I OSK 123/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-06-28
NSAAdministracyjneWysokansa
wywłaszczenienieruchomościodszkodowaniedrogi publicznepostępowanie administracyjneskarga kasacyjnaNSAWSASkarb PaństwaWojewoda

NSA oddalił skargę kasacyjną prokuratora, uznając, że Wojewoda Małopolski, będąc organem odwoławczym, nie mógł jednocześnie reprezentować Skarbu Państwa jako strony w postępowaniu o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości.

Prokurator złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił jego skargę na decyzję Wojewody umarzającą postępowanie odwoławcze. Prokurator zarzucał naruszenie przepisów postępowania, w tym pominięcie jego udziału oraz błędne uznanie niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa (reprezentowanego przez Wojewodę) od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa o odszkodowaniu. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że Wojewoda, jako organ odwoławczy, nie mógł jednocześnie reprezentować Skarbu Państwa jako strony w tym postępowaniu, co uzasadniało umorzenie postępowania odwoławczego.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił skargę prokuratora na decyzję Wojewody Małopolskiego o umorzeniu postępowania odwoławczego. Decyzja Wojewody dotyczyła odwołania Skarbu Państwa (reprezentowanego przez Wojewodę) od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa ustalającej odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości pod inwestycję drogową. Prokurator zarzucał WSA naruszenie przepisów postępowania, w tym błędne uznanie niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa oraz pominięcie jego udziału w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że Wojewoda Małopolski, działając jako organ odwoławczy, nie mógł jednocześnie reprezentować Skarbu Państwa jako strony w tym samym postępowaniu. Taka sytuacja wykluczała możliwość merytorycznego rozpoznania odwołania i uzasadniała jego umorzenie na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. Sąd podkreślił, że niedopuszczalne jest łączenie w tym samym postępowaniu roli organu administracji publicznej i strony postępowania. W związku z umorzeniem postępowania odwoławczego, decyzja organu pierwszej instancji stała się prawomocna i ostateczna, co czyniło zarzuty dotyczące merytorycznego rozstrzygnięcia bezpodstawnymi.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ administracji publicznej działający jako organ odwoławczy nie może jednocześnie występować w charakterze strony postępowania, nawet jeśli reprezentuje Skarb Państwa.

Uzasadnienie

NSA uznał, że niedopuszczalne jest łączenie w tym samym postępowaniu roli organu administracji publicznej (wydającego decyzję w II instancji) i strony postępowania. Wojewoda Małopolski, będąc organem odwoławczym, nie mógł reprezentować Skarbu Państwa jako strony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (20)

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Prawo o prokuraturze art. 5

Prawo o prokuraturze art. 183 § 1

Prawo o prokuraturze art. 183 § 2

u.s.z.p.r.i.i.w.d.p. art. 18

Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

u.g.n. art. 23 § 1e

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 124 § 8

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 142 § 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.s.z.p.r.i.i.w.d.p. art. 12

Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

u.s.z.p.r.i.i.w.d.p. art. 18 § 1e

Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

u.s.z.p.r.i.i.w.d.p. art. 22

Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

u.f.i.t.l. art. 3 § 3

Ustawa o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wojewoda Małopolski, będąc organem odwoławczym, nie mógł jednocześnie reprezentować Skarbu Państwa jako strony w postępowaniu administracyjnym. Umorzenie postępowania odwoławczego było zasadne z uwagi na konflikt ról organu i strony.

Odrzucone argumenty

WSA błędnie uznał niedopuszczalność odwołania Skarbu Państwa. Prokurator został pominięty w postępowaniu odwoławczym. Decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem zasad dowodzenia (nieprawidłowy operat szacunkowy).

Godne uwagi sformułowania

Niedopuszczalne było łączenie w tym samym postępowaniu roli organu administracji publicznej i strony postępowania. Albo ustawodawca wyznacza w konkretnym postępowaniu administracyjnym danemu organowi rolę organu administracji publicznej (imperium), albo też nadaje mu status przedstawiciela (organu) strony postępowania (dominium).

Skład orzekający

Jolanta Rudnicka

przewodniczący

Monika Nowicka

sprawozdawca

Agnieszka Miernik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że organ odwoławczy nie może być jednocześnie stroną postępowania, nawet jeśli reprezentuje Skarb Państwa. Interpretacja przepisów dotyczących reprezentacji Skarbu Państwa i konfliktu interesów."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy organ odwoławczy jest jednocześnie podmiotem, który mógłby być stroną postępowania (reprezentując Skarb Państwa).

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego dotyczącego konfliktu ról organu i strony w postępowaniu administracyjnym, co ma istotne znaczenie praktyczne dla prawników procesualistów.

Organ odwoławczy nie może być jednocześnie stroną postępowania – NSA rozstrzyga konflikt ról.

Dane finansowe

WPS: 522 184,55 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 123/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Kr 423/22 - Wyrok WSA w Krakowie z 2022-07-07
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 1, art. 151, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 28, art. 10 § 1, art. 105 § 1, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 3 i § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 28 czerwca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 423/22 w sprawie ze skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 17 stycznia 2022 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 lipca 2022 r. (sygn. akt II SA/Kr 423/22) – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") - oddalił skargę Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 17 stycznia 2022 r., nr [...] umarzającą postępowanie odwoławcze od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 8 października 2020 r. nr. [...] a którą to decyzją organ:
1. ustalił na rzecz [...] S.A. z siedzibą w [...] odszkodowanie w wysokości 496 371,00 zł z tytułu wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego oraz za składniki budowlane na nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha obręb [...] jednostka ewidencyjna [...] , objętej księgą wieczystą nr [...], przejętej z mocy prawa na własność Gminy Miejskiej Kraków, w związku z ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 24 sierpnia 2018 r nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Budowa gminnej drogi publicznej, klasy dojazdowej w ciągu dróg oznaczonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego obszaru [...] (...)", której postanowieniem z dnia 19 września 2018 r. został nadany rygor natychmiastowej wykonalności,
2. powiększył ustalone odszkodowanie o 5% wartości nieruchomości, tj. kwotę 24 818,55 zł na podstawie art. 18 ust. le pkt 2 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych,
3. nakazał dokonanie wypłaty sumy kwot z punktów 1 i 2 w wysokości 521 189,55 zł na rzecz użytkownika wieczystego,
4. ustalił odszkodowania na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...], w wysokości 995,00 zł z tytułu wygaśnięcia - w odniesieniu do działek nr [...] i nr [...] - służebności przesyłu,
5. nakazał wypłatę ustalonego w punkcie 4 odszkodowania na rzecz [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...],
6. zobowiązał Gminę Miejską Kraków, reprezentowanej przez Prezydenta Miasta Krakowa, do zapłaty ustalonego odszkodowania w wysokości łącznej: 522 184,55 zł w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Prokurator Okręgowy w Krakowie zarzucił - na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a - Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej, a w konsekwencji błędne zastosowanie przepisów postępowania, a to:
1. art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: z 2020 r., poz. 256) - dalej: k.p.a., art. 10 § 1, art. 105 § 1 i art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 3 i art. 138 § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 153 p.p.s.a. - polegające na błędnym i arbitralnym przyjęciu niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę Małopolskiego od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 8 października 2020 r. znak: [...] - bez uprzedniego zbadania jego statusu strony, wbrew wiążącym zaleceniom WSA w Krakowie, sformułowanym w jego wyroku z dnia 22 września 2021 r. o sygn. akt II SA/Kr 747/21 w sprawie o stwierdzenie niedopuszczalności odwołania i oddaleniu skargi podczas gdy skargę należało uwzględnić i w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) p.p.s.a. uchylić w całości zaskarżoną decyzję,
2. art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 5 Prawa o prokuraturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1247), art. 183 § 1, art. 10 § 1, art, 105 § 1, art. 138 § 1 pkt 3 i art. 138 § 2 k.p.a. - polegające na pominięciu uczestnictwa prokuratora w ww. postępowaniu administracyjnym na prawach strony, poprzez przyjęcie, że mimo zgłoszenia przez niego udziału w ww. sprawie na etapie II instancji - po arbitralnym odmówieniu prawa strony Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę Małopolskiego, postępowanie to stało się bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych i oddaleniu skargi, podczas gdy skargę należało uwzględnić i w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) p.p.s.a. uchylić w całości zaskarżona decyzję,
3. art. 3 § 1 i art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. oraz w zw. z art. 105 § 1, art. 138 § 1 pkt 3, art. 138 § 2, a także art. 7 i 77 k.p.a. - tj. bezzasadne oddalenie skargi pomimo, że skargę tę należało uwzględnić i uchylić zaskarżoną decyzję w całości albowiem organ II instancji powinien uchylić decyzję organu I instancji i przekazać mu sprawę do ponownego rozpoznania, gdyż została ona wydana z naruszeniem zasad dowodzenia - w oparciu o nieprawidłowo sporządzony operat szacunkowy, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, wskazując jednocześnie, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący Prokurator wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji.
Ponadto oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 259), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze.
Zarzuty te – zdaniem skarżącego Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie - zostały oparte jedynie na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to jest na istotnym naruszeniu przepisów postępowania (czyli mogącym mieć wpływ na wynik sprawy) w istocie jednak w związku z tym, iż były one powiązane z art. 28 k.p.a. (pojęcie strony postępowania administracyjnego) a także art. 153 p.p.s.a. (kwestia związania oceną prawną, wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 747/21) zarzuty te częściowo miały w istocie rzeczy także charakter materialnoprawny.
W pierwszej jednak kolejności, z uwagi na zarzuty oparte na art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 5 Prawa o prokuraturze, art. 183 § 1, art. 10 § 1, art, 105 § 1, art. 138 § 1 pkt 3 i art. 138 § 2 k.p.a. należało ocenić, czy istotnie w postępowaniu administracyjnym doszło do pominięcia w nim uczestnictwa prokuratora, któremu przysługiwały prawa strony mimo zgłoszenia przez niego udziału w ww. sprawie na etapie postępowania II instancji, a którego to faktu nie dostrzegł Sąd Wojewódzki.
W związku z powyższym wyjaśnić należy, że na opisaną na wstępie decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 8 października 2020 r. nr. [...], wydaną na podstawie art. 12 ust. 4a, ust. 4f, ust. 5, art. 18 ust. 1, ust. 1e pkt 2, art. 22 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1363) w zw. z art. 130 ust. 2, art. 132 ust. 1a i ust. 2, art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomości (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 65), art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 203), wniósł odwołanie Skarb Państwa, reprezentowany przez Wojewodę Małopolskiego.
W zaistniałej sytuacji, pismem z dnia 30 marca 2021 r., Wojewoda Małopolski, który był w tym przypadku organem odwoławczym, powiadomił – w trybie art. 183 § 2 k.p.a. - Prokuraturę Okręgową w Krakowie o prowadzonym postępowaniu, poddając pod rozwagę możliwość wzięcia udziału Prokuratury w rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa (reprezentowanego również przez Wojewodę Małopolskiego) od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 8 października 2020 r. Następstwem tego, pismem z dnia 12 kwietnia 2021 r., Prokurator Okręgowy w Krakowie działając – na zasadzie art. 183 § 1 k.p.a. – zgłosił swój udział (cyt.): "do postępowania administracyjnego znak j. w. dot. rozpatrzenia odwołania Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Wojewodę Małopolskiego od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 8 października 2020 r. znak [...] (...)".
Początkowo Wojewoda Małopolski, postanowieniem z dnia 13 maja 2021 r. nr [...], stwierdził niedopuszczalność ww. odwołania wyjaśniając, że odwołanie to nie było dopuszczalne, gdyż Wojewoda Małopolski (działając jako reprezentant Skarbu Państwa) złożył odwołanie do właściwego do jego rozpoznania organu, czyli do siebie samego.
Na postanowienie to Prokurator Okręgowy w Krakowie wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, a który wyrokiem z dnia 22 września 2021 r. (sygn. akt II SA/Kr 747/21) uchylił w/w postanowienie, polecając by (cyt.): "w ponownie prowadzonym postępowaniu organ II instancji winien zbadać i rozważyć, czy wnoszący odwołanie jest stroną w rozumieniu art. 28 K.p.a. W przypadku stwierdzenia, że nie – organ odwoławczy winien w drodze decyzji orzec o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 K.p.a.; w przypadku stwierdzenia, że tak – organ odwoławczy winien merytorycznie rozpoznać odwołanie".
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki wyjaśnił kwestię udziału Prokuratora Okręgowego w Krakowie wskazując, że nie potwierdził się podnoszony przez niego (również w skardze) zarzut dotyczący nieuprawnionego pominięcia jego udziału w postępowaniu odwoławczym. Świadczył bowiem o tym fakt, że w aktach administracyjnych (k.60) znajdowało się zwrotne potwierdzenie odbioru przez Prokuraturę zaskarżonej decyzji.
W skardze kasacyjnej fakt doręczenia Prokuratorowi zaskarżonej decyzji nie został zakwestionowany, tym niemniej - zdaniem Prokuratora – skoro uczestniczył on już w tym postępowaniu na prawach strony to organ odwoławczy winien (cyt.): "uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji (...)".
Stanowiska tego nie podziela skład orzekający. Sama bowiem okoliczność, że prokurator zgłosił swój udział w postępowaniu administracyjnym na etapie postępowania odwoławczego nie obliguje jeszcze organu odwoławczego do uchylenia decyzji organu I instancji tylko po to by umożliwić prokuratorowi udział w wydaniu decyzji organu I instancji.
Ponadto, jak wynika z zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zawartych we wspomnianym wyroku z dnia 22 września 2021 r. (sygn. akt II SA/Kr 747/21) zalecenia te były kierowane do organu odwoławczego i – w świetle ich treści - w zależności od ustaleń organu II instancji, Sąd widział możliwość zakończenia postępowania odwoławczego poprzez wydanie przez Wojewodę Małopolskiego decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. Taka decyzja została w niniejszej sprawie wydana i – jak wyżej wspomniano - została ona doręczona skarżącemu Prokuratorowi.
Z tych powodów zarzuty kasacyjne oparte na art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 5 Prawa o prokuraturze, art. 183 § 1, art. 10 § 1, art, 105 § 1, art. 138 § 1 pkt 3 i art. 138 § 2 k.p.a. - polegające na pominięciu uczestnictwa prokuratora w ww. postępowaniu administracyjnym na prawach strony nie były uprawnione.
Niezasadne także okazały się pozostałe zarzuty.
Generalnie istota sprawy sprowadzała się w tym przypadku do rozważenia możliwości merytorycznego rozpoznania odwołania, wniesionego przez Skarb Państwa od decyzji odszkodowawczej Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 8 października 2020 r. w sytuacji, gdy Skarb Państwa reprezentował Wojewoda Małopolski i tenże Wojewoda Małopolski był jednocześnie organem odwoławczym.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy przyjął, że podmiot nie uznany za stronę postępowania może wnieść odwołanie uznając, że decyzja organu I instancji dotyczy jego praw i obowiązków. Dla skutecznego wniesienia odwołania wystarczające jest bowiem przyjęcie tzw. subiektywnej koncepcji legitymacji procesowej strony. Twierdzenie takie poddawane jest jednak weryfikacji przez organ odwoławczy. W związku z powyższym Wojewoda wskazał na treść art. 23 ust. 1e ustawy o gospodarce nieruchomościami i - odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w tym uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OPS 2/15 (której uzasadnienie w obszernych fragmentach zostało przytoczone) - stwierdził, że w taki sam sposób, w jaki przewidziano to w w/w uchwale, należało rozpatrywać kwestie reprezentacji Skarbu Państwa w postępowaniu administracyjnym, w którym przedmiotem były nieruchomości wchodzące w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa czy też roszczenia wynikające bądź pozostające w związku z tym zasobem, jak również właściwości organu do załatwienia takiej sprawy.
Odnosząc powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, Wojewoda w rezultacie przyjął, że nie sposób było uznać, iż powierzając staroście (prezydentowi miasta) zadania w zakresie gospodarowania zasobem nieruchomości Skarbu Państwa, w tym reprezentacji Skarbu Państwa w postępowaniu odszkodowawczym, oraz jednocześnie przyznając mu kompetencje do załatwiania spraw administracyjnych o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, ustawodawca zakładał a priori konieczność wyłączania się tego organu z uwagi na zbieg przyznanych mu kompetencji. Jak wskazuje się w doktrynie nawet bowiem w sytuacjach, gdy przepisy szczególne przewidują konieczność wyłączenia się organu od załatwiania określonych spraw (np. art. 124 ust. 8 i art. 142 ust. 2 u.g.n.), to tego rodzaju wyjątki od ogólnych przepisów kompetencyjnych powinny być wykładane literalnie. W przedmiotowej natomiast sprawie Prezydent Miasta Krakowa występował przy tym wyłącznie jako organ prowadzący postępowania administracyjne w sprawie o odszkodowanie, co - zgodnie z przyjętym stanowiskiem - wykluczało uznanie, iż stroną tego postępowania byli Gmina Kraków i Skarb Państwa, a zatem nie sposób uznać, iż w omawianej sprawie występowała sytuacja, o której mowa w art. 23 ust. 1e u.g.n., a zatem, że w niniejszej sprawie Skarb Państwa reprezentował wojewoda.
Jak z powyższego zatem wynika, wbrew stanowisku zawartemu w skardze kasacyjnej, nie można było twierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana bez uprzedniego zbadania statusu odwołującego się podmiotu oraz wbrew wiążącym zaleceniom zawartym w w/w wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie. Tym samym, zarzuty oparte na: art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 105 § 1, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 3 , art. 138 § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 153 p.p.s.a. nie były trafne.
Wyjaśnić w tym miejscu też trzeba, że art. 3 § 1 p.p.s.a. ma jedynie charakter ustrojowy. Wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem strony skarżącej, nie może być zaś utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Zważyć bowiem należy, że w/w przepis zakreśla jedynie właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, że sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie. Nie ma zaś żadnych podstaw do przyjęcia, iż Sąd Wojewódzki nie dokonał takiej kontroli albo, że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem.
W związku z powyższym, przepis ten mógłby być naruszony tylko wtedy, gdyby skarga w ogóle nie została przez Sąd rozpoznana, albo rozpoznanie jej opierałoby się na innych kryteriach, niż są one określone w art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, co w niniejszym przypadku nie miało miejsca. Oparcie natomiast w analizowanej sprawie wyroku na przepisie art. 151 p.p.s.a., uwarunkowane było oceną prawnomaterialną, którą wyraził Sąd pierwszej instancji.
W skardze kasacyjnej zarzucono, że w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki nie dostrzegł, iż decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia 17 stycznia 2022 r. została wydana z istotnym naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. Zdaniem Prokuratora bowiem, stanowisko Wojewody o niedopuszczalności odwołania wniesionego przez Wojewodę Małopolskiego - jako reprezentanta Skarbu Państwa nie było prawidłowe. Rzecz jednak w tym, że skarżący kasacyjnie nie objął zarzutami kasacyjnymi żadnego przepisu, z którego wynikałoby, iż taki pogląd nie był w tym przypadku uprawniony. Skoro zaś zarzut taki nie został sformułowany to tym samym brak jest – w zasadzie - możliwości dokonania przez skład orzekający oceny, czy przesłanki umorzenia postępowania odwoławczego, istotnie w tym przypadku wystąpiły.
Niejako zatem ubocznie skład orzekający pragnie w tym miejscu wyjaśnić, że Wojewoda Małopolski został w niniejszej sprawie uznany za stronę postępowania przez organ I instancji z uwagi na treść art. 23 ust. 1e ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie bowiem z tym przepisem, w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, w których jedną ze stron lub uczestnikiem postępowania jest Skarb Państwa, a drugą stroną lub uczestnikiem postępowania jest powiat albo miasto na prawach powiatu, Skarb Państwa reprezentuje wojewoda.
Jak podnosi się w uzasadnieniu projektu ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Sejmu RP VIII kadencji, druk nr 1054), celem rozwiązania przyjętego w art. 23 ust. 1e u.g.n., było wyłączenie konfliktu interesów występującego w sytuacji, gdy dwie strony postępowania administracyjnego lub sądowoadministracyjnego (miasto na prawach powiatu oraz Skarb Państwa) byłyby reprezentowane przez ten sam podmiot tj. starostę, bądź prezydenta miasta na prawach powiatu. Na tle jednak stosowania tego unormowania w praktyce powstają jednak wątpliwości, szczególnie w takich przypadkach, gdy właściwym organem w sprawie byłby starosta lub wojewoda, a równocześnie stronami tego postępowania byłby Skarb Państwa czy powiat albo miasto na prawach powiatu. Taka sytuacja zachodziła właśnie w rozpoznawanej sprawie. W przypadku bowiem postępowania odszkodowawczego, związanego z wydaniem decyzji o realizacji inwestycji drogowej, organem, który był kompetentny do wydania decyzji w drugiej instancji, był Wojewoda Małopolski.
W takiej zatem sytuacji zasadnie wskazał Sąd Wojewódzki, że skoro organem odwoławczym był w tym przypadku Wojewoda Małopolski to okoliczność ta wykluczała jego udział w sprawie w charakterze strony postępowania.
Zdaniem składu orzekającego, niedopuszczalne było łączenie w tym samym postępowaniu roli organu administracji publicznej i strony postępowania. Tego rodzaju stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 8 listopada 2023 r. (sygn. akt I OSK 1316/22) i z dnia 18 lipca 2024 r. (sygn. akt I OSK 850/21), a skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela. Należy bowiem podkreślić, iż albo ustawodawca wyznacza w konkretnym postępowaniu administracyjnym danemu organowi rolę organu administracji publicznej (imperium), albo też nadaje mu status przedstawiciela (organu) strony postępowania (dominium). W rezultacie skoro – jaki wyżej wspomniano - w analizowanej sprawie Wojewoda Małopolski występował w postępowaniu jako organ administracji publicznej (uprawniony do wydania decyzji w II instancji) a zatem działał jako podmiot uprawniony do konkretyzacji praw i obowiązków stron postępowania, to tym samym nie mógł w tym postępowaniu być traktowany jako podmiot reprezentujący Skarb Państwa, czyli równocześnie występować w charakterze strony.
Powyższe uzasadniało zatem wydanie w postępowaniu odwoławczym, wywołanym odwołaniem wniesionym przez Wojewodę Małopolskiego - jako reprezentanta Skarbu Państwa - decyzji o umorzeniu tego postępowania.
Skoro zaś postępowanie odwoławcze zostało umorzone to jakakolwiek polemika z merytorycznym rozstrzygnięciem zawartym w decyzji organu I instancji była niedopuszczalna. Umorzenie postępowania odwoławczego oznaczało bowiem, że decyzja Prezydenta Miasta Krakowa stawała się prawomocna i ostateczna.
Z tego zatem względu także zarzuty zawarte w pkt 3 skargi kasacyjnej ( art. 3 § 1 i art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. oraz w zw. z art. 105 § 1, art. 138 § 1 pkt 3, art. 138 § 2, a także art. 7 i 77 k.p.a.) nie mogły być uznane za skuteczne.
W rezultacie, biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI