I OSK 1237/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, potwierdzając, że wnuczka nie jest uprawniona do świadczenia, gdy żyje matka niepełnosprawnej babci, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce sprawującej opiekę nad niepełnosprawną babcią. Kluczowym zagadnieniem była interpretacja art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uzależnia przyznanie świadczenia od braku możliwości sprawowania opieki przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności (tu: matkę). Sąd uznał, że skoro matka niepełnosprawnej babci nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to ona jest pierwsza w kolejności do świadczenia, a wnuczka nie może go otrzymać. NSA oddalił skargę, opierając się na uchwale siedmiu sędziów NSA.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną N. M. od wyroku WSA w Gdańsku, który oddalił jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie wyroku i decyzji, argumentując naruszenie prawa materialnego (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych) poprzez błędną wykładnię, twierdząc, że nie jest wymagane pokrewieństwo w pierwszym stopniu, a jedynie obowiązek alimentacyjny. Zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, działając w granicach skargi kasacyjnej i opierając się na uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w pierwszej kolejności osobie zobowiązanej do alimentacji, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sprawie matka niepełnosprawnej babci, będąca córką osoby wymagającej opieki, nie posiadała takiego orzeczenia, co wykluczało możliwość przyznania świadczenia wnuczce. Sąd uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i oddalił skargę.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, wnuczka nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sytuacji.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz uchwałą siedmiu sędziów NSA I OPS 2/22, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu (np. wnuczce) tylko wtedy, gdy rodzice osoby wymagającej opieki (tu: matka niepełnosprawnej babci) nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ matka nie posiadała takiego orzeczenia, ona jest pierwsza w kolejności do świadczenia, co wyklucza wnuczkę.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (8)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną, innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż współmałżonek jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193
Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 23
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naruszenie przepisów postępowania (art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a.).
Godne uwagi sformułowania
W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (...), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie czy skarżącej (wnuczce) przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znaczym babcią H.L. (pierwsza grupa inwalidztwa), w sytuacji gdy żyje matka skarżącej K. L. i nie legitymuje się - na dzień wydawania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności... Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (...) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki (...) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Powiększone skład Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej.
Skład orzekający
Iwona Bogucka
przewodniczący
Piotr Przybysz
członek
Dariusz Chaciński
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście kolejności uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w przypadku braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na uchwale siedmiu sędziów NSA, co nadaje mu dużą moc wiążącą w podobnych sprawach. Dotyczy specyficznej sytuacji braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u matki niepełnosprawnej osoby.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i jego interpretacji, co jest istotne dla wielu obywateli. Uchwała siedmiu sędziów NSA nadaje jej znaczenie precedensowe.
“Kto pierwszy dostanie świadczenie pielęgnacyjne? NSA rozstrzyga o kolejności uprawnionych.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 1237/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-01-15 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-06-10 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Dariusz Chaciński /sprawozdawca/ Iwona Bogucka /przewodniczący/ Piotr Przybysz Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane II SA/Gd 725/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-03-06 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 615 art. 17 ust. 1a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 725/23 w sprawie ze skargi N. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 31 maja 2023 r. nr SKO.421.277.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 6 marca 2024 r. II SA/Gd 725/23, oddalił skargę N. i M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 31 maja 2023 r. nr SKO.421.277.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła N. M. zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj.: 1. art. 17 ust. 1a ustawy z dn. 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że Skarżąca nie jest spokrewniona z babcią w pierwszy stopniu, a co za tym idzie w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 17 ust. 1a ustawy, w sytuacji gdy w ugruntowanym orzecznictwie przyjmuje się, że osobą uprawnioną do świadczenia jest nie tylko osoba spokrewniona w pierwszym stopniu czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale każda spokrewniona, na której obowiązek ten nie ciąży, tj. będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie; II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez brak jakiegokolwiek merytorycznego rozpoznania zarzutów zawartych w skardze z dn. 31.07.2023 r., a nawet brak opisania choćby w części historycznej uzasadnienia wyroku zarzutów zawartych w skardze w pkt 1.1.; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe ustalenie (s. 6 uzasadnienia wyroku), że córka H. L. – K. L. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się orzeczenie z dn. [...] r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], na mocy którego matce Skarżącej – K. L. został przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności i fakt ten opisał nawet Sąd na s. 2 uzasadnienia. Mając na uwadze powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 31.05.2023 r. i poprzedzającej ją decyzji; 2) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym; 3) przyznanie na rzecz skarżącej zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania. Należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a.. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną stwierdzić należy, iż nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie czy skarżącej (wnuczce) przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znaczym babcią H.L. (pierwsza grupa inwalidztwa), w sytuacji gdy żyje matka skarżącej K. L. i nie legitymuje się - na dzień wydawania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, posiadająca jednak orzeczenie o ograniczonym stopniu niepełnosprawności. W sprawie bezspornym jest, że H. L. na mocy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym (trwałym). Babcią ma się opiekować wnuczka – N. M. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa rozbieżne stanowiska odnoszące się do kwestii tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki. Powyższa rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych stała się asumptem do wystąpienia przez Rzecznika Praw Obywatelskich do Naczelnego Sądu Administracyjnego o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Po rozpoznaniu powyższego wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 14 listopada 2022 r. uchwałę w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22, w której stwierdzono, że: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Innymi słowy w rozstrzygnięciu tej uchwały stwierdzono m. in., że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z pominięciem kolejności alimentacyjnej, jest legitymowanie się przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności do świadczeń alimentacyjnych wobec osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W uzasadnieniu powołanej uchwały powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził, że akceptuje tezę, że wykładnia powinna mieć charakter kompleksowy, powinna być przeprowadzana z wykorzystaniem różnych dyrektyw, w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej z możliwości interpretacyjnych. Zatem, posłużenie się argumentami systemowymi, celowościowymi, czy funkcjonalnymi ma na celu usunięcie wątpliwości spowodowanych wieloznacznością czy nieostrością wyrażeń użytych w tekście prawnym. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym, czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Ustawodawca zasadniczo (choć nie wyłącznie) wyznaczył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca odsyła w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyłącznie w zakresie dotyczącym kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. W ten sposób ustawodawca wyznaczył po części zakres podmiotowy ustawy, tj. osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny są uprawnione do ubiegania się oświadczenie. Z uwzględnieniem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawodawca dokonał także podziału tych osób na spokrewnione w pierwszym stopniu i stopniu dalszym (zobowiązanych do alimentacji w pierwszej i dalszej kolejności), jak też uwzględnił pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonków względem siebie. Kolejność dostępu do świadczenia określona w art. 17 ust. 1a pkt 2 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest zatem co do zasady zgodna z kolejnością realizowania się obowiązku alimentacyjnego i pod względem systemowym regulacja ta nie prowadzi do sprzeczności i nie narusza spójności systemowej. W tym wymiarze regulacja ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest w pełni koherentna z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, i zawiera pewne własne rozwiązania, istotne ze względu na przedmiot jej regulacji. Odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców. Jednak kwestią wymagającą rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego, ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Podkreślono, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W ocenie powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji RP, określił bowiem katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest - zdaniem powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego - sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2024 r. I OSK 2428/22). W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w pierwszej kolejności córce – K. L.. Dopiero w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. dziecko osoby wymagającej opieki nie może podjąć się opieki z uwagi na swój stan zdrowia, o świadczenie pielęgnacyjne wystąpić może osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy. Z tym, że ustawodawca wyraźnie wskazał, że osobą najbliższą, która nie może podjąć się opieki jest jedynie ta osoba, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji, powyższe doprowadziło do wniosku, że zarzut materialnoprawny oparty na naruszeniu art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie był trafny a skoro tak, to za niezasadny należało uznać także zarzut naruszenia przepisów postępowania. Jak bowiem wyżej wywiedziono, nie legitymowanie się przez córkę osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na dzień złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, wyklucza dalszego członka rodziny od możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca kasacyjnie podnosi naruszenie przepisów art. 141 § 4, art. 133 § 1 oraz art. 134 § 1 próbując zakwestionować zasadność wykładni przepisów prawa materialnego dokonanej przez Sąd I instancji. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, wskazać należy, że zgodnie z przywołanym w podstawie kasacyjnej art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Do naruszenia tego przepisu mogłoby dojść, gdyby sąd wyszedł poza granice rozpoznawanej sprawy lub gdyby nie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji w pełnym zakresie. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanej sprawie. Nie można natomiast oczekiwać od sądu, jak zdaje się to czynić autor skargi kasacyjnej, że na podstawie tego przepisu sąd administracyjny jest zobowiązany do prowadzenia autonomicznego postępowania dowodowego, czy też, że naruszeniem tego przepisu jest zaakceptowanie ustaleń faktycznych dokonanych przez organy wbrew stanowi, jaki byłby korzystny dla strony postępowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że o zakresie postępowania dowodowego w rozpoznawanej sprawie decydowały przepisy prawa materialnego, których wykładni Sąd I instancji dokonał w sposób prawidłowy. Zarówno Sąd I instancji jak i organ odwoławczy trafnie stwierdziły, że skoro H. L. ma córkę, która na dzień wydania decyzji nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wynikający z art. 128 w zw. z art. 23 k.r.o., co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane skarżącej. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI