I OSK 125/05

I OSK 125/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-01-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak
Henryk Ożóg /sprawozdawca/
Zbigniew Rausz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
II SA 1731/03 - Wyrok WSA w Warszawie z 2004-07-30
Skarżony organ
Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 71 poz 838
art. 13 ust. 2a, art. 13 ust. 2b
Ustawa dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Zbigniew Rausz, Sędziowie NSA Barbara Adamiak, Henryk Ożóg ( spr.), Protokolant Anna Harwas, po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Jerzego G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2004 r. sygn. akt 6/II SA 1731/03 w sprawie ze skargi Jerzego G. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w W. z dnia 16 stycznia 2003 r. (...) w przedmiocie obciążenia karą za przejazd pojazdem ponadnormatywnym oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad decyzją z dnia 16 stycznia 2003 r. (...) po rozpatrzeniu wniosku wniesionego przez skarżącego Jerzego G., o ponowne rozpatrzenie sprawy obciążenia karą pieniężną w wysokości 15.720 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym po drodze krajowej nr 28 w dniu 10 października 2002 r. bez zezwolenia utrzymał w mocy decyzję z dnia 20 listopada 2002 r.
Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wskazał, że przeprowadzona w dniu 10 października 2002 r. kontrola pojazdu wykazała opisane w protokole kontroli i decyzji naciski osi i przekroczenie masy całkowitej pojazdu marki TATRA o nr rej. (...). Biorąc pod uwagę te ustalenia stwierdzono, że pojazd był nienormatywny, gdyż miał przekroczony dopuszczalny nacisk osi składowych osi wielokrotnej: /II oś/ o ponad 22 kN, /III oś/ o ponad 24 kN oraz przekroczoną dopuszczalną masę całkowitą pojazdu o ponad 2,6 tony, a przewoźnik nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Wskazał, że za przejazd pojazdem nienormatynym bez zezwolenia nakłada się karę pieniężną. Orzekanie i wysokość tej kary reguluje art. 13 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /t.j. Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./, dalej ustawa o drogach publicznych.
Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad nie podzielił poglądu skarżącego, że pojazd przekroczył dopuszczalną masę całkowitą tylko o 40 kg, gdyż według par. 3 ust. 1 pkt c rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów i zakresu ich niezbędnego wyposażenia /Dz.U. nr 44 poz. 432 ze zm./ mówiącego "Dopuszczalna masa całkowita pojazdu trzyosiowego z zachowaniem wymagań, o których mowa w par. 5, nie może przekraczać 24 t." W tym stanie rzeczy w ocenie organu przedstawiony dowód na okoliczność dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu i zapis wynikający z dowodu rejestracyjnego nie mają wpływu na ograniczenia uregulowane obowiązującymi przepisami.
Odnośnie zarzutu strony o niezgodności zastosowanych przepisów z normami Konstytucji i powołaniem się skarżącego na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r., wskazano, że nie ma zastosowania do tej decyzji, ponieważ dotyczy innego stanu prawnego.
W skardze skarżący podtrzymał swoje stanowisko podnosząc, że organ uznając przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu o ponad 2,6 tony nie uwzględnił zapisów wynikających z dokumentów urzędowych tj. dowodu rejestracyjnego zgodnie z którym dopuszczalna masa całkowita pojazdu wynosi 26.600 kg, tak więc w ocenie skarżącego przekroczenie masy całkowitej pojazdu było nieznaczne i wynosiło zaledwie 40 kg.
Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko.
W załączniku do protokółu rozprawy skarżący dodatkowo wskazał, iż przy wydaniu zaskarżonej decyzji miało miejsce rażące naruszenie zasad prawa bowiem podstawę do wydania zaskarżonej decyzji stanowiły dokonane w czasie kontroli pojazdu pomiary nacisków osi i masy całkowitej. Na te wyniki powołuje się Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. Z treści powołanego protokołu wynika, iż "pomiaru nacisków osi i masy całkowitej przedmiotowego pojazdu dokonano przy użyciu przenośnej wagi do pomiarów statycznych /pkt 3 protokołu/. W protokole znajdują się zapisy, z których m.in. wynika, iż kierowca pojazdu poddanego kontroli miał możność zapoznania się z dokumentacją potwierdzającą legalizację przyrządów pomiarowych. Brak jest jednak wzmianki o przepisach powszechnie obowiązujących które normowałyby sposób /procedurę/ dokonywania pomiarów w czasie przeprowadzonej kontroli pojazdu na drodze publicznej pod kątem ładowności oraz dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Podnosząc powyższe postawiono pytanie czy w czasie kontroli pojazdu przy użyciu wag przestrzegano obowiązującej w tym zakresie procedury oraz gdzie /w jakich przepisach/ należy poszukiwać zasad dotyczących tejże procedury. Podniesiono, że w przepisach ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach /Dz.U. 2001 nr 63 poz. 636/, dalej ustawa Prawo o miarach w art. 9 zawarta została delegacja ustawowa dla właściwego do spraw gospodarki ministra do określenia w drodze rozporządzenia procedury dokonywania pomiaru w pojazdach poddanych kontroli pod kątem zachowania parametrów określonych w przepisach ustawy o drogach publicznych oraz przepisów prawa o ruchu drogowym. Zasady te określone zostały dopiero w przepisach zawartych w rozporządzeniu ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 10 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe o ważeniu pojazdów w ruchu.
Zdaniem skarżącego przy wydawaniu zaskarżonych decyzji naruszone zostały przepisy i zasady prawa, gdyż przy przeprowadzeniu kontroli pojazdu należącego do skarżącego nie powołano przepisów prawnych określających sposób przeprowadzenia pomiaru oraz narządów pomiarowych właściwych do przeprowadzenia kontroli pojazdu takiego jakim poruszał się skarżący. Z przedstawionego zarzutu wywiedziono, że skoro skarżący nie mógł ocenić, czy sposób przeprowadzenia kontroli pojazdu jest zgodny z procedurą przyjętą w powszechnie obowiązującym prawie to decyzja oparta na czynnościach /kontrola i sporządzony na jej podstawie protokół/ nie mających oparcia w prawie jest wadliwa i winna zostać uchylona, zgodnie z wnioskiem skarżącego.
Wyrokiem z dnia 30 lipca 2004 r., 6/II SA 1731/03 Sąd skargę J. G. oddalił.
Sąd I instancji stwierdził, iż zgodnie z powołanym w decyzji art. 13 ust. 2a ... "Za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3 ... przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju i za granicą z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach, bez pozwolenia określonymi przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu, pobiera się kary pieniężne". Przepis art. 13 ust. 2b mówi ..."Wysokość kar pieniężnych określa załącznik do ustawy." Kary pieniężne, o których mowa w art. 13 ust. 2 a: Lp. 5 ust. 5 lit. d -... Za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie dopuszczalny jest ruch pojazdów o naciskach osi do 100 kN. dla osi składowej wielokrotnej przy rozstawie osi powyżej 1,30 m ponad 100 kN do 112 kN wysokość kary pieniężnej wynosi 7.560 zł. Lp. 6 ust. 1 lit. "a" -... Za przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu pojedynczego do 5 t włącznie wysokość kary pieniężnej wynosi 600 zł.
Według obowiązujących przepisów tj. par. 3 ust. 1 pkt c Rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów i zakresu ich niezbędnego wyposażenia /Dz.U. nr 44 poz. 432/ dalej rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów i ich niezbędnego wyposażenia "Dopuszczalna masa całkowita pojazdu trzyosiowego z zachowaniem wymagań, o których mowa w par. 5, nie może przekraczać 24 t. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu przedstawiony dowód rejestracyjny oraz opinia na okoliczność dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu nie mają wpływu na ograniczenia uregulowane obowiązującymi przepisami. Oczywistym jest, że pojazd ten poruszając się w miejscach nieobjętych regulacjami prawnymi np. po terenie prywatnym może być dociążony do masy całkowitej natomiast na drogach publicznych masa całkowita pojazdu nie może przekraczać opisywanej wyżej wartości.
W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu organ zastosował prawidłowe przepisy i w sposób właściwy je zinterpretował. Powyższa kara nakładana jest niezależnie od przyczyny przekroczenia dopuszczalnych parametrów, uszkodzonej wagi na miejscu załadunku czy sytuacji finansowej przewoźnika. Brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na który powoływał się przewoźnik nie stanowi okoliczności wyłączającej odpowiedzialność właściciela pojazdu. Jedynym i decydującym kryterium jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnych parametrów. Zgodnie z art. 61 ust. 2, 3, 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 602/ ładunek na pojeździe umieszcza się w taki sposób, aby min. nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę, był zabezpieczony przed zmianą położenia. Ładunek sypki może być umieszczony tylko w szczelnej skrzyni ładunkowej, zabezpieczonej dodatkowo odpowiednimi zasłonami uniemożliwiającymi wysypywanie się ładunku na drogę.
Organ słusznie odrzucił zarzuty skarżącego co do niekonstytucyjności powołanych przepisów bowiem powołanym przez skarżącego orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego zakwestionowano przepisy rozporządzenia, które nie obowiązywało i nie było stosowane w chwili orzekania w przedmiotowej sprawie.
Sąd nie podziela natomiast argumentów skarżącego przedstawionych w załączniku do protokółu rozprawy a dotyczących braku w czasie kontroli pojazdu powszechnie obowiązujących przepisów określających procedury użycia wag.
Skarżący podnosił, że w przepisach ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach, w art. 9 zawarta została delegacja ustawowa dla właściwego do spraw gospodarki ministra do określenia w drodze rozporządzenia procedury dokonywania pomiaru w pojazdach poddanych kontroli pod kątem zachowania parametrów określonych w przepisach ustawy o drogach publicznych oraz przepisów prawa o ruchu drogowym. Wskazując na powyższe podnosił, że z uwagi na brak przepisów powszechnie obowiązujących ważenie odbyło się w sposób nieprawidłowy i uniemożliwiający stronie dokonanie oceny przeprowadzonej kontroli.
Odnosząc się do powyższego zarzutu należy zauważyć, że przepisy ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach, zgodnie z jej art. 34 /z wyjątkiem niektórych przepisów nie mających zastosowania w niniejszej sprawie/ weszły w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. Zgodnie z art. 27 przyrządy pomiarowe zalegalizowane lub uwierzytelnione przed dniem wejścia w życie ustawy, niespełniające jej przepisów, mogą być nadal legalizowane, o ile spełniają wymagania dotychczasowych przepisów, lecz nie dłużej niż przez 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy. Przepis art. 29 ustawy Prawo o miarach stwierdza, że do czasu wejścia w życie przepisów wykonawczych prawna kontrola metrologiczna odbywa się na podstawie przepisów dotychczasowych, nie dłużej jednak niż przez 1 rok od dnia wejścia w życie ustawy. W tym stanie rzeczy należy zauważyć, że kontrolę pojazdów wykonywaną przy użyciu wag posiadających legalizację należało przeprowadzać zgodnie z instrukcją o dokonywaniu kontroli kierujących pojazdami, sprawdzaniu wymiarów, nacisków osi i masy całkowitej pojazdów oraz nakładaniu grzywien w drodze mandatu karnego oraz dokumentów legalizujących użytą wagę. Z protokółu zatrzymania i kontroli pojazdu z dnia 10 października 2002 r. wynika, że przed rozpoczęciem czynności kontrolnych kierujący pojazdem został poinformowany o zasadach kontroli i dokumentach legalizujących wagę.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, dalej p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik J. G. wniósł alternatywnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji lub rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. i uwzględnienie skargi J. G. z dnia 24 lutego 2003 r. Skarżący zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię /art. 188 pkt 1 p.p.s.a./, a to:
- art. 13 ust. 1 pkt 2 oraz art. 13c ust. 1 oraz 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, poprzez przyjęcie, iż mimo tego, iż pojazd, jakim poruszał się skarżący uzyskał akceptację techniczną w toku procesu rejestracyjnego, możliwe jest nałożenie na niego kary zgodnie z tymi przepisami.
2. naruszenie przepisów proceduralnych, mających istotny wpływ na wynik postępowania /art. 188 pkt 2 p.p.s.a./, a to:
- art. 6, art. 7, art. 8 Kpa oraz art. 2, art. 87 Konstytucji, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na akcie, nie zaliczanym do powszechnie obowiązującego prawa.
Skarżący podniósł, iż obciążenie opłatą z tytułu poruszania się po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym, przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności sprawy, jest niesłuszne. Trzeba bowiem pamiętać o tym, iż pojazd należący do skarżącego przeszedł szereg badań technicznych, których prawidłowość była dodatkowo kontrolowana w procesie rejestracji pojazdu. W dowodzie rejestracyjnym wskazano, jaka jest maksymalna ładowność pojazdu, zezwalając tym samym na poruszanie się tym pojazdem w sytuacji, gdy osiągnie on masę nie większą niż wskazaną w dowodzie rejestracyjnym. Przypomnieć należy, iż obowiązkowi rejestracji podlegają jedynie te pojazdy, które poruszają się po drogach publicznych; pojazd, który porusza się jedynie po terenie prywatnym nie musi być rejestrowany. Tym samym więc uznać należy, iż jeśli w dowodzie rejestracyjnym w kategorii ładowność wskazana zostanie jakaś wielkość jako maksymalna, to oznaczać to będzie, iż pojazd może poruszać się po drogach publicznych, o ile jego masa nie przekroczy tej maksymalnej wielkości.
Tymczasem skarżący został obciążony opłatą nie tylko za fakt przekroczenia dopuszczalnej ładowności o 40 kg, ale również za część ładunku, którego masa mieści się w dozwolonym przedziale zakreślonym w dowodzie rejestracyjnym. Należy więc uznać, iż taka wykładnia przepisów ustawy o drogach publicznych jest niesłuszna, gdyż prowadziłaby do przyjęcia, iż polski system prawny obciążony jest dość poważnym błędem aksjologicznym, co przecież w demokratycznym państwie prawnym nie powinno mieć miejsca.
Co więcej, podstawą faktyczną dla wydania decyzji, mocą której możliwe jest obciążenie osoby karą pieniężną za przejazd pojazdem nienormatywnym na mocy art. /brak - uwaga Sądu/ ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych jest fakt, iż masa pojazdu nieposiadającego specjalnego zezwolenia w tym zakresie przekracza wielkość określoną w przepisach prawa. Wymierzenie takiej kary stanowi władczą ingerencję organu administracji państwowej w sferę praw jednostki, tym samym więc ustalenie przekroczenia dopuszczalnej masy pojazdu musi przebiegać według właściwej procedury. Ponieważ nawet niewielkie procentowo niedokładności narzędzia, za pomocą którego dokonywany jest pomiar, skutkują ogromnymi rozbieżnościami ilościowymi, koniecznym jest, aby stosowane wagi i urządzenia pomiarowe spełniały określone warunki, pozwalające na ich legalizację. Warunki takie powinny być określone w sposób jednolity w przepisach o charakterze powszechnie obowiązującym, aby możliwe było jednakowe traktowanie identycznych przypadków przez różne organy państwowe i samorządowe, którym ustawa o drogach publicznych przyznaje dość rozległe kompetencje w tym zakresie.
Biorąc zaś pod uwagę fakt, iż w toku ważenia pojazdu, którego rezultat decyduje przecież o obowiązku poniesienia opłaty, stosunkowo łatwo może dojść do nadużyć co do wymagań proceduralnych w tym zakresie, regulowane one być muszą również za pomocą przepisów prawa powszechnie obowiązujących, aby obywatel, którego prawa zostały w ten sposób naruszone, miał możliwość skutecznej obrony za pomocą środków zaskarżenia, przewidzianych przepisami prawa.
Tymczasem w dniu, w którym skarżący obciążony został opłatą z tytułu przejazdu pojazdem nienormatywnym po drogach publicznych kwestie te regulowało zarządzenie nr 39 prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu, którego obowiązywanie zostało utrzymane do dnia 13 marca 2004 r., kiedy to w życie weszło rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej o tym samym tytule. Jednakże zgodnie z art. 87 Konstytucji zarządzenia nie są przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Oznacza to, iż akt ten może co najwyżej zawierać wskazówki dla urzędników służbowo podległych organowi wydającemu zarządzenie, lecz nie może być podstawą dla dokonywania jakichkolwiek działań z zakresu administracji publicznej względem obywateli. Należy więc stwierdzić, iż obciążenie skarżącego opłatą, której wysokość ustalono na podstawie pomiaru dokonanego w oparciu o przepisy tzw. "prawa powielaczowego" stanowi rażące naruszenie zasad demokratycznego państwa prawnego /art. 2 Konstytucji/ i dlatego też takie rozstrzygnięcie administracyjne nie powinno funkcjonować w obrocie prawnym.
Ze względu na powyżej przedstawione argumenty skarga niniejsza jest uzasadniona i zasługuje na uwzględnienie zgodnie z żądaniem skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W świetle przepisu art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a./ Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie /art. 174 pkt 1 p.p.s.a./ lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 174 pkt 2 p.p.s.a./
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 13 ust. 1 pkt 2 oraz art. 13c ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, poprzez przyjęcie, iż mimo, że pojazd jakim poruszał się skarżący uzyskał akceptację techniczną w toku procesu rejestracyjnego, możliwe jest nałożenie na niego kary zgodnie z tymi przepisami. W skardze tej zarzucono również naruszenie przepisów proceduralnych, mających istotny wpływ na wynik postępowania, tzn. art. 6, art. 7, art. 8 Kpa oraz art. 2 i art. 87 Konstytucji, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na akcie, nie zaliczanym do powszechnie obowiązującego prawa.
Jednakże w dacie wydania decyzji przez organ II instancji przepis art. 13 ust. 1 ustawy o drogach publicznych nie zawierał w ogóle pkt 2, gdyż składał się z ustępów: 1, 2 /pkt od 1a do 6/, 2a, 2b, 3 /pkt od 1 do 4/, 3a, 4 i 5. Wspomniana ustawa nie zawierała w tym czasie przepisu art. 13c składającego się z ust. 1 i ust. 2. Istotne jest, że sąd I instancji rozpoznając skargę związany jest stanem prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a nie stanem prawnym obowiązującym w dacie wyrokowania. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji oddalającego skargę na zaskarżoną decyzję administracyjną obowiązany jest również uwzględnić stan prawny obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji.
Jednak z uzasadnienia zarzutu przytoczonego w pkt 1 podstaw skargi kasacyjnej można wywieść, iż skarżący zarzuca błędną wykładnię art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, który obowiązywał w dacie wydania decyzji zaskarżonej do sądu I instancji.
Natomiast przepis art. 13c został dodany do ustawy o drogach publicznych na mocy art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych i o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 200 poz. 1953 ze zm./. Zmiany te weszły w życie z dniem 24 listopada 2003 r.
Z treści art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych wynika, że za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3 /pojazdy zarejestrowane w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach/, bez zezwolenia określonego przepisami prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nieuiszczenie opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 4 /za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach/, pobiera się kary pieniężne.
Wysokość kar pieniężnych, o których mowa w ust. 2a, określa załącznik do ustawy /art. 13 ust. 2b powołanej ustawy o drogach publicznych/.
Sąd I instancji prawidłowo zinterpretował przepis art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych.
Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu kontroli z 10 października 2002 r. przeprowadzonej przez Rejon Dróg w W. wynika, iż pojazd skarżącego marki TATRA, nr rejestracyjny (...), przekroczył dopuszczalny nacisk osi składowych: II oś o ponad 22 kN i III oś o ponad 24 kN oraz przekroczył dopuszczalną masę całkowitą pojazdu o ponad 2,6 tony i że przewoźnik nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.
Przy obliczeniu tych parametrów uwzględniono tolerancję błędu 200 kg + 2% dla każdej osi.
Stosownie zaś do par. 3 ust. 1pkt 1 lit. "c" rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów i zakresu ich niezbędnego wyposażenia dopuszczalna masa całkowita pojazdu trzyosiowego z zachowaniem wymagań, o których mowa w par. 5, nie może przekraczać 24t.
W świetle powyższego nie zasługuje na uwzględnienie argument przytoczony w skardze kasacyjnej w celu uzasadnienia zarzutu błędnej wykładni art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, że "w dowodzie rejestracyjnym pojazdu wskazano jaka jest maksymalna ładowność pojazdu, co oznacza, iż pojazd ten może poruszać się po drogach publicznych, o ile jego masa nie przekroczy tej wielkości". Zdaniem wnoszącego kasację wadliwa interpretacja wspomnianego art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych spowodowała, że skarżący został obciążony opłatą nie tylko za fakt przekroczenia dopuszczalnej ładowności o 40 kg, ale również za część ładunku, którego masa mieści się w dozwolonym przedziale zakreślonym w dowodzie rejestracyjnym
W ocenie Sądu pogląd ten jest błędny. Parametry określone w dowodzie rejestracyjnym pojazdu /dopuszczalna ładowność/ nie mają wpływu na wynik sprawy, gdyż są to parametry techniczne pojazdu, których przekroczenie powoduje uszkodzenie pojazdu. Dopuszczalna masa całkowita pojazdu /ciężar własny pojazdu + ciężar ładunku/ określona jest ze względu na stan drogi. /por. wyrok NSA z dnia z dnia 20 kwietnia 1998 r. /II SA 174/98 - Lex nr 41646/.
Wymierzenie kary pieniężnej następuje zatem za przejazd bez wymaganego zezwolenia pojazdem nienormatywym czyli pojazdem przekraczającym parametry /dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, nacisku osi/ określone w par. 3 i par. 5 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. Wymierzenie tej kary nie następuje wskutek przekroczenia wielkości parametrów określonych w dowodzie rejestracyjnym pojazdu.
Konsekwencją powyższych ustaleń było zatem wymierzenie przez organy administracji orzekające w sprawie kary pieniężnej, o której mowa w art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych. Wymierzenie tej kary jest obowiązkowe.
Podkreślić należy, iż sąd I instancji słusznie wskazał, że kara ta nakładana jest niezależnie od przyczyny przekroczenia dopuszczalnych parametrów, uszkodzonej wagi na miejscu załadunku, czy sytuacji finansowej przewoźnika. Brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu, na który powołał się przewoźnik nie stanowi natomiast okoliczności wyłączającej odpowiedzialność właściciela pojazdu.
Jedynym i decydującym kryterium wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 13 ust. 2a i 2b jest przekroczenie dopuszczalnych parametrów, określonych we wspomnianym rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia.
Podniesienie zaś zarzutu błędnej wykładni przepisu art. 13c ust. 1 i ust. 2 ustawy o drogach publicznych, staje się nieskuteczne gdyż, jak wskazano, z analizy przepisów tej ustawy wynika, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie zawierała ona w ogóle przepisu tak oznaczonego.
Odnośnie zaś zarzutu naruszenia przez sąd I instancji "przepisów proceduralnych, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7 i art. 8 Kpa oraz art. 2 i art. 87 Konstytucji, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na akcie na niezaliczanym do prawa powszechnie obowiązującego" stwierdzić należy jego niezasadność przez to, że Sąd ten w ogóle nie stosuje przepisów Kodeksu Postępowania Administracyjnego kierując się w szczególności Prawem o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarzut ten poza tym mógł być adresowany do organów administracji, a nie Sądu I instancji. Sądy administracyjne nie są przy tym uprawnione do kontroli naruszenia zasady słuszności wyrażonej w art. 2 Konstytucji. Odnosząc się do naruszenia art. 87 Konstytucji podkreślić trzeba, że mimo, iż w myśl art. 87 Konstytucji zarządzenia nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa to jednak, kompetencja do wydawania zarządzeń jako aktów o charakterze wewnętrznym została przewidziana w art. 93 ust. 2 Konstytucji, natomiast z ust. 3 tego przepisu wynika, że zarządzenia te podlegają kontroli sprawowanej przez Trybunał Konstytucyjny w zakresie ich zgodności z powszechnie obowiązującym prawem. Sądy administracyjne nie są więc uprawnione do badania konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa. Przepis art. 188 Konstytucji zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.
Odnośnie zaś zarzutu naruszenia przepisów postępowania poprzez zastosowanie zarządzenia nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów, stwierdzić należy, iż z protokołu zatrzymania i kontroli pojazdu z dnia 10 października 2002 r., wynika, że pomiaru nacisków osi i masy całkowej pojazdu dokonano urządzeniami posiadającymi legalizację Urzędu Miar. Ponadto z protokołu tego wynika, że skarżący został pouczony o zasadach kontroli nacisków osi i masy pojazdu przy użyciu wag samochodowych i o przysługujących mu prawach oraz że skarżącemu okazano m.in. świadectwa legalizacji przyrządów pomiarowych i protokół pomiaru pochyłości terenu na stanowisku do ważenia pojazdów. Czynności tych skarżący nie kwestionował, zgłaszając jedynie uwagę, że "na miejscu załadunku nie było możliwości zważenia ładunku więc był przekonany, że ładunek jest prawidłowy".
Bezzasadny jest również zarzut, iż skarżącemu wymierzono bez podstawy prawnej karę pieniężną za przejazd pojazdem nienormatywnym, oparty na twierdzeniu, że "kara ta została ustalona na podstawie zarządzenia nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów, które obowiązywało do dnia 13 marca 2004 r.", ponieważ podstawę prawną do wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym stanowił przytoczony wyżej art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych. Wysokość kar pieniężnych określał zaś załącznik do tej ustawy /art. 13 ust. 2b/. Dodać trzeba, iż z protokołu zatrzymania i kontroli pojazdu z dnia 10 października 2002 r. /pkt nr 8 -"inne postanowienia"/ wynika wyraźnie, że przewoźnik zostanie obciążony karą pieniężną za przejazd pojazdem nienormatywnym na podstawie art. 13 ust. 2 i 2b ustawy o drogach publicznych oraz że z chwilą sporządzenia tego protokołu zostaną podjęte w postępowaniu administracyjnym czynności zmierzające do wydania decyzji w sprawie obciążenia karą pieniężną za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Podstawę prawną do wydania zaskarżonej do sądu I instancji decyzji stanowił art. 13 ust. 2a i 2b ustawy o drogach publicznych. Zarządzenie zaś wydane na podstawie delegacji ustawowej może regulować kwestie o charakterze wewnętrznym, organizacyjnym związane ze stosowaniem urządzeń pomiarowych przeznaczonych do ważenia pojazdów.
W podstawie prawnej protokołu zatrzymania i kontroli pojazdu powołano art. 89 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym /Dz.U. nr 125 poz. 1371 ze zm./, z którego wynika, że zarządcy dróg są uprawnieni do kontroli m.in. zezwoleń na przejazd pojazdu, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. W podstawie tej wskazano również przepis par. 15 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 25 maja 1999 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego /Dz.U. nr 53 poz. 563 ze zm./, z którego wynikało m.in. że pracownicy zarządów dróg są uprawnieni do kontroli pojazdów, co do których istnieje uzasadnione podejrzenie, że przekraczają dopuszczalną masę lub naciski osi /par. 15 ust. 1 pkt 1/, jak również że pracownicy ci są upoważnieni w ramach wykonywania czynności kontrolnych do: zatrzymywania pojazdów /ust. 2 pkt 1/; sprawdzania dokumentów wymaganych w związku z używaniem pojazdu /ust. 2 pkt 3/; sprawdzania stanu technicznego, wyposażenia, ładunku, wymiarów, masy lub nacisku osi pojazdu znajdującego się na drodze /ust. 2 pkt 4/; używania przyrządów kontrolno-pomiarowych służących w szczególności do badania pojazdu, określenia jego masy lub nacisku osi /ust. 2 pkt 5/ oraz uniemożliwiania jazdy pojazdem przekraczającym dopuszczalną masę lub naciski osi albo uszkadzającym lub niszczącym drogę /ust. 2 pkt 6/. W podstawie tej powołano także ogólnie przepisy rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia /przepisy tego aktu znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie zostały już omówione wyżej/. Organy administracji orzekające w niniejszej sprawie /zarządcy dróg/, które miały uzasadnione podejrzenie, że pojazd przekroczył dopuszczalną masę lub nacisk osi były zatem uprawnione do przeprowadzenia kontroli pojazdu uczestniczącego w ruchu drogowym polegającej na sprawdzeniu m.in. masy i nacisków osi pojazdu przy użyciu przyrządów kontrolno-pomiarowych.
W dacie wydania zaskarżonej decyzji /czyli 16 stycznia 2003 r./ obowiązywała ustawa z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach /Dz.U. nr 63 poz. 636/, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r., z wyjątkiem niektórych jej przepisów nie mających zastosowania w niniejszej sprawie. Z treści art. 27 powołanej ustawy Prawo o miarach wynika, że przyrządy pomiarowe zalegalizowane lub uwierzytelnione przed dniem wejścia w życie ustawy, niespełniające jej przepisów, mogą być nadal legalizowane, o ile spełniają wymagania dotychczasowych przepisów, lecz nie dłużej niż przez 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy, z wyłączeniem przyrządów kontrolnych, o których mowa w przepisach o czasie pracy kierowców. Stosownie do art. 29 tej ustawy do czasu wejścia w życie przepisów wykonawczych prawna kontrola metrologiczna odbywa się na podstawie przepisów dotychczasowych, nie dłużej jednak niż przez 1 rok od dnia wejścia w życie ustawy. Natomiast rodzaje przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej uregulowało wydane na podstawie art. 8 ust. 2 i art. 9 pkt 6 ustawy Prawo o Miarach rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 lutego 2003 r. w sprawie przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej oraz rodzajów przyrządów pomiarowych, które są legalizowane bez zatwierdzenia typu /Dz.U. nr 41 poz. 351 ze zm./, które weszło w życie z dniem 25 marca 2003 r. W myśl par. 1 pkt 6 lit. "e" wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu podlegają prawnej kontroli metrologicznej jako przyrządy pomiarowe służące do pomiaru masy. Rozporządzenie to utraciło moc z dniem 14 maja 2005 r., kiedy weszło w życie rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie rodzajów przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej oraz zakresu tej kontroli /Dz.U. nr 74 poz. 653/. Przepis par. 1 pkt 27 rozporządzenia z dnia 30 marca 2005 r. stanowi, że prawnej kontroli metrologicznej obejmującej zatwierdzenie typu i legalizacje pierwotną oraz ponowną podlegają m.in. wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu. Natomiast wymagania metrologiczne, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu uregulowało dopiero wydane na podstawie art. 9 pkt 3 powołanej ustawy Prawo o Miarach - rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004 r. pod takim samym tytułem /Dz.U. nr 35 poz. 316/, które weszło w życie z dniem 13 marca 2004 r. Warunki i tryb prawnej kontroli metrologicznej uregulowało zaś wydane na podstawie art. 9 pkt 1, 2, 4 i 5 ustawy Prawo o miarach rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych /Dz.U. nr 77 poz. 730/, które weszło w życie z dniem 28 kwietnia 2004 r. Szczegółowy zakres badań wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu określa załącznik nr 14 tego rozporządzenia, a w szczególności ust. 1, ust. 4 pkt 4 tego załącznika.
Mając na uwadze datę przeprowadzenia kontroli pojazdu /10 października 2002 r./, datę wydania decyzji, która została zaskarżona do sądu I instancji /16 stycznia 2003 r./ oraz treść art. 27 powołanej ustawy Prawo o Miarach, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. stosownie do którego urządzenia pomiarowe zalegalizowane przed dniem wejścia w życie tej ustawy, niespełniające jej przepisów, mogą być nadal legalizowane, o ile spełniają wymagania dotychczasowych przepisów, lecz nie dłużej niż przez 10 lat od dnia wejścia w życie; i że wymienione wyżej rozporządzenia wydane na podstawie art. 8 i 9 tej ustawy nie obowiązywały w dniu wydania wspomnianej decyzji, jak również fakt, że z protokołu zatrzymania i kontroli pojazdu jednoznacznie wynika, iż: pomiaru masy i nacisków osi dokonano wagami samochodowymi posiadającymi legalizację Urzędu Miar, przy czym skarżącemu okazano świadectwa legalizacji urządzeń pomiarowych i że skarżący miał możliwość sprawdzenia zgodności numerów fabrycznych wag ze świadectwami legalizacji, a przed rozpoczęciem czynności kontrolnych skarżący został poinformowany m.in. o zasadach kontroli nacisków osi i masy pojazdu przy użyciu wag samochodowych i czynności tych nie kwestionował - przyjąć należy, iż w niniejszej sprawie kontrola pojazdu dokonana została na podstawie zalegalizowanych urządzeń pomiarowych, a więc w sposób zgodny z przepisami przytoczonymi w podstawie prawnej tego protokołu. Skoro kontrola ta wykazała, iż pojazd skarżącego był nienormatywny, to oznacza, że organy orzekające w sprawie zobowiązane były na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b ustawy o drogach publicznych do wymierzenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną.