I OSK 122/11

I OSK 122/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2011-06-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-01-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech /sprawozdawca/
Barbara Adamiak /przewodniczący/
Leszek Kiermaszek
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Kr 888/08 - Wyrok WSA w Krakowie z 2010-01-20
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
art. 241 (11) § 5(5) oraz art. 241(13) § 2
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie: sędzia NSA Anna Lech (spr.) sędzia NSA del. Leszek Kiermaszek Protokolant st. inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Zakładów Garbarskich S.A. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 stycznia 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 888/08 w sprawie ze skargi [...] Zakładów Garbarskich S.A. w K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wypłaty nagród jubileuszowych oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 888/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę [...] S.A. w K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] czerwca 2008 r., Nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wypłaty nagród jubileuszowych.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. nakazem z dnia [...] lutego 2008 r., Nr [...], na podstawie art. 11 pkt 7 i 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 94 pkt 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r., Nr 21, poz. 94) nakazał Spółce [...] S.A. wypłacić 35 pracownikom nagrody jubileuszowe w łącznej kwocie 53.211, 20 zł, nadając nakazowi rygor natychmiastowej wykonalności.
Od tego nakazu Spółka złożyła odwołanie, wnosząc o jego uchylenie w całości i zniesienie rygoru natychmiastowej wykonalności oraz o umorzenie postępowania, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez nakreślenie terminu wykonania nakazu na 30 czerwca 2008 r. Nie kwestionując ustaleń faktycznych organu, brak zasadności wypłaty uzasadniła trudną sytuacją finansową Spółki, podając, że w roku 2005 i 2006 strata zakładu przekroczyła 10 mln zł. Wskazano, że dodatkowo stan finansowy Spółki pogrążyło podtopienie zakładu oraz pożar jednej z hal produkcyjnych. Ponadto skarżąca Spółka zwróciła uwagę, że układ zbiorowy, na podstawie którego przyznano nagrody jubileuszowe został skutecznie wypowiedziany. Stwierdzono zatem, że w tych okolicznościach przyznanie wymienionym w nakazie pracownikom nagród jubileuszowych stanowi zwyczajne zobowiązanie cywilnoprawne i nie wynika z wewnętrznych przepisów prawa pracy.
Okręgowy Inspektor Pracy w K. decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. znak [...], utrzymał w mocy nakaz z dnia [...] lutego 2008 r. Dodatkowo organ ustalił, że pracodawca nie dokonał wypowiedzenia pracownikom dotychczasowych warunków zatrudnienia, w związku z wypowiedzeniem dotychczasowego układu, co jest wymagane przy wprowadzeniu postanowień mniej korzystnych dla pracowników zgodnie z art. 241 (13) Kodeksu pracy. W świetle tego stanu faktycznego organ uznał, że zgodnie z art. 241 (11) § 5 (5) Kodeksu pracy warunki pracy wynikające z układu obowiązują nadal.
Na tę decyzję K. [...] S.A. złożyły skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając organowi błędną interpretację przepisów art. 241 (11) i art. 241 (13) § 2 Kodeksu pracy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 888/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę [...] S.A. w K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] czerwca 2008 r. wskazał, iż wobec okoliczności, że w K. [...] S.A. po wypowiedzeniu w dniu 31 maja 2005r. zakładowego układu zbiorowego pracy nie został wprowadzony nowy układ czy regulamin wynagradzania oraz z uwagi na to, że nie zostały wypowiedziane pracownikom indywidualne warunki pracy wynikające z wypowiedzianego układu – uznać należy, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Powołując się na uchwały Sądu Najwyższego podjęte w składzie siedmiu sędziów z dnia 29 września 2006r. II PZP 3/06 oraz uchwałę z dnia 15 października 2008 r. III PZP 1/08, w których dokonano wykładni art. 241 (13) K.p., Sąd pierwszej instancji wskazał, że konieczność wypowiedzenia warunków umowy o pracę w razie rozwiązania układu zachodzi również wówczas, gdy rozwiązany układ nie został zastąpiony nowym układem zbiorowym, ani regulaminem wynagradzania, a taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Sąd stwierdził, że w związku z tym niezasadne są twierdzenia skarżącej, iż przepis ten stosujemy tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy postanowienia jednego układu zbiorowego pracy zastępują postanowienia innego układu zbiorowego pracy. Sąd wyjaśnił, że konieczność wypowiedzenia indywidualnych warunków pracy (w zakresie nagrody jubileuszowej) istnieje również w sytuacji ukształtowanej brakiem nowego układu zbiorowego lub regulaminu wynagrodzenia nie przewidującego tego typu świadczenia, a więc w sytuacji gdy pozycja pracownika z punktu widzenia jego uprawnień pracowniczych jest słabsza.
W odniesieniu do drugiego zarzutu dotyczącego nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji, Sąd uznał, że zarzut ten jest również bezzasadny, albowiem rygor ten wynika z mocy prawa. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 11 pkt 7 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy, organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do "nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu".
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną złożyły [...] S.A. wnosząc o jego uchylenie w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 241 (11) § 5 (5) Kodeksu pracy w związku z art. 241 (13) § 2 Kodeksu pracy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Spółka podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, że wskazane przepisy odnoszą się do sytuacji, w której postanowienia jednego układu zbiorowego pracy zastępują postanowienia innego układu zbiorowego pracy – mniej względnego dla pracodawcy. Wskazano, że w niniejszej sprawie pracodawca wypowiedział skutecznie zakładowy układ zbiorowy pracy bez podpisywania innego aktu wewnętrznie obowiązującego. Zdaniem skarżącej było to zbędne ze względu na obowiązywanie w skarżącej Spółce również regulaminu pracy. To – zdaniem skarżącej kasacyjnie spółki – oznacza, że nie było podstawy prawnej, aby nakazać jej (jako pracodawcy) wypłatę pracownikom nagród jubileuszowych. Zdaniem Spółki również art. 94 ust. 5 Kodeksu pracy nie miał zastosowania, bowiem odnosi się wyłącznie do obowiązku wypłaty wynagrodzenia, a nie innych domniemanych należności pracowniczych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Okręgowy Inspektor Pracy w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko i podzielając argumentację Sądu pierwszej instancji.
W odniesieniu do zarzutu skargi kasacyjnej stanowiącego, że 94 ust. 5 Kodeksu pracy nie miał zastosowania, wskazano, iż pojęcie wynagrodzenia na gruncie orzecznictwa sądowego jest rozumiane szeroko. Zalicza się do niego także nagrody jubileuszowe, odprawy należne na podstawie wewnątrzzakładowych źródeł prawa pracy lub indywidualnych umów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Wskazać należy, że art. 24113 Kodeksu pracy reguluje relacje postanowień zawartego układu zbiorowego pracy do treści indywidualnych stosunków pracy, wprowadzając zasadę, że korzystniejsze postanowienia układu, z dniem wejścia w życie, zastępują z mocy prawa wynikające z dotychczasowych przepisów prawa pracy warunki umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy, natomiast postanowienia mniej korzystne dla pracowników wprowadza się w drodze wypowiedzenia zmieniającego. Przy wypowiedzeniu dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy nie mają zastosowania przepisy ograniczające dopuszczalność wypowiadania warunków takiej umowy lub aktu.
Z art. 24113 § 2 zdanie drugie Kodeksu pracy wynika wprost, że stosuje się go w razie niekorzystnej dla pracowników zmiany układu zbiorowego lub wprowadzenia nowego układu, gdy uprzednio był stan bezukładowy. Ma zatem zastosowanie także w razie niekorzystnej dla pracowników zmiany regulaminu wynagradzania bądź wprowadzenia nowego regulaminu. Stosuje się go także, gdy regulamin wynagradzania zastępuje układ zbiorowy, który przestał obowiązywać i w sytuacji odwrotnej, to jest w przypadku wejścia w życie układu zbiorowego w miejsce uprzednio obowiązującego regulaminu wynagradzania. Przepis art. 24113 § 2 zdanie drugie Kodeksu pracy znajduje zastosowanie również w takich sytuacjach, gdy układ zbiorowy pracy, który utracił moc obowiązującą nie został zastąpiony nowym układem zbiorowym. Przepis ten ustanawia więc podstawową normę określającą wpływ ustania obowiązywania lub stosowania układu zbiorowego na treść stosunku pracy, niezależnie od tego, czy został on zastąpiony nowym układem, czy też taki układ nie został zawarty. We wszystkich tych przypadkach wypowiedzenie zmieniające powinno być zatem dokonywane według tych samych zasad, co prowadzi do wniosku, że i sformułowanie "przepisy ograniczające dopuszczalność wypowiadania" powinno mieć takie samo znaczenie prawne w każdej z tych sytuacji. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów tegoż Sądu z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt III PZP 1/08 oraz w uchwale z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt II PZP 3/06.
Zauważyć należy, że we wszystkich sytuacjach, gdy układ zbiorowy traci moc, to Kodeks pracy odsyła do stosowania art. 24113 § 2 zdanie drugie Kodeksu pracy, bezpośrednio lub za pośrednictwem art. 2418 § 2 Kodeksu pracy. Tak jest w razie wykreślenia układu z rejestru, upływu roku stosowania poprzedniego układu zbiorowego wobec pracowników przejętych na podstawie art. 231 Kodeksu pracy, uchylenia generalizacji układu i odstąpienia przez pracodawcę od stosowania układu ponadzakładowego ze względu na rozwiązanie organizacji pracodawców lub wszystkich organizacji związkowych będących stroną układu ponadzakładowego lub zakładowego. Nie ma w Kodeksie pracy regulacji, która przewidywałaby ustanie obowiązywania lub stosowania układu zbiorowego, a nie wprowadzała stosowania art. 24113 § 2 zdanie drugie Kodeksu pracy.
Zatem utrata mocy obowiązującej układu zbiorowego jest uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia zmieniającego. Jeżeli pracodawca wypowiada zmieniająco umowę z przyczyn jego dotyczących, to kieruje się interesem ekonomicznym. Tak samo orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 sierpnia 2005 r, sygn. akt I PK 24/05, oraz w wyroku z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt III PK 1009/05.
Przepis art. 24113 § 2 zdanie drugie Kodeksu pracy nie wyłącza zatem wymagania zasadności wypowiedzenia warunków pracy i płacy (art. 45 § 1 w związku z art. 42 § 1 k.p.) oraz konsultacji zamiaru tego wypowiedzenia z reprezentującą pracownika zakładową organizacją związkową (art. 38 k.p.), jeżeli rozwiązany układ zbiorowy pracy nie został zastąpiony nowym układem zbiorowym pracy ani regulaminem wynagradzania.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć – za Sądem pierwszej instancji – że prawo do nagród jubileuszowych zostało w spółce [...] S.A. w K. określone w układzie zbiorowym pracy z dnia 6 lipca 1998 r., który to układ został wypowiedziany z dniem 31 maja 2005 r. Jak wynika z akt sprawy – w miejsce układu wypowiedzianego nie został wprowadzony nowy układ. Z akt wynika także, iż pracownikom nie zostały wypowiedziane indywidualne warunki pracy wynikające z wypowiedzianego układu. Oznacza to, że obowiązują postanowienia "starego" układu, na mocy którego skarżąca kasacyjnie spółka winna wypłacić nagrody jubileuszowe pracownikom, którzy nabyli do niej uprawnienia. Nagrody jubileuszowe są bowiem związane z wynagrodzeniem "głównym".
Stwierdzić zatem należy, że decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] czerwca 2008 r. nakazująca skarżącej kasacyjnie spółce wypłatę nagród jubileuszowych nie narusza przepisów obowiązującego prawa.
Tym samym zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 24111 § 5 5 oraz art. 24113 § 2 k.p. są niezasadne.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.