I OSK 123/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-12
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościprawo wieczystego użytkowaniauwłaszczeniezarząd nieruchomościądecyzja o opłaciepostępowanie administracyjneNSAskarga kasacyjnagospodarka nieruchomościami

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Rozwoju, uznając, że decyzja o ustaleniu opłaty za zarząd nieruchomością może stanowić samoistny dowód prawa zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym.

Minister Rozwoju złożył skargę kasacyjną na wyrok WSA, który uchylił decyzję odmawiającą stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego przez T. Sp. z o.o. Minister zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując uznanie decyzji o opłacie za zarząd za wystarczający dowód prawa zarządu. NSA oddalił skargę, opierając się na uchwale I OPS 2/23, która potwierdza, że taka decyzja może być samoistnym dowodem prawa zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego przez T. Sp. z o.o. Minister zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w szczególności art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 4 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego do ustawy uwłaszczeniowej. Kluczowym zarzutem było kwestionowanie przez Ministra uznania przez WSA decyzji o ustaleniu opłaty za zarząd nieruchomością za wystarczający dowód istnienia prawa zarządu, które jest przesłanką do nabycia prawa użytkowania wieczystego. Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 grudnia 2024 r. (sygn. I OPS 2/23), uznał skargę kasacyjną za niezasadną. Uchwała ta jednoznacznie stwierdza, że decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, identyfikująca tę nieruchomość, może stanowić samoistny dowód posiadania gruntu w zarządzie w rozumieniu art. 200 ust. 1 u.g.n. Sąd podkreślił, że przepisy rozporządzenia wykonawczego nie wymagają odwołania się w decyzji o opłatach do aktu ustanowienia prawa zarządu, a rozważania Trybunału Konstytucyjnego dotyczące innych przepisów nie mogą być przenoszone na grunt analizowanego przepisu. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, identyfikująca tę nieruchomość, może stanowić samoistny dowód posiadania gruntu w zarządzie w postępowaniu uwłaszczeniowym.

Uzasadnienie

NSA oparł się na uchwale I OPS 2/23, która jednoznacznie potwierdza, że decyzja o opłatach za zarząd, spełniająca określone wymogi formalne, jest wystarczającym dowodem prawa zarządu do celów postępowania uwłaszczeniowego. Sąd odrzucił argumentację Ministra o konieczności odwołania się do aktu ustanowienia zarządu oraz o niemożności stosowania tej interpretacji z uwagi na wyroki Trybunału Konstytucyjnego dotyczące innych przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

U.g.n. art. 200 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepis ten określa przesłanki stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego. Decyzja o opłatach za zarząd może stanowić dowód prawa zarządu.

rozporządzenie art. 4 § 6

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu

Przepis ten stanowi, że decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością może stanowić dowód prawa zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa w zw. z art. 200 U.g.n. i § 4 pkt 6 rozporządzenia został uznany za niezasadny w kontekście uchwały I OPS 2/23.

Kpa art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Kpa art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Kpa art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 204 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa komunalizacyjna art. 5 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

ustawa art. 2d

Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja o ustaleniu opłaty za zarząd nieruchomością, identyfikująca tę nieruchomość, może stanowić samoistny dowód prawa zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym (zgodnie z uchwałą NSA I OPS 2/23).

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa w zw. z art. 200 U.g.n. i § 4 pkt 6 rozporządzenia poprzez wadliwe uchylenie decyzji z uwagi na błędne przyjęcie przez Sąd, że przesłanka sprawowania zarządu została spełniona. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 Kpa poprzez nieprawidłowe przyjęcie przez Sąd, że organy dokonały błędnej oceny dowodów. Naruszenie art. 133 § 1 Ppsa poprzez wadliwe przeprowadzenie kontroli legalności decyzji organu administracji. Naruszenie art. 141 § 4 Ppsa w zw. z art. 153 Ppsa poprzez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia wiążącej oceny prawnej. Naruszenie prawa materialnego (art. 200 U.g.n. i § 4 pkt 6 rozporządzenia) poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że decyzje o wymierzeniu opłat za zarząd mogą stanowić samodzielny dowód potwierdzający spełnienie przesłanki prawa zarządu.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie. Rozważań Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyrokach z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99 oraz z 9 kwietnia 2001 r., sygn. akt U 10/00 nie można odnosić do prawa zarządu, jako przesłanki uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych.

Skład orzekający

Anna Wesołowska

sprawozdawca

Krzysztof Sobieralski

członek

Piotr Przybysz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że decyzja o opłacie za zarząd nieruchomością jest wystarczającym dowodem prawa zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym, zgodnie z uchwałą NSA I OPS 2/23."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego postępowania uwłaszczeniowego i interpretacji przepisów wykonawczych do ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dowodowego w postępowaniach uwłaszczeniowych, które mogą mieć znaczenie dla wielu podmiotów posiadających nieruchomości od lat 90. XX wieku. Interpretacja przepisów wykonawczych jest kluczowa.

Decyzja o opłacie za zarząd nieruchomością wystarczy do udowodnienia prawa zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 123/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1761/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-03-25
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 12 lutego 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Paulina Słonecka po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1761/20 w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 25 marca 2021 r. I SA/Wa 1761/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi T. Sp. z o. o. z siedzibą w K. (Skarżący) na decyzję Ministra Rozwoju z [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewody Śląskiego (Wojewoda) z [...] marca 2020 r. i zasądził od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii (Minister) na rzecz Skarżącego 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Minister zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :
na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa w zw. z art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 - dalej jako "U.g.n.") i § 4 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120 z ezm., dalej “rozporządzenie") poprzez wadliwe uchylenie zaskarżonych decyzji z uwagi na błędne przyjęcie przez Sąd, że w niniejszej sprawie o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez W. w K., prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w K., oznaczonego na k.m. [...], obręb [...], Dz. [...] jako działka nr [...] o pow. 42m2 uregulowana w księdze wieczystej nr [...] oraz działka nr [...] o o pow. 14 m2, uregulowana w księdze wieczystej nr [...] została spełniona przesłanka sprawowania przez ww. przedsiębiorstwo prawa zarządu w stosunku do przedmiotowej nieruchomości,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa w zw. art. 200 U.g.n. i § 4 pkt 6 ww. rozporządzenia poprzez nieprawidłowe przyjęcie przez Sąd, że organy administracji dokonały błędnej oceny zebranych w sprawie dowodów i wadliwie przyjęły, że Skarżący nie udowodnił, że jego poprzednikowi prawnemu przysługiwało prawo zarządu przedmiotowej nieruchomości, a tym samym naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a..
3. art. 133 § 1 Ppsa w zw. z art. 200 U.g.n. i § 4 pkt 6 ww. rozporządzenia poprzez wadliwe przeprowadzenie kontroli legalności decyzji organu administracji, tj. w sposób niezgodny ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i w rezultacie przyjęcie, że decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Katowicach z [...] listopada 1987 r. znak [...] o ustaleniu opłaty za zarząd gruntem wraz z załącznikiem do niej, odnosi się do decyzji o ustanowieniu prawa zarządu, a zatem może stanowić dowód umożliwiający stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r, przez W. w K., prawa uyżtkowania wieczystego przedmiotowego gruntu,
4. art. 141 § 4 Ppsa w zw. z art 153 Ppsa poprzez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia wiążącej organ oceny prawnej, nieuwzgiędniającej charakteru danej sprawy, która to ocena spowoduje wydanie przez organ nieprawidłowego rozstrzygnięcia.
na podstawie art. 174 pkt 1 Ppsa naruszenie prawa materialnego, to jest art. 200 U.g.n. i § 4 pkt 6 ww. rozporządzenia poprzez błędne zastosowanie i uznanie, iż decyzje o wymierzeniu opłat za zarząd lub użytkowanie gruntem, które nie odnoszą się do konkretnej decyzji o ustanowieniu prawa zarządu lub użytkowania, mogą stanowić samodzielny dowód potwierdzający spełnienie przesłanki prawa zarządu do gruntu Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r.
Wskazując na powyższe okoliczności Minister wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Organy obu instancji odmówiły stwierdzania nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez W. w K., którego następcą jest Skarżący (okoliczność niesporna w sprawie) prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w K., oznaczonego na km. [...], obręb [...], Dz. [...] jako działka nr [...] opow. 42 m2, uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] oraz działka nr [...] o pow. 14 m2, uregulowanej w księdze wieczystej nr [...].
Jako podstawę prawną decyzji organy wskazały art. 200 Ugn i § 4 rozporządzenia wyjaśniając, że przedstawiona przez Skarżącego decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Katowicach z dnia [...] listopada 1987 r. znak [...] o ustaleniu opłaty za zarządem gruntem nie może zostać uznana za dowód jednoznacznie przesądzający o istnieniu po stronie Skarżącego prawa zarządu do działek nr [...] i [...], w rozumieniu przepisów rozporządzenia.
Stanowiska tego nie podzielił Sąd Wojewódzki uchylając decyzje organów obu instancji i wyjaśniając, że Skarżący dysponuje decyzją z [...] listopada 1987 r. z załącznikiem, decyzją z [...] maja 1989 r. i zawiadomieniem o wypowiedzeniu i aktualizacji opłaty rocznej z [...] listopada 2005 r.
W pierwszej z ww. decyzji mowa jest o tym, że została ona wydana z urzędu i dotyczy opłaty za istniejące prawo zarządu gruntem przez W. w K. przy ulicy [...]. Załącznikiem do decyzji jest zestawienie nieruchomości w którym wymienione są obie działki. W drugiej mowa jest o zmianie wysokości ustalonej opłaty w nawiązaniu do decyzji z [...] listopada 1987 r. Obie te decyzje pochodzą sprzed [...] grudnia 1990 r. W trzecim dokumencie mowa jest o wypowiedzeniu opłaty również w stosunku do obu działek.
Sąd wskazał, że w jego ocenie nieuprawnione jest twierdzenie, że praktycznie nigdy nie można na podstawie decyzji o ustaleniu opłaty uznać, że stronie nie przysługiwał trwały zarząd. W takim wypadku sytuacja opisana w rozporządzeniu - § 4 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia nigdy nie mogłaby się ziścić, co oznacza, że przepis byłby "martwy". Każda sprawa jest inna i każda powinna być oceniona odrębnie. W niniejszej sprawie decyzja o wymierzeniu opłaty rocznej odwołuje się do decyzji o ustanowieniu prawa zarządu ze wskazaniem działek których to prawo dotyczy. Ponadto została wydana przed [...] grudnia 1990 r. a po trzecie ma swą kontynuację w dalszych decyzjach o wymierzeniu opłat. Sąd podkreślił, że nie mamy tu do czynienia z sytuacjami (jak w wielu innych tego rodzajach spraw rozpoznawanych przez sąd administracyjny) w których strony składają jedną decyzją prawie o charakterze blankietowym z której wynika wyłącznie to, że istniał obowiązek uiszczania opłat za korzystanie z bliżej nie określonego gruntu. Nie ma w tych decyzjach ani powołania się na decyzję o ustaleniu zarządu, ani wskazania działki, której dotyczą.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego. Zauważyć jednak należy, że w istocie zarzuty objęte punktem I. 1, 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej w zakresie w jaki Sądowi Wojewódzkiemu stawiany jest zarzut naruszenia art. 200 Ugn oraz § 4 pkt 6 rozporządzenia to zarzuty o charakterze materialnym. Za przepisy o charakterze materialnym uznać należy bowiem zarówno art. 200 Ugn jak i § 4 pkt 6 rozporządzenia. Przepisy te nie regulują zasad postępowania przed organem administracji natomiast kształtują sytuację materialnoprawną adresatów decyzji wydawanych na ich podstawie, wskazując w jakich stanach faktycznych możliwe jest stwierdzenie istnienia prawa zarządu warunkującego nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego danego gruntu.
Co istotne, organ wskazuje przywołane przepisy również w punkcie II petitum skargi kasacyjnej, to jest w zarzucie opartym na pierwszej podstawie kasacyjnej.
Zatem za zarzut naruszenia przepisów postępowania w niniejszej sprawie uznać należy zarzut objęty punktem I.2 petitum skargi kasacyjnej zakresie w jaki Minister zarzuca Sądowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w związku z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. punktem I. 3 petitum skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz zarzut objęty punktem I.4, to jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 153 p.p.s.a.
Z reguły, w sytuacji postawienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego w pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutów o charakterze procesowym, jednak w niniejszej sprawie ustosunkowanie się do nich wymaga odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Minister zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 200 Ugn. Przywołany przez organ jako wzorzec kontroli przepis składa się z pięciu ustępów z których dwa dzielą się na dalsze jednostki redakcyjne. Przepisy te mają różną treść normatywną. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu. W sytuacji zaniechania odpowiedniego wskazania naruszonego przepisu wyłączona jest możliwość dokonania kontroli kasacyjnej w tym zakresie.
Zarzut naruszenia § 4 ust.1 pkt 6 rozporządzenia uznać należy za niezasadny z uwagi na treść uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 16 grudnia 2024 r., sygn. I OPS 2/23. Zgodnie z treścią tej uchwały: "W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne decyzja, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23 poz. 120), może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.)".
W uchwale wyjaśniono, że uwłaszczenie i komunalizacja stanowią odrębne formy przekształceń własnościowych, z których druga polega na nabyciu przez gminy na własność z mocy samego prawa mienia należącego do podmiotów wskazanych w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm., dalej : "ustawa komunalizacyjna") z dniem 27 maja 1990 r. W ramach komunalizacji Skarb Państwa wyzbył się własności określonych nieruchomości na rzecz gminy. Postępowanie uwłaszczeniowe dotyczy natomiast rozliczeń wewnętrznych w ramach Skarbu Państwa, gdzie nie dochodzi do przejścia własności, a jedynie ustanowienia użytkowania wieczystego na gruntach Skarbu Państwa lub gminy. Na odmienność tę Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę w uzasadnieniu uchwały I OPS 2/16 stwierdzając, że: "Decyzja o wymiarze opłaty z tytułu zarządu nie jest więc w postępowaniu komunalizacyjnym wystarczająca dla uznania istnienia po stronie PKP zarządu. Natomiast w postępowaniu uwłaszczeniowym o stwierdzenie nabycia przez PKP prawa użytkowania wieczystego decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu jest jednym z dowodów, na których podstawie dokonuje się stwierdzenia prawa do zarządu. Wynika to z treści § 4 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 97). Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w ustawie (art. 2d) z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) i dotyczy wyłącznie postępowania o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego."
W omawianej uchwale I OPS 2/23 wskazano, że językowe znaczenie § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, w zakresie objętym wnioskiem o podjęcie uchwały, nie budzi wątpliwości. Zgodnie z brzmieniem wskazanego przepisu, właściwy organ stwierdza dotychczasowe, tj. do dnia 5 grudnia 1990 r., przysługiwanie państwowej lub komunalnej osobie prawnej prawa zarządu, na podstawie decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Treść tego przepisu jest taka sama jak analogicznego przepisu w rozporządzeniu z 1993 r. Przepis ten nie zawiera żadnych dodatkowych wymagań co do treści powołanej decyzji, poza tymi, które wprost wynikają z tego przepisu. Decyzja taka musi zatem zawierać rozstrzygnięcie o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu i wskazywać (identyfikować) nieruchomość, objętą tym rozstrzygnięciem. Prawodawcze uznanie takiej decyzji za jeden z wystarczających dowodów w postępowaniu uwłaszczeniowym do stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu oznacza bowiem, że dowód w tej postaci będzie indywidualizował przedmiot zawartego w nim rozstrzygnięcia, tj. ustalenie lub aktualizację opłaty za zarząd skonkretyzowaną nieruchomością, obowiązującej do dnia 5 grudnia 1990 r. Taką wykładnię potwierdza treść § 5 ust. 1 omawianego rozporządzenia, do którego zawarto odesłanie w zdaniu wprowadzającym do § 4 ust. 1 tego rozporządzenia. Powołany § 5 ust. 1 stanowi bowiem, że właściwy organ z urzędu stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. A zatem tylko przy spełnieniu warunków, wynikających z § 4 ust. 1 pkt 6 i § 5, decyzja wskazana w § 4 ust. 1 pkt 6 stanowi dowód w postępowaniu uwłaszczeniowym.
W uchwale podkreślono, że podstawowym, a z reguły wręcz jedynym argumentem podnoszonym w orzeczeniach wyrażających pogląd co do ograniczonej mocy dowodowej decyzji o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, są wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99 oraz z 9 kwietnia 2001 r., sygn. akt U 10/00. Zasadnicze znaczenie w sprawie ma zatem ocena tego, czy z powołanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego można wyprowadzać wnioski co do stosowania art. 200 ust. 1 ugn w zw. z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, a zatem innych przepisów niż objęte powołanymi wyżej orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego. Po dokonaniu analizy przywołanych wyżej wyroków Trybunału Konstytucyjnego, przepisów rozporządzenia, których te wyroki dotyczą w uzasadnieniu uchwały przyjęto, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 22 listopada 1999 r. i z 9 kwietnia 2001 r. oraz rozumowania przedstawione w uzasadnieniach powyższych wyroków nie stanowią podstawy do odstąpienia od językowego znaczenia § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Wywiedziono (mając na uwadze, że w świetle art. 200 ust. 1 ugn w zw. z § 4 ust. 1 i 3 oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia, w postępowaniu uwłaszczeniowym przedmiotem dowodzenia jest określona okoliczność faktyczna, stanowiąca normatywną podstawę uwłaszczenia, tj. władanie przez państwową lub komunalną osobę prawną gruntem państwowym w ramach prawa zarządu w dacie 5 grudnia 1990 r.), że przepisy § 4 rozporządzenia należy odczytywać jako katalog dowodów przewidzianych w jednym tylko celu, tj. dla udokumentowania powyższej okoliczności faktycznej na potrzeby szczególnego postępowania uwłaszczeniowego. Omawiane przepisy rozporządzenia i wymienione w nich środki dowodowe, przewidziane dla dowodzenia prawa zarządu, nie mają bowiem zastosowania w innym postępowaniu, aniżeli postępowanie uwłaszczeniowe.
W uzasadnieniu uchwały wskazano ponadto, że żadne przepisy szczególne nie przewidywały dla decyzji o opłatach wymogu odwołania się do wcześniejszej decyzji o powierzeniu nieruchomości w zarząd, z braku tego rodzaju odwołania także nie można wyprowadzać wniosku co do nieistnienia zarządu, również w przypadku gdy prawo to powstało w drodze decyzji. W takich okolicznościach, wobec braku przepisów szczególnych, w uchwale przyjęto, że jedyne wymagania co do treści decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat za zarząd, to ogólne wymogi dotyczące decyzji, przewidziane w przepisach kpa, z których również nie wynikało i nie wynika, aby taka decyzja, jak o ustaleniu opłaty za zarząd, miała w swojej treści odwoływać się do źródła ustanowienia tego uprawnienia. Skoro zatem odwołanie się do decyzji o ustanowieniu zarządu, czy też w ogóle do źródła tego zarządu, nie było normatywnym elementem obligatoryjnym decyzji o opłatach za zarząd, z braku takiego odwołania w treści wskazanej decyzji nie można wyprowadzać żadnego wniosku co do braku wartości dowodowej takiej decyzji w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia.
W uchwale ponadto akcentowano, że demokratyczne państwo prawne nie powinno tolerować sytuacji, w której osoby prawne przez nierzadko kilkadziesiąt lat prowadzą działalność na gruntach zajmowanych bez udokumentowanego tytułu prawnego i nie sposób nie dostrzec, że intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu przepisów uwłaszczeniowych było uporządkowanie tego stanu rzeczy – w takim kontekście należy odczytywać przepisy rozporządzenia. Intencją ustawodawcy wprowadzającego instytucję uwłaszczenia do porządku prawnego było nadanie państwowym i komunalnym osobom prawnym uprawnienia do zajmowanego przez nie gruntu, czemu mają służyć m.in. przepisy rozporządzenia, tj. praktycznej realizacji uwłaszczenia ustanowionego mocą art. 2 i 2a ustawy z 1990 r., a następnie art. 200 ugn.
Z szeroko przytoczonego uzasadnienia uchwały I OPS 2/23 wynika zatem, co następuje :
Po pierwsze - powołane w jej treści przepisy, ani także inne regulacje dotyczące procedury uwłaszczeniowej, nie przewidują wymogu odwoływania się w treści decyzji określonej w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia do aktu ustanowienia lub nabycia prawa zarządu, jako warunku uznania wartości dowodowej tej decyzji.
Po drugie - decyzja o opłatach musi zawierać rozstrzygnięcie o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu i wskazywać (identyfikować) nieruchomość, objętą tym rozstrzygnięciem. Dowód w tej postaci będzie indywidualizował przedmiot zawartego w nim rozstrzygnięcia, tj. ustalenie lub aktualizację opłaty za zarząd skonkretyzowaną nieruchomością, obowiązującą do dnia 5 grudnia 1990 r.
Po trzecie - rozważań Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyrokach z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99 oraz z 9 kwietnia 2001 r., sygn. akt U 10/00 nie można odnosić do prawa zarządu, jako przesłanki uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych. Z uwagi na zasadnicze różnice pomiędzy użytkowaniem, jako ograniczonym prawem rzeczowym, a prawem zarządu, niezasadne jest posługiwanie się analogią i przenoszenie twierdzeń Trybunału Konstytucyjnego dotyczących § 6 rozporządzenia na § 4 tego rozporządzenia.
Po czwarte - decyzja, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie.
W świetle przytoczonego wyżej stanowiska za niezasadne uznać należało również zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktem I. 2 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa. Wbrew stanowisku Ministra Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że decyzja o ustaleniu opłaty, wskazująca konkretne działki, może być dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 200 ust. 1 u.g.n.
W konsekwencji niezasadny był również zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 153 p.p.s.a. uzasadniany przez organ wadliwością wyrażonej przez Sąd Wojewódzki oceny prawnej.
Za niezasadny uznać należało również zarzut naruszenia art. 133 § 1 Ppsa. Zgodnie z przywołanym przez Ministra przepisem, sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi.
Podstawą zatem orzekania przez sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Naruszeniem normy prawnej wynikającej z art. 133 § 1 Ppsa byłoby więc takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, które doprowadza do przedstawienia przez Sąd stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zaistniała. Analiza zaskarżonego wyroku wskazuje, że Sąd wydał wyrok na podstawie materiału aktowego, odnosząc się do zgromadzonego w nim materiału dowodowego i uwzględniając znajdujące się w nim decyzje o ustaleniu opłaty za zarząd spornymi nieruchomościami.
Oznacza to, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw a w konsekwencji podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania kasacyjnego w kwocie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI