I OSK 1234/21

I OSK 1234/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Piotr Niczyporuk /sprawozdawca/
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Rz 51/20 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2021-03-22
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Zientala po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. E. i S. S., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, z dnia 22 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 51/20, w sprawie ze skargi A. E., J. S., A. S., M. S., S. S. i M. P., na decyzję Wojewody Podkarpackiego, z dnia 27 listopada 2019 r. nr N-I.7581.2.93.2018, w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, 1. odrzuca skargę kasacyjną A. E.; 2. oddala skargę kasacyjną S. S..
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 51/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę A. E., J. S., A. S., M. S., S. S. i M. P. (dalej: Skarżący) na decyzję Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda") z 27 listopada 2019 r. nr N-I.7581.2.93.2018 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli A. E. i S. S. (dalej: "Skarżący"), zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie:
I. Naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez oddalenie skargi pomimo błędnej oceny materiału dowodowego i dokonania przez wojewodę ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym sprawy, skutkującej niezasadnym przyjęciem, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całości nieruchomości oznaczonej w chwili wywłaszczenia jako działka nr [...] w obr. [...], podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego powinna prowadzić do przyjęcia, że cel ten nie został zrealizowany dla obszaru działki nr [...], a w szczególności:
1. prawidłowo wyinterpretowany cel wywłaszczenia nie obejmował budowy bliżej niesprecyzowanej "infrastruktury towarzyszącej";
2. wykorzystanie nieruchomości na cel związany z wywłaszczeniem ("pod budowę hali widowiskowo-sportowej") nie zostało wykazane treścią dokumentów, w tym planów realizacyjnych, a wykorzystanie obszaru obecnej działki [...] jako niezagospodarowanego terenu porośniętego trawą nie stanowiło zamierzonego celu wywłaszczenia i nie stanowi elementu inwestycji hali widowiskowo-sportowej;
3. wydzielenie i zwrot działki niewykorzystanej na cel wywłaszczenia skutkujący powstaniem działki niewielkich rozmiarów, nie będzie prowadził do nieuzasadnionej fragmentaryzacji działki.
II. Naruszenie prawa materialnego, a to:
a) art. 136 ust. 1 i 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm., dalej: "u.g.n."), poprzez niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całości nieruchomości oznaczonej w chwili wywłaszczenia jako działka nr [...] w obr. [...], a w konsekwencji powyższego orzeczenie o odmowie zwrotu, pomimo braku wystąpienia negatywnych przesłanek wyłączających możliwość zwrotu nieruchomości;
b) art. 137 ust. 2 u.g.n., poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, wyrażające się w przyjęciu, że ze względu na niewielki odcinek działki niewykorzystanej dla celów wywłaszczenia w stosunku do powierzchni wywłaszczonej nieruchomości brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości, a w konsekwencji orzeczeniu o odmowie zwrotu, podczas gdy rozmiar działki przeznaczonej do zwrotu powinien mieć charakter irrelewantny dla zasadności zwrotu.
Wobec powyższego wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wnieśli o zwrot kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od Sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej konieczne jest podkreślenie, że ze względu na to, że konstrukcja art. 174 p.p.s.a. umożliwia zaskarżenie wszelkich naruszeń prawa, jakich mógł się dopuścić Sąd I instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia, granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą kasacyjnie. Powinny one zawsze zostać wyznaczone w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2009 r., sygn. akt II FSK 1688/07; wyrok dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej, czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1420/14, źródło CBOSA). Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z brzmienia tego przepisu wynika, że skarga kasacyjna nie może być skutecznie wniesiona bez uprzedniego złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego skargę, bowiem termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna bieg od dnia doręczenia stronie, która złożyła taki wniosek, odpisu wyroku z uzasadnieniem. Strona, która w przypadku wyroku oddalającego skargę, nie wystąpiła z wnioskiem o uzasadnienie tego wyroku, nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej nawet w sytuacji, gdy orzeczenie to zostało uzasadnione i doręczone na wniosek innej strony tego postępowania. Z przepisu tego wynika zatem w sposób jednoznaczny, że warunkiem skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej jest uprzednie otrzymanie uzasadnienia wyroku. Wobec powyższego brak wystąpienia z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku przez Skarżącą stanowi "inną przyczynę" niedopuszczalności skargi kasacyjnej, uzasadniającą jej odrzucenie na podstawie art. 178 p.p.s.a. Przyczyna ta nie ma zaś charakteru braku formalnego, który mógłby zostać uzupełniony.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że w aktach sprawy (s. 102 akt sądowych) znajduje się wniosek pełnomocnika o sporządzenie uzasadnienia wyroku złożonego wyłącznie w imieniu S. S. Wynika to zarówno z części wstępnej tego wniosku, jak również z jego treści, w której wskazano, że pełnomocnik działa w imieniu i na rzecz Skarżącego S. S. Skoro niezłożenie przez stronę skarżącą – A. E. wniosku o sporządzenie uzasadnienia jest okolicznością niebudzącą wątpliwości, należało uznać wniesioną w jej imieniu skargę kasacyjną za niedopuszczalną i ją odrzucić na podstawie art. 178 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie w imieniu S. S. została oparta zarówno na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, jak i zarzucie naruszenia prawa materialnego. W takiej sytuacji rozpatrzeniu w pierwszej kolejności, co do zasady, podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydanego wyroku, został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania. Jednakże zakres postępowania dowodowego wynika z przesłanek ukształtowanych przez prawo materialne. Dlatego też obydwa zarzuty kasacyjne w niniejszej sprawie pozostają ze sobą w związku.
Na wstępie należy zaznaczyć, że zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. zawarty w petitum skargi kasacyjnej został wadliwie skonstruowany. Przepis ten dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne. Skarżące kasacyjnie nie wskazały konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w ich ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzowały zarzutu, nie przytoczyły właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwiły ustalenie granic zaskarżenia. Skoro zatem art. 8 k.p.a. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to Skarżące kasacyjnie muszą wskazać chociażby konkretny paragraf, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszony przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, źródło CBOSA).
Należy również podkreślić, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (źródło CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może jednak zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać, bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13, źródło CBOSA), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia przez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. I FSK 1679/11, źródło CBOSA). Natomiast to autor skargi kasacyjnej winien przywołać podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie wskazać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jego zdaniem naruszył Sąd I instancji. Stanowi to jego powinność, gdyż jest on profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1151/21, źródło CBOSA).
Oceniając wyrok Sądu I instancji - w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej S. S. - Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za pozbawione uzasadnionych podstaw.
Niezasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Zarzuty te zostały uzasadnione oddaleniem skargi w następstwie przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego ustalonego przez organy. W ocenie Skarżącego kasacyjnie nie został dokładnie wyjaśniony stan faktyczny sprawy, a konkretnie cel wywłaszczenia. Skarga kasacyjna zarzuca błędną ocenę materiału dowodowego i dokonania przez wojewodę ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym sprawy, skutkującej niezasadnym przyjęciem, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całości nieruchomości oznaczonej w chwili wywłaszczenia jako działka nr [...] w obr. [...]. Zaakcentowano, że prawidłowo wyinterpretowany cel wywłaszczenia nie obejmował budowy bliżej niesprecyzowanej "infrastruktury towarzyszącej". W skardze kasacyjnej podniesiono, że wykorzystanie nieruchomości na cel związany z wywłaszczeniem ("pod budowę hali widowiskowo-sportowej") nie zostało wykazane treścią dokumentów, w tym planów realizacyjnych, a wykorzystanie obszaru obecnej działki [...] jako niezagospodarowanego terenu porośniętego trawą nie stanowiło zamierzonego celu wywłaszczenia i nie stanowi elementu inwestycji hali widowiskowo-sportowej.
Odnosząc się do argumentacji przedstawionej na poparcie stawianych zarzutów, należy zauważyć, że przedmiotowe nieruchomości zostały nabyte w związku z budową Hali Widowiskowo - Sportowej w [...] (obecna nazwa: Hala Widowiskowo — Sportowa [...]), której lokalizacja została zatwierdzona decyzją Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z dnia 26 września 1972 r. Natomiast zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się w istocie do polemiki ze stanowiskiem Sądu I instancji, co prawidłowości, rzetelności i wnikliwości przeprowadzonej przez ten sąd oceny zebranego materiału dowodowego. Polemika z oceną materiału dowodowego dokonaną przez Sąd I instancji nie może jednak uzasadniać zarzutu naruszenia przepisu art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd Wojewódzki wskazał na czym oparł poczynione ustalenia oraz jakie na ich podstawie wyciągnął wnioski. Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: działanie na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.), wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.), podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie uzasadnienie w sposób przewidziany w art. 107 § 3 k.p.a. wydanej decyzji. Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że organy prowadzące postępowanie tym standardom sprostały. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga natomiast wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.
W kwestii uściślonego przez organy celu wywłaszczenia (cele rekreacyjno-sportowe) należy wskazać, że w niniejszej sprawie cel nabycia nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] m² został określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu z dnia 6 listopada 1973 r. dość enigmatycznie: "pod budowę hali widowiskowo–sportowej". Natomiast zgodnie z ustaleniami Miejscowego Planu Zagospodarowania [...] uchwalonego uchwałą Nr [...] Prezydium [...] w [...] z dnia 22 stycznia 1973 r. ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym [...] nr [...] poz. [...] z dnia 16 lutego 1973 r. przedmiotowy teren znajdował się na obszarze oznaczonym symbolem B16US,K, dla którego obowiązywały następujące ustalenia: Tereny projektowanej Hali Widowiskowo - Sportowej wraz z zespołem usług i urządzeń towarzyszących z ewentualną lokalizacją [...]. Istniejąca zabudowa przewidziana do stopniowej likwidacji, zaś do czasu realizacji inwestycji zgodnej z planem – ustanowiono zakaz budowy nowych budynków oraz przeprowadzania podziałów. Ponadto, jak wyjaśnił Prezydent Miasta [...], w piśmie z 15 grudnia 2015 r., od 1 stycznia 1966 r. projekt ww. planu stanowił jedyną podstawę dla polityki inwestycyjnej w mieście, dla gospodarki terenami, oraz merytoryczną podstawę dla wytycznych do miejscowych planów szczegółowych oraz planów realizacyjnych. Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Miasta [...] Plan z dnia 22 stycznia 1973 r. obowiązywał do 1988 r. Natomiast do 1992 r. na tym obszarze nie obowiązywał żaden plan. W tym roku został uchwalony Miejscowy Plan Ogólny Zagospodarowania Przestrzennego Miasta [...] (uchwała Rady Miasta [...] nr [...] z 23 czerwca 1992 r. opublikowana w Dz. Urz. Woj. [...] Nr [...], poz. [...] z dnia 13 października 1992 r.), który stracił ważność z dniem 31 grudnia 2003 r. W planie tym przedmiotowy teren znajdował się w strefie śródmiejskiej C-1 w obszarze oznaczonym symbolem 5.SU, dla którego z kolei obowiązywały następujące ustalenia: tereny adoptowanej hali sportowo - widowiskowej 2,4-3,4 tys. miejsc z parkingiem. Natomiast rezerwy terenu przeznaczone zostały pod obiekty publiczno-społeczne o funkcjach zbliżonych do sportowo-rekreacyjnych np. [...] itp.
Nie ma wątpliwości, że cel wywłaszczenia należy wykładać literalnie, ale równocześnie nie oznacza to jednak, iż trzeba czynić to bez uwzględnienia specyfiki okoliczności towarzyszących danej inwestycji i bez oceny jej całokształtu. W judykaturze konsekwentnie wyrażany jest pogląd, który Sąd sprawę niniejszą rozpoznający podziela, a mianowicie, że w przypadku, gdy na wywłaszczonych nieruchomościach miało powstać założenie złożone to nie można przyjmować, iż celem wywłaszczenia było zabudowanie w konkretny sposób poszczególnych elementów budowlanych, czy też infrastrukturalnych tego założenia, ale należy w takiej sytuacji - jako cel wywłaszczenia - traktować w sposób ogólny tę złożoną infrastrukturę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1370/22, źródło CBOSA).
Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny przypadku inwestycji złożonych, a do takich oprócz osiedli mieszkaniowych zaliczyć wypada obiekty służące uprawianiu sportu, rekreacji i wypoczynku, cel wywłaszczenia może obejmować nie tylko realizację inwestycji głównej, ale także wykonanie inwestycji towarzyszących, których istnienie umożliwia zakładane przy kreacji celu publicznego normalne funkcjonowanie i korzystanie z inwestycji głównej czyli zgodne z jej przeznaczeniem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1412/22, źródło CBOSA).
Przedmiotem inwestycji była budowa wielozadaniowego obiektu sportowo -widowiskowego, rekreacyjnego, turystycznego, gastronomicznego. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jednoznacznie wskazuje, że działkę [...] wykorzystano w sposób służący realizacji celu, jakim była budowa Hali Widowiskowo - Sportowej, zamierzenia wielozadaniowe, którego realizacja na przestrzeni lat ewaluowała.
Z dołączonej do akt fotokopii dokumentów związanych z decyzją z 6 października 1998 r., nr AG.V.55.7351/92/98 opisu technicznego do projektu budowlanego instalacji wodnokanalizacyjnych oraz ciepłej wody węzła cieplnego wraz z przyłączami do sieci miejskich Hali Widowiskowo - Sportowej jako opis stanu istniejącego wskazano, że doprowadzenie wody należy przewidzieć z sieci wodociągowej W 200 mm z rur PCV przebiegającej w rejonie Hali. Jednakże ze znajdującego się w aktach sprawy pisma z 18 lipca 1994 r. Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji wynika, że sieć W 200 biegnąca w rejonie projektowanych budynków nie pokrywa podanego zapotrzebowania wody na cele p.poż. W związku z czym zaproponowano zaprojektowanie i wykonanie zbiornika lub przebudowę wodociągu W 200 na W 250 zasilanego w wodę z istniejącej sieci W 250 biegnącej na zapleczu budynku nr 5. Zatem w świetle przedstawionych dokumentów wynika bezsprzecznie, że nieruchomości zostały wywłaszczone w celu realizacji Hali Widowiskowo - Sportowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Wykonany w trakcie inwestycji wodociąg W 250 jest bezpośrednio związany z realizacją zamierzenia budowlanego jakim była Hali Widowiskowo - Sportowej. Nie ulega wątpliwości, że istniejąca sieć wodociągowa nie była wystarczająca dla stwierdzonego zapotrzebowania, w związku z czym konieczne było skorzystanie z instalacji wodociągowej W 250, biegnącej na zapleczu budynku. Podłączenie do tego wodociągu powodowało konieczność przeprowadzenia magistrali przez działkę [...]. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji wykorzystania nieruchomości na cel związany z wywłaszczeniem nie może przekreślać fakt, że nie zostało ono wprost wyartykułowane w planach realizacyjnych. Zatem skoro na etapie przygotowania do realizacji inwestycji, wywłaszczono działki, które miały służyć temu celowi, i które w toku przebiegu postępowania inwestycyjnego okazały się konieczne do jego realizacji, to brak jest aktualnie podstaw do żądania zwrotu tych nieruchomości, niezależnie od tego, że infrastruktura znajduje się pod ziemią.
Stwierdzić zatem należy, że Sąd pierwszej instancji dokonując kontroli zgodności z prawem poczynionych przez organ ustaleń faktycznych uwzględnił wszystkie dowody. W skardze kasacyjnej nie wskazano, by Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów lub też by uchybił zasadom logicznego rozumowania lub zasadom doświadczenia życiowego.
Reasumując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - Sąd I instancji prawidłowo ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne, a swoje stanowisko prawidłowo uzasadnił w zaskarżonym wyroku i w związku z tym wniesioną skargę oddalił, gdyż nie zaistniały podstawy do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. Dodać przy tym należy, że okoliczność, że Skarżący nie został przekonany co do przyjętego w sprawie rozstrzygnięcia, nie oznacza naruszenia przepisów postępowania.
Z przedstawionej przez Sąd I instancji argumentacji wynika, że powiązał on realizację celu wywłaszczenia, jakim była bezsprzecznie budowa Hali Widowiskowo - Sportowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Oznacza to, że w ocenie Sądu pierwszej instancji realizacja celu wywłaszczenia obejmuje nie tylko cel wprost wskazany w dokumentach wywłaszczeniowych, ale również elementy niezbędne do prawidłowej jego realizacji i funkcjonowania.
Stanowisko Sądu I instancji nie zostało zanegowane przez Skarżącego. Podniesiony przez niego zarzut naruszenia art. 136 ust. 1 i 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n. sprowadza się bowiem do wskazania, że nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia. Skarżący dąży do zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych przez organy i przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
Także w podstawie kasacyjnej opartej na zarzucie naruszenia prawa materialnego podniesiono naruszenie art. 137 ust. 2 u.g.n., poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, wyrażające się w przyjęciu, że ze względu na niewielki odcinek działki niewykorzystanej dla celów wywłaszczenia w stosunku do powierzchni wywłaszczonej nieruchomości brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości, a w konsekwencji orzeczeniu o odmowie zwrotu, podczas gdy rozmiar działki przeznaczonej do zwrotu powinien mieć charakter irrelewantny dla zasadności zwrotu.
Zasadnie wskazał Sąd I instancji, że nie znajdą w tej sprawie zastosowania orzeczenia, zgodnie z którymi nie stanowi przeszkody do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości fakt znajdowania się na niej urządzeń infrastruktury technicznej. Z taką sytuacją mielibyśmy do czynienia tylko wtedy gdyby na nieruchomości nie został zrealizowany cel, a jednocześnie znajdywały się na niej urządzenia infrastruktury technicznej. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Cel wywłaszczenia został zrealizowany co stanowi samodzielną podstawę do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Odnosząc się do zarzutów, że cel ten został zrealizowany na całej działce, gestor sieci tj. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, stwierdził konieczność wyznaczenia pasa ochronnego w obszarze 3 m. Po wydzieleniu z działki, powierzchni związanej z przebiegiem wodociągu i pasa ochronnego, niewykorzystana działka to 40 m² przedzielona pasem ochronnym na dwa fragmenty: jeden 16 m² drugi 24 m² . Należało zatem podzielić stanowisko Wojewody i Sądu I instancji, że w sytuacji wykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia, brak jest podstaw do zwrotu tak niewielkich odcinków działki w stosunku do powierzchni wywłaszczonej nieruchomości. Prowadziłoby to do nieuzasadnionej fragmentaryzacji działki. W efekcie ewentualnego podziału doszłoby do powstania nieruchomości o niewielkich obszarach oraz nieregularnych kształtach, których ewentualne zagospodarowanie rodziłoby konflikty związane z korzystaniem z tych nieruchomości według różnego przeznaczenia, a także w związku ze znajdującym się w najbliższym otoczeniu wodociągiem.
Nie doszło zatem do naruszenia prawa materialnego w sposób wskazany w skardze kasacyjnej S. S.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną S. S..