r. stanowi dojazd do jego działki nr [...]. Działka nr [...] objęta była umową dzierżawy od 1999 r. i była użytkowana rolniczo, posiada zjazd z drogi wojewódzkiej (pismo Wójta Gminy Mielec z dnia 14 października 2013 r.). Działka nr [...] stanowiła zwyczajny dojazd, przechód do sąsiadujących działek, nie tylko działki nr [...] należącej do skarżącego ale i działek K. Z. oraz G. T. wg ich oświadczeń.
Skarżący nabył własność działki nr [...] od Agencji Nieruchomości Rolnych w 2012 r. i w tym samym roku zwrócił się początkowo do Wójta Gminy Mielec o wydzierżawienie działki nr [...], a gdy ten odmówił, o jej sprzedaż w trybie bezprzetargowym. Brak jest dowodu aby działka nr [...] stanowiła na gruncie drogę.
Działki bezpośrednio sąsiadujące z działką nr [...] to działka nr [...] i działka nr [...] stanowiące własność K. Z., działka nr [...] należąca do G. T. oraz działka nr [...] należąca do K. i D. K. oraz z drogą wojewódzką. K. Z. i G. T. nie sprzeciwiły się nabyciu działki nr [...] przez K. i D. K. bez przetargu.
Sąd I instancji przytoczył art. 37 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - u.g.n., który stanowi, że nieruchomość jest zbywana w drodze bezprzetargowej, jeżeli przedmiotem zbycia jest nieruchomość lub jej część, jeśli mogą poprawić warunki zagospodarowania nieruchomości przyległej, stanowiącej własność lub oddanej w użytkowanie wieczyste osobie, która zamierza tę nieruchomość lub jej część nabyć, jeżeli nie mogą być zagospodarowane jako odrębne nieruchomości. Sąd ten wskazał, że przytoczony przepis ustanawia wyjątek od zbycia nieruchomości gminnych w drodze przetargu, który stanowi zasadę (art. 37 ust. 1 u.g.n.). Jak wynika z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., zwolnienie od trybu przetargowego wymaga łącznego spełnienia dwóch warunków: stwierdzenia możliwości poprawy warunków zagospodarowania nieruchomości przyległej do będącej przedmiotem zwolnienia oraz brak możliwości jej samodzielnego zagospodarowania.
Sąd I instancji podał, że najbardziej zainteresowanym bezprzetargowym nabyciem nieruchomości spełniającej powyższe cechy jest właściciel nieruchomości przyległej. Sąsiedzi skarżącego nie byli zainteresowani nabyciem tej nieruchomości i bez wątpliwości zgodzili się na jej nabycie przez skarżącego. Zdaniem tego Sądu, można więc przyjąć, że doszło do sytuacji, w której usprawiedliwione okolicznościami jest potraktowanie skarżącego jako jedynego podmiotu spełniającego przesłankę "poprawy warunków zagospodarowania nieruchomości przyległych".
W niniejszej sprawie należy zdaniem Sądu I instancji przyjąć, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. do bezprzetargowego nabycia działki nr [...] przez skarżącego.
Z wcześniejszych rozważań wynika, że działka ta była wcześniej przedmiotem dzierżawy i była wykorzystywana rolniczo. Rzeczoznawca majątkowy nie wykluczył możliwości samodzielnego zagospodarowania działki, skupiając się na możliwości jej zabudowy. Z wypisu z rejestru gruntów wynika, że stanowi ona użytek grunty orne. Z zebranego materiału dowodowego w sprawie nie wynika więc, aby było wykluczone samodzielne zagospodarowanie tej działki. Co więcej, uchwała rady gminy w przedmiocie zbycia nieruchomości gminnej w trybie przetargowym może więc potencjalnie dotyczyć interesu jedynie właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości przyległej, zainteresowanych nabyciem nieruchomości gminnej w drodze bezprzetargowej. Nie oznacza to jednak, że podmioty te mają w każdym przypadku bezwzględne prawo do bezprzetargowego nabycia przyległej nieruchomości gminnej. W każdym bądź razie takich uprawnień nie gwarantuje im art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. Z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. jednoznacznie wynika, że samo zainteresowanie mieniem jednostki samorządu terytorialnego - nawet gdyby mienie to było rzeczywiście niezbędne do poprawy warunków zagospodarowania przyległej nieruchomości stanowiącej własność lub oddanej w użytkowanie wieczyste osobie zainteresowanej nabyciem nieruchomości gminnej (lub jej części) - nie stwarza jeszcze roszczenia o bezprzetargowe nabycie mienia gminnego, a tym samym nie gwarantuje bezwzględnej ochrony przewidzianej w art. 101 ust. 1 u.s.g. Zwolnienie z obowiązku przeprowadzenia przetargu, zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., wymaga bowiem łącznego spełnienia wszystkich przewidzianych w tym przepisie przesłanek. Istotna jest zatem kwestia poprawy zagospodarowania nieruchomości sąsiedniej, ale jednocześnie także brak możliwości zagospodarowania nieruchomości jako nieruchomości samodzielnej. Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy dana nieruchomość mogłaby służyć poprawie warunków zagospodarowania sąsiedniej nieruchomości, to jej zbycie wcale nie musi prowadzić do przyłączenia do nieruchomości przyległej.
Sąd I instancji zauważył, że warunku braku możliwości zagospodarowania jako odrębnej nieruchomości nie można sprowadzać tylko do niedopuszczalności wzniesienia samodzielnych i trwałych obiektów budowlanych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że taka zabudowa nie stanowi jedynego sposobu wykorzystania danej nieruchomości. Formami zagospodarowania nieruchomościami publicznymi, zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami, są między innymi umowy zbycia czy inne umowy o udostępnienie takich nieruchomości do ich wykorzystania. W konsekwencji uprawniony jest pogląd, że zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. źródłem niemożliwości zagospodarowania nieruchomości lub jej części w inny sposób niż przez bezprzetargową sprzedaż (ustanowienie użytkowania wieczystego) na rzecz właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości przyległej może być brak chętnych do zawarcia powołanych umów dotyczących danej nieruchomości, a ponadto dowodem braku możliwości zagospodarowania, w omawianym znaczeniu, może być w szczególności przeprowadzony z wynikiem negatywnym przetarg na sprzedaż takiej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 455/10).
W niniejszej sprawie dowodem możliwości samodzielnego zagospodarowania działki nr [...] jest pozytywnie zakończony przetarg nieograniczony na jej zakup – wygrała go zainteresowana nabyciem nieruchomości M. M.. Oznacza to, że nie została spełniona konieczna przesłanka z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. w postaci braku możliwości samodzielnego zagospodarowania działki nr [...]. Przesądza to o braku naruszenia interesu prawnego skarżącego w zaskarżeniu przedmiotowej uchwały.
Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji na podstawie art. 58 § 1 pkt 5a P.p.s.a. odrzucił skargę.
Sąd ten wskazał, że nie znalazł podstaw do otwarcia zamkniętej rozprawy na nowo, gdyż okoliczności związane z nabyciem działki nr [...] i jej charakterem oraz przeznaczeniem działki nr [...] w nieaktualnym planie zagospodarowania przestrzennego nie miały żadnego znaczenia w sprawie.
Sąd I instancji podał, że zawarty we wniosku z dnia 22 września 2016 r. wniosek dowodowy dotyczy okoliczności już wyjaśnionej, tj. że na działce nr [...] nie ma planu zagospodarowania przestrzennego oraz, że z uwagi na sąsiedztwo może być ona zabudowana.
W skardze kasacyjnej, K. K. zaskarżył powyższe postanowienie w całości.
Postanowieniu zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy na podstawie okoliczności zaistniałych po podjęciu zaskarżonej uchwały przez Radę Gminy Mielec;
2) art. 106 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 133 § 2 i 3 P.p.s.a. poprzez zaniechanie otwarcia rozprawy na nowo i przeprowadzenia dowodów zgodnie z wnioskiem dowodowym strony z dnia 24 września 2016 r. (data pisma), pomimo iż ich przeprowadzenie było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania;
3) art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych (dalej jako usa) związku z art. 3 § 3 P.p.s.a., względnie przepisu art. 147 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 k.p.a. poprzez poczynienie przez Sąd błędnych ustaleń faktycznych, jakoby przedmiotowa nieruchomość była dzierżawiona na cele rolnicze oraz, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynikała niemożność samodzielnego zagospodarowania przedmiotowej działki;
4) art. 190 P.p.s.a. przez odstąpienie od wykładni przepisu prawa materialnego w postaci art. 37 ust. 2 pkt. 6 u.g.n. dokonanej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2016 r. (sygn. I OSK 2843/15);
5) art. 153 P.p.s.a. poprzez niepełne zastosowanie oceny prawnej i niepełne wykonanie wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2016 r. (sygn. I OSK 2843/15);
II. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 37 ust. 2 pkt 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dalej u.g.n. w związku z art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, dalej u.s.g. przez jego błędną wykładnię, w następstwie której doszło do niesłusznego niezastosowania (błąd w subsumpcji) przepisu art. 37 ust. 2 pkt. 6 u.g.n. do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, polegający na tym, iż niesłusznie przyjęto, że w pojęciu "zagospodarowania" (w rozumieniu art. 37 ust. 2 pkt. 6 u.g.n.) nieruchomości mieści się także jej sprzedaż, a przez to uznanie, iż stanu faktycznego ustalonego w sprawie błędnie nie uznano za odpowiadający hipotezie określonej w art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., co skutkowało odmówieniem skarżącemu przysługiwania interesu prawnego w zaskarżeniu uchwały w rozumieniu przepisu art. 101 ust. 1 u.s.g.
Wniesiono także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów wskazanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na okoliczności tam przytoczone (na podstawie art. 193 P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a.).
W związku z powołanymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie w razie uznania, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie merytoryczne skargi poprzez stwierdzenie niezgodności z prawem przedmiotowej uchwały (na podstawie przepisu art. 188 P.p.s.a.) oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego wg norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu rozwinięto podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak również nie ma podstaw do zastosowania art. 189 p.p.s.a., które to okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę w granicach zakreślonych zarzutami skargi kasacyjnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie ma usprawiedliwione podstawy.
Za trafny uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarówno zarzut naruszenia art. 190 P.p.s.a., jak i zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a.
W wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 214.01.2016 r. sygn. akt I OSK 2843/15 Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając wyrok Sądu I instancji z dnia 22 kwietnia 2015 r. sygn. II SA/Rz 728/14 wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, w której skarżący dowodzi zamiaru nabycia całej zbywanej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,07 ha, dotąd wykorzystywanej jako droga do kilku działek i do nich przylegającej, na co ma zgodę właścicieli pozostałych nieruchomości przyległych, należało wnikliwie zbadać i rozważyć istnienie podstaw do zbycia ww. nieruchomości w drodze bezprzetargowej, czego Sąd I instancji nie uczynił. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wyjaśnienia przede wszystkim wymagało, jaki jest charakter zbywanej nieruchomości, czy w wyniku jej zbycia mogą poprawić się warunki zagospodarowania jednej czy większej ilości nieruchomości przyległych, czy zbywana nieruchomość nie może być zagospodarowana jako odrębna nieruchomość. A następnie, w razie pozytywnej odpowiedzi na drugą i negatywnej na trzecią część pytania, ustalić czy pozostali właściciele wyrazili zgodę na nabycie przedmiotowej nieruchomości przez skarżącego, jaki ma ona charakter, zwłaszcza czy może wykluczyć zasadę przetargowego zbycia. W tej materii należy też uwzględnić wspomniane wyżej ratio legis przepisu art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., bo wówczas zainteresowaną byłaby tylko jedna osoba.
Rozważenia wymagało zatem to, czy omawiany przepis można odczytać jako możliwość zastosowania trybu bezprzetargowego wówczas, gdy przedmiotem zbycia jest nieruchomość lub jej część, która może poprawić warunki zagospodarowania nieruchomości przyległych, gdy tylko jedna osoba spośród ich właścicieli albo użytkowników wieczystych jest zainteresowana nabyciem całej nieruchomości, a pozostali wyrażają na to zgodę (na marginesie podobnie można byłoby oceniać zamiar nabycia zbywanej nieruchomości na współwłasność wszystkich zainteresowanych właścicieli nieruchomości spełniających przesłanki z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n.).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że celem normy zawartej w tym przepisie jest głównie umożliwienie wszystkim właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości przyległych nabycie nieruchomości zbywanej, o ile poprawi to warunki zagospodarowania ich nieruchomości. Zgodny sposób uregulowania tej kwestii może zwolnić gminę z działań i kosztów związanych z przeprowadzeniem przetargu. To jest kolejne ratio legis omawianego przepisu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozumienie normy z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. jako ograniczającej zasięg oddziaływania do jednej tylko działki, jawi się jako zbyt wąskie, zwłaszcza gdy zainteresowana nabyciem jest tylko jedna osoba, nawet wówczas gdy działek, których warunki zagospodarowania mogą ulec poprawie, jest więcej, w szczególności gdyby zbycie miało dotyczyć nieruchomości stanowiącej drogę, do której przylega kilka nieruchomości. Wówczas bowiem, jeżeli chętnym byłby tylko jeden z właścicieli przyległych nieruchomości, zbycia bezprzetargowego niepodobna a priori wykluczyć. Wykładnia tego przepisu może wszak kłaść akcent zarówno na stronę podmiotową, jak i przedmiotową. Jednakowoż wymaga to wnikliwego rozważenia.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznając sprawę, Sąd I instancji nie wyjaśnił powyższych kwestii, koncentrując się na zagadnieniu poprawy warunków zagospodarowania większej ilości działek, które przesądziło konkluzję o zgodności zaskarżonej uchwały z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że Sąd I instancji nie wskazał przy tym wyraźnie, czy z tego powodu skarżącemu przysługuje uprawnienie do zaskarżenia uchwały, czy też nie. Skutkiem takiego wniosku był brak zbadania czy rzeczywiście może dojść do poprawy warunków zagospodarowania działek sąsiednich, a więc czy spełnione są przesłanki omawianego przepisu, czy pozostali współwłaściciele są zgodni co do nabycia albo podmiotu, który ma ją nabyć. Powołanie się tylko na wyjaśnienia zawarte w odpowiedzi na skargę Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niewystarczające dla dokonania wiążących ustaleń w tej materii.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, ta okoliczność, w połączeniu z nieprzekonującym stanowiskiem co do skutków naruszenia art. 40 ust. 3 u.s.g., i użycia warunkowego trybu przetargu, skłoniła ten Sąd do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny nakazał, by w toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd I instancji ustalił powyższe przesłanki i stosownie do wyniku tych ustaleń ocenił legalność zaskarżonej uchwały, kierując się przedstawionymi wyżej wywodami.
Rozpoznając ponownie sprawę Sąd I instancji ustalił, że przedmiotowa działka nie posiada aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego. Nieruchomość położona jest w terenach z możliwością zabudowy, ponieważ sąsiednie działki są zabudowane. Możliwość jej zabudowy dotyczy tylko przypadku, jeżeli zostanie nabyta przez właściciela działki sąsiedniej, ponieważ jest za wąska do samodzielnej zabudowy. Ze względu na swoją powierzchnię oraz istniejącą nań sieć przyłączy kanalizacyjnego i wodnego możliwość zabudowania działki jest znacznie ograniczona. Popyt na działkę będzie minimalny i dotyczyć może właścicieli działek sąsiednich. Powyższe wynika z operatu szacunkowego z dnia 26 października 2012 r., sporządzonego dla działki nr [...] przez rzeczoznawcę majątkowego. Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z pozostałych dokumentów, a zwłaszcza odpisów z ksiąg wieczystych, działka nr [...] nie jest obciążona służebnością gruntową na rzecz działki skarżącego o numerze [...]. Działka nr [...], według oświadczenia skarżącego, stanowi dojazd do jego działki nr [...]. Działka nr [...] objęta była umową dzierżawy od 1999 r. i była użytkowana rolniczo, posiada zjazd z drogi wojewódzkiej. Działka ta stanowiła zwyczajny dojazd, przechód do sąsiadujących działek, nie tylko do działki nr [...] należącej do skarżącego, ale i do działek K. Z. oraz G. T. wg ich oświadczeń. Sąd I instancji podał, że najbardziej zainteresowanym bezprzetargowym nabyciem działki nr [...] jest skarżący. Sąsiedzi skarżącego nie byli zainteresowani nabyciem tej nieruchomości i bez wątpliwości zgodzili się na jej nabycie przez skarżącego. Zdaniem Sądu I instancji, można więc przyjąć, że doszło do sytuacji, w której usprawiedliwione okolicznościami jest potraktowanie skarżącego jako jedynego podmiotu spełniającego przesłankę "poprawy warunków zagospodarowania nieruchomości przyległych".
W ocenie Sądu I instancji, nie zostały jednak spełnione przesłanki z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. do bezprzetargowego nabycia działki nr [...].
Sąd ten wskazał, że warunku braku możliwości zagospodarowania jako odrębnej nieruchomości nie można sprowadzać tylko do niedopuszczalności wzniesienia samodzielnych i trwałych obiektów budowlanych. Formami zagospodarowania nieruchomościami publicznymi, zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami, są między innymi umowy zbycia czy inne umowy o udostępnienie takich nieruchomości do ich wykorzystania. W konkluzji Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie dowodem możliwości samodzielnego zagospodarowania działki nr [...] jest pozytywnie zakończony przetarg nieograniczony na jej zakup – wygrała go zainteresowana nabyciem nieruchomości M. M.. Oznacza to, że nie została spełniona konieczna przesłanka z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. w postaci braku możliwości samodzielnego zagospodarowania działki nr [...]. Przesądza to o braku naruszenia interesu prawnego skarżącego w zaskarżeniu przedmiotowej uchwały.
Z powyższego wynika, że rozpoznając ponownie sprawę Sąd I instancji z naruszeniem art. 190 i art. 153 P.p.s.a., nie wyjaśnił w sposób należyty sprawy we wskazanym przez Naczelny Sąd Administracyjny kierunku. Ustalił wprawdzie jaki jest charakter zbywanej nieruchomości ale nie ustalił, czy przedmiotowa działka była samodzielnie zagospodarowana, czy w wyniku jej zbycia mogą się poprawić warunki zagospodarowania jednej czy większej ilości nieruchomości przyległych. Sąd I instancji ustalił, że działka nr [...] była przedmiotem dzierżawy i była wykorzystywana rolniczo. Nie ocenił jednak, czy powyższa okoliczność oznacza, że działka ta może być zagospodarowana jako odrębna nieruchomość. Sąd I instancji nie rozważył należycie, czy można wykluczyć zasadę przetargowego jej zbycia.
Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że formami zagospodarowania nieruchomościami publicznymi, zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami, są między innymi umowy zbycia czy inne umowy o udostępnienie takich nieruchomości do ich wykorzystania i przyjął, że w niniejszej sprawie dowodem możliwości samodzielnego zagospodarowania działki nr [...] jest pozytywnie zakończony przetarg nieograniczony na jej zakup, który wygrała zainteresowana nabyciem nieruchomości M. M.. Okoliczność ta przesądziła ocenę Sądu I instancji, że nie została spełniona konieczna przesłanka z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. w postaci braku możliwości samodzielnego zagospodarowania działki nr [...], co z kolei przesądziło o braku naruszenia interesu prawnego skarżącego w zaskarżeniu przedmiotowej uchwały.
Powyższe daje też podstawę do uznania za zasadny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 133 P.p.s.a., przez rozpoznanie sprawy na podstawie okoliczności zaistniałych po podjęciu zaskarżonej uchwały przez Radę Gminy Mielec. Trafnie podnosi skarżący kasacyjnie, że sąd administracyjny rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego ustalonego w dniu wydania zaskarżonego aktu prawnego. Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu, zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Dokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub podjętej czynności jest możliwe tylko na podstawie stanu faktycznego, który był ustalony w chwili wydania danego aktu lub dokonania czynności i stanowił ich podstawę faktyczną (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis 2005, s. 420-423). Sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania w związku z wniesioną skargą okoliczności, które powstały po wydaniu zaskarżonego aktu lub podjęciu zaskarżonej czynności.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Sąd I instancji niezasadnie przy podejmowaniu zaskarżonego wyroku oparł się na okolicznościach, które zaistniały po dacie podjęcia zaskarżonej uchwały. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że fakt zbycia działki nr [...] w drodze przetargu jawi się jako kluczowy argument za odmówieniem skarżącemu posiadania interesu prawnego w zaskarżeniu przedmiotowej uchwały. Tymczasem rozpatrując skargę należało oprzeć się na stanie faktycznym sprawy z daty podjęcia zaskarżonej uchwały i ocenić istnienie w sprawie przesłanek z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n.
Za trafny także uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. przez błędną jego wykładnię polegającą na niesłusznym przyjęciu, że w pojęciu "zagospodarowania" w rozumieniu ww. przepisu prawa mieści się także sprzedaż nieruchomości podczas, gdy ww. przepis prawa jako warunek zbycia nieruchomości w trybie bezprzetargowym ustanawia niemożność jej zagospodarowania jako odrębnej nieruchomości. Zgodzić się należy ze skarżącym kasacyjnie, że w tej sytuacji niesłusznie Sąd I instancji uzna sprzedaż przedmiotowej nieruchomości za sposób jej zagospodarowania w rozumieniu art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n.
Wobec zasadności wyżej wskazanych podstaw kasacyjnych, zaskarżone postanowienie należało uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, co orzeczono na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a.
Rozpoznając ponownie sprawę Sąd I instancji, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum, wyjaśni sprawę we wskazanym wyżej zakresie, ustali istnienie przesłanek z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. do zbycia przedmiotowej nieruchomości w trybie bezprzetargowym i stosownie do wyniku tych ustaleń, oceni legalność zaskarżonej uchwały, kierując się przedstawionymi wyżej wywodami.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI